śukacittaśuddhivarṇanam
śrīsūta uvāca
lakṣmaṇasya mahātīrthe brahmahatyāvināśane ||
snātvā svacittaśuddhyarthaṃ jaṭātīrthaṃ tato vrajet
||1||लक्ष्मणस्य महातीर्थे ब्रह्महत्याविनाशने ॥
स्नात्वा स्वचित्तशुद्ध्यर्थं जटातीर्थं ततो व्रजेत्
janmamṛtyujarākrāṃtasaṃsārāturacetasām ||
ajñānanāśakaṃ nāsti jaṭātīrthādṛte dvijāḥ
||2||जन्ममृत्युजराक्रांतसंसारातुरचेतसाम् ॥
अज्ञाननाशकं नास्ति जटातीर्थादृते द्विजाः
loke mumukṣavaḥ keciccittaśuddhimabhīpsavaḥ ||
vācā paṭhaṃti vedāṃtāṃstūṣṇīnnānubhavaṃti te
||3||लोके मुमुक्षवः केचिच्चित्तशुद्धिमभीप्सवः ॥
वाचा पठंति वेदांतांस्तूष्णीन्नानुभवंति ते
pūrvapakṣamahāgrāhe siddhāṃtajhaṣasaṃkule ||
vedāṃtābdhāvihājñānaṃ muhyaṃti patitā dvijāḥ
||4||पूर्वपक्षमहाग्राहे सिद्धांतझषसंकुले ॥
वेदांताब्धाविहाज्ञानं मुह्यंति पतिता द्विजाः
prathamaṃ cittaśuddhyarthaṃ vedāṃtānsaṃpaṭhaṃti ye ||
vivadaṃte paṭhitvā te kalahaṃ ca vitanvate
||5||प्रथमं चित्तशुद्ध्यर्थं वेदांतान्संपठंति ये ॥
विवदंते पठित्वा ते कलहं च वितन्वते
cittaśuddhirna vedāṃtādbahuvyāmohakāraṇāt ||
tato vayaṃ na vedāṃtānmunīṃdrā bahu manmahe
||6||चित्तशुद्धिर्न वेदांताद्बहुव्यामोहकारणात् ॥
ततो वयं न वेदांतान्मुनींद्रा बहु मन्महे
cittaśuddhiṃ yadīcchadhvaṃ laghūpāyena tāpasāḥ ||
udghoṣayāmi sarveṣāṃ jaṭātīrthaṃ niṣevata
||7||चित्तशुद्धिं यदीच्छध्वं लघूपायेन तापसाः ॥
उद्घोषयामि सर्वेषां जटातीर्थं निषेवत
purā sarvopakārārthaṃ tīrthamajñānanāśanam ||
etadvinirmitaṃ sākṣācchambhunā gandhamādane
||8||पुरा सर्वोपकारार्थं तीर्थमज्ञाननाशनम् ॥
एतद्विनिर्मितं साक्षाच्छम्भुना गन्धमादने
nihate rāvaṇe viprā jaṭāṃ rāmastu dhārmikaḥ ||
kṣālayāmāsa yattoye tajjaṭātīrthamucyate
||9||निहते रावणे विप्रा जटां रामस्तु धार्मिकः ॥
क्षालयामास यत्तोये तज्जटातीर्थमुच्यते
varṣāṇāṃ ṣaṣṭisāhasraṃ jāhnavījalamajjanam ||
godāvaryāṃ sakṛtsnānaṃ siṃhasthe ca bṛhaspatau
||10||वर्षाणां षष्टिसाहस्रं जाह्नवीजलमज्जनम् ॥
गोदावर्यां सकृत्स्नानं सिंहस्थे च बृहस्पतौ
tāvatsahasrasnānāni siṃhaṃ devagurau gate ||
gomatyāṃ labhyate varṣaistajjaṭātīrthadarśanāt
||11||तावत्सहस्रस्नानानि सिंहं देवगुरौ गते ॥
गोमत्यां लभ्यते वर्षैस्तज्जटातीर्थदर्शनात्
jaṭātīrthe manuṣyāṇāṃ snātānāṃ dvijapuṃgavāḥ ||
antaḥkaraṇaśuddhiḥ syāttato'jñānaṃ vinaśyati
||12||जटातीर्थे मनुष्याणां स्नातानां द्विजपुंगवाः ॥
अन्तःकरणशुद्धिः स्यात्ततोऽज्ञानं विनश्यति
ajñānanāśe jñānaṃ syāttato muktimavāpsyasi ||
akhaṇḍasaccidānaṃdasaṃpūrṇaḥ syāttataḥ param
||13||अज्ञाननाशे ज्ञानं स्यात्ततो मुक्तिमवाप्स्यसि ॥
अखण्डसच्चिदानंदसंपूर्णः स्यात्ततः परम्
atrāpyudāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam ||
pituḥ putrasya saṃvādaṃ vyāsasya ca śukasya ca
