cakratīrthaprathāvarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
caturviṃśatitīrthāni yānyuktāni tvayā mune ||
teṣāṃ pradhānatīrthānāṃ setau pāpavināśane
||1||चतुर्विंशतितीर्थानि यान्युक्तानि त्वया मुने ॥
तेषां प्रधानतीर्थानां सेतौ पापविनाशने
ādimasya tu tīrthasya cakratīrthamiti prathā ||
kathaṃ samāgatā sūta vadāsmākaṃ hi pṛcchatām
||2||आदिमस्य तु तीर्थस्य चक्रतीर्थमिति प्रथा ॥
कथं समागता सूत वदास्माकं हि पृच्छताम्
śrīsūta uvāca
caturviṃśatitīrthānāṃ pradhānānāṃ dvijottamāḥ ||
yaduktamādimaṃ tīrthaṃ sarvalokeṣu viśrutam
||3||चतुर्विंशतितीर्थानां प्रधानानां द्विजोत्तमाः ॥
यदुक्तमादिमं तीर्थं सर्वलोकेषु विश्रुतम्
smaraṇāttasya tīrthasya garbhavāso na vidyate ||
vilayaṃ yāṃti pāpāni lakṣajanmakṛtānyapi
||4||स्मरणात्तस्य तीर्थस्य गर्भवासो न विद्यते ॥
विलयं यांति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि
tasmiṃstīrthe sakṛtsnānā tsmaraṇātkīrtanādapi ||
loke tatodhikaṃ tīrthaṃ tattulyaṃ vā dvijottamāḥ
||5||तस्मिंस्तीर्थे सकृत्स्नाना त्स्मरणात्कीर्तनादपि ॥
लोके ततोधिकं तीर्थं तत्तुल्यं वा द्विजोत्तमाः
na vidyate muniśreṣṭhāḥ satyamuktamidaṃ mayā ||
gaṃgā sarasvatī revā paṃpā godāvarī nadī
||6||न विद्यते मुनिश्रेष्ठाः सत्यमुक्तमिदं मया ॥
गंगा सरस्वती रेवा पंपा गोदावरी नदी
kāliṃdī caiva kāverī narmadā maṇikarṇikā ||
anyāni yāni tīrthāni nadyaḥ puṇyā mahītale
||7||कालिंदी चैव कावेरी नर्मदा मणिकर्णिका ॥
अन्यानि यानि तीर्थानि नद्यः पुण्या महीतले
asya tīrthasya vipreṃdrāḥ koṭyaṃśenāpi no samāḥ ||
dharmatīrthamiti prāhustattīrthaṃ hi purāvidaḥ
||8||अस्य तीर्थस्य विप्रेंद्राः कोट्यंशेनापि नो समाः ॥
धर्मतीर्थमिति प्राहुस्तत्तीर्थं हि पुराविदः
yathā samāgatā tasya cakratīrthamiti prathā ||
tadidānīṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munipuṃgavāḥ
||9||यथा समागता तस्य चक्रतीर्थमिति प्रथा ॥
तदिदानीं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिपुंगवाः
setumūlaṃ hi tatproktaṃ taddarbhaśayanaṃ matam ||
tatraiva cakratīrthaṃ tu mahāpātakamarddanam
||10||सेतुमूलं हि तत्प्रोक्तं तद्दर्भशयनं मतम् ॥
तत्रैव चक्रतीर्थं तु महापातकमर्द्दनम्
purā hi gālavonāma munirviṣṇuparāyaṇaḥ ||
dakṣiṇāṃbhonidhestīre hālāsyādavidūrataḥ
||11||पुरा हि गालवोनाम मुनिर्विष्णुपरायणः ॥
दक्षिणांभोनिधेस्तीरे हालास्यादविदूरतः
phullagrāmasamīpe ca tathā kṣīrasaroṃtike ||
dharma puṣkariṇītīre so'tapyata mahattapaḥ
||12||फुल्लग्रामसमीपे च तथा क्षीरसरोंतिके ॥
धर्म पुष्करिणीतीरे सोऽतप्यत महत्तपः
yugānāmayutaṃ brahma gṛṇanviprāḥ sanātanam ||
dayāyukto nirāhāraḥ satyavānvijiteṃdriyaḥ
||13||युगानामयुतं ब्रह्म गृणन्विप्राः सनातनम् ॥
दयायुक्तो निराहारः सत्यवान्विजितेंद्रियः
ātmavatsarvabhūtāni paśyanviṣayaniḥspṛhaḥ ||
sarvabhūtahito dāṃtaḥ sarvadvaṃdvavivarjitaḥ
||14||आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः ॥
सर्वभूतहितो दांतः सर्वद्वंद्वविवर्जितः
varṣāṇi katicitso'yaṃ jīrṇaparṇāśano'bhavata ||
