bho bho duṣkṛtakarmmāṇaḥ para dravyāpahārakāḥ
citragupta uvāca
bho bho duṣkṛtakarmmāṇaḥ para dravyāpahārakāḥ |
garvitā rūpavīryeṇa paradārāvamarddakāḥ
||1||भो भो दुष्कृतकर्म्माणः पर द्रव्यापहारकाः ।
गर्विता रूपवीर्येण परदारावमर्द्दकाः
yastvayaṃ kriyate karma tadidaṃ bhujyate punaḥ |
tatkimātmopaghātārthaṃ bhavadbhirduṣkṛtaṃ kṛtam
||2||यस्त्वयं क्रियते कर्म तदिदं भुज्यते पुनः ।
तत्किमात्मोपघातार्थं भवद्भिर्दुष्कृतं कृतम्
idānīṃ kiṃ pralapyadhve pīḍyamānāssvakarmabhiḥ |
bhujyaṃtāṃ svāni karmmāṇi nāsti doṣo hi kasyacit
||3||इदानीं किं प्रलप्यध्वे पीड्यमानास्स्वकर्मभिः ।
भुज्यंतां स्वानि कर्म्माणि नास्ति दोषो हि कस्यचित्
sanatkumāra uvāca
evaṃ te pṛthivīpālāssaṃprāptāstatsamīpataḥ |
svakīyaiḥ karmmabhighaurairduṣkarmmabaladarpiṇaḥ
||4||एवं ते पृथिवीपालास्संप्राप्तास्तत्समीपतः ।
स्वकीयैः कर्म्मभिघौरैर्दुष्कर्म्मबलदर्पिणः
tānapi krodhasaṃyuktaścitragupto mahāprabhuḥ |
saṃśikṣayati dharmajño yamarājānuśikṣayā
||5||तानपि क्रोधसंयुक्तश्चित्रगुप्तो महाप्रभुः ।
संशिक्षयति धर्मज्ञो यमराजानुशिक्षया
citragupta uvāca
bho bho nṛpā durācārāḥ prajā vidhvaṃsakāriṇaḥ |
alpakālasya rājyasya kṛte kiṃ duṣkṛtaṃ kṛtam
||6||भो भो नृपा दुराचाराः प्रजा विध्वंसकारिणः ।
अल्पकालस्य राज्यस्य कृते किं दुष्कृतं कृतम्
rājyabhogena mohena balādanyāyataḥ prajāḥ |
yaddaṇḍitāḥ phalaṃ tasya bhujyatāmadhunā nṛpāḥ
||7||राज्यभोगेन मोहेन बलादन्यायतः प्रजाः ।
यद्दण्डिताः फलं तस्य भुज्यतामधुना नृपाः
kva tadrājyaṃ kalatraṃ ca yadarthamaśubhaṃ kṛtam |
tatsarvaṃ saṃparityajya yūyamekākinaḥ sthitāḥ
||8||क्व तद्राज्यं कलत्रं च यदर्थमशुभं कृतम् ।
तत्सर्वं संपरित्यज्य यूयमेकाकिनः स्थिताः
paśyāmi tadbalaṃ naṣṭaṃ yena vidhvaṃsitāḥ prajāḥ |
yamadūtairyojyamānā adhunā kīdṛśaṃ bhavet
||9||पश्यामि तद्बलं नष्टं येन विध्वंसिताः प्रजाः ।
यमदूतैर्योज्यमाना अधुना कीदृशं भवेत्
sanatkumāra uvāca
evaṃ bahuvidhairvākyairupalabdhā yamena te |
svāni karmāṇi śocaṃti tūṣṇīṃ tiṣṭhaṃti pārthivāḥ
||10||एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपलब्धा यमेन ते ।
स्वानि कर्माणि शोचंति तूष्णीं तिष्ठंति पार्थिवाः
iti karmma samuddiśya nṛpāṇāṃ dharmmarāḍyamaḥ |
tatpāpapaṃkaśuddhyarthamidaṃ dūtānbravīti ca
