स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे
श्रीसूत उवाच
स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे ॥
सर्वतीर्थं ततो गच्छेन्मनुजो नियमान्वितः
॥१॥सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् ॥
महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः
॥२॥शुद्ध्येत तत्क्षणादेव सवर्तीर्थनिमज्जनात् ॥
तावत्सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठंति सुव्रताः
॥३॥न यावत्सर्वतीर्थेस्मिन्निमज्जेत्पापपूरुषः ।
१ स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन्दृष्ट्वा यांतं द्विजा नरम्
॥४॥वेपंते सर्वपापानि नाशोऽस्माकं भवेदिति ॥
गर्भवासादिदुःखानि तावद्याति नरो भुवि
॥५॥न स्नायात्सर्वतीर्थेऽस्मिन्यावद्ब्राह्मणपुंगवाः ॥
अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः
॥६॥गायत्र्यादिमहामंत्रजपैर्नियमपूर्वकम् ॥
चतुर्णामपि वेदानामावृत्त्या शतसंख्यया
॥७॥शिवविष्ण्वादिदेवानां पूजया भक्ति पूर्वकम् ॥
एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च ॥
यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभेदत्र मज्जनात्
॥८॥ऋषय ऊचुः
सर्वतीर्थमिति ख्यातिः सूतास्य कथमागता ॥
ब्रूह्यस्माकमिदं पुण्यं विस्तराच्छृण्वतां मुने
॥९॥श्रीसूत उवाच
पुरा सुचरितोनाम मुनिर्नियमसंयुतः
॥१०॥भृगुवंशसमुद्भूतो जात्यंधो जरयातुरः ॥
अशक्तस्तीर्थयात्रायां नेत्राभावेन स द्विजाः
॥११॥सर्वेषामेव तीर्थानां स्नातुकामो महामु निः ॥
दक्षिणांबुनिधौ पुण्यं गंधमादनपर्वतम्
॥१२॥गत्वा शंकरमुद्दिश्य तपस्तेपे सुदुष्करम् ॥
त्रिकालमर्चयञ्छंभुमुपवासी जितेंद्रियः
॥१३॥तथा त्रिषवणस्नानात्तथैवातिथिपूजकः ॥
शिशिरे जलमध्यस्थो ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यगः
॥१४॥वर्षास्वासारसहन अब्भक्षो वायुभोजनः ॥
उद्धूलनं त्रिपुंड्रं च भस्मना धारयन्सदा
॥१५॥जाबालोपनिषद्रीत्या तथा रुद्राक्षधारकः ॥
एवमुग्रं तपश्चक्रे दशसंवत्सरं द्विजः
॥१६॥तपसा तस्य संतुष्टः शंकरश्चंद्रशेखरः ॥
प्रादुरासीन्मुनेस्तस्य द्विजाः सुचरितस्य वै
॥१७॥समारुह्य महोक्षाणं भूतवृंदनिषेवितः ॥
गिरिजार्ध वपुः शूली सूर्यकोटिसमप्रभः
॥१८॥स्वभासा भासयन्सर्वा दिशो वितिमिरास्तदा ॥
भस्मपांडुरसर्वांगो जटामंडलमंडितः
॥१९॥अनंता दिमहानागविभूषणविभूषितः ॥
प्रादुर्भूतस्ततः शंभुः प्रादात्तस्य विलोचने
॥२०॥आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः ॥
ततः सुचरितो विप्राः शंभुना दत्तदृग्द्वयः ॥
आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः
॥२१॥सुचरित उवाच
जय देव महेशान जय शंकर धूर्जटे
॥२२॥जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमांतक ॥
जयोमेश महादेव कामांतक जयामल
॥२३॥जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्य य ॥
त्रियंबक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित
॥२४॥व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह ॥
नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक
॥२५॥महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानंदविग्रह ॥
गंगाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय
॥२६॥नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शंभवे ॥
शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः
॥२७॥रक्ष मां करुणासिंधो कृपादष्ट्यवलोकनात् ॥
मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर
॥२८॥श्रीसूत उवाच
इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् ॥
मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः
॥२९॥महादेव उवाच
मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय कांक्षितम् ॥
वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे ॥
इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम्
॥३०॥सुचरित उवाच
भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चंद्रशेखर
॥३१॥तर्हि त्वां प्रवृणोम्यद्धा वरं मदभिकांक्षितम् ॥
जरापलितदेहोहं कुत्रचिद्गंतुमक्षमः
॥३२॥सर्वतीर्थेषु च स्नातुमाकांक्षा मम विद्यते ॥
तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो हि यत् ॥
फलं प्राप्नोति मे ब्रूहि तत्फला वाप्तिसाधनम्
॥३३॥महादेव उवाच
अहमावाहयिष्यामि तीर्थान्यत्रैव कृत्स्नशः
॥३४॥रामस्य सेतुना पूते नगेऽस्मिन्गंधमादने ॥
इत्युक्त्वा स महादेवः पर्वते गन्धमादने
॥३५॥तीर्थान्यावाहयामास मुनिप्रीत्यर्थमुत्तमः ॥
ततस्सुचरितं प्राह शंकरः करुणानिधिः
॥३६॥मुने सुचरितेदं तु महापातकनाशनम् ॥
सांनिध्यात्सर्वतीर्थानां सर्वतीर्थाभिधं स्मृतम्
॥३७॥मयात्र सर्वतीर्थानां मनसाकर्षणादिदम् ॥
मानसं तीर्थमित्याख्यां लप्स्यते भुक्तिमुक्तिदम्
॥३८॥अतः सुचरितात्र त्वं स्नाहि सद्यो विमुक्तये ॥
महापातकसंघानां दावानलसमद्युतौ
॥३९॥काममोहभयक्रोधलोभरोगादिनाशने ॥
विना वेदांतविज्ञानं सद्योनिर्वाणकारणे
॥४०॥जन्ममृत्य्वादिनक्रौघसंसारार्णवतारणे ॥
कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्निविनाशने
॥४१॥इतीरितः सुचरितः शम्भुना मदनारिणा ॥
सस्नौ विप्राः सर्वतीर्थे महादेवस्य संनिधौ
॥४२॥स्नात्वोत्थितः सुचरितो ददृशेऽखिलमानवैः ॥
जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दरः
॥४३॥दृष्ट्वा स्वदेहसौंदर्यं ततः सुचरितो मुनिः ॥
श्लाघयामास तत्तीर्थं बहुधाऽन्ये च तापसाः
॥४४॥महादेवः सुचरितं बभाषे तदनंतरम् ॥
अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्सुचरित द्विज
॥४५॥स्नानं कुरुष्व सततं स्मरन्मां मुक्तिदायकम् ॥
देशांतरीयतीर्थेषु मा व्रज ब्राह्मणोत्तम
॥४६॥अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मामंते प्राप्स्यसि ध्रुवम् ॥
अन्येऽपि येऽत्र स्नास्यंति तेऽपि मां प्राप्नुयुर्द्विज
॥४७॥इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत ॥
तस्मिन्नंतर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः
॥४८॥अनेककालं निवसन्सर्वतीर्थस्य तीरतः ॥
स्नानं समाचरंस्तीर्थे मानसे नियमान्वितः
॥४९॥देहांते शंकरं प्राप सर्वबन्धविमोचितः ॥
सायुज्यं चापि संप्राप सर्वतीर्थस्य वैभवात्
॥५०॥एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम् ॥
एतत्पठन्वा शृण्वन्वा मुच्यते सर्व पातकैः
॥५१॥Comments on Koti/Dhanushkoti
॥५२॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे सेतुमाहात्म्ये सर्वतीर्थप्रशंसायां सर्वतीर्थस्वरूप कथनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः ॥ २९ ॥