सुदर्शनसुकर्णशापमोक्षणम्
ततः स विप्रः प्रत्यूषे पुत्रशोकेन पीडितः ॥
अशोक दत्तसंयुक्तो भार्यया विललाप ह
॥१॥विलपंतं समालोक्य गोविंदस्वामिनं द्विजाः ॥
वणिक्समुद्रदत्ताख्यः समानिन्ये निजं गृहम्
॥२॥समानीय समाश्वास्य दयायुक्तो वणिग्वरः ॥
स्वधनानां हि सर्वेषां रक्षितारमकल्पयत्
॥३॥स्मरन्महायतिवचः पुत्रदर्शनलालसः ॥
स तस्थौ वणिजो गेहे पुत्रभार्यासमन्वितः
॥४॥अशोकदत्तनामा तु द्वितीयो विप्रनंदनः ॥
शस्त्रे चैव तथा शास्त्रे बभूवातिविचक्षणः
॥५॥तथान्यास्वपि विद्यासु नास्ति तत्सदृशो भुवि ॥
कृतविद्यो द्विजसुतः प्रख्यातो नगरेऽभवत्
॥६॥अत्रांतरे नरपतिं प्रतापमुकुटाभिधम् ॥
काशीदेशाधिपो मल्लः कश्चिदभ्याययौ बली
॥७॥प्रतापमुकुटो राजा मल्लस्यास्य जयाय सः ॥
बलिनं द्विजपुत्रं तमाह्वयामास भृत्यकैः
॥८॥तमागतं समालोक्य प्रतापमुकुटोऽब्रवीत् ॥
अशोकदत्त सहसा मल्लमेनं बलोत्कटम्
॥९॥दुर्जयं जहि संग्रामे त्वं वै वलवतां वरः ॥
दाक्षिणात्यमहामल्लपतावस्मिञ्जिते त्वया
॥१०॥यदिष्टं तव तत्सर्वं दास्याम्यहं न संशयः ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा वलवान्द्विजनंदनः
॥११॥दाक्षिणात्यमहामल्लनृपतिं समताडयत् ॥
ताडितो द्विजपुत्रेण मल्लः स बलिना बली
॥१२॥सद्यो विवृत्तनयनः परासुर्न्यपतद्भुवि ॥
द्विज पुत्रस्य तत्कर्म देवैरपि सुदुष्करम्
॥१३॥प्रतापमुकुटो दृष्ट्वा प्रसन्नहृदयोऽभवत् ॥
दत्त्वा वहुधनान्ग्रामान्समीपेऽस्थापयत्तदा
॥१४॥स कदाचिन्महाराज सहितो द्विजसूनुना ॥
संध्यायां विजने देशे चचार तुरगेण वै
॥१५॥द्विजसूनुसखस्तत्र दीनां वाणीमथाशृणोत् ॥
राजन्नल्पापराधोऽहं शत्रुप्रेरणयासकृत्
॥१६॥दण्डपालेन निहितः शूले निर्घृणचेतसा ॥
दिनमद्य चतुर्थं मे शूलस्थस्यैव जीवतः
॥१७॥प्राणाः सुखेन निर्यांति न हि दुष्कृतकर्मणाम् ॥
भृशं मां बाधते तृष्णा तां निवारय भूपते
॥१८॥इति दीनां समाकर्ण्य वाचं राजा द्विजा त्मजम् ॥
अशोकदत्तनामानं धैर्यवंतमभाषत
॥१९॥अस्मै निरपराधाय शूलप्रोताय जंतवे ॥
तृष्णार्दिताय दातव्यं द्विजसूनो त्वया जलम्
॥२०॥इत्यादिष्टो नरेन्द्रेण सहसा द्विजनन्दनः ॥
जलपूर्णं समादाय कलशं वेगवान्ययौ
॥२१॥तच्छ्मशानं समासाद्य भूतवेतालसंकुलम् ॥
शूलप्रोताय वै तस्मै जलं दातुं समुत्सुकः
॥२२॥ददर्शाथ स्थितां नारीं नवयौवनशालिनीम् ॥
उदैक्षत महाकांतिं मूर्तामिव रतिं द्विजः
॥२३॥तामालोक्य ततः प्राह धैर्यवान्द्विजनंदनः ॥
