sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ
śaunaka uvāca
sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ |
vikrāṃtāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhanā kena vā vada
||1||सगरस्यात्मजा वीराः कथं जाता महाबलाः ।
विक्रांताः षष्टिसाहस्रा विधना केन वा वद
sūta uvāca
dve patnyo sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilviṣe |
aurvastayorvaraṃ prādāttoṣito munisattamaḥ
||2||द्वे पत्न्यो सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्विषे ।
और्वस्तयोर्वरं प्रादात्तोषितो मुनिसत्तमः
ṣaṣṭiputrasahasrāṇi ekā vavre tarasvinām |
ekaṃ vaṃśakaraṃ tvekā yatheṣṭaṃ varaśālinī
||3||षष्टिपुत्रसहस्राणि एका वव्रे तरस्विनाम् ।
एकं वंशकरं त्वेका यथेष्टं वरशालिनी
tatraivāgatya tāṃ labdhvā putrāñśūrānbahūṃstadā |
sā caiva suṣuve tumbaṃ bījapūrvaṃ pṛthakkṛtam
||4||तत्रैवागत्य तां लब्ध्वा पुत्राञ्शूरान्बहूंस्तदा ।
सा चैव सुषुवे तुम्बं बीजपूर्वं पृथक्कृतम्
te sarve hi svadhātrībhirvavṛdhuśca yathākramam |
ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu kumārāḥ prītivarddhanāḥ
||5||ते सर्वे हि स्वधात्रीभिर्ववृधुश्च यथाक्रमम् ।
घृतपूर्णेषु कुम्भेषु कुमाराः प्रीतिवर्द्धनाः
kapilāgnipradagdhānāṃ teṣāṃ tatra mahātmanām |
ekaḥ paṃcajano nāma putro rājā babhūva ha
||6||कपिलाग्निप्रदग्धानां तेषां तत्र महात्मनाम् ।
एकः पंचजनो नाम पुत्रो राजा बभूव ह
tataḥ paṃcajanasyāsīdaṃśumānnāma vīryavān |
dilīpastanayastasya putro yasya bhagīrathaḥ
||7||ततः पंचजनस्यासीदंशुमान्नाम वीर्यवान् ।
दिलीपस्तनयस्तस्य पुत्रो यस्य भगीरथः
yastu gaṃgā saricchreṣṭhāmavātārayataḥ prabhu |
samudramānayaccemāṃ duhitṛtvamakalpayat
||8||यस्तु गंगा सरिच्छ्रेष्ठामवातारयतः प्रभु ।
समुद्रमानयच्चेमां दुहितृत्वमकल्पयत्
bhagīrathasuto rājā śrutasenaḥ iti śrutaḥ |
nābhāgastu sutastasya putraḥ paramadhārmikaḥ
||9||भगीरथसुतो राजा श्रुतसेनः इति श्रुतः ।
नाभागस्तु सुतस्तस्य पुत्रः परमधार्मिकः
aṃbarīṣastu nābhāgissiṃdhudvīpastato'bhavat |
ayutājittu dāyādassiṃdhudvīpasya vīryavān
||10||अंबरीषस्तु नाभागिस्सिंधुद्वीपस्ततोऽभवत् ।
अयुताजित्तु दायादस्सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्
āyutājitsutastvāsīdṛtuparṇo mahāyaśāḥ |
divyākṣahṛdayajño'sau rājā nalasakho'bhavat
||11||आयुताजित्सुतस्त्वासीदृतुपर्णो महायशाः ।
दिव्याक्षहृदयज्ञोऽसौ राजा नलसखोऽभवत्
ṛtuparṇasutastvāsīdanuparṇo mahādyutiḥ |
tasya kalmāṣapādo vai nāmnā mitrasahastathā
||12||ऋतुपर्णसुतस्त्वासीदनुपर्णो महाद्युतिः ।
तस्य कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहस्तथा
kalmāṣapādasya sutassarvakarmeti viśrutaḥ |
anaraṇyastu putro'bhūdviśrutassarvaśarmaṇaḥ
||13||कल्माषपादस्य सुतस्सर्वकर्मेति विश्रुतः ।
अनरण्यस्तु पुत्रोऽभूद्विश्रुतस्सर्वशर्मणः
anaraṇyasuto rājā vidvānmuṃḍidruho'bhavat |
niṣadhastasya tanayo ratiḥ khaṭvāṅga ityapi
||14||अनरण्यसुतो राजा विद्वान्मुंडिद्रुहोऽभवत् ।
निषधस्तस्य तनयो रतिः खट्वाङ्ग इत्यपि
yena svargādihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam |
trayo'pi saṃcitā lokā buddhyā satyena cānagha
||15||येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् ।
त्रयोऽपि संचिता लोका बुद्ध्या सत्येन चानघ
