snātvā sādhyāmṛte tīrthe nṛpaśāpavimokṣaṇe
śrīsūta uvāca
snātvā sādhyāmṛte tīrthe nṛpaśāpavimokṣaṇe ||
sarvatīrthaṃ tato gacchenmanujo niyamānvitaḥ
||1||स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे ॥
सर्वतीर्थं ततो गच्छेन्मनुजो नियमान्वितः
sarvatīrthaṃ mahāpuṇyaṃ mahāpātakanāśanam ||
mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ
||2||सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् ॥
महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः
śuddhyeta tatkṣaṇādeva savartīrthanimajjanāt ||
tāvatsarvāṇi pāpāni dehe tiṣṭhaṃti suvratāḥ
||3||शुद्ध्येत तत्क्षणादेव सवर्तीर्थनिमज्जनात् ॥
तावत्सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठंति सुव्रताः
na yāvatsarvatīrthesminnimajjetpāpapūruṣaḥ |
1 snānārthaṃ sarvatīrthe'smindṛṣṭvā yāṃtaṃ dvijā naram
||4||न यावत्सर्वतीर्थेस्मिन्निमज्जेत्पापपूरुषः ।
१ स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन्दृष्ट्वा यांतं द्विजा नरम्
vepaṃte sarvapāpāni nāśo'smākaṃ bhavediti ||
garbhavāsādiduḥkhāni tāvadyāti naro bhuvi
||5||वेपंते सर्वपापानि नाशोऽस्माकं भवेदिति ॥
गर्भवासादिदुःखानि तावद्याति नरो भुवि
na snāyātsarvatīrthe'sminyāvadbrāhmaṇapuṃgavāḥ ||
anuṣṭhitairmahāyāgaistathā tīrthaniṣevaṇaiḥ
||6||न स्नायात्सर्वतीर्थेऽस्मिन्यावद्ब्राह्मणपुंगवाः ॥
अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः
gāyatryādimahāmaṃtrajapairniyamapūrvakam ||
caturṇāmapi vedānāmāvṛttyā śatasaṃkhyayā
||7||गायत्र्यादिमहामंत्रजपैर्नियमपूर्वकम् ॥
चतुर्णामपि वेदानामावृत्त्या शतसंख्यया
śivaviṣṇvādidevānāṃ pūjayā bhakti pūrvakam ||
ekādaśyāditithiṣu tathaivānaśanena ca ||
yatphalaṃ labhate martyastallabhedatra majjanāt
||8||शिवविष्ण्वादिदेवानां पूजया भक्ति पूर्वकम् ॥
एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च ॥
यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभेदत्र मज्जनात्
ṛṣaya ūcuḥ
sarvatīrthamiti khyātiḥ sūtāsya kathamāgatā ||
brūhyasmākamidaṃ puṇyaṃ vistarācchṛṇvatāṃ mune
||9||सर्वतीर्थमिति ख्यातिः सूतास्य कथमागता ॥
ब्रूह्यस्माकमिदं पुण्यं विस्तराच्छृण्वतां मुने
śrīsūta uvāca
purā sucaritonāma munirniyamasaṃyutaḥ
||10||पुरा सुचरितोनाम मुनिर्नियमसंयुतः
bhṛguvaṃśasamudbhūto jātyaṃdho jarayāturaḥ ||
aśaktastīrthayātrāyāṃ netrābhāvena sa dvijāḥ
||11||भृगुवंशसमुद्भूतो जात्यंधो जरयातुरः ॥
अशक्तस्तीर्थयात्रायां नेत्राभावेन स द्विजाः
sarveṣāmeva tīrthānāṃ snātukāmo mahāmu niḥ ||
dakṣiṇāṃbunidhau puṇyaṃ gaṃdhamādanaparvatam
||12||सर्वेषामेव तीर्थानां स्नातुकामो महामु निः ॥
दक्षिणांबुनिधौ पुण्यं गंधमादनपर्वतम्
gatvā śaṃkaramuddiśya tapastepe suduṣkaram ||
trikālamarcayañchaṃbhumupavāsī jiteṃdriyaḥ
||13||गत्वा शंकरमुद्दिश्य तपस्तेपे सुदुष्करम् ॥