kiṃcitkālaṃ jalāhāro vāyubhakṣaḥ kiyatsamāḥ
||15||वर्षाणि कतिचित्सोऽयं जीर्णपर्णाशनोऽभवत ॥
किंचित्कालं जलाहारो वायुभक्षः कियत्समाः
evaṃ paṃcasahasrāṇi varṣāṇi sa mahāmuniḥ ||
atapyata tapo ghoraṃ devairapi suduṣkaram
||16||एवं पंचसहस्राणि वर्षाणि स महामुनिः ॥
अतप्यत तपो घोरं देवैरपि सुदुष्करम्
tataḥ paṃcasahasrāṇi varṣāṇi munipuṃgavaḥ ||
nirāhāro nirāloko nirucchvāso nirāspadaḥ
||17||ततः पंचसहस्राणि वर्षाणि मुनिपुंगवः ॥
निराहारो निरालोको निरुच्छ्वासो निरास्पदः
varṣāsvāsārasahanaṃ hemaṃteṣu jaleśayaḥ ||
grīṣme paṃcāgnimadhyastho viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ
||18||वर्षास्वासारसहनं हेमंतेषु जलेशयः ॥
ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो विष्णुध्यानपरायणः
japannaṣṭākṣaraṃ maṃtraṃ dhyāyanhṛdi janārdanam ||
tatāpa sumahātejā gālavo munipuṃgavaḥ
||19||जपन्नष्टाक्षरं मंत्रं ध्यायन्हृदि जनार्दनम् ॥
तताप सुमहातेजा गालवो मुनिपुंगवः
evaṃ tvayutava varṣāṇi sa samatītāni vai muneḥ ||
atha tattapasā tuṣṭo bhagavānkamalāpatiḥ
||20||एवं त्वयुतव वर्षाणि स समतीतानि वै मुनेः ॥
अथ तत्तपसा तुष्टो भगवान्कमलापतिः
pratyakṣatāmagāttasya śaṃkhacakragadādharaḥ ||
vikacāṃbujapatrākṣaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ
||21||प्रत्यक्षतामगात्तस्य शंखचक्रगदाधरः ॥
विकचांबुजपत्राक्षः सूर्यकोटिसमप्रभः
vinatānaṃdanārūḍhaśchatracāmaraśobhitaḥ ||
hārakeyūramukuṭakaṭakādivibhūṣitaḥ
||22||विनतानंदनारूढश्छत्रचामरशोभितः ॥
हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितः
viṣvaksenasunaṃdādikiṃkaraiḥ parivāritaḥ ||
vīṇāveṇumṛdaṃgādivādakairnāradādibhiḥ
||23||विष्वक्सेनसुनंदादिकिंकरैः परिवारितः ॥
वीणावेणुमृदंगादिवादकैर्नारदादिभिः
upagīyamānavijayaḥ pītāṃbaravirājitaḥ ||
lakṣmīvirājitorasko nīlameghasamacchaviḥ
||24||उपगीयमानविजयः पीतांबरविराजितः ॥
लक्ष्मीविराजितोरस्को नीलमेघसमच्छविः
dhunānaḥ padmamekena pāṇinā madhusūdanaḥ ||
sanakādimahāyogisevitaḥ pārśvayordvayoḥ
||25||धुनानः पद्ममेकेन पाणिना मधुसूदनः ॥
सनकादिमहायोगिसेवितः पार्श्वयोर्द्वयोः
maṃdasmitena sakalaṃ mohayanbhuvanatrayam ||
svabhāsā bhāsayansarvāndiśo daśa ca bhūsurāḥ
||26||मंदस्मितेन सकलं मोहयन्भुवनत्रयम् ॥
स्वभासा भासयन्सर्वान्दिशो दश च भूसुराः
kaṃṭhalagrena maṇinā kaustubhena ca śobhitaḥ ||
suvarṇavetrahastaiśca sauvidallairanekaśaḥ
||27||कंठलग्रेन मणिना कौस्तुभेन च शोभितः ॥
सुवर्णवेत्रहस्तैश्च सौविदल्लैरनेकशः
ananyadurlabhāciṃtyagīyamānanijādbhutaḥ ||
subhaktasulabho devo lakṣmīkāṃto hariḥ svayam
||28||अनन्यदुर्लभाचिंत्यगीयमाननिजाद्भुतः ॥
सुभक्तसुलभो देवो लक्ष्मीकांतो हरिः स्वयम्
sannyadhatta purastasya gālavasya mahāmuneḥ ||
āvirbhūtaṃ tadā dṛṣṭvā śrīvatsāṃkitavakṣasam
||29||सन्न्यधत्त पुरस्तस्य गालवस्य महामुनेः ॥
आविर्भूतं तदा दृष्ट्वा श्रीवत्सांकितवक्षसम्
pītāṃbaradharaṃ devaṃ tuṣṭiṃ prāpa mahāmuniḥ ||
bhaktyā paramayā yuktastuṣṭāva jagadīśvaram
||30||पीतांबरधरं देवं तुष्टिं प्राप महामुनिः ॥