कासि भद्रे वरारोहे श्मशाने विजने स्थिता
॥२४॥अस्याधस्तात्किमर्थं त्वं शूलप्रोतस्य तिष्ठसि ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा सा प्राह रुचिरानना
॥२५॥पुरुषो वल्लभोऽयं मे शूले राज्ञा समर्पितः ॥
धनं यथा च कृपणः पश्य प्राणान्न मुंचति
॥२६॥आसन्नमरणं चैनमनुयातुमिह स्थिता ॥
तृषितो याचते वारि मामयं व्यथते मुहुः
॥२७॥शूलप्रोतो द्धतग्रीवं मुमूर्षुं प्राणनायकम् ॥
नास्मि पाययितुं शक्ता जलमेनमधःस्थिता
॥२८॥अशोकदत्तस्तच्छ्रुत्वा करुणावरुणालयः ॥
तत्कालसदृशं वाक्यं तां वधूमब्रवीत्तदा
॥२९॥अशोकदत्त उवाच
मातर्मत्स्कंधमारुह्य देह्यस्मै शीतलं जलम् ॥
सा तथेति तमाभाष्य तरुणी त्वरयान्विता
॥३०॥आनम्रवपुषस्तस्य स्कंधं पद्भ्यां रुरोह वै ॥
द्विजसूनुर्ददर्शाथ शोणितं नूतनं पतत्
॥३१॥किमेतदिति सोपश्यदुन्नम्य सहसा मुखम् ॥
भक्ष्यमाणं तया तत्स विज्ञाय द्विजनंदनः
॥३२॥अशोकदत्तो जग्राह तस्याः पादं सनूपुरम् ॥
ततोऽगान्नूपुरं त्यक्त्वा बद्धरत्नं विहाय तत्
॥३३॥प्रत्युप्तानेकरत्नाढ्यं तदादायच नूपुरम् ॥
अशोकदत्तः प्रययौ तच्छ्मशानान्नृपांतिकम्
॥३४॥स्मशानवृत्तं तत्सर्वं स नृपाय निवेद्य वै ॥
महार्घ्यरत्नप्रत्युप्तं नूपुरं च ददौ तदा
॥३५॥ज्ञात्वा तद्वीरचरितं वीरैरन्यैः सुदुष्करम् ॥
ददौ मदनलेखाख्यां सुतां तस्मै महीपतिः
॥३६॥कदाचिदथ ताद्दिव्यं नूपुरं वीक्ष्य भूपतिः ॥
अस्य नूपुरवर्यस्य तुल्यं वै नूपुरांतरम्
॥३७॥कुतो वा लभ्यत इति सादरं समचिंतयत् ॥
अशोकदत्तस्तु तदा विज्ञाय नृपकांक्षितम्
॥३८॥नृपुरांतरसि द्ध्यर्थं चिंतयामास चेतसा ॥
श्मशाने नूपुरमिदं यतः प्राप्तं मया पुरा
॥३९॥तां नूपुरांतरप्राप्त्यै कुत्र द्रक्ष्यामि सांप्रतम् ॥
इत्थं वितर्क्य बहुधा नि श्चिकाय महामतिः
॥४०॥विक्रेष्यामि महामांसं समेत्य पितृकाननम् ॥
तत्र राक्षसवेतालपिशाचादिषु सर्वशः
॥४१॥मंत्रैराहूयमानेषु साप्यायास्य ति राक्षसी ॥
तामागतां बलाद्गृह्य तद्ग्रहीष्यामि नूपुरम्
॥४२॥राक्षसानां सहस्रं वा पिशाचानां तथायुतम् ॥
वेतालानां तथा कोटिर्न लक्ष्यं बलिनो मम
॥४३॥इति निश्चित्य मनसा श्मशानं सहसा ययौ ॥
विक्रीणानो महामांसं मंत्रैराहूय राक्षसान्
॥४४॥गृहाणेत्युच्चया वाचा चचार श्रावयन्दि शः ॥
विक्रीयते महामांसं गृह्यतांगृह्यतामिति
॥४५॥तत्र राक्षसवेतालाः कंकालाश्च पिशाचकाः ॥
अन्ये च भूतनिवहाः समाजग्मुः प्रहर्षिताः
॥४६॥भक्षयिष्यामहे सर्वे मांसमिष्टतमं त्विति ॥
