sṛgālavānaravimokṣaṇavarṇanam
yajñadeva uvāca
durvāsarṣe mahāprājña parāparavicakṣaṇa ||
durvinītābhidhaḥ ko'yaṃ yo'sau gurvaṃganāmagāt
||1||दुर्वासर्षे महाप्राज्ञ परापरविचक्षण ॥
दुर्विनीताभिधः कोऽयं योऽसौ गुर्वंगनामगात्
kasya putro dhanuṣkoṭau snānena sa kathaṃ dvijaḥ ||
tatkṣaṇānmumuce pāpādgurustrīgamasaṃbhavāt ||
etanme śraddhadhānasya vistarādvaktumarhasi
||2||कस्य पुत्रो धनुष्कोटौ स्नानेन स कथं द्विजः ॥
तत्क्षणान्मुमुचे पापाद्गुरुस्त्रीगमसंभवात् ॥
एतन्मे श्रद्धधानस्य विस्तराद्वक्तुमर्हसि
durvāsā uvāca
pāṃḍyadeśe purā kaścidbrāhmaṇobhūdbahuśrutaḥ
||3||पांड्यदेशे पुरा कश्चिद्ब्राह्मणोभूद्बहुश्रुतः
idhmavāhābhidho nāmnā tasya bhāryā ruciṃstathā ||
babhūva tasya tanayo durvinītābhidho dvijaḥ
||4||इध्मवाहाभिधो नाम्ना तस्य भार्या रुचिंस्तथा ॥
बभूव तस्य तनयो दुर्विनीताभिधो द्विजः
bālye vayasi putrasya mamāra janako'sya 3 ||
durvinītaḥ pitustasya sa kṛtvā caurdhvadaihikam
||5||बाल्ये वयसि पुत्रस्य ममार जनकोऽस्य ३ ॥
दुर्विनीतः पितुस्तस्य स कृत्वा चौर्ध्वदैहिकम्
kaṃcitkālaṃ gṛhe'vātsīnmātrā vidhavayā saha ||
tato durbhikṣamabhavadvādaśābdamavarṣaṇāt
||6||कंचित्कालं गृहेऽवात्सीन्मात्रा विधवया सह ॥
ततो दुर्भिक्षमभवद्वादशाब्दमवर्षणात्
tato deśāṃtaramagānmātrā sākaṃ dvijottama ||
gokarṇaṃ sa samāsādya subhikṣaṃ dhānyasaṃcayaiḥ
||7||ततो देशांतरमगान्मात्रा साकं द्विजोत्तम ॥
गोकर्णं स समासाद्य सुभिक्षं धान्यसंचयैः
uvāsa suciraṃ kālaṃ mātrā vidhavayā saha ||
tato bahutithe kāle durvinīto gate sati
||8||उवास सुचिरं कालं मात्रा विधवया सह ॥
ततो बहुतिथे काले दुर्विनीतो गते सति
pūrvaduṣkarmapākena mūḍhabuddhiraho bata ||
anaṃgaśaraviddhāṃgo rāgādvikṛtamānasaḥ
||9||पूर्वदुष्कर्मपाकेन मूढबुद्धिरहो बत ॥
अनंगशरविद्धांगो रागाद्विकृतमानसः
māmeti vādinīmaṃbāṃ balādākṛṣya pātakī ||
bubhuje kāmamohātmā maithunena dvijottama
||10||मामेति वादिनीमंबां बलादाकृष्य पातकी ॥
बुभुजे काममोहात्मा मैथुनेन द्विजोत्तम
sa khinno durvinīto'yaṃ retaḥsekādanaṃtaram ||
manasā ciṃtayanpāpaṃ rurodabhṛśaduḥkhitaḥ
||11||स खिन्नो दुर्विनीतोऽयं रेतःसेकादनंतरम् ॥
मनसा चिंतयन्पापं रुरोदभृशदुःखितः
ahotipāpakṛdahaṃ mahāpātakināṃ varaḥ ||
agamaṃ jananīṃ yasmātkāmabāṇavaśānugaḥ
||12||अहोतिपापकृदहं महापातकिनां वरः ॥
अगमं जननीं यस्मात्कामबाणवशानुगः
iti saṃcitya manasā sa tatra munisannidhau ||
juguptamānaścātmānaṃ tānmunīnidamabravīt
||13||इति संचित्य मनसा स तत्र मुनिसन्निधौ ॥
जुगुप्तमानश्चात्मानं तान्मुनीनिदमब्रवीत्