||14||अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् ॥
पितुः पुत्रस्य संवादं व्यासस्य च शुकस्य च
purā munivaraṃ kṛṣṇaṃ bhāvi tātmānamacyutam ||
pāraṃparyaviśeṣajñaṃ sarvaśāstrārthakovidam ||
praṇamya śirasā vyāsaṃ śukaḥ papraccha vai dvijāḥ
||15||पुरा मुनिवरं कृष्णं भावि तात्मानमच्युतम् ॥
पारंपर्यविशेषज्ञं सर्वशास्त्रार्थकोविदम् ॥
प्रणम्य शिरसा व्यासं शुकः पप्रच्छ वै द्विजाः
śrīśuka uvāca
bhagavaṃstāta sarvajña brūhi guhyamanuttamam
||16||भगवंस्तात सर्वज्ञ ब्रूहि गुह्यमनुत्तमम्
antaḥkaraṇaśuddhiḥ syāttathājñānavināśanam ||
jñānodayaśca yena syādaṃte muktiśca śāśvatī
||17||अन्तःकरणशुद्धिः स्यात्तथाज्ञानविनाशनम् ॥
ज्ञानोदयश्च येन स्यादंते मुक्तिश्च शाश्वती
tamupāyaṃ vadasvādya snehānmama mahāmune ||
vedāṃtāścetihāsāśca purāṇādīni kṛtsnaśaḥ
||18||तमुपायं वदस्वाद्य स्नेहान्मम महामुने ॥
वेदांताश्चेतिहासाश्च पुराणादीनि कृत्स्नशः
adhītāni mayā tvattaḥ śodhayaṃti na mānasam ||
ato me cittaśuddhiḥ syādyathā tāta tathā vada
||19||अधीतानि मया त्वत्तः शोधयंति न मानसम् ॥
अतो मे चित्तशुद्धिः स्याद्यथा तात तथा वद
iti pṛṣṭastadā vyāsaḥ śukena munisattamāḥ ||
rahasyaṃ kathayāmāsa yenāvidyā vina śyati
||20||इति पृष्टस्तदा व्यासः शुकेन मुनिसत्तमाः ॥
रहस्यं कथयामास येनाविद्या विन श्यति
vyāsa uvāca
śuka vakṣyāmi te guhyamavidyāgranthibhedanam ||
buddhiśuddhipradaṃ puṃsāṃ janmādibhayanāśanam
||21||शुक वक्ष्यामि ते गुह्यमविद्याग्रन्थिभेदनम् ॥
बुद्धिशुद्धिप्रदं पुंसां जन्मादिभयनाशनम्
rāmasetau mahāpuṇyaṃ gandhamādanaparvate ||
vidyate pāpasaṃhāri jaṭātīrthamiti śrutam
||22||रामसेतौ महापुण्यं गन्धमादनपर्वते ॥
विद्यते पापसंहारि जटातीर्थमिति श्रुतम्
jaṭāṃ svāṃ śodhayāmāsa yatra rāmo hariḥ svayam ||
rāmo dāśarathiḥ śrīmāṃstīrthāya ca varaṃ dadau
||23||जटां स्वां शोधयामास यत्र रामो हरिः स्वयम् ॥
रामो दाशरथिः श्रीमांस्तीर्थाय च वरं ददौ
snāti ye'tra samāgatya jaṭātīrthe'tipāvane ||
antaḥkaraṇaśuddhiśca teṣāṃ bhūyāditi sma saḥ
||24||स्नाति येऽत्र समागत्य जटातीर्थेऽतिपावने ॥
अन्तःकरणशुद्धिश्च तेषां भूयादिति स्म सः
vinā yajñaṃ vinā jñānaṃ vinā jāpyamupoṣaṇam ||
snānamātrājjaṭātīrthe buddhiśuddhirbhavennṛṇām
||25||विना यज्ञं विना ज्ञानं विना जाप्यमुपोषणम् ॥
स्नानमात्राज्जटातीर्थे बुद्धिशुद्धिर्भवेन्नृणाम्
sarvadānasamaṃ puṇyaṃ snānādatra bhaviṣyati ||
durgāṇyanena tarati puṇyalokānsamaśnute
||26||सर्वदानसमं पुण्यं स्नानादत्र भविष्यति ॥
दुर्गाण्यनेन तरति पुण्यलोकान्समश्नुते
mahattvamaśnute snānājjaṭātīrthe śubhodake ||
jaṭātīrthaṃ vinā nānyadaṃtaḥkaraṇa śuddhaye
||27||महत्त्वमश्नुते स्नानाज्जटातीर्थे शुभोदके ॥
जटातीर्थं विना नान्यदंतःकरण शुद्धये