dīrghabāhussutastasya raghustasyābhavatsutaḥ |
ajastasya tu putro'bhūttasmāddaśaratho'bhavat
||16||दीर्घबाहुस्सुतस्तस्य रघुस्तस्याभवत्सुतः ।
अजस्तस्य तु पुत्रोऽभूत्तस्माद्दशरथोऽभवत्
rāmo daśarathājjajñe dharmātmā yo mahāyaśāḥ |
sa viṣṇvaṃśo mahāśaivaḥ paulastyo yena ghātitaḥ
||17||रामो दशरथाज्जज्ञे धर्मात्मा यो महायशाः ।
स विष्ण्वंशो महाशैवः पौलस्त्यो येन घातितः
taccaritaṃ ca bahudhā purāṇeṣu pravarṇitam |
rāmāyaṇe prasiddhaṃ hi nātaḥ proktaṃ tu vistarāt
||18||तच्चरितं च बहुधा पुराणेषु प्रवर्णितम् ।
रामायणे प्रसिद्धं हि नातः प्रोक्तं तु विस्तरात्
rāmasya tanayo jajñe kuśa ityapi viśrutaḥ |
atithistu kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ
||19||रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यपि विश्रुतः ।
अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः
niṣadhasya nalaḥ putro nabhāḥ putro nalasya tu |
nabhasaḥ puṃḍarīkaśca kṣemadhanvā tatasmṛtaḥ
||20||निषधस्य नलः पुत्रो नभाः पुत्रो नलस्य तु ।
नभसः पुंडरीकश्च क्षेमधन्वा ततस्मृतः
kṣemadhanvasutastvāsīddevānīkaḥ pratāpavān |
āsīdahīnagurnāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ
||21||क्षेमधन्वसुतस्त्वासीद्देवानीकः प्रतापवान् ।
आसीदहीनगुर्नाम देवानीकात्मजः प्रभुः
ahīnagostu dāyādassahasvānnāma vīryavān |
vīrasenātmajastasya yaścaikṣvākukulodbhavaḥ
||22||अहीनगोस्तु दायादस्सहस्वान्नाम वीर्यवान् ।
वीरसेनात्मजस्तस्य यश्चैक्ष्वाकुकुलोद्भवः
vīrasenasya dāyādaḥ pāriyātro babhūva ha |
tato balākhyastanayassthalastasmādabhūtsutaḥ
||23||वीरसेनस्य दायादः पारियात्रो बभूव ह ।
ततो बलाख्यस्तनयस्स्थलस्तस्मादभूत्सुतः
arkāṃśasaṃbhavastasmātputro yakṣaḥ pratāpavān |
tatsutastvaguṇastvāsīttasmādvidhṛtirātmajaḥ
||24||अर्कांशसंभवस्तस्मात्पुत्रो यक्षः प्रतापवान् ।
तत्सुतस्त्वगुणस्त्वासीत्तस्माद्विधृतिरात्मजः
hiraṇyanābhastatputro yogācāryyo babhūva ha |
sa śiṣyo jaiminimunerhyātmavidyāviśāradaḥ
||25||हिरण्यनाभस्तत्पुत्रो योगाचार्य्यो बभूव ह ।
स शिष्यो जैमिनिमुनेर्ह्यात्मविद्याविशारदः
kauśilyo yājñavalkyotha yogamadhyātmyasaṃjñakam |
yato'dhyagānnṛpavarāddhṛdayagraṃthibhedanam
||26||कौशिल्यो याज्ञवल्क्योथ योगमध्यात्म्यसंज्ञकम् ।
यतोऽध्यगान्नृपवराद्धृदयग्रंथिभेदनम्
tatsuto puṣpanāmā hi dhruvasaṃjñastadātmajaḥ |
agnivarṇassutastasya śīghranāmā sutastataḥ
||27||तत्सुतो पुष्पनामा हि ध्रुवसंज्ञस्तदात्मजः ।
अग्निवर्णस्सुतस्तस्य शीघ्रनामा सुतस्ततः
marunnāmā sutastasya yogasiddho babhūva ha |
asāvāste'dyāpi prabhuḥ kalāpagrāmasaṃjñake
||28||मरुन्नामा सुतस्तस्य योगसिद्धो बभूव ह ।
असावास्तेऽद्यापि प्रभुः कलापग्रामसंज्ञके
tadvāsibhiśca munibhiḥ kaleraṃte sa eva hi |
punarbhāvayitā naṣṭaṃ sūryavaṃśaṃ viśeṣataḥ
||29||तद्वासिभिश्च मुनिभिः कलेरंते स एव हि ।
पुनर्भावयिता नष्टं सूर्यवंशं विशेषतः
pṛthuśrutaśca tatputrassaṃdhistasya sutaḥ smṛtaḥ |
amarṣaṇassutastasya marutvāṃstatsuto'bhavat
||30||पृथुश्रुतश्च तत्पुत्रस्संधिस्तस्य सुतः स्मृतः ।
अमर्षणस्सुतस्तस्य मरुत्वांस्तत्सुतोऽभवत्
viśvasāhvassutastasya tatsuto' bhūtprasenajit |
takṣakastasya tanayastatsuto hi bṛhadbalaḥ
||31||विश्वसाह्वस्सुतस्तस्य तत्सुतोऽ भूत्प्रसेनजित् ।
तक्षकस्तस्य तनयस्तत्सुतो हि बृहद्बलः