तत्रागच्छत्सु सर्वेषु रक्षःकन्यासमावृता
॥४७॥आययौ राक्षसी सापि मांसभक्षणलालसा ॥
गवेषयंस्तदा विप्रस्तां समुद्वीक्ष्य राक्षसीम्
॥४८॥सेयं दृष्टा पुरेत्येष प्रत्यभिज्ञानमाप्तवान् ॥
तामाह द्विजपुत्रोऽन्यद्देहि मे नूपुरं त्विति
॥४९॥सा तस्य वचनं श्रुत्वा प्रीता वाक्यमथाऽब्रवीत् ॥
ममैव च त्वया नीतं पुरा वीरेंद्र नूपुरम्
॥५०॥गृहाण रत्नरुचिरं द्वितीयमपि नूपुरम् ॥
इत्युक्त्वा नूपुरं तस्मै स्वसुतां च ददौ प्रियाम्
॥५१॥विद्युत्केश्या तदा दत्तां प्रियां विद्युत्प्रभाभिधाम् ॥
विप्रः संप्राप्य मुमुदे रूपयौवनशालि नीम्
॥५२॥विद्युत्केशी तु जामात्रे हेमाब्जमपि सा ददौ ॥
विद्युत्प्रभां नूपुरं च हेमाब्जमपिलभ्य सः
॥५३॥श्वश्रूमाभाष्य सहसा पुनः प्रायान्नृपांतिकम् ॥
ततः प्रतापमुकुटो नूपुरप्राप्तिनंदितः
॥५४॥शौर्यधैर्यसमायुक्तं प्रशशंस द्विजात्मजम् ॥
अथ विद्युत्प्रभां विप्रः सोऽब्रवीद्रहसि प्रियाम्
॥५५॥मात्रा तव कुतो लब्धमेतद्धेमांबुज प्रिये ॥
एतत्तुल्यानि चान्यानि यतः प्राप्स्ये वरानने
॥५६॥द्विजात्मजं ततः प्राह पतिं विद्युत्प्रभा रहः ॥
प्रभो कपालविस्फोटनाम्नो वेतालभूपतेः
॥५७॥अस्ति दिव्यं सरः किंचिद्धेमांबुजपरिष्कृतम् ॥
तव श्वश्र्वा जलक्रीडां वितन्वं त्येदमाहृतम्
॥५८॥इति श्रुत्वा वचस्तत्र मां नयेति जगाद सः ॥
ततः सा सहसा विप्रं निन्ये तत्कांचनं सरः
॥५९॥ततः स हेमपद्मानामाजिहीर्षुर्द्विजात्मजः ॥
तद्विप्रकारिणः सर्वान्वेतालादींस्ततोऽवधीत्
॥६०॥स्वयं कपालविस्फोटं निहताशेषसैनिकम् ॥
ददर्श वेतालपतिं तं च हंतुं प्रचक्रमे
॥६१॥अत्रांतरे महातेजा नाम्ना विज्ञप्तिकौतुकः ॥
विद्याधरपतिः प्राप्य विमानेनैनमब्रवीत्
॥६२॥अशोकदत्तं विप्रेंद्र साहसं मा कृथा इति ॥
तदाकर्ण्य द्विजसुतो विमानवरसंस्थितम्
॥६३॥ददर्श प्रभया युक्तं विद्याधरपतिं दिवि ॥
तस्य दर्शनमात्रेण शापामुक्तो द्विजा त्मजः
॥६४॥संत्यज्य मानुषं रूपं दिव्यं रूपमवाप्तवान् ॥
विमानवरमारूढं दिव्याभरणभूषितम्
॥६५॥शापान्मुक्तं सुकर्णं तं प्राह विज्ञप्ति कौतुकः ॥
अयं सुकर्ण ते भ्राता गालवस्य महामुनेः
॥६६॥शापाद्वेतालतां प्राप तत्कन्यास्पर्शपातकी ॥
त्वं च शप्तः पुरा तेन तत्पापस्यानु मोदकः
॥६७॥तवायमल्पपापस्य शापो मद्दर्शनावधिः ॥
कल्पिस्ततेन मुनिना शापांतो नास्य कल्पितः
॥६८॥तदेहि मुक्तशापोसि सुकर्ण स्वर्गमारुह ॥
ततः सुकर्णस्तं प्राह विद्याधरकुलाधिपम्
॥६९॥विद्याधरपते भ्रात्रा विना ज्येष्ठेन सांप्रतम् ॥