vidyate niyamo vāpi japo vā nānyadevatā ||
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvalokeṣu viśrutam
||28||विद्यते नियमो वापि जपो वा नान्यदेवता ॥
धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca jaṭātīrthaṃ śukādhunā ||
sarvapāpapraśamanaṃ maṃgalānāṃ ca maṃgalam
||29||पवित्राणां पवित्रं च जटातीर्थं शुकाधुना ॥
सर्वपापप्रशमनं मंगलानां च मंगलम्
bhṛgurvai vāruṇiḥ pūrvaṃ varuṇaṃ pitaraṃ śuka ||
buddhiśuddhipradopāyamapṛcchatpāvanaṃ śubham ||
provāca varuṇastasmai buddhiśuddhipradaṃ śubham
||30||भृगुर्वै वारुणिः पूर्वं वरुणं पितरं शुक ॥
बुद्धिशुद्धिप्रदोपायमपृच्छत्पावनं शुभम् ॥
प्रोवाच वरुणस्तस्मै बुद्धिशुद्धिप्रदं शुभम्
varuṇa uvāca
rāmasetau bhṛgo puṇye gandhamādanaparvate
||31||रामसेतौ भृगो पुण्ये गन्धमादनपर्वते
Esoteric aspect of Jata Temple details at Jataa Teertha snānamātrājjaṭā tīrthe buddhiśuddhirbhaveddhruvam ||
sa piturvacanātsadyo bhṛgurvai varuṇātmajaḥ
||32||Esoteric aspect of Jata Temple details at Jataa Teertha स्नानमात्राज्जटा तीर्थे बुद्धिशुद्धिर्भवेद्ध्रुवम् ॥
स पितुर्वचनात्सद्यो भृगुर्वै वरुणात्मजः
gatvā snātvā jaṭātīrthe buddhiśuddhimavāptavān ||
vinaṣṭājñānasaṃtānastayā śuddhyā tadā bhṛguḥ
||33||गत्वा स्नात्वा जटातीर्थे बुद्धिशुद्धिमवाप्तवान् ॥
विनष्टाज्ञानसंतानस्तया शुद्ध्या तदा भृगुः
utpannādvaitavijñānaḥ svapiturvaruṇādayam ||
akhaṇḍasaccidānaṃdapūrṇākāro'bhavacchuka
||34||उत्पन्नाद्वैतविज्ञानः स्वपितुर्वरुणादयम् ॥
अखण्डसच्चिदानंदपूर्णाकारोऽभवच्छुक
śaṃkarāṃśo'pi durvāsā jaṭātīrthe'bhiṣekataḥ ||
manaḥśuddhimavāpyāśu brahmānaṃdamayo'bhavat
||35||शंकरांशोऽपि दुर्वासा जटातीर्थेऽभिषेकतः ॥
मनःशुद्धिमवाप्याशु ब्रह्मानंदमयोऽभवत्
dattātreyo'pi viṣṇvaṃśastīrthe'sminnabhiṣecanāt ||
śuddhāṃtaḥkaraṇo bhūtvā brahmākāro'bhavacchuka
||36||दत्तात्रेयोऽपि विष्ण्वंशस्तीर्थेऽस्मिन्नभिषेचनात् ॥
शुद्धांतःकरणो भूत्वा ब्रह्माकारोऽभवच्छुक
icchedajñānanāśaṃ yaḥ sa snāyāttu jaṭābhidhe ||
tīrthe śuddhatame puṇye sarvapāpavināśane
||37||इच्छेदज्ञाननाशं यः स स्नायात्तु जटाभिधे ॥
तीर्थे शुद्धतमे पुण्ये सर्वपापविनाशने
jaṭātīrthamatastvaṃ ca śuka gaccha mahāmate ||
manaḥśuddhipradaṃ tasminsnānaṃ ca kuru puṇyade
||38||जटातीर्थमतस्त्वं च शुक गच्छ महामते ॥
मनःशुद्धिप्रदं तस्मिन्स्नानं च कुरु पुण्यदे
pitraivamukto vyāsena śukaḥ putrastadā dvijāḥ ||
rāmasetuṃ mahāpuṇyaṃ gandhamādanaparvatam
||39||पित्रैवमुक्तो व्यासेन शुकः पुत्रस्तदा द्विजाः ॥
रामसेतुं महापुण्यं गन्धमादनपर्वतम्
agamatsnātukāmaḥ sañjaṭātīrthe viśuddhide ||
snātvā saṃkalpapṛrvaṃ ca jaṭātīrthe śuko muniḥ
||40||अगमत्स्नातुकामः सञ्जटातीर्थे विशुद्धिदे ॥
स्नात्वा संकल्पपृर्वं च जटातीर्थे शुको मुनिः
