शिवमायाप्रभाववर्णनम्
मुनय ऊचुः
ताततात महाभाग धन्यस्त्वं हि महामते ।
अद्भुतेयं कथा शंभोः श्राविता परभक्तिदा
॥१॥पुनर्ब्रूहि कथां शंभोर्व्यास प्रश्नानुसारतः ।
सर्वज्ञस्त्वं व्यासशिष्यः शिवतत्त्वविचक्षणः
॥२॥सूत उवाच
एवमेव गुरुर्व्यासः पृष्टवान्मेऽजसंभवम् ।
सनत्कुमारं सर्वज्ञं शिवभक्तं मुनीश्वरम्
॥३॥व्यास उवाच
सनत्कुमार सर्वज्ञ श्रावितेयं शुभा कधा ।
शंकरस्य महेशस्य नानालीलाविहारिणः
॥४॥पुनर्ब्रूहि महादेव महिमानं विशेषतः ।
श्रद्धा च महती श्रोतुं मम तात प्रवर्द्धते
॥५॥महिम्ना येन शंभोस्तु येये लोके विमोहिताः ।
मायया ज्ञानमाहृत्य नानालीलाविहारिणः
॥६॥सनत्कुमार उवाच
शृणु व्यास महाबुद्धे शांकरीं सुखदां कथाम् ।
तस्याः श्रवणमात्रेण शिवे भक्तिः प्रजायते
॥७॥शिवस्सर्वेश्वरो देवस्सर्वात्मा सर्वदर्शनः ।
महिम्ना तस्य सर्वं हि व्याप्तं च सकलं जगत्
॥८॥शिवस्यैव परा मूर्तिर्ब्रह्मविष्ण्वीश्वरात्मिका ।
सर्वभूतात्मभूताख्या त्रिलिंगा लिंगरूपिणी
॥९॥देवानां योनयश्चाष्टौ मानुषी नवमी च या ।
तिरश्चां योनयः पंच भवंत्येवं चतुर्द्दश
॥१०॥भूता वा वर्तमाना वा भविष्याश्चैव सर्वश ।
शिवात्सर्वे प्रवर्तंते लीयंते वृद्धिमागताः
॥११॥ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां देवदानवभोगिनाम् ।
गंधर्वाणां मनुष्याणामन्येषां वापि सर्वशः
॥१२॥बंधुर्मित्रमथाचार्य्यो रक्षन्नेताऽर्थवान्गुरुः ।
कल्पद्रुमोऽथ वा भ्राता पिता माता शिवो मतः
॥१३॥शिवस्सर्वमयः पुंसां स्वयं वेद्यः परात्परः ।
वक्तुं न शक्यते यश्च परं चानु परं च यत्
॥१४॥तन्माया परमा दिव्या सर्वत्र व्यापिनी मुने ।
तदधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्
॥१५॥कामेन स्वसहायेन प्रबलेन मनोभुवा ।
सर्वः प्रधर्षितो वीरो विष्ण्वादिः प्रबलोऽपि हि
॥१६॥शिवमायाप्रभावेणाभूद्धरिः काममोहितः ।
परस्त्रीधर्षणं चक्रे बहुवारं मुनीश्वर
॥१७॥इन्द्रस्त्रिदशपो भूत्वा गौतमस्त्रीविमोहितः ।
पापं चकार दुष्टात्मा शापं प्राप मुनेस्तदा
॥१८॥पावकोऽपि जगच्छ्रेष्ठो मोहितश्शिवमायया ।
कामाधीनः कृतो गर्वात्ततस्तेनैव चोद्धृतः
॥१९॥जगत्प्राणोऽपि गर्वेण मोहितश्शिवमायया ।
कामेन निर्जितो व्यासश्चक्रेऽन्यस्त्रीरतिं पुरा
॥२०॥चण्डरश्मिस्तु मार्तण्डो मोहितश्शिवमायया ।
कामाकुलो बभूवाशु दृष्ट्वाश्वीं हयरूपधृक्
॥२१॥चन्द्रश्च मोहितश्शम्भोर्मायया कामसंकुलः ।
गुरुपत्नीं जहाराथ युतस्तेनैव चोद्धृतः
॥२२॥पूर्वं तु मित्रावरुणौ घोरे तपसि संस्थितौ ।
मोहितौ तावपि मुनी शिवमायाविमोहितौ
॥२३॥उर्वशीं तरुणीं दृष्ट्वा कामुको संबभूवतुः ।
मित्रः कुम्भे जहौ रेतो वरुणोऽपि तथा जले
॥२४॥ततः कुम्भात्समुत्पन्नो वसिष्ठो मित्रसंभवः ।
अगस्त्यो वरुणाज्जातो वडवाग्निसमद्युतिः
॥२५॥दक्षश्च मोहितश्शंभोर्मायया ब्रह्मणस्सुतः ।
भ्रातृभिस्स भगिन्यां वै भोक्तुकामोऽभवत्पुरा
॥२६॥ब्रह्मा च बहुवारं हि मोहितश्शिवमायया ।
अभवद्भोक्तुकामश्च स्वसुतायां परासु च
॥२७॥च्यवनोऽपि महायोगी मोहितश्शिवमायया ।
सुकन्यया विजह्रे स कामासक्तो बभूव ह
॥२८॥कश्यपः शिवमायातो मोहितः कामसंकुलः ।
ययाचे कन्यकां मोहाद्धन्वनो नृपतेः पुरा
॥२९॥गरुडः शांडिलीं कन्यां नेतुकामस्सुमोहितः ।
विज्ञातस्तु तया सद्यो दग्धपक्षो बभूव ह
॥३०॥विभांडको मुनिर्नारीं दृष्ट्वा कामवशं गतः ।
ऋष्यशृङ्गः सुतस्तस्य मृग्यां जातश्शिवाज्ञया
॥३१॥गौतमश्च मुनिश्शंभोर्मायामोहितमानसः ।
दृष्ट्वा शारद्वतीं नग्नां रराम क्षुभितस्तया
॥३२॥रेतः स्कन्नं दधार स्वं द्रोण्यां चैव स तापसः ।
तस्माच्च कलशाज्जातो द्रोणश्शस्त्रभृतां वरः
॥३३॥पराशरो महायोगी मोहितश्शिवमायया ।
मत्स्योदर्या च चिक्रीडे कुमार्या दाशकन्यया
॥३४॥विश्वमित्रो बभूवाथ मोहितश्शिवमायया ।
रेमे मेनकया व्यास वने कामवशं गतः
॥३५॥वसिष्ठेन विरोधं तु कृतवान्नष्टचेतनः ।
पुनः शिवप्रासादाच्च ब्राह्मणोऽभूत्स एव वै
॥३६॥रावणो वैश्रवाः कामी बभूव शिवमायया ।
सीतां जह्रे कुबुद्धिस्तु मोहितो मृत्युमाप च
॥३७॥बृहस्पतिर्मुनिवरो मोहितश्शिवमायया ।
भ्रातृपत्न्या वशी रेमे भरद्वाजस्ततोऽभवत्
॥३८॥इति मायाप्रभावो हि शंकरस्य महात्मनः ।
वर्णितस्ते मया व्यास किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
॥३९॥इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां शिवमायाप्रभाववर्णनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः ॥ ४ ॥