भक्त्या परमया युक्तस्तुष्टाव जगदीश्वरम्
gālava uvāca
namo devādidevāya śaṃkhacakragadābhṛte ||
namo nityāya śuddhāya saccidānaṃdarūpiṇe
||31||नमो देवादिदेवाय शंखचक्रगदाभृते ॥
नमो नित्याय शुद्धाय सच्चिदानंदरूपिणे
namo bhaktārti haṃtre te havyakavyasvarūpiṇe ||
namastrimūrtaye tubhyaṃ sṛṣṭisthityaṃtakāriṇe
||32||नमो भक्तार्ति हंत्रे ते हव्यकव्यस्वरूपिणे ॥
नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं सृष्टिस्थित्यंतकारिणे
namaḥ pareśāya namo vibhūmne namostu lakṣmīpataye vidhātre ||
namostu sūryeṃduvilocanāya namo viriṃcyādyabhivaṃditāya
||33||नमः परेशाय नमो विभूम्ने नमोस्तु लक्ष्मीपतये विधात्रे ॥
नमोस्तु सूर्येंदुविलोचनाय नमो विरिंच्याद्यभिवंदिताय
yo nāmajātyādivikalpahīnaḥ samastadoṣairapi varjito yaḥ ||
sramastasaṃsārabhayāpahāriṇe tasmai namo daityavināśanāya
||34||यो नामजात्यादिविकल्पहीनः समस्तदोषैरपि वर्जितो यः ॥
स्रमस्तसंसारभयापहारिणे तस्मै नमो दैत्यविनाशनाय
vedāṃtavedyāya rameśvarāya vaikuṇṭhavāsāya vidhātṛpitre ||
namonamaḥ satyajanārtihāriṇe nārāyaṇāyāmitavikramāya
||35||वेदांतवेद्याय रमेश्वराय वैकुण्ठवासाय विधातृपित्रे ॥
नमोनमः सत्यजनार्तिहारिणे नारायणायामितविक्रमाय
namastubhyaṃ bhaga vate vāsudevāya śārṅgiṇe ||
bhūyobhūyo namastubhyaṃ śeṣaparyaṃkaśāyine
||36||नमस्तुभ्यं भग वते वासुदेवाय शार्ङ्गिणे ॥
भूयोभूयो नमस्तुभ्यं शेषपर्यंकशायिने
iti stutvā hariṃ viprāstūṣṇīmāste sa gālavaḥ ||
śrutvā stutiṃ śruti sukhāṃ haristasyamahātmanaḥ
||37||इति स्तुत्वा हरिं विप्रास्तूष्णीमास्ते स गालवः ॥
श्रुत्वा स्तुतिं श्रुति सुखां हरिस्तस्यमहात्मनः
avāpa paramaṃ toṣaṃ śaṃkhacakragadādharaḥ ||
athāliṃgya muniṃ śauriścaturbhirbāhubhistadā
||38||अवाप परमं तोषं शंखचक्रगदाधरः ॥
अथालिंग्य मुनिं शौरिश्चतुर्भिर्बाहुभिस्तदा
babhāṣe prītisaṃ yukto varo vai vriyatāmiti ||
tuṣṭo'smi tapasā te'dya stotreṇāpi ca gālava
||39||बभाषे प्रीतिसं युक्तो वरो वै व्रियतामिति ॥
तुष्टोऽस्मि तपसा तेऽद्य स्तोत्रेणापि च गालव
namaskāreṇa ca prīto varado'haṃ tavāgataḥ ||
gālava uvāca ||
nārāyaṇa ramānātha pītāṃbara jaganmaya
||40||नमस्कारेण च प्रीतो वरदोऽहं तवागतः ॥
गालव उवाच ॥
नारायण रमानाथ पीतांबर जगन्मय
janārdana jagaddhāmangoviṃda narakāṃtaka ||
tvaddarśanātkṛtārtho'smi sarvasmādadhikastathā
||41||जनार्दन जगद्धामन्गोविंद नरकांतक ॥
त्वद्दर्शनात्कृतार्थोऽस्मि सर्वस्मादधिकस्तथा
tvāṃ na paśyaṃtyadharmiṣṭhā yatastvaṃ dharmapālakaḥ ||
yanna vetti bhavo brahmā yanna vetti trayī tathā
||42||त्वां न पश्यंत्यधर्मिष्ठा यतस्त्वं धर्मपालकः ॥
यन्न वेत्ति भवो ब्रह्मा यन्न वेत्ति त्रयी तथा
taṃ vedmi paramātmānaṃ kimasmā dadhikaṃ varam ||
yogino yaṃ na paśyanti yaṃ na paśyaṃti karmaṭhāḥ
||43||तं वेद्मि परमात्मानं किमस्मा दधिकं वरम् ॥
योगिनो यं न पश्यन्ति यं न पश्यंति कर्मठाः
taṃ paśyāmi parātmānaṃ kimasmādadhikaṃ varam ||
etena ca kṛtārtho'smi janārdana jagatpate
||44||तं पश्यामि परात्मानं किमस्मादधिकं वरम् ॥
एतेन च कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगत्पते
