महालक्ष्म्यवतारवर्णनम्
ऋषिरुवाच
आसीद्रंभासुरो नाम दैत्यवंशशिरोमणिः ।
तस्माज्जातो महातेजा महिषो नाम दानवः
॥१॥स संग्रामे सुरान्सर्वान्निर्जित्य दनुजाधिपः ।
चकार राज्यं स्वर्लोके महेन्द्रासनसंस्थितः
॥२॥पराजितास्ततो देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः ।
ब्रह्मापि तान्समादाय ययौ यत्र वृषाकपी
॥३॥तत्र गत्वा सुरास्सर्वे नत्वा शंकरकेशवौ ।
स्ववृत्तं कथायामासुर्यथावदनुपूर्वशः
॥४॥भगवन्तौ वयं सर्वे महिषेण दुरात्मना ।
उज्जासिताश्च स्वर्लोकान्निर्जित्य समरांगणे
॥५॥भ्रमामो मर्त्यलोकेऽस्मिन्न लभेमहि शं क्वचित् ।
कां कां न दुर्दशां नीता देवा इन्द्रपुरोगमाः
॥६॥सूर्याचन्द्रमसौ पाशी कुबेरो यम एव च ।
इन्द्राग्निवातगन्धर्वा विद्याधरसुचारणाः
॥७॥एतेषामपरेषां च विधेयं कर्म सोसुरः ।
स्वयं करोति पापात्मा दैत्यपक्ष भयंकर
॥८॥तस्माच्छरणमापन्नान्देवान्नस्त्रातुमर्हथः ।
वधोपायं च तस्याशु चिन्तयेथां युवां प्रभू
॥९॥इति देववचः श्रुत्वा दामोदरसतीश्वरौ ।
चक्रतुः परमं कोपं रोषाघूर्णितलोचनौ
॥१०॥ततोतिकोपपूर्णस्य विष्णोश्शंभोश्च वक्त्रतः ।
तथान्येषां च देवानां शरीरान्निर्गतं महः
॥११॥अतीव महसः पुंजं ज्वलन्तं दशदिक्षु च ।
अपश्यंस्त्रिदशास्सर्वे दुर्गा ध्यानपरायणाः
॥१२॥सर्वदेवशरीरोत्थं तेजस्तदतिभीषणम् ।
संघीभूयाभवन्नारी साक्षान्महिषमर्दिनी
॥१३॥शंभुतेजस उत्पन्नं मुखमस्याः सुभास्वरम् ।
याम्येन बाला अभवन्वैष्णवेन च बाहवः
॥१४॥चन्द्रमस्तेजसा तस्याः स्तनयुग्मं व्यजायत ।
मध्यमे न्द्रेण जंघोरू वारुणेन बभूवतुः
॥१५॥भूतेजसा नितंबोभूद्ब्राह्मेण चरणद्वयम् ।
आर्केण चरणांगुल्यः करांगुल्यश्च वासवात्
॥१६॥कुबेरतेजसा नासा रदनाश्च प्रजापतेः ।
पावकीयेन नयनत्रयं सान्ध्येन भ्रूद्वयम्
॥१७॥आनिलेन श्रवोद्वन्द्वं तथान्येषां स्वरोकसाम् ।
तेजसां संभवः पद्मालया सा परमेश्वरी
॥१८॥ततो निखिलदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् ।
तामालोक्य सुरास्सर्वे परं हर्षं प्रपेदिरे
॥१९॥निरायुधां च तां दृष्ट्वा ब्रह्माद्यास्त्रिदिवेश्वराः ।
सायुधान्तां शिवां कर्तुं मनः सन्दधिरे सुराः
॥२०॥ततः शूलं महेशानो महेशान्यै समर्पयत ।
चक्रं च कृष्णो भगवाञ्च्छंखं पाशं च पाशभृत
॥२१॥शक्तिं हुताशनोऽयच्छन्मारुतश्चापमेव च ।
बाणपूर्णेषुधी चैव वज्रघण्टे शचीपतिः
॥२२॥यमो ददौ कालदण्डमक्षमालां प्रजापतिः ।
ब्रह्मा कमण्डलुं प्रादाद्रोमरश्मीन्दिवाकरः
॥२३॥कालः खड्गन्ददौ तस्यै फलकं च समुज्वलम् ।
क्षीराब्धी रुचिरं हारमजरे च तथाम्बरे
॥२४॥चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथैव च ।
अर्द्धचन्द्रं च केयूरान्नूपुरौ च मनोहरो
॥२५॥ग्रैवेयकमंगुलीषु समस्तास्वंगुलीयकम् ।
विश्वकर्मा च परशुं ददौ तस्यै मनोहरम्
॥२६॥अस्त्राण्यनेकानि तथाभेद्यं चैव तनुच्छदम् ।
सुरम्यसरसां मालां पङ्कजं चाम्बुधिर्ददौ
॥२७॥ददौ सिंहं च हिमवान्रत्नानि विविधानि च ।
सुरया पूरितं पात्रं कुबेरोऽस्यै समर्पयत्
॥२८॥शेषश्च भोगिनां नेता विचित्रर चनाञ्चितम् ।
ददौ तस्यै नागहारं नानास्त्रमणिगुंफितम्
॥२९॥एतैश्चान्यैस्सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा ।
सत्कृतोच्चैर्ननादासौ साट्टहासं पुनःपुनः
॥३०॥तस्या भीषणनादेन पूरिता च नभःस्थली ।
प्रतिशब्दो महानासीच्चुक्षुभे भुवनत्रयम्
॥३१॥चेलुः समुद्राश्चत्वारो वसुधा च चचाल ह ।
जयशब्दस्ततो देवैरकारि महिषार्दितैः
॥३२॥ततोऽम्बिकां परां शक्तिं महालक्ष्मीस्वरूपिणीम् ।