gurustrīgamapāpasya prāyaścittaṃ mamadvijāḥ ||
vadadhvaṃ śāstratattvajñāḥ kṛpayā mayi kevalam
||14||गुरुस्त्रीगमपापस्य प्रायश्चित्तं ममद्विजाः ॥
वदध्वं शास्त्रतत्त्वज्ञाः कृपया मयि केवलम्
maraṇānniṣkṛtiḥ syāccenmariṣyāmi na saṃśayaḥ ||
bhavadbhirucyate yattu prāyaścittaṃ mamādhunā
||15||मरणान्निष्कृतिः स्याच्चेन्मरिष्यामि न संशयः ॥
भवद्भिरुच्यते यत्तु प्रायश्चित्तं ममाधुना
kariṣye taddvijāḥ satyaṃ maraṇaṃ vānyadaiva vā ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya kecittatramunīśvarāḥ
||16||करिष्ये तद्द्विजाः सत्यं मरणं वान्यदैव वा ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य केचित्तत्रमुनीश्वराः
anena sākaṃ vārtā tu doṣāyeti viniścitāḥ ||
maunitvaṃ bhejire kecinmunayaḥ kecidā bhṛśam
||17||अनेन साकं वार्ता तु दोषायेति विनिश्चिताः ॥
मौनित्वं भेजिरे केचिन्मुनयः केचिदा भृशम्
duṣṭātmā mātṛgāmī tvaṃ mahāpātakināṃ varaḥ ||
gacchagacchetibahuśo vācamūcurdvijottamāḥ
||18||दुष्टात्मा मातृगामी त्वं महापातकिनां वरः ॥
गच्छगच्छेतिबहुशो वाचमूचुर्द्विजोत्तमाः
tānnivārya kṛpāśīlaḥ sarvajñaḥ karuṇānidhiḥ ||
kṛṣṇadvaipāyanastatra durvinītamabhāṣata
||19||तान्निवार्य कृपाशीलः सर्वज्ञः करुणानिधिः ॥
कृष्णद्वैपायनस्तत्र दुर्विनीतमभाषत
gacchāśu rāmasetau tvaṃ dhanuṣkoṭau sahāṃbayā ||
makarasthe ravau māghe māsamekaṃ niraṃtaram
||20||गच्छाशु रामसेतौ त्वं धनुष्कोटौ सहांबया ॥
मकरस्थे रवौ माघे मासमेकं निरंतरम्
jiteṃdriyo jitakrodhaḥ paradrohavivarjitaḥ ||
ekamāsaṃ nirāhāraḥ kuru snānaṃ sahāṃbayā
||21||जितेंद्रियो जितक्रोधः परद्रोहविवर्जितः ॥
एकमासं निराहारः कुरु स्नानं सहांबया
pūto bhaviṣyasyaddhā gurustrī gamadoṣataḥ ||
yatpātakaṃ na naśyeta setusnānena tannahi
||22||पूतो भविष्यस्यद्धा गुरुस्त्री गमदोषतः ॥
यत्पातकं न नश्येत सेतुस्नानेन तन्नहि
śrutismṛtipurāṇeṣu dhanuṣkoṭipraśaṃsanam ||
bahudhā bhaṇyate paṃcamahāpātakanāśanam
||23||श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धनुष्कोटिप्रशंसनम् ॥
बहुधा भण्यते पंचमहापातकनाशनम्
tasmāttvaṃ tvarayā gaccha dhanuṣkoṭiṃ sahāṃbayā ||
pramāṇaṃ kuru madvākyaṃ vedavākyamiva dvija
||24||तस्मात्त्वं त्वरया गच्छ धनुष्कोटिं सहांबया ॥
प्रमाणं कुरु मद्वाक्यं वेदवाक्यमिव द्विज
śrīrāmadhanuṣaḥ koṭau snātasya dvija putraka ||
mahāpātakakoṭyopi naiva lakṣyā itīva hi
||25||श्रीरामधनुषः कोटौ स्नातस्य द्विज पुत्रक ॥
महापातककोट्योपि नैव लक्ष्या इतीव हि
prāyaścittāṃtaraṃ proktaṃ manvādismṛtibhiḥ smṛtau ||
tadgacchatvaṃ dhanuṣkoṭiṃ mahāpātaka nāśinīm