yannāmasmṛtimātreṇa mahāpātakino'pica ||
muktiṃ prayāṃti munayastaṃ paśyāmi janārdanam
||45||यन्नामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपिच ॥
मुक्तिं प्रयांति मुनयस्तं पश्यामि जनार्दनम्
tvatpādapadmayugale niścalā bhaktirastume ||
hariruvāca ||
mayi bhaktirdṛḍhā te'stu niṣkāmā gālavādhunā
||46||त्वत्पादपद्मयुगले निश्चला भक्तिरस्तुमे ॥
हरिरुवाच ॥
मयि भक्तिर्दृढा तेऽस्तु निष्कामा गालवाधुना
śṛṇu cāpyaparaṃ vākyamucyamānaṃ mayā mune ||
madarthaṃ karma kurvāṇo maddhyāno matparāyaṇaḥ
||47||शृणु चाप्यपरं वाक्यमुच्यमानं मया मुने ॥
मदर्थं कर्म कुर्वाणो मद्ध्यानो मत्परायणः
etatprārabdhadehāṃte matsvarūpamavāpsyasi ||
asminnevāśrame vāsaṃ kuruṣva munipuṃgava
||48||एतत्प्रारब्धदेहांते मत्स्वरूपमवाप्स्यसि ॥
अस्मिन्नेवाश्रमे वासं कुरुष्व मुनिपुंगव
dharmapuṣkariṇī ceyaṃ puṇyā pāpavināśinī ||
asyāstīre tapaḥ kurvaṃstapaḥsiddhimavāpnuyāt
||49||धर्मपुष्करिणी चेयं पुण्या पापविनाशिनी ॥
अस्यास्तीरे तपः कुर्वंस्तपःसिद्धिमवाप्नुयात्
dharmaḥ purā samāgatya dakṣiṇasyodadhestaṭe ||
tapastepe mahādevaṃ ciṃtayanmanasā tadā
||50||धर्मः पुरा समागत्य दक्षिणस्योदधेस्तटे ॥
तपस्तेपे महादेवं चिंतयन्मनसा तदा
snānārthamekaṃ tīrthaṃ ca cakre dharmo mahāmune ||
dharmapuṣkariṇī tena prasiddhā tatkṛtā yataḥ
||51||स्नानार्थमेकं तीर्थं च चक्रे धर्मो महामुने ॥
धर्मपुष्करिणी तेन प्रसिद्धा तत्कृता यतः
tvayā yathā tapastaptamidānīṃ munisattama ||
tathā taptaṃ tapastena dharmeṇa harasevinā
||52||त्वया यथा तपस्तप्तमिदानीं मुनिसत्तम ॥
तथा तप्तं तपस्तेन धर्मेण हरसेविना
tapasā tasya tuṣṭaḥ sañchūlapāṇirmaheśvaraḥ ||
prādurāsīstvayā dīptyā diśodaśavibhāsayan
||53||तपसा तस्य तुष्टः सञ्छूलपाणिर्महेश्वरः ॥
प्रादुरासीस्त्वया दीप्त्या दिशोदशविभासयन्
athāśramamanuprāptaṃ mahādevaṃ kṛpānidhim ||
dharmaḥ paramasantuṣṭastuṣṭāva parameśvaram
||54||अथाश्रममनुप्राप्तं महादेवं कृपानिधिम् ॥
धर्मः परमसन्तुष्टस्तुष्टाव परमेश्वरम्
dharma uvāca
praṇamāmi jagannāthamīśānaṃ praṇavātmakam ||
samastadevatārūpamādimadhyāṃtavarjitam
||55||प्रणमामि जगन्नाथमीशानं प्रणवात्मकम् ॥
समस्तदेवतारूपमादिमध्यांतवर्जितम्
ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpaṃ namāmya ham ||
samastajagadādhāramanantamajamavyayam
||56||ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपं नमाम्य हम् ॥
समस्तजगदाधारमनन्तमजमव्ययम्
yamāmananti yogīndrāstaṃ vande puṣṭivardhanam ||
namo lokādhināthāya vaṃcate parivaṃcate
||57||यमामनन्ति योगीन्द्रास्तं वन्दे पुष्टिवर्धनम् ॥
नमो लोकाधिनाथाय वंचते परिवंचते
namo'stu nīlakaṇṭhāya paśūnāṃ pataye namaḥ ||
namaḥ kalmaṣanāśāya namo mīḍhuṣṭamāya ca
||58||नमोऽस्तु नीलकण्ठाय पशूनां पतये नमः ॥
नमः कल्मषनाशाय नमो मीढुष्टमाय च
namo rudrāya devāya kadrudrāya pracetase ||
namaḥ pinākahastāya śūlahastāya te namaḥ
||59||नमो रुद्राय देवाय कद्रुद्राय प्रचेतसे ॥
नमः पिनाकहस्ताय शूलहस्ताय ते नमः
namaścaitanyarūpāya puṣṭīnāṃ pataye namaḥ ||