सर्वभोगयुतं स्वर्गं नैव गंतुं समुत्सहे
॥७०॥शापस्यांतो यथा भूयान्मम भ्रातुस्तथा वद ॥
तमुवाच महातेजास्तथा विज्ञप्तिकौतुकः
॥७१॥दुर्निवारमिमं शापमन्यः को वा निवारयेत् ॥
किं तु गुह्यतमं किंचित्तव वक्ष्यामि सांप्रतम्
॥७२॥ब्रह्मणा सनकादिभ्यो मुनिभ्यः कथितं पुरा ॥
सर्वतीर्थाश्रये पुण्ये दक्षिणस्यो दधेस्तटे
॥७३॥चक्रतीर्थसमीपे तु तीर्थमस्तिमहत्तरम् ॥
महापातकसंघाश्च यस्य दर्शनमात्रतः
॥७४॥नश्यंति तत्क्षणादेव न जाने स्नानजं फलम् ॥
तत्र गत्वा तव ज्येष्ठो यदि स्नायान्महत्तरे
॥७५॥वेतालत्वं त्यजेन्नूनं तदा गालवशापजम् ॥
सुकर्णस्तद्वचः श्रुत्वा भ्रात्रा वेतालरूपिणा
॥७६॥सहितः सहसा प्रायाद्दक्षिणस्योदधेस्तटम् ॥
दक्षिणं चक्रतीर्थाख्यादुत्तरं गंधमादनात्
॥७७॥ब्रह्मणा सनकादिभ्यः कथितं तीर्थमभ्यगात् ॥
तत्तीर्थकूलमासाद्य भ्रातरं चेदमब्रवीत्
॥७८॥भ्रातर्गालवशापस्य घोरस्यास्य निवृत्तये ॥
तीर्थेऽस्मिन्नचिरात्स्नाहि सर्वतीर्थोत्तमोत्तमे
॥७९॥तस्मिन्न वसरे विप्रास्तस्य तीर्थस्य शीकराः ॥
न्यपतंस्तस्य गात्रेषु वायुना वै समाहृताः
॥८०॥स तच्छीकरसंस्पर्शात्त्यक्त्वा वेतालतां तदा ॥
तदेव मानुषं भावं द्विजपुत्रत्वमाप्तवान्
॥८१॥ततः संकल्प्य सहसा तस्मिंस्तीर्थोत्तमोत्तमे ॥
मनुष्यत्वनिवृत्त्यर्थं निममज्ज द्विजात्मजः
॥८२॥उत्तिष्ठन्नेव सहसा दिव्यं रूपमवाप्तवान् ॥
विमानवरमारूढो देवस्त्रीपरिवारितः
॥८३॥सर्वाभरणसंयुक्तः सह भ्रात्रा सुदर्शनः ॥
श्लाघमानश्च तत्तीर्थं नमस्कत्य पुनःपुनः
॥८४॥विज्ञप्तिकौतुकं चापि पुरस्कृत्य दिवं ययौ ॥
तदाप्रभृति तत्तीर्थं वेतालवरदाभिधम्
॥८५॥वेतालत्वं विनष्टं यच्छीकरस्पर्शमात्रतः ॥
य इदं तीर्थमासाद्य चक्रतीर्थस्य दक्षिणे
॥८६॥स्नानं कदाचित्कुर्वंति जीवन्मुक्ता भवंति ते ॥
एतत्तीर्थसमं पुण्यं न भूतं न भविष्यति
॥८७॥घोरां वेतालतां त्यक्त्वा दिव्यतां स यदाप्तवान्
॥८८॥अत्र संकल्प्य च स्नात्वा वेतालवरदे शुभे ॥
पितृभ्यः पिंडदानं च कुर्याद्वै नियमान्वितः
॥८९॥एवं वः कथितं विप्रास्तस्य तीर्थस्य वैभवम् ॥
वेतालवरदाभिख्या यथा चास्य समागता
॥९०॥यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा स मुच्यते
॥९१॥इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे सेतुमाहात्म्ये वेतालवरदतीर्थप्रशंसायां सुदर्शनसुकर्णशापमोक्षणंनाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