||11||इति कर्म्म समुद्दिश्य नृपाणां धर्म्मराड्यमः ।
तत्पापपंकशुद्ध्यर्थमिदं दूतान्ब्रवीति च
yamarāja uvāca
bhobhoścaṇḍa mahācaṃḍa gṛhītvā nṛpatīnbalāt |
niyamena viśudyadhvaṃ krameṇa narakāgniṣu
||12||भोभोश्चण्ड महाचंड गृहीत्वा नृपतीन्बलात् ।
नियमेन विशुद्यध्वं क्रमेण नरकाग्निषु
sanatkumāra uvāca
tataśśīghraṃ samādāya nṛpānsaṃgṛhya pādayoḥ |
bhrāmayitvā tu vegena nikṣipyordhvaṃ pragṛhya ca |
sarvaprāyeṇa mahatātīva tapte śilātale |
āsphālayaṃti tarasā vajreṇeva mahādrumān
||14||ततश्शीघ्रं समादाय नृपान्संगृह्य पादयोः ।
भ्रामयित्वा तु वेगेन निक्षिप्योर्ध्वं प्रगृह्य च ।
सर्वप्रायेण महतातीव तप्ते शिलातले ।
आस्फालयंति तरसा वज्रेणेव महाद्रुमान्
tatassaraktaṃ śrotreṇa sravate jarjarīkṛtaḥ |
nissaṃjñassa sadā dehī niśceṣṭassaṃprajāyate
||15||ततस्सरक्तं श्रोत्रेण स्रवते जर्जरीकृतः ।
निस्संज्ञस्स सदा देही निश्चेष्टस्संप्रजायते
tatassa vāyunā spṛṣṭassatairujjīvitaḥ punaḥ |
tataḥ pāpaviśuddhyarthaṃ kṣipaṃti narakārṇave
||16||ततस्स वायुना स्पृष्टस्सतैरुज्जीवितः पुनः ।
ततः पापविशुद्ध्यर्थं क्षिपंति नरकार्णवे
aṣṭāviṃśatisaṃkhyābhiḥ kṣityadhassaptakoṭayaḥ |
saptamasya talasyāṃte ghore tamasi saṃsthitaḥ
||17||अष्टाविंशतिसंख्याभिः क्षित्यधस्सप्तकोटयः ।
सप्तमस्य तलस्यांते घोरे तमसि संस्थितः
ghorākhyā prathamā koṭiḥ sughorā tadadhaḥ sthitā |
atighorā mahāghorā ghorarūpā ca paṃcamī
||18||घोराख्या प्रथमा कोटिः सुघोरा तदधः स्थिता ।
अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पंचमी
ṣaṣṭhī talātalākhyā ca saptamī ca bhayānakā |
aṣṭamī kālarātriśca navamī ca bhayotkaṭā
||19||षष्ठी तलातलाख्या च सप्तमी च भयानका ।
अष्टमी कालरात्रिश्च नवमी च भयोत्कटा
daśamī tadadhaścaṇḍā mahācaṇḍā tato'pyadhaḥ |
caṇḍakolāhalā cānyā pracaṇḍā caṇḍanāyikā
||20||दशमी तदधश्चण्डा महाचण्डा ततोऽप्यधः ।
चण्डकोलाहला चान्या प्रचण्डा चण्डनायिका
padmā padmāvatī bhītā bhīmā bhīṣaṇanāyikā |
karālā vikarālā ca vajrāviṃśatimā smṛtā
||21||पद्मा पद्मावती भीता भीमा भीषणनायिका ।
कराला विकराला च वज्राविंशतिमा स्मृता
trikoṇā pañcakoṇā ca sudīrghā cākhilārtidā |
samā bhīmabalā bhogrā dīptaprāyeti cāntimī
||22||त्रिकोणा पञ्चकोणा च सुदीर्घा चाखिलार्तिदा ।