त्रिकालमर्चयञ्छंभुमुपवासी जितेंद्रियः
tathā triṣavaṇasnānāttathaivātithipūjakaḥ ||
śiśire jalamadhyastho grīṣme paṃcāgnimadhyagaḥ
||14||तथा त्रिषवणस्नानात्तथैवातिथिपूजकः ॥
शिशिरे जलमध्यस्थो ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यगः
varṣāsvāsārasahana abbhakṣo vāyubhojanaḥ ||
uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca bhasmanā dhārayansadā
||15||वर्षास्वासारसहन अब्भक्षो वायुभोजनः ॥
उद्धूलनं त्रिपुंड्रं च भस्मना धारयन्सदा
jābālopaniṣadrītyā tathā rudrākṣadhārakaḥ ||
evamugraṃ tapaścakre daśasaṃvatsaraṃ dvijaḥ
||16||जाबालोपनिषद्रीत्या तथा रुद्राक्षधारकः ॥
एवमुग्रं तपश्चक्रे दशसंवत्सरं द्विजः
tapasā tasya saṃtuṣṭaḥ śaṃkaraścaṃdraśekharaḥ ||
prādurāsīnmunestasya dvijāḥ sucaritasya vai
||17||तपसा तस्य संतुष्टः शंकरश्चंद्रशेखरः ॥
प्रादुरासीन्मुनेस्तस्य द्विजाः सुचरितस्य वै
samāruhya mahokṣāṇaṃ bhūtavṛṃdaniṣevitaḥ ||
girijārdha vapuḥ śūlī sūryakoṭisamaprabhaḥ
||18||समारुह्य महोक्षाणं भूतवृंदनिषेवितः ॥
गिरिजार्ध वपुः शूली सूर्यकोटिसमप्रभः
svabhāsā bhāsayansarvā diśo vitimirāstadā ||
bhasmapāṃḍurasarvāṃgo jaṭāmaṃḍalamaṃḍitaḥ
||19||स्वभासा भासयन्सर्वा दिशो वितिमिरास्तदा ॥
भस्मपांडुरसर्वांगो जटामंडलमंडितः
anaṃtā dimahānāgavibhūṣaṇavibhūṣitaḥ ||
prādurbhūtastataḥ śaṃbhuḥ prādāttasya vilocane
||20||अनंता दिमहानागविभूषणविभूषितः ॥
प्रादुर्भूतस्ततः शंभुः प्रादात्तस्य विलोचने
ātmāvalokanārthāya śaṃkaro girijāpatiḥ ||
tataḥ sucarito viprāḥ śaṃbhunā dattadṛgdvayaḥ ||
ālokya parameśānaṃ pratuṣṭāva prasannadhīḥ
||21||आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः ॥
ततः सुचरितो विप्राः शंभुना दत्तदृग्द्वयः ॥
आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः
sucarita uvāca
jaya deva maheśāna jaya śaṃkara dhūrjaṭe
||22||जय देव महेशान जय शंकर धूर्जटे
jaya brahmādipūjya tvaṃ tripuraghna yamāṃtaka ||
jayomeśa mahādeva kāmāṃtaka jayāmala
||23||जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमांतक ॥
जयोमेश महादेव कामांतक जयामल
jaya saṃsāravaidya tvaṃ bhūtapāla śivāvya ya ||
triyaṃbaka namastubhyaṃ bhaktarakṣaṇadīkṣita
||24||जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्य य ॥
त्रियंबक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित
vyomakeśa namastubhyaṃ jaya kāruṇyavigraha ||
nīlakaṇṭha namastubhyaṃ jaya saṃsāramocaka
||25||व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह ॥
नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक
maheśvara namastubhyaṃ paramānaṃdavigraha ||
gaṃgādhara namastubhyaṃ viśveśvara mṛḍāvyaya
||26||महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानंदविग्रह ॥
गंगाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय
namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya śaṃbhave ||
śarvāyogrāya garbhāya kailāsapataye namaḥ
||27||नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शंभवे ॥
शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः
rakṣa māṃ karuṇāsiṃdho kṛpādaṣṭyavalokanāt ||
mama vṛttamanālocya trāhi māṃ kṛpayā hara
||28||रक्ष मां करुणासिंधो कृपादष्ट्यवलोकनात् ॥
मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर
śrīsūta uvāca
iti stuto mahādevastamenamidamabhyadhāt ||
muniṃ sucaritaṃ viprā dayodanvānumāpatiḥ
||29||इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् ॥
मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः
mahādeva uvāca
mune sucaritādya tvaṃ varaṃ varaya kāṃkṣitam ||
varaṃ dātuṃ tavāyātaḥ puṇyesminnāśrame śubhe ||
itīrito muniḥ prāha mahādevaṃ dayānidhim
||30||मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय कांक्षितम् ॥
वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे ॥
इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम्
sucarita uvāca
bhagavaṃstvaṃ prasanno me yadi syāścaṃdraśekhara
||31||भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चंद्रशेखर
tarhi tvāṃ pravṛṇomyaddhā varaṃ madabhikāṃkṣitam ||
jarāpalitadehohaṃ kutracidgaṃtumakṣamaḥ
||32||तर्हि त्वां प्रवृणोम्यद्धा वरं मदभिकांक्षितम् ॥
जरापलितदेहोहं कुत्रचिद्गंतुमक्षमः
sarvatīrtheṣu ca snātumākāṃkṣā mama vidyate ||
tasmātsarveṣu tīrtheṣu snānena manujo hi yat ||
phalaṃ prāpnoti me brūhi tatphalā vāptisādhanam
||33||सर्वतीर्थेषु च स्नातुमाकांक्षा मम विद्यते ॥
तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो हि यत् ॥
फलं प्राप्नोति मे ब्रूहि तत्फला वाप्तिसाधनम्
mahādeva uvāca
ahamāvāhayiṣyāmi tīrthānyatraiva kṛtsnaśaḥ
||34||अहमावाहयिष्यामि तीर्थान्यत्रैव कृत्स्नशः
rāmasya setunā pūte nage'smingaṃdhamādane ||
ityuktvā sa mahādevaḥ parvate gandhamādane
||35||रामस्य सेतुना पूते नगेऽस्मिन्गंधमादने ॥
इत्युक्त्वा स महादेवः पर्वते गन्धमादने
tīrthānyāvāhayāmāsa muniprītyarthamuttamaḥ ||
tatassucaritaṃ prāha śaṃkaraḥ karuṇānidhiḥ
||36||तीर्थान्यावाहयामास मुनिप्रीत्यर्थमुत्तमः ॥
ततस्सुचरितं प्राह शंकरः करुणानिधिः
mune sucaritedaṃ tu mahāpātakanāśanam ||
sāṃnidhyātsarvatīrthānāṃ sarvatīrthābhidhaṃ smṛtam
||37||मुने सुचरितेदं तु महापातकनाशनम् ॥
सांनिध्यात्सर्वतीर्थानां सर्वतीर्थाभिधं स्मृतम्
mayātra sarvatīrthānāṃ manasākarṣaṇādidam ||
mānasaṃ tīrthamityākhyāṃ lapsyate bhuktimuktidam
||38||मयात्र सर्वतीर्थानां मनसाकर्षणादिदम् ॥
मानसं तीर्थमित्याख्यां लप्स्यते भुक्तिमुक्तिदम्
ataḥ sucaritātra tvaṃ snāhi sadyo vimuktaye ||
mahāpātakasaṃghānāṃ dāvānalasamadyutau
||39||अतः सुचरितात्र त्वं स्नाहि सद्यो विमुक्तये ॥
महापातकसंघानां दावानलसमद्युतौ