namaḥ paṃcāsyadevāya kṣetrāṇāṃ pataye namaḥ
||60||नमश्चैतन्यरूपाय पुष्टीनां पतये नमः ॥
नमः पंचास्यदेवाय क्षेत्राणां पतये नमः
iti stuto mahādevaḥ śaṃkarolokaśaṃkaraḥ ||
dharmasya paramāṃ tuṣṭimāpannastamuvāca vai
||61||इति स्तुतो महादेवः शंकरोलोकशंकरः ॥
धर्मस्य परमां तुष्टिमापन्नस्तमुवाच वै
maheśvara uvāca
prītosmyanena stotreṇa tava dharma mahāmate ||
varaṃ matto vṛṇīṣva tvaṃ mā vilaṃbaṃ kuruṣva vai
||62||प्रीतोस्म्यनेन स्तोत्रेण तव धर्म महामते ॥
वरं मत्तो वृणीष्व त्वं मा विलंबं कुरुष्व वै
īśvareṇaivamuktastu dharmo devamathābravīt ||
vāhanaṃ te bhaviṣyāmi sadāhaṃ pārvatīpate
||63||ईश्वरेणैवमुक्तस्तु धर्मो देवमथाब्रवीत् ॥
वाहनं ते भविष्यामि सदाहं पार्वतीपते
ayameva varo mahyaṃ dātavyastripurāṃtaka ||
tavodvahanamātreṇa kṛtārtho'haṃ bhavāmi bhoḥ
||64||अयमेव वरो मह्यं दातव्यस्त्रिपुरांतक ॥
तवोद्वहनमात्रेण कृतार्थोऽहं भवामि भोः
itthaṃ dharmeṇa kathito devo dharmamathābravīt ||
īśvara uvāca ||
vāhanaṃ bhava me dharma sarvadā lokapūjitaḥ
||65||इत्थं धर्मेण कथितो देवो धर्ममथाब्रवीत् ॥
ईश्वर उवाच ॥
वाहनं भव मे धर्म सर्वदा लोकपूजितः
mama codvahane śaktiramoghā te bhaviṣyati ||
tvatsevināṃ sadā bhaktirmayi syānnātra saṃśayaḥ
||66||मम चोद्वहने शक्तिरमोघा ते भविष्यति ॥
त्वत्सेविनां सदा भक्तिर्मयि स्यान्नात्र संशयः
ityukte śaṃkareṇātha dharmopi vṛṣarūpadhṛk ||
uvāha parameśānaṃ tadāprabhṛti gālava
||67||इत्युक्ते शंकरेणाथ धर्मोपि वृषरूपधृक् ॥
उवाह परमेशानं तदाप्रभृति गालव
mahādevastamāruhya dharmaṃ vai vṛṣarūpiṇam ||
śobhamāno bhṛśaṃ dharmamuvāca paramāmṛtam
||68||महादेवस्तमारुह्य धर्मं वै वृषरूपिणम् ॥
शोभमानो भृशं धर्ममुवाच परमामृतम्
īśvara uvāca
tvayā kṛtaṃ hi yattīrthaṃ dakṣiṇasyodadhestaṭe ||
dharmapuṣkariṇītyeṣā loke khyātā bhaviṣyati
||69||त्वया कृतं हि यत्तीर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे ॥
धर्मपुष्करिणीत्येषा लोके ख्याता भविष्यति
asyāstīre japohomo dānaṃ svādhyāya eva ca ||
anye ca dharmanivahāḥ kriyamāṇā narairmudā
||7||अस्यास्तीरे जपोहोमो दानं स्वाध्याय एव च ॥
अन्ये च धर्मनिवहाः क्रियमाणा नरैर्मुदा
anaṃtaphaladā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā ||
iti dattvā varaṃ tasmai dharmatīrthāya śaṃkaraḥ
||71||अनंतफलदा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा ॥
इति दत्त्वा वरं तस्मै धर्मतीर्थाय शंकरः
āruhya vṛṣabhaṃ dharmaṃ kailāsaṃ parvataṃ yayau ||
dharmapuṣkariṇītīre gālava tvamatodhunā
||72||आरुह्य वृषभं धर्मं कैलासं पर्वतं ययौ ॥
धर्मपुष्करिणीतीरे गालव त्वमतोधुना
śarīrapātaparyaṃtaṃ tapaḥ kurvansamāhitaḥ ||
vasa tvaṃ muni śārdūla paścānmāmāpsyase dhruvam
||73||शरीरपातपर्यंतं तपः कुर्वन्समाहितः ॥
वस त्वं मुनि शार्दूल पश्चान्मामाप्स्यसे ध्रुवम्
yadā te jāyate bhītistadā tāṃ nāśayāmyaham ||
mamāyudhena cakreṇa preritena mayā kṣaṇāt
||74||यदा ते जायते भीतिस्तदा तां नाशयाम्यहम् ॥
ममायुधेन चक्रेण प्रेरितेन मया क्षणात्
ityuktvā bhagavānviṣṇustatraivāṃtaradhīyata ||