समा भीमबला भोग्रा दीप्तप्रायेति चान्तिमी
iti te nāmataḥ proktā ghorā narakakoṭayaḥ |
aṣṭāviṃśatirevaitāḥ pāpānāṃ yātanātmikāḥ
||23||इति ते नामतः प्रोक्ता घोरा नरककोटयः ।
अष्टाविंशतिरेवैताः पापानां यातनात्मिकाः
tāsāṃ krameṇa vijñeyāḥ paṃca pañcaiva nāyakāḥ |
pratyekaṃ sarvakoṭīnāṃ nāmatassaṃnibodhata
||24||तासां क्रमेण विज्ञेयाः पंच पञ्चैव नायकाः ।
प्रत्येकं सर्वकोटीनां नामतस्संनिबोधत
rauravaḥ prathamasteṣāṃ ruvaṃte yatra dehinaḥ |
mahārauravapīḍābhirmahāṃto'pi rudaṃti ca
||25||रौरवः प्रथमस्तेषां रुवंते यत्र देहिनः ।
महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च
tataśśītaṃ tathā coṣṇaṃ paṃcādyā nāyakāssmṛtāḥ |
sughorastu mahātīkṣṇastathā saṃjīvanaḥ smṛtaḥ
||26||ततश्शीतं तथा चोष्णं पंचाद्या नायकास्स्मृताः ।
सुघोरस्तु महातीक्ष्णस्तथा संजीवनः स्मृतः
mahātamo vilomaśca vilopaścāpi kaṃṭaka |
tīvravegaḥ karālaśca vikarālaḥ prakaṃpanaḥ
||27||महातमो विलोमश्च विलोपश्चापि कंटक ।
तीव्रवेगः करालश्च विकरालः प्रकंपनः
mahāvakraśca kālaśca kālasūtraḥ pragarjanaḥ |
sūcīmukhassunetiśca khādakassuprapīḍanaḥ
||28||महावक्रश्च कालश्च कालसूत्रः प्रगर्जनः ।
सूचीमुखस्सुनेतिश्च खादकस्सुप्रपीडनः
kumbhīpākasupākau ca krakacaścātidāruṇaḥ |
aṃgārarāśibhavanaṃ merurasṛkprahitastataḥ
||29||कुम्भीपाकसुपाकौ च क्रकचश्चातिदारुणः ।
अंगारराशिभवनं मेरुरसृक्प्रहितस्ततः
tīkṣṇatuṇḍaśca śakunirmahāsaṃvartakaḥ kratuḥ |
taptajaṃtuḥ paṃkalepaḥ pratimāṃsastrapūdbhavaḥ
||30||तीक्ष्णतुण्डश्च शकुनिर्महासंवर्तकः क्रतुः ।
तप्तजंतुः पंकलेपः प्रतिमांसस्त्रपूद्भवः
ucchvāsassunirucchvāso sudīrghaḥ kūṭaśālmaliḥ |
duriṣṭassumahāvādaḥ pravādassupratāpanaḥ
||31||उच्छ्वासस्सुनिरुच्छ्वासो सुदीर्घः कूटशाल्मलिः ।
दुरिष्टस्सुमहावादः प्रवादस्सुप्रतापनः
tato megho vṛṣaḥ śālmassiṃhavyāghragajānanāḥ |
śvasūkarājamahiṣaghūkakokavṛkānanāḥ
||32||ततो मेघो वृषः शाल्मस्सिंहव्याघ्रगजाननाः ।
श्वसूकराजमहिषघूककोकवृकाननाः
grāhakuṃbhīnanakrākhyā ssarpakūrmākhyavāyasāḥ |
gṛdhrolūkahalokākhyāḥ śārdūlakrathakarkaṭāḥ
||33||ग्राहकुंभीननक्राख्या स्सर्पकूर्माख्यवायसाः ।
गृध्रोलूकहलोकाख्याः शार्दूलक्रथकर्कटाः
maṃḍūkāḥ pūtivaktrāśca raktākṣaḥ pūtimṛttikāḥ |
kaṇadhūmrastathāgniśca kṛmigandhivapustathā