||26||प्रायश्चित्तांतरं प्रोक्तं मन्वादिस्मृतिभिः स्मृतौ ॥
तद्गच्छत्वं धनुष्कोटिं महापातक नाशिनीम्
itīrito'tha vyāsena durvinītodvijottamāḥ ||
mātrā sākaṃ dhanuṣkoṭiṃ natvā vyāsaṃ ca niryayau
||27||इतीरितोऽथ व्यासेन दुर्विनीतोद्विजोत्तमाः ॥
मात्रा साकं धनुष्कोटिं नत्वा व्यासं च निर्ययौ
makarasthe ravau māghe māsamātraṃ niraṃtaram ||
mātrā saha nirāhāro jitakrodho jiteṃdriyaḥ
||28||मकरस्थे रवौ माघे मासमात्रं निरंतरम् ॥
मात्रा सह निराहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः
śrīrāmadhanuṣaḥ koṭau sasnau saṃkalpapūrvakam ||
rāmanāthaṃ namaskurvaṃ strikālaṃ bhaktipūrvakam
||29||श्रीरामधनुषः कोटौ सस्नौ संकल्पपूर्वकम् ॥
रामनाथं नमस्कुर्वं स्त्रिकालं भक्तिपूर्वकम्
māsāṃte pāraṇāṃ kṛtvā mātrā saha viśuddhadhīḥ ||
vyāsāṃtikaṃ punaḥ prāyāttasmai vṛttaṃ niveditum
||30||मासांते पारणां कृत्वा मात्रा सह विशुद्धधीः ॥
व्यासांतिकं पुनः प्रायात्तस्मै वृत्तं निवेदितुम्
sa praṇamya punarvyāsaṃ durvinīto'bravīdvacaḥ
||31||स प्रणम्य पुनर्व्यासं दुर्विनीतोऽब्रवीद्वचः
durvinīta uvāca
bhagavankaruṇāsiṃdho dvaipāyana mahattama ||
bhavataḥ kṛpayā rāmadhanuṣkoṭau sahāṃbayā ||
māghamāse nirāhāro māsamātramataṃdritaḥ
||32||भगवन्करुणासिंधो द्वैपायन महत्तम ॥
भवतः कृपया रामधनुष्कोटौ सहांबया ॥
माघमासे निराहारो मासमात्रमतंद्रितः
ahaṃ tvakaravaṃ snānaṃ namaskurvanmaheśvaram ||
itaḥ paraṃ mayā vyāsa bhagavanbhaktavatsala
||33||अहं त्वकरवं स्नानं नमस्कुर्वन्महेश्वरम् ॥
इतः परं मया व्यास भगवन्भक्तवत्सल
yatkarttavyaṃ mune tattvaṃ mamopadiśa tattvataḥ ||
iti tasya vacaḥ śrutvā durvinītasya vai muniḥ ||
babhāṣe durvinītaṃ taṃ vyāso nārāyaṇāṃśakaḥ
||34||यत्कर्त्तव्यं मुने तत्त्वं ममोपदिश तत्त्वतः ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा दुर्विनीतस्य वै मुनिः ॥
बभाषे दुर्विनीतं तं व्यासो नारायणांशकः
vyāsa uvāca
durvinīta gataṃ te'dya pātakaṃ mātṛsaṃgajam
||35||दुर्विनीत गतं तेऽद्य पातकं मातृसंगजम्
mātuśca pātakaṃ naṣṭaṃ tvatsaṃgatinimi ttajam ||
saṃdeho nātra kartavyaḥ satyamuktaṃ mayā tava
||36||मातुश्च पातकं नष्टं त्वत्संगतिनिमि त्तजम् ॥
संदेहो नात्र कर्तव्यः सत्यमुक्तं मया तव
bāṃdhavāḥ svajanāḥ sarve tathānye brāhmaṇāśca ye ||
sarve tvāṃ saṃgrahīṣyaṃti durvinītāṃ bayā saha
||37||बांधवाः स्वजनाः सर्वे तथान्ये ब्राह्मणाश्च ये ॥
सर्वे त्वां संग्रहीष्यंति दुर्विनीतां बया सह
matprasādāddhanuṣkoṭau viśuddhastvaṃ nimajjanāt ||
dārasaṃgrahaṇaṃ kṛtvā gārhasthyaṃ dharmamācara