śrīsūta uvāca ||
tasminnaṃtarhite viṣṇau gālavo munipuṃgavaḥ
||75||इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तत्रैवांतरधीयत ॥
श्रीसूत उवाच ॥
तस्मिन्नंतर्हिते विष्णौ गालवो मुनिपुंगवः
dharmapuṣkariṇītīre viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ ||
trikālamarcayanviṣṇuṃ śālagrāme vimuktide
||76||धर्मपुष्करिणीतीरे विष्णुध्यानपरायणः ॥
त्रिकालमर्चयन्विष्णुं शालग्रामे विमुक्तिदे
uvāsa matimāndhīro virakto vijiteṃdriyaḥ ||
kadācinmāghamāse tu śuklapakṣe harerdine
||77||उवास मतिमान्धीरो विरक्तो विजितेंद्रियः ॥
कदाचिन्माघमासे तु शुक्लपक्षे हरेर्दिने
upoṣya jāgaraṃ kṛtvā rātrau viṣṇumapūjayat ||
snātvā paredyurdvādaśyāṃ dharmapuṣkariṇījale
||78||उपोष्य जागरं कृत्वा रात्रौ विष्णुमपूजयत् ॥
स्नात्वा परेद्युर्द्वादश्यां धर्मपुष्करिणीजले
saṃdhyāvandanapūrvāṇi nityakarmāṇi cākarot ||
tataḥ pūjāṃ vidhātuṃ sa hareḥ samupacakrame
||79||संध्यावन्दनपूर्वाणि नित्यकर्माणि चाकरोत् ॥
ततः पूजां विधातुं स हरेः समुपचक्रमे
tulasyādīni puṣpāṇi samāhṛtya ca gālavaḥ ||
vidhāya pūjāṃ kṛṣṇasya stotrametadudairayat
||80||तुलस्यादीनि पुष्पाणि समाहृत्य च गालवः ॥
विधाय पूजां कृष्णस्य स्तोत्रमेतदुदैरयत्
gālava uvāca
sahasraśirasaṃ viṣṇuṃ matsyarūpadharaṃ harim ||
namasyāmi hṛṣīkeśaṃ kūrmavārāharūpiṇam
||81||सहस्रशिरसं विष्णुं मत्स्यरूपधरं हरिम् ॥
नमस्यामि हृषीकेशं कूर्मवाराहरूपिणम्
nārasiṃhaṃ vāmanākhyaṃ jāma dagnyaṃ ca rāghavam ||
balabhadraṃ ca kṛṣṇaṃ ca kalkiṃ viṣṇuṃ namāmyaham
||82||नारसिंहं वामनाख्यं जाम दग्न्यं च राघवम् ॥
बलभद्रं च कृष्णं च कल्किं विष्णुं नमाम्यहम्
vāsudevamanādhāraṃ praṇatārtivināśanam ||
ādhāraṃ sarvabhūtānāṃ praṇamāmi janārdanam
||83||वासुदेवमनाधारं प्रणतार्तिविनाशनम् ॥
आधारं सर्वभूतानां प्रणमामि जनार्दनम्
sarvajñaṃ sarvakartāraṃ saccidānaṃdavigraham ||
apratarkyamanirdeśyaṃ praṇato'smi janārdanam
||84||सर्वज्ञं सर्वकर्तारं सच्चिदानंदविग्रहम् ॥
अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम्
evaṃ stuvanmahā yogī gālavo munipuṃgavaḥ ||
dharmapuṣkariṇītīre tasthau dhyānaparāyaṇaḥ
||85||एवं स्तुवन्महा योगी गालवो मुनिपुंगवः ॥
धर्मपुष्करिणीतीरे तस्थौ ध्यानपरायणः
etasminnaṃtare kaścidrākṣaso gālavaṃ munim ||
āyayau bhakṣituṃ ghoraḥ kṣudhayā pīḍito bhṛśam
||86||एतस्मिन्नंतरे कश्चिद्राक्षसो गालवं मुनिम् ॥
आययौ भक्षितुं घोरः क्षुधया पीडितो भृशम्
gālavaṃ tarasā so'yaṃ rākṣaso jagṛhe tadā ||
gṛhītastarasā tena gālavo naiṛtena saḥ
||87||गालवं तरसा सोऽयं राक्षसो जगृहे तदा ॥
गृहीतस्तरसा तेन गालवो नैऋतेन सः
pracukrośa dayāṃ bhodhimāpannānāṃ parāyaṇam ||
nārāyaṇaṃ cakrapāṇiṃ rakṣarakṣeti vai muhuḥ
||88||प्रचुक्रोश दयां भोधिमापन्नानां परायणम् ॥
नारायणं चक्रपाणिं रक्षरक्षेति वै मुहुः
pareśa paramānaṃda śaraṇāgatapālaka ||
trāhi māṃ karuṇāsiṃdho rakṣovaśe mupāgatam
||89||परेश परमानंद शरणागतपालक ॥
त्राहि मां करुणासिंधो रक्षोवशे मुपागतम्
lakṣmīkāṃta hare viṣṇo vaikuṃṭha garuḍadhvaja ||