eta ikṣvākuvaṃśīyā atītāḥ saṃprakīrtitāḥ |
śṛṇu tānāgatānbhūtāṃstadvaṃśyāndharmavittamān
||32||एत इक्ष्वाकुवंशीया अतीताः संप्रकीर्तिताः ।
शृणु तानागतान्भूतांस्तद्वंश्यान्धर्मवित्तमान्
bṛhadbalasya tanayo bhavitā hi bṛhadraṇaḥ |
bṛhadraṇasutastasyorukriyo hi bhaviṣyati
||33||बृहद्बलस्य तनयो भविता हि बृहद्रणः ।
बृहद्रणसुतस्तस्योरुक्रियो हि भविष्यति
vatsavṛddhassutastasya prativyomasutastataḥ |
bhānustattanayo bhāvī divāko vāhinīpatiḥ
||34||वत्सवृद्धस्सुतस्तस्य प्रतिव्योमसुतस्ततः ।
भानुस्तत्तनयो भावी दिवाको वाहिनीपतिः
sahadevassutastasya mahāvīro bhavi ṣyati |
tatsuto bṛhadaśvo hi bhānumāṃstatsuto balī
||35||सहदेवस्सुतस्तस्य महावीरो भवि ष्यति ।
तत्सुतो बृहदश्वो हि भानुमांस्तत्सुतो बली
suto bhānumato bhāvī pratīkāśvaśca vīryavān |
supratīkassutastasya bhaviṣyati nṛpottamaḥ
||36||सुतो भानुमतो भावी प्रतीकाश्वश्च वीर्यवान् ।
सुप्रतीकस्सुतस्तस्य भविष्यति नृपोत्तमः
marudevassutastasya sunakṣatro bhaviṣyati |
tatsutaḥ puṣkarastasyāṃtarikṣastatsuto dvijāḥ
||37||मरुदेवस्सुतस्तस्य सुनक्षत्रो भविष्यति ।
तत्सुतः पुष्करस्तस्यांतरिक्षस्तत्सुतो द्विजाः
sutapāstatsuto vīro mitracittasya cātmajaḥ |
bṛhadbhājassutastasya barhināmā tadātmajaḥ
||38||सुतपास्तत्सुतो वीरो मित्रचित्तस्य चात्मजः ।
बृहद्भाजस्सुतस्तस्य बर्हिनामा तदात्मजः
kṛtaṃjayassutastasya tatsuto hi raṇaṃjayaḥ |
saṃjayastu mayastasya tasya śākyo hi cātmajaḥ
||39||कृतंजयस्सुतस्तस्य तत्सुतो हि रणंजयः ।
संजयस्तु मयस्तस्य तस्य शाक्यो हि चात्मजः
śuddhodastanayastasya lāṃgalastu tadātmajaḥ |
tasya prasenajitputrastatsutaḥ śūdrakāhvayaḥ
||40||शुद्धोदस्तनयस्तस्य लांगलस्तु तदात्मजः ।
तस्य प्रसेनजित्पुत्रस्तत्सुतः शूद्रकाह्वयः
ruṇako bhavitā tasya surathastatsutaḥ smṛtaḥ |
sumitrastatsuto bhāvī vaṃśaniṣṭhāṃta eva hi
||41||रुणको भविता तस्य सुरथस्तत्सुतः स्मृतः ।
सुमित्रस्तत्सुतो भावी वंशनिष्ठांत एव हि
sumitrāṃtonvayo'yaṃ vai ikṣvākūṇāṃ bhaviṣyati |
rājñāṃ vaicitravīryyāṇāṃ dharmmiṣṭhānāṃ sukarmmaṇām
||42||सुमित्रांतोन्वयोऽयं वै इक्ष्वाकूणां भविष्यति ।
राज्ञां वैचित्रवीर्य्याणां धर्म्मिष्ठानां सुकर्म्मणाम्
sumitraṃ prāpya rājānaṃ tadvaṃśaśśubhaḥ kalau |
saṃsthāṃ prāpsyati tadbrāhme varddhiṣyati punaḥ kṛte
||43||सुमित्रं प्राप्य राजानं तद्वंशश्शुभः कलौ ।
संस्थां प्राप्स्यति तद्ब्राह्मे वर्द्धिष्यति पुनः कृते
etadvaivasvate vaṃśe rājāno bhūridakṣiṇāḥ |
ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ
||44||एतद्वैवस्वते वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः ।
इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः
puṇyeyaṃ paramā sṛṣṭirādityasya vivasvataḥ |
śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca
||45||पुण्येयं परमा सृष्टिरादित्यस्य विवस्वतः ।
श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च
paṭhañchṛṇvannimāṃ sṛṣṭimādityasya ca mānavaḥ |
prajāvāneti sāyujyamiha bhuktvā sukhaṃ param
||46||पठञ्छृण्वन्निमां सृष्टिमादित्यस्य च मानवः ।
प्रजावानेति सायुज्यमिह भुक्त्वा सुखं परम्
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ vaivasvatavaṃśodbhavarājavarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 39 ||