kāmamohabhayakrodhalobharogādināśane ||
vinā vedāṃtavijñānaṃ sadyonirvāṇakāraṇe
||40||काममोहभयक्रोधलोभरोगादिनाशने ॥
विना वेदांतविज्ञानं सद्योनिर्वाणकारणे
janmamṛtyvādinakraughasaṃsārārṇavatāraṇe ||
kumbhīpākādisakalanarakāgnivināśane
||41||जन्ममृत्य्वादिनक्रौघसंसारार्णवतारणे ॥
कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्निविनाशने
itīritaḥ sucaritaḥ śambhunā madanāriṇā ||
sasnau viprāḥ sarvatīrthe mahādevasya saṃnidhau
||42||इतीरितः सुचरितः शम्भुना मदनारिणा ॥
सस्नौ विप्राः सर्वतीर्थे महादेवस्य संनिधौ
snātvotthitaḥ sucarito dadṛśe'khilamānavaiḥ ||
jarāpalitanirmuktastaruṇo'tīva sundaraḥ
||43||स्नात्वोत्थितः सुचरितो ददृशेऽखिलमानवैः ॥
जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दरः
dṛṣṭvā svadehasauṃdaryaṃ tataḥ sucarito muniḥ ||
ślāghayāmāsa tattīrthaṃ bahudhā'nye ca tāpasāḥ
||44||दृष्ट्वा स्वदेहसौंदर्यं ततः सुचरितो मुनिः ॥
श्लाघयामास तत्तीर्थं बहुधाऽन्ये च तापसाः
mahādevaḥ sucaritaṃ babhāṣe tadanaṃtaram ||
asya tīrthasya tīre tvaṃ vasansucarita dvija
||45||महादेवः सुचरितं बभाषे तदनंतरम् ॥
अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्सुचरित द्विज
snānaṃ kuruṣva satataṃ smaranmāṃ muktidāyakam ||
deśāṃtarīyatīrtheṣu mā vraja brāhmaṇottama
||46||स्नानं कुरुष्व सततं स्मरन्मां मुक्तिदायकम् ॥
देशांतरीयतीर्थेषु मा व्रज ब्राह्मणोत्तम
asya tīrthasya māhātmyānmāmaṃte prāpsyasi dhruvam ||
anye'pi ye'tra snāsyaṃti te'pi māṃ prāpnuyurdvija
||47||अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मामंते प्राप्स्यसि ध्रुवम् ॥
अन्येऽपि येऽत्र स्नास्यंति तेऽपि मां प्राप्नुयुर्द्विज
ityuktvā bhagavānīśastatraivāṃtaradhīyata ||
tasminnaṃtarhite rudre tataḥ sucarito muniḥ
||48||इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत ॥
तस्मिन्नंतर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः
anekakālaṃ nivasansarvatīrthasya tīrataḥ ||
snānaṃ samācaraṃstīrthe mānase niyamānvitaḥ
||49||अनेककालं निवसन्सर्वतीर्थस्य तीरतः ॥
स्नानं समाचरंस्तीर्थे मानसे नियमान्वितः
dehāṃte śaṃkaraṃ prāpa sarvabandhavimocitaḥ ||
sāyujyaṃ cāpi saṃprāpa sarvatīrthasya vaibhavāt
||50||देहांते शंकरं प्राप सर्वबन्धविमोचितः ॥
सायुज्यं चापि संप्राप सर्वतीर्थस्य वैभवात्
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ sarvatīrthasya vaibhavam ||
etatpaṭhanvā śṛṇvanvā mucyate sarva pātakaiḥ
||51||एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम् ॥
एतत्पठन्वा शृण्वन्वा मुच्यते सर्व पातकैः
Comments on Koti/Dhanushkoti
||52||Comments on Koti/Dhanushkoti
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye sarvatīrthapraśaṃsāyāṃ sarvatīrthasvarūpa kathanaṃnāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29 ||