māṃ rakṣa rakṣasākrāṃtaṃ grāhākrāṃtaṃ gajaṃ yathā
||90||लक्ष्मीकांत हरे विष्णो वैकुंठ गरुडध्वज ॥
मां रक्ष रक्षसाक्रांतं ग्राहाक्रांतं गजं यथा
dāmodara jagannātha hiraṇyāsura marddana ||
prahrādamiva māṃ rakṣa rākṣasenātipīḍitam
||91||दामोदर जगन्नाथ हिरण्यासुर मर्द्दन ॥
प्रह्रादमिव मां रक्ष राक्षसेनातिपीडितम्
ityevaṃ stuvatastasya gālavasya dvijottamāḥ ||
svabhaktasya bhayaṃ jñātvā cakrapāṇivṛṣā kapiḥ
||92||इत्येवं स्तुवतस्तस्य गालवस्य द्विजोत्तमाः ॥
स्वभक्तस्य भयं ज्ञात्वा चक्रपाणिवृषा कपिः
svacakraṃ preṣayāmāsa bhaktarakṣaṇakāraṇāt ||
preritaṃ viṣṇucakraṃ tadviṣṇunā prabhaviṣṇunā
||93||स्वचक्रं प्रेषयामास भक्तरक्षणकारणात् ॥
प्रेरितं विष्णुचक्रं तद्विष्णुना प्रभविष्णुना
ājagāmātha vegena dharmapuṣkariṇī taṭam ||
anaṃtādityasaṃkāśamanaṃtāgnisamaprabham
||94||आजगामाथ वेगेन धर्मपुष्करिणी तटम् ॥
अनंतादित्यसंकाशमनंताग्निसमप्रभम्
mahājvālaṃ mahānādaṃ mahāsuravimardanam ||
dṛṣṭvā sudarśanaṃ viṣṇo rākṣaso'tha pradudruve
||95||महाज्वालं महानादं महासुरविमर्दनम् ॥
दृष्ट्वा सुदर्शनं विष्णो राक्षसोऽथ प्रदुद्रुवे
dravamāṇasya tasyāśu rākṣasasya sudarśanam ||
śiraścakarta sahasā jvālāmālādurāsadam
||96||द्रवमाणस्य तस्याशु राक्षसस्य सुदर्शनम् ॥
शिरश्चकर्त सहसा ज्वालामालादुरासदम्
tatastu gālavo dṛṣṭvā rākṣasaṃ patitaṃ bhuvi ||
mudā paramayā yuktastuṣṭāva ca sudarśanam
||97||ततस्तु गालवो दृष्ट्वा राक्षसं पतितं भुवि ॥
मुदा परमया युक्तस्तुष्टाव च सुदर्शनम्
gālava uvāca
viṣṇucakraṃ namastestu viśvarakṣaṇadīkṣita ||
nārāyaṇakarāṃbhojabhūṣaṇāya namo'stu te
||98||विष्णुचक्रं नमस्तेस्तु विश्वरक्षणदीक्षित ॥
नारायणकरांभोजभूषणाय नमोऽस्तु ते
yuddheṣvasurasaṃhārakuśalāya mahārava ||
sudarśana namastubhyaṃ bhaktānāmārtināśine
||99||युद्धेष्वसुरसंहारकुशलाय महारव ॥
सुदर्शन नमस्तुभ्यं भक्तानामार्तिनाशिने
rakṣa māṃ bhayasaṃvignaṃ sarvasmādapi kalmaṣāt ||
svāminsudarśana vibho dharmartīrthe sadā bhavān
||100||रक्ष मां भयसंविग्नं सर्वस्मादपि कल्मषात् ॥
स्वामिन्सुदर्शन विभो धर्मर्तीर्थे सदा भवान्
saṃnidhehi hitāya tvaṃ jagato muktikāṃkṣiṇaḥ ||
gālavenaivamuktaṃ tadviṣṇucakraṃ munīśvarāḥ ||
taṃ prāha gālavamuniṃ prīṇayanniva sauhṛdāt
||101||संनिधेहि हिताय त्वं जगतो मुक्तिकांक्षिणः ॥
गालवेनैवमुक्तं तद्विष्णुचक्रं मुनीश्वराः ॥
तं प्राह गालवमुनिं प्रीणयन्निव सौहृदात्
sudarśana uvāca
gālavaitanmahāpuṇyaṃ dharmatorthamanuttamam
||102||गालवैतन्महापुण्यं धर्मतोर्थमनुत्तमम्
asminvasāmi satataṃ lokānāṃ hitakāmyayā ||
tvatpīḍāṃ pariciṃtyāha rākṣasena durātmanā
||103||अस्मिन्वसामि सततं लोकानां हितकाम्यया ॥
त्वत्पीडां परिचिंत्याह राक्षसेन दुरात्मना
prerito viṣṇunā vipra tvarayā samupāgataḥ ||
tvatpīḍakotha nihato mayāyaṃ rākṣasādhamaḥ
||104||प्रेरितो विष्णुना विप्र त्वरया समुपागतः ॥
त्वत्पीडकोथ निहतो मयायं राक्षसाधमः
mocitastvaṃ bhayādasmāttvaṃ hi bhakto hareḥ sadā ||
puṣkariṇyāmahaṃ tvasyāṃ dharmasya munipuṃgava
