भो भो दुष्कृतकर्म्माणः पर द्रव्यापहारकाः
चित्रगुप्त उवाच
भो भो दुष्कृतकर्म्माणः पर द्रव्यापहारकाः ।
गर्विता रूपवीर्येण परदारावमर्द्दकाः
॥१॥यस्त्वयं क्रियते कर्म तदिदं भुज्यते पुनः ।
तत्किमात्मोपघातार्थं भवद्भिर्दुष्कृतं कृतम्
॥२॥इदानीं किं प्रलप्यध्वे पीड्यमानास्स्वकर्मभिः ।
भुज्यंतां स्वानि कर्म्माणि नास्ति दोषो हि कस्यचित्
॥३॥सनत्कुमार उवाच
एवं ते पृथिवीपालास्संप्राप्तास्तत्समीपतः ।
स्वकीयैः कर्म्मभिघौरैर्दुष्कर्म्मबलदर्पिणः
॥४॥तानपि क्रोधसंयुक्तश्चित्रगुप्तो महाप्रभुः ।
संशिक्षयति धर्मज्ञो यमराजानुशिक्षया
॥५॥चित्रगुप्त उवाच
भो भो नृपा दुराचाराः प्रजा विध्वंसकारिणः ।
अल्पकालस्य राज्यस्य कृते किं दुष्कृतं कृतम्
॥६॥राज्यभोगेन मोहेन बलादन्यायतः प्रजाः ।
यद्दण्डिताः फलं तस्य भुज्यतामधुना नृपाः
॥७॥क्व तद्राज्यं कलत्रं च यदर्थमशुभं कृतम् ।
तत्सर्वं संपरित्यज्य यूयमेकाकिनः स्थिताः
॥८॥पश्यामि तद्बलं नष्टं येन विध्वंसिताः प्रजाः ।
यमदूतैर्योज्यमाना अधुना कीदृशं भवेत्
॥९॥सनत्कुमार उवाच
एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपलब्धा यमेन ते ।
स्वानि कर्माणि शोचंति तूष्णीं तिष्ठंति पार्थिवाः
॥१०॥इति कर्म्म समुद्दिश्य नृपाणां धर्म्मराड्यमः ।
तत्पापपंकशुद्ध्यर्थमिदं दूतान्ब्रवीति च
॥११॥यमराज उवाच
भोभोश्चण्ड महाचंड गृहीत्वा नृपतीन्बलात् ।
नियमेन विशुद्यध्वं क्रमेण नरकाग्निषु
॥१२॥सनत्कुमार उवाच
ततश्शीघ्रं समादाय नृपान्संगृह्य पादयोः ।
भ्रामयित्वा तु वेगेन निक्षिप्योर्ध्वं प्रगृह्य च ।
सर्वप्रायेण महतातीव तप्ते शिलातले ।
आस्फालयंति तरसा वज्रेणेव महाद्रुमान्
॥१४॥ततस्सरक्तं श्रोत्रेण स्रवते जर्जरीकृतः ।
निस्संज्ञस्स सदा देही निश्चेष्टस्संप्रजायते
॥१५॥ततस्स वायुना स्पृष्टस्सतैरुज्जीवितः पुनः ।
ततः पापविशुद्ध्यर्थं क्षिपंति नरकार्णवे
॥१६॥अष्टाविंशतिसंख्याभिः क्षित्यधस्सप्तकोटयः ।
सप्तमस्य तलस्यांते घोरे तमसि संस्थितः
॥१७॥घोराख्या प्रथमा कोटिः सुघोरा तदधः स्थिता ।
अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पंचमी
॥१८॥षष्ठी तलातलाख्या च सप्तमी च भयानका ।
अष्टमी कालरात्रिश्च नवमी च भयोत्कटा
॥१९॥दशमी तदधश्चण्डा महाचण्डा ततोऽप्यधः ।
चण्डकोलाहला चान्या प्रचण्डा चण्डनायिका
॥२०॥पद्मा पद्मावती भीता भीमा भीषणनायिका ।
कराला विकराला च वज्राविंशतिमा स्मृता
॥२१॥त्रिकोणा पञ्चकोणा च सुदीर्घा चाखिलार्तिदा ।
