सामान्यदानवर्णनम्
सनत्कुमार उवाच
शस्तानि घोरदानानि महादानानि नित्यशः ।
पात्रेभ्यस्तु प्रदेयानि आत्मानं तारयंति च
॥१॥हिरण्यदानं गोदानं भूमिदानं द्विजोत्तम ।
गृह्णंतो वै पवित्राणि तारयंति स्वमेव तम्
॥२॥सुवर्णदानं गोदानं पृथिवीदानमेव च ।
एतानि श्रेष्ठदानानि कृत्वा पापैः प्रमुच्यते
॥३॥तुलादानानि शस्तानि गावः पृथ्वी सरस्वती ।
द्वे तु तुल्यबले शस्ते ह्यधिका च सरस्वती
॥४॥नित्य ह्यनुडुहो गावच्छत्रं वस्त्रमुपानहौ ।
देयानि याचमानेभ्यः पानमन्नं तथैव च
॥५॥संकल्पविहितोयोऽर्थो ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयते ।
अर्थिभ्योऽपीडितेभ्यश्च मनस्वी तेन जायते
॥६॥कनकं च तिला नागाः कन्या दासी गृहं रथः ।
मणयः कपिला गावो महादानानि वै दश
॥७॥गृहीत्वैतानि सर्वाणि ब्राह्मणो ज्ञानवित्सदा ।
वदान्यांस्तारयेत्सद्यो ह्यात्मानं च न संशयः
॥८॥सुवर्णं ये प्रयच्छंति नराश्शुद्धेन चेतसा ।
देवतास्तं प्रयच्छंति समंतादिति मे श्रुवम्
॥९॥अग्निर्हि देवतास्सर्वाः सुवर्णं च हुताशनः ।
तस्मात्सुवर्णं दत्त्वा च दत्तास्स्युस्सर्वदेवताः
॥१०॥पृथ्वीदानं महाश्रेष्ठं सर्वकामफलप्रदम् ।
सौवर्णं च विशेषेण यत्कृतं पृथुना पुरा
॥११॥दीयमानां प्रपश्यंति पृथ्वीं रुक्मसमन्विताम् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते यांति परमां गतिम्
॥१२॥अथान्यच्च प्रवक्ष्यामि दानं सर्वोत्तमं मुने ।
कांतारं यन्न पश्यंति यमस्य बहुदुःखदम्
॥१३॥कुर्यात्कांतारदानं हि विधिना शुद्धमानसः ।
न्यायार्जितेन द्रव्येण वित्तशाठ्यविवर्जितः
॥१४॥तिलप्रस्थमयीं कृत्वा धेनुं सर्वगुणान्विताम् ।
धेनुवत्सं सुवर्णं च सुदिव्यं सर्वलक्षणम्
॥१५॥पद्ममष्टदलं कृत्वा कुंकुमाक्ताक्षतैश्शुभैः ।
पूजयेत्तत्र रुद्रादीन्सर्वान्देवान्सुभक्तितः
॥१६॥एवं संपूज्य तां दद्याद्ब्राह्मणाय स्वशक्तितः ।
सरत्नां सहिरण्यां च सर्वाभरणभूषिताम्
॥१७॥ततो नक्तं समश्नीयाद्दीपान्दद्यात्तु विस्तरात् ।
कार्तिक्यामिति कर्तव्यं पूर्णिमायां प्रयत्नतः
॥१८॥एवं यः कुरुते सम्यग्विधानेन स्वशक्तितः ।
यममार्गभयं घोरं नरकं च न पश्यति
॥१९॥कृत्वा पापान्यशेषाणि सबंधुस्ससुहृज्जनः ।
दिवि संक्रीडते व्यास यावदिन्द्राश्चतुर्दश
॥२०॥विधितो गोश्च दानं वै सर्वोत्तममिह स्मृतम् ।
न तेन सदृशं व्यास परं दानं प्रकीर्तितम्
॥२१॥प्रयच्छते यः कपिलां सवत्सां स्वर्णशृंगिकाम् ।
कांस्यपात्रां रौप्यखुरां सर्वलक्षणलक्षिताम्
॥२२॥तैस्तैर्गुणैः कामदुघा भूत्वा सा गौरुपैति तम् ।
प्रदातारं नरं व्यास परत्रेह च जन्मनि
॥२३॥यद्यदिष्टतमं लोके यदस्ति दयितं गृहे ।
तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता
॥२४॥तुलापुरुषदानं हि दानानां दानमुत्तमम् ।
तुलासंरोहणं कार्यं यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः
॥२५॥यत्कृत्वा मुच्यते पापैर्वधबंधकृतोद्भवैः ।
तुलादानं महत्पुण्यं सर्वपापक्षयंकरम्
॥२६॥कृत्वा पापान्यशेषाणि तुलादानं करोति यः ।
सर्वैस्तु पातकैर्मुक्तः स दिवं यात्यसंशयम्
॥२७॥पापं कृतं यद्दिवसे निशायां द्विसंध्योर्मध्यदिने निशांते ।
कालत्रये कायमनोवचोभिस्तुलापुमान्वै तदपाकरोति
॥२८॥बालेन वृद्धेन मया हि यूना विजानता ज्ञानपरेण पापम् ।
तत्सर्वमेवाशु कृतं मदीयं तुलापुमान्वै हरतु स्मरारिः
॥२९॥पात्रे प्रयुक्तं द्रविणं मयाऽद्य प्रमाणपूर्णं निहितं तुलायाम् ।
तेनैव सार्धं तु ममावशेषं कृताकृतं यत्सुकृतं समेतु
॥३०॥सनत्कुमार उवाच
एवमुच्चार्य्य तं दद्यात् द्विजेभ्यः सर्वदा हितः ।
नैकस्यापि प्रदातव्यं न निस्तारस्ततो भवेत्
॥३१॥ददात्येवं तु यो व्यास तुलापुरुषमुत्तमम् ।
हत्वा पापं दिव्यं तिष्ठेद्यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश
॥३२॥इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सामान्यदानवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