तुष्टुवुस्ते सुरास्सर्वे भक्तिगद्गदया गिरा
॥३३॥लोकं संक्षुब्धमालोक्य देवतापरिपन्थिनः ।
सन्नद्धसैनिकास्ते च समुत्तस्थुरुदायुधाः
॥३४॥महिषोऽपि च तं शब्दमभ्यधावद्रुषान्वितः ।
स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां रुचा
॥३५॥एतस्मिन्नन्तरे तत्र महिषासुरपालिताः ।
समाजग्मुर्महावीराः कोटिशो धृतहेतयः
॥३६॥चिक्षुरश्चामरोदग्रौ करालोद्धतबाष्कलाः ।
ताम्रोग्रास्योग्रवीर्याश्च बिडालोऽन्धक एव च
॥३७॥दुर्धरो दुर्मुखश्चैव त्रिनेत्रश्च महाहनुः ।
एते चान्ये च बहवः शूरा युद्धविशा रदाः
॥३८॥युयुधुः समरे देव्या सह शस्त्रास्त्रपारगाः ।
इत्थं कालो व्यतीयाय युध्यतोर्भीषणस्तयोः
॥३९॥अरिवर्गकरक्षिप्ता नानाशस्त्रास्त्रराशयः ।
महामायाप्रभावेण विफला अभवन् क्षणात्
॥४०॥ततो जघान सा देवी चिक्षुरप्रमुखानरीन् ।
सगणान्गदया बाणैः शूलशक्तिपरश्वधैः
॥४१॥एवं स्वीयेषु सैन्येषु हतेषु महिषासुरः ।
देवीनिःश्वाससंभूतान्भावयामास तान्गणान्
॥४२॥अताडयत्सरैः काश्चित्काश्चिच्छृङ्गद्वयेन च ।
लांगूलेन च तुण्डेन भिनत्ति स्म मुहुर्मुहुः
॥४३॥इत्थं देवीगणा न्हत्वाभ्यधावत्सोऽसुराधिपः ।
सिंहं मारयितुन्देव्यास्ततोऽसौ कुपिताऽभवत्
॥४४॥कोपात्सोपि महावीर्यः खुरकुट्टितभूतलः ।
शृङ्गाभ्यां शैलमुत्पाट्य चिक्षेप प्रणनाद च
॥४५॥वेगेन विष्वग् भ्रमता प्रक्षिप्ता गुरवोऽद्रयः ।
आकाशतो महीमध्ये निपेतुर्नृपसत्तम
॥४६॥शृंगभिन्नाः पयोवाहाः खण्डं खण्डमयासिषुः ।
लांगूलेनाहतश्चाब्धिर्विष्वगुद्वेलमस्पदत्
॥४७॥एवं क्रुद्धं समालोक्य महिषासुरमम्बिका ।
विदधे तद्वधोपायं देवानामभयंकरी
॥४८॥ततः पाशं समुत्थाय क्षिप्त्वा तस्योपरी श्वरी ।
बबन्ध महिषं सोऽपि रूपन्तत्याज माहिषम्
॥४९॥ततः सिंहो बभूवाशु मायावी तच्छिरोम्बिका ।
यावद्भिनत्ति तावत्स खङ्गपाणिर्बभूव ह
॥५०॥सचर्म्मासिकरं तं च देवी बाणैरताडयत् ।
ततो गजवपुर्भूत्वा सिंहं चिच्छेद शुण्डया
॥५१॥ततोऽस्य च करं देवी चकर्त स्वमहासिना ।
अधारि च पुना रूपं स्वकीयं तेन रक्षसा
॥५२॥तदैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
ततः क्रुद्धा महामाया चण्डिका मानविक्रमा
॥५३॥पपौ पुनःपुनः पानं जहासोद्भ्रान्तलोचना ।
जगर्ज चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदो द्धतः
॥५४॥तस्या उपरि चिक्षेप शैलानुत्पाट्य सोऽसुरः ।
सा च बाणावलीघातैश्चूर्णयामास सत्वरम्
॥५५॥वारुणीमद्रसं जातमुखरागाऽऽकुलेन्द्रिया ।
प्रोवाच परमेशानी मेघगंभीरया गिरा
॥५६॥देव्युवाच
रे मूढ रे हतप्रज्ञ व्यर्थ किं कुरुषे हठम् ।
न मदग्रेऽसुराः केपि स्थास्नवो जगतीत्रये
॥५७॥ऋषि रुवाच
एकमाभाष्य कूर्दित्वा देवी सर्वकलामयी ।
पदाक्रम्यासुरं कण्ठे शूलेनोग्रेण साऽभिनत्
॥५८॥ततस्तच्चरणाक्रान्तस्स स्वकीयमुखात्ततः ।
अर्द्धनिष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः
॥५९॥अर्द्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महाधमः ।
महासिना शिरो भित्त्वा न्यपाति धरणीतले
॥६०॥हाहाशब्दं समुच्चार्य्यावाङ्मुखास्तद्गणास्ततः ।
पलायन्त रणाद्भीतास्त्राहित्राहीति वादिनः
॥६१॥तुष्टुवुश्च तदा देवीमिन्द्राद्याः सकलाः सुराः ।
गन्धर्वा गीतमुच्चेरुर्ननृतुर्नर्तकीजनाः
॥६२॥एवन्ते कथितो राजन्महालक्ष्म्याः समुद्भवः ।
सरस्वत्यास्तथोत्पत्तिं शृणु सुस्थेन चेतसा
॥६३॥इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां महिषासुरवधोपाख्याने महालक्ष्म्यवतारवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४६ ॥