manaḥśuddhimanuprāpya tena cājñānanāśane ||
svasvarūpaṃ samāpannaḥ paramānaṃdarūpakam
||41||मनःशुद्धिमनुप्राप्य तेन चाज्ञाननाशने ॥
स्वस्वरूपं समापन्नः परमानंदरूपकम्
ye cāpyanye manaḥśuddhikāmāḥ saṃti dvijottamāḥ ||
jaṭātīrthe tu te sarve snātuṃ bhaktipuraḥsarama
||42||ये चाप्यन्ये मनःशुद्धिकामाः संति द्विजोत्तमाः ॥
जटातीर्थे तु ते सर्वे स्नातुं भक्तिपुरःसरम
aho janā jaṭātīrthe kāmadhenusame śubhe ||
vidyamāne'pi kiṃ tucche ramaṃtenyatra mohitāḥ
||43||अहो जना जटातीर्थे कामधेनुसमे शुभे ॥
विद्यमानेऽपि किं तुच्छे रमंतेन्यत्र मोहिताः
bhuktikāmo labhedbhuktiṃ muktikāmastu tāṃ labhet ||
snānamātrājjaṭātīrthe satyamuktaṃ mayā dvijāḥ
||44||भुक्तिकामो लभेद्भुक्तिं मुक्तिकामस्तु तां लभेत् ॥
स्नानमात्राज्जटातीर्थे सत्यमुक्तं मया द्विजाः
vedānuvaca nātpuṇyādyajñāddānāttapovratāt ||
upavāsājjapādyogānmanaḥśuddhirnṛṇāṃ bhavet
||45||वेदानुवच नात्पुण्याद्यज्ञाद्दानात्तपोव्रतात् ॥
उपवासाज्जपाद्योगान्मनःशुद्धिर्नृणां भवेत्
vināpyetāni vipreṃdrā jaṭātīrthe'tipāvane ||
snānamātrānmanaḥśuddhirbrāhmaṇānāṃ dhruvaṃ bhavet
||46||विनाप्येतानि विप्रेंद्रा जटातीर्थेऽतिपावने ॥
स्नानमात्रान्मनःशुद्धिर्ब्राह्मणानां ध्रुवं भवेत्
jaṭātīrthasya māhātmyaṃ mayā vaktuṃ na śakyate ||
śaṃkaro vetti tattīrthaṃ harirvetti vidhistathā
||47||जटातीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते ॥
शंकरो वेत्ति तत्तीर्थं हरिर्वेत्ति विधिस्तथा
jaṭātīrthasamaṃtīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati ||
jaṭātīrthasya tīre yaḥ kṣetrapiṃḍaṃ samācaret
||48||जटातीर्थसमंतीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥
जटातीर्थस्य तीरे यः क्षेत्रपिंडं समाचरेत्
gayāśrāddhasamaṃpuṇyaṃtasya syānnātra saṃśayaḥ ||
jaṭātīrthe naraḥ snātvā na pāpena vilipyate ||
dāridryaṃ na samāpnoti neyācca narakārṇavam
||49||गयाश्राद्धसमंपुण्यंतस्य स्यान्नात्र संशयः ॥
जटातीर्थे नरः स्नात्वा न पापेन विलिप्यते ॥
दारिद्र्यं न समाप्नोति नेयाच्च नरकार्णवम्
śrīsūta uvāca
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā jaṭātīrthasya vaibhavam
||50||एवं वः कथितं विप्रा जटातीर्थस्य वैभवम्
yatra vyāsasuto yogī snātvā pāpavimocane ||
avāptavānmanaḥśuddhimadvaitajñānasādhanām
||51||यत्र व्याससुतो योगी स्नात्वा पापविमोचने ॥
अवाप्तवान्मनःशुद्धिमद्वैतज्ञानसाधनाम्
yastvimaṃ paṭhate'dhyāyaṃ śṛṇute vā samāhitaḥ ||
sa vidhūyeha pāpāni labhate vaiṣṇavaṃ padam
||52||यस्त्विमं पठतेऽध्यायं शृणुते वा समाहितः ॥
स विधूयेह पापानि लभते वैष्णवं पदम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyebrahmakhaṇḍe setumāhātmye jaṭātīrthapraśaṃsāyāṃ śukacittaśuddhivarṇanaṃnāma viṃśo'dhyāyaḥ || 20 ||