||105||मोचितस्त्वं भयादस्मात्त्वं हि भक्तो हरेः सदा ॥
पुष्करिण्यामहं त्वस्यां धर्मस्य मुनिपुंगव
satataṃ lokarakṣārthaṃ saṃnidhānaṃ karomi vai ||
asyāṃ matsaṃnidhānātte tathānyeṣāmapi dvija
||106||सततं लोकरक्षार्थं संनिधानं करोमि वै ॥
अस्यां मत्संनिधानात्ते तथान्येषामपि द्विज
itaḥ paraṃ na pīḍā syādbhūtarākṣasasaṃbhavā ||
dharmapuṣkariṇī hyeṣā sarvapāpavināśinī
||107||इतः परं न पीडा स्याद्भूतराक्षससंभवा ॥
धर्मपुष्करिणी ह्येषा सर्वपापविनाशिनी
devīpaṭṭaṇaparyaṃtā kṛtā dharmeṇa vai purā ||
atra sarvatra vatsyāmi sarvadā munipuṃgava
||108||देवीपट्टणपर्यंता कृता धर्मेण वै पुरा ॥
अत्र सर्वत्र वत्स्यामि सर्वदा मुनिपुंगव
asyā matsaṃnidhā nātsyāccakratīrthamiti prathā ||
snānaṃ ye'tra prakurvaṃti cakratīrthe vimuktide ||
teṣāṃ putrāśca pautrāśca vaṃśajāḥ sarva eva hi ||
vidhūtapāpā yāsyaṃti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
||110||अस्या मत्संनिधा नात्स्याच्चक्रतीर्थमिति प्रथा ॥
स्नानं येऽत्र प्रकुर्वंति चक्रतीर्थे विमुक्तिदे ॥
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च वंशजाः सर्व एव हि ॥
विधूतपापा यास्यंति तद्विष्णोः परमं पदम्
pitṝnuddiśya piṃḍānāṃ dātāro ye'tra gālava ||
svargaṃ prayāṃti te sarve pitaraścāpi tarppitāḥ
||111||पितॄनुद्दिश्य पिंडानां दातारो येऽत्र गालव ॥
स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे पितरश्चापि तर्प्पिताः
ityuktvā viṣṇucakraṃ tadgālavasyāpi paśyataḥ ||
anyeṣāmapi viprāṇāṃ paśyatāṃ sahasā dvijāḥ
||112||इत्युक्त्वा विष्णुचक्रं तद्गालवस्यापि पश्यतः ॥
अन्येषामपि विप्राणां पश्यतां सहसा द्विजाः
dharmāpuṣkāriṇīṃ tāṃ tu prāviśatpāpanāśinīm ||
śrīsūta uvāca ||
dharmatīrthasya vipraṃdrāścakratīrthamiti prathā
||113||धर्मापुष्कारिणीं तां तु प्राविशत्पापनाशिनीम् ॥
श्रीसूत उवाच ॥
धर्मतीर्थस्य विप्रंद्राश्चक्रतीर्थमिति प्रथा
prāptā yathā tatkathitaṃ yuṣmākaṃ hi mayā mudā ||
cakratīrthasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
||114||प्राप्ता यथा तत्कथितं युष्माकं हि मया मुदा ॥
चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
atra snātā narā viprā mokṣabhājo na saṃśayaḥ ||
kīrtayedimamadhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ ||
cakra tīrthābhiṣekasya prāpnoti phalamuttamam ||
iha loke sukhaṃ prāpya paratrāpisukhaṃ labhet
||116||अत्र स्नाता नरा विप्रा मोक्षभाजो न संशयः ॥
कीर्तयेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः ॥
चक्र तीर्थाभिषेकस्य प्राप्नोति फलमुत्तमम् ॥
इह लोके सुखं प्राप्य परत्रापिसुखं लभेत्
yo dharmatīrthaṃ ca tathaiva gālavaṃ kurvāṇagatyugrasamādhiyo gam ||
sudarśanaṃ rākṣasanāśanaṃ ca smaretsakṛdvā na sa pāpabhāgjanaḥ
||117||यो धर्मतीर्थं च तथैव गालवं कुर्वाणगत्युग्रसमाधियो गम् ॥
सुदर्शनं राक्षसनाशनं च स्मरेत्सकृद्वा न स पापभाग्जनः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe. setumāhātmye gālavākhyāne dharmatīrthasya cakratīrthaprathāvarṇanaṃnāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ || 3 ||