||38||मत्प्रसादाद्धनुष्कोटौ विशुद्धस्त्वं निमज्जनात् ॥
दारसंग्रहणं कृत्वा गार्हस्थ्यं धर्ममाचर
tyaja tvaṃ prāṇihiṃsāṃ ca dharmaṃ bhaja sanātanam ||
sevasva sajjanānnityaṃ bhaktiyuktena cetasā
||39||त्यज त्वं प्राणिहिंसां च धर्मं भज सनातनम् ॥
सेवस्व सज्जनान्नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा
saṃdhyopāsanamukhyāni nityakarmāṇi na tyaja ||
nigṛhīṣvendriyagrāmamarcayasva haraṃ harim
||40||संध्योपासनमुख्यानि नित्यकर्माणि न त्यज ॥
निगृहीष्वेन्द्रियग्राममर्चयस्व हरं हरिम्
parāpavādaṃ mā brūyā māsūyāṃ bhaja karhicit ||
anyasyābhyudayaṃ dṛṣṭvā saṃtāpaṃ kṛṇu mā vṛthā
||41||परापवादं मा ब्रूया मासूयां भज कर्हिचित् ॥
अन्यस्याभ्युदयं दृष्ट्वा संतापं कृणु मा वृथा
mātṛvatparadā rāṃśca tvannityamavalokaya ||
adhītavedānakhilānmāvismara kadācana
||42||मातृवत्परदा रांश्च त्वन्नित्यमवलोकय ॥
अधीतवेदानखिलान्माविस्मर कदाचन
atithīnmāvamanyasva śrāddhaṃ pitṛdine kuru ||
paiśūnyaṃ mā vadasva tvaṃ svapne'pyansya karhicit
||43||अतिथीन्मावमन्यस्व श्राद्धं पितृदिने कुरु ॥
पैशून्यं मा वदस्व त्वं स्वप्नेऽप्यन्स्य कर्हिचित्
itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi saṃtatam ||
avalokaya vedāṃtaṃ vedāṃgāni tathā punaḥ
||44||इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि संततम् ॥
अवलोकय वेदांतं वेदांगानि तथा पुनः
hariśaṃkaranā māni muktalajjo'nukīrttaya ||
jābālopaniṣanmaṃtraistripuṃḍroddhūlanaṃ kuru
||45||हरिशंकरना मानि मुक्तलज्जोऽनुकीर्त्तय ॥
जाबालोपनिषन्मंत्रैस्त्रिपुंड्रोद्धूलनं कुरु
rudrākṣāndhāraya sadā śaucācāraparo bhava ||
tulasyā bilvapatraiśca nārāyaṇaharāvubhau
||46||रुद्राक्षान्धारय सदा शौचाचारपरो भव ॥
तुलस्या बिल्वपत्रैश्च नारायणहरावुभौ
ekaṃ kālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ cārcayasya bhoḥ ||
tulasīdalasaṃmiśraṃ siktaṃ pādodakena ca
||47||एकं कालं द्विकालं वा त्रिकालं चार्चयस्य भोः ॥
तुलसीदलसंमिश्रं सिक्तं पादोदकेन च
naivedyānnaṃ sadā bhuṃkṣva śaṃbhunārāyaṇāgrataḥ ||
kuru tvaṃ vaiśvadevākhyaṃ balimannaviśuddhaye
||48||नैवेद्यान्नं सदा भुंक्ष्व शंभुनारायणाग्रतः ॥
कुरु त्वं वैश्वदेवाख्यं बलिमन्नविशुद्धये
yatīśvarānbrahmaniṣṭhāntarpayānnairgṛhāgatān ||
vṛddhānanyānanāthāṃśca rogiṇo brahmacāriṇaḥ
||49||यतीश्वरान्ब्रह्मनिष्ठान्तर्पयान्नैर्गृहागतान् ॥
वृद्धानन्याननाथांश्च रोगिणो ब्रह्मचारिणः
kuru tvaṃ mātṛśuśrūṣāmaupāsanaparo bhava ||
paṃcākṣaraṃ mahāmaṃtraṃ praṇavena samanvitam
||50||कुरु त्वं मातृशुश्रूषामौपासनपरो भव ॥
पंचाक्षरं महामंत्रं प्रणवेन समन्वितम्