||34||मंडूकाः पूतिवक्त्राश्च रक्ताक्षः पूतिमृत्तिकाः ।
कणधूम्रस्तथाग्निश्च कृमिगन्धिवपुस्तथा
agnīdhraścāpratiṣṭhaśca rudhirābhaśśvabhojanaḥ |
lālā bhekṣāṃtrabhakṣau ca sarvabhakṣaḥ sudāruṇaḥ
||35||अग्नीध्रश्चाप्रतिष्ठश्च रुधिराभश्श्वभोजनः ।
लाला भेक्षांत्रभक्षौ च सर्वभक्षः सुदारुणः
kaṃṭakassuviśālaśca vikaṭaḥ kaṭapūtanaḥ |
aṃbarīṣaḥ kaṭāhaśca kaṣṭā vaitaraṇī nadī
||36||कंटकस्सुविशालश्च विकटः कटपूतनः ।
अंबरीषः कटाहश्च कष्टा वैतरणी नदी
sutaptalohaśayana ekapādaḥ prapūraṇaḥ |
asitālavanaṃ ghoramasthibhaṃgaḥ supūraṇaḥ
||37||सुतप्तलोहशयन एकपादः प्रपूरणः ।
असितालवनं घोरमस्थिभंगः सुपूरणः
vilātaso'suyaṃtro'pi kūṭapāśaḥ pramardanaḥ |
mahācūrṇṇo sucūrṇṇo'pi taptalohamayaṃ tathā
||38||विलातसोऽसुयंत्रोऽपि कूटपाशः प्रमर्दनः ।
महाचूर्ण्णो सुचूर्ण्णोऽपि तप्तलोहमयं तथा
parvataḥ kṣuradhārā ca tathā yamalaparvataḥ |
mūtraviṣṭhāśrukūpaśca kṣārakūpaśca śītalaḥ
||39||पर्वतः क्षुरधारा च तथा यमलपर्वतः ।
मूत्रविष्ठाश्रुकूपश्च क्षारकूपश्च शीतलः
musalolūkhalaṃ yantraṃ śilāśakaṭalāṃgalam |
tālapatrāsigahanaṃ mahāśakaṭamaṇḍapam
||40||मुसलोलूखलं यन्त्रं शिलाशकटलांगलम् ।
तालपत्रासिगहनं महाशकटमण्डपम्
saṃmohamasthibhaṃgaśca taptaścalamayo guḍam |
bahudukhaṃ mahākleśaḥ kaśmalaṃ samalaṃ malāt
||41||संमोहमस्थिभंगश्च तप्तश्चलमयो गुडम् ।
बहुदुखं महाक्लेशः कश्मलं समलं मलात्
hālāhalo virūpaśca svarūpaśca yamānugaḥ |
, ekapādastripādaśca tīvraścācīvaraṃ tamaḥ
||42||हालाहलो विरूपश्च स्वरूपश्च यमानुगः ।
, एकपादस्त्रिपादश्च तीव्रश्चाचीवरं तमः
aṣṭāviṃśatirityete kramaśaḥ paṃcapaṃcakam |
koṭīnāmānupūrvyeṇa paṃca paṃcaiva nāyakāḥ
||43||अष्टाविंशतिरित्येते क्रमशः पंचपंचकम् ।
कोटीनामानुपूर्व्येण पंच पंचैव नायकाः
rauravāya prabodhyaṃte narakāṇāṃ śataṃ smṛtam |
catvāriṃśacchataṃ proktaṃ mahānarakamaṇḍalam
||44||रौरवाय प्रबोध्यंते नरकाणां शतं स्मृतम् ।
चत्वारिंशच्छतं प्रोक्तं महानरकमण्डलम्
iti te vyāsa saṃproktā narakasya sthitirmayā |
prasaṃkhyānācca vairāgyaṃ śṛṇu pāpagatiṃ ca tām
||45||इति ते व्यास संप्रोक्ता नरकस्य स्थितिर्मया ।
प्रसंख्यानाच्च वैराग्यं शृणु पापगतिं च ताम्
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ narakalokavarṇanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8