समा भीमबला भोग्रा दीप्तप्रायेति चान्तिमी
॥२२॥इति ते नामतः प्रोक्ता घोरा नरककोटयः ।
अष्टाविंशतिरेवैताः पापानां यातनात्मिकाः
॥२३॥तासां क्रमेण विज्ञेयाः पंच पञ्चैव नायकाः ।
प्रत्येकं सर्वकोटीनां नामतस्संनिबोधत
॥२४॥रौरवः प्रथमस्तेषां रुवंते यत्र देहिनः ।
महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च
॥२५॥ततश्शीतं तथा चोष्णं पंचाद्या नायकास्स्मृताः ।
सुघोरस्तु महातीक्ष्णस्तथा संजीवनः स्मृतः
॥२६॥महातमो विलोमश्च विलोपश्चापि कंटक ।
तीव्रवेगः करालश्च विकरालः प्रकंपनः
॥२७॥महावक्रश्च कालश्च कालसूत्रः प्रगर्जनः ।
सूचीमुखस्सुनेतिश्च खादकस्सुप्रपीडनः
॥२८॥कुम्भीपाकसुपाकौ च क्रकचश्चातिदारुणः ।
अंगारराशिभवनं मेरुरसृक्प्रहितस्ततः
॥२९॥तीक्ष्णतुण्डश्च शकुनिर्महासंवर्तकः क्रतुः ।
तप्तजंतुः पंकलेपः प्रतिमांसस्त्रपूद्भवः
॥३०॥उच्छ्वासस्सुनिरुच्छ्वासो सुदीर्घः कूटशाल्मलिः ।
दुरिष्टस्सुमहावादः प्रवादस्सुप्रतापनः
॥३१॥ततो मेघो वृषः शाल्मस्सिंहव्याघ्रगजाननाः ।
श्वसूकराजमहिषघूककोकवृकाननाः
॥३२॥ग्राहकुंभीननक्राख्या स्सर्पकूर्माख्यवायसाः ।
गृध्रोलूकहलोकाख्याः शार्दूलक्रथकर्कटाः
॥३३॥मंडूकाः पूतिवक्त्राश्च रक्ताक्षः पूतिमृत्तिकाः ।
कणधूम्रस्तथाग्निश्च कृमिगन्धिवपुस्तथा
॥३४॥अग्नीध्रश्चाप्रतिष्ठश्च रुधिराभश्श्वभोजनः ।
लाला भेक्षांत्रभक्षौ च सर्वभक्षः सुदारुणः
॥३५॥कंटकस्सुविशालश्च विकटः कटपूतनः ।
अंबरीषः कटाहश्च कष्टा वैतरणी नदी
॥३६॥सुतप्तलोहशयन एकपादः प्रपूरणः ।
असितालवनं घोरमस्थिभंगः सुपूरणः
॥३७॥विलातसोऽसुयंत्रोऽपि कूटपाशः प्रमर्दनः ।
महाचूर्ण्णो सुचूर्ण्णोऽपि तप्तलोहमयं तथा
॥३८॥पर्वतः क्षुरधारा च तथा यमलपर्वतः ।
मूत्रविष्ठाश्रुकूपश्च क्षारकूपश्च शीतलः
॥३९॥मुसलोलूखलं यन्त्रं शिलाशकटलांगलम् ।
तालपत्रासिगहनं महाशकटमण्डपम्
॥४०॥संमोहमस्थिभंगश्च तप्तश्चलमयो गुडम् ।
बहुदुखं महाक्लेशः कश्मलं समलं मलात्
॥४१॥हालाहलो विरूपश्च स्वरूपश्च यमानुगः ।
, एकपादस्त्रिपादश्च तीव्रश्चाचीवरं तमः
॥४२॥अष्टाविंशतिरित्येते क्रमशः पंचपंचकम् ।
कोटीनामानुपूर्व्येण पंच पंचैव नायकाः
॥४३॥रौरवाय प्रबोध्यंते नरकाणां शतं स्मृतम् ।
चत्वारिंशच्छतं प्रोक्तं महानरकमण्डलम्
॥४४॥इति ते व्यास संप्रोक्ता नरकस्य स्थितिर्मया ।
प्रसंख्यानाच्च वैराग्यं शृणु पापगतिं च ताम्
॥४५॥इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां नरकलोकवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८