tathaivāṣṭākṣaraṃ maṃtramanyamaṃtrānapi dvija ||
japa tvaṃ prayato bhūtvā dhyāyanmaṃtrādhidevatāḥ
||51||तथैवाष्टाक्षरं मंत्रमन्यमंत्रानपि द्विज ॥
जप त्वं प्रयतो भूत्वा ध्यायन्मंत्राधिदेवताः
evamanyāṃstathā dharmānsmṛtyuktāntsarvadā kuru ||
evaṃ kṛtavrataste syāddehāṃte muktirapyalam
||52||एवमन्यांस्तथा धर्मान्स्मृत्युक्तान्त्सर्वदा कुरु ॥
एवं कृतव्रतस्ते स्याद्देहांते मुक्तिरप्यलम्
ityukto vyāsamuninā durvinītaḥ praṇamya tam ||
taduktamakhilaṃ kṛtvā dehāṃte muktimāptavān
||53||इत्युक्तो व्यासमुनिना दुर्विनीतः प्रणम्य तम् ॥
तदुक्तमखिलं कृत्वा देहांते मुक्तिमाप्तवान्
tanmātāpi mṛtā kāle dhanuṣkoṭinimajjanāta ||
avāpa paramāṃ muktimapunarbhavadāyinīm
||54||तन्मातापि मृता काले धनुष्कोटिनिमज्जनात ॥
अवाप परमां मुक्तिमपुनर्भवदायिनीम्
durvāsā uvāca
evaṃ te durvinītasya tanmātuśca vimokṣaṇam ||
dhanuṣkoṭyabhiṣekeṇa yajñadeva mayeritam
||55||एवं ते दुर्विनीतस्य तन्मातुश्च विमोक्षणम् ॥
धनुष्कोट्यभिषेकेण यज्ञदेव मयेरितम्
putramenaṃ tvamapyāśu brahmahatyāviśuddhaye ||
samādāya vraja brahmandhanuṣkoṭiṃ vimuktidām
||56||पुत्रमेनं त्वमप्याशु ब्रह्महत्याविशुद्धये ॥
समादाय व्रज ब्रह्मन्धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्
siṃdhudvīpa uvāca
iti durvāsasā prokto yajñadevo nijaṃ sutam ||
samādāya yayau rāma dhanuṣkoṭiṃ vimuktidām
||57||इति दुर्वाससा प्रोक्तो यज्ञदेवो निजं सुतम् ॥
समादाय ययौ राम धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्
gatvā nivāsamakarotṣaṇmāsaṃ tatra sa dvijaḥ ||
putreṇa sākaṃ niyato he sṛgālaplavaṃgamau
||58||गत्वा निवासमकरोत्षण्मासं तत्र स द्विजः ॥
पुत्रेण साकं नियतो हे सृगालप्लवंगमौ
sa sasnau ca dhanuṣkoṭau ṣaṇmāsaṃ vai sa putrakaḥ ||
ṣaṇmāsāṃte yajñadevaṃ prāha vāgaśarīriṇī
||59||स सस्नौ च धनुष्कोटौ षण्मासं वै स पुत्रकः ॥
षण्मासांते यज्ञदेवं प्राह वागशरीरिणी
vimuktā yajñadevasya brahmahatyā sutasya te ||
svarṇasteyātsurāpānātkirātīsaṃgamāttathā
||60||विमुक्ता यज्ञदेवस्य ब्रह्महत्या सुतस्य ते ॥
स्वर्णस्तेयात्सुरापानात्किरातीसंगमात्तथा
anyebhyopi hi pāpebhyo vimuktoyaṃ sutastava ||
saṃśayaṃ mā kuruṣva tvaṃ yajñadeva dvijottama
||61||अन्येभ्योपि हि पापेभ्यो विमुक्तोयं सुतस्तव ॥
संशयं मा कुरुष्व त्वं यज्ञदेव द्विजोत्तम
ityuktvā virarāmātha sā tu vāga śarīriṇī ||
tadā'śarīriṇīvākyaṃ yajñadevaḥ sa śuśruvān
||62||इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वाग शरीरिणी ॥
तदाऽशरीरिणीवाक्यं यज्ञदेवः स शुश्रुवान्
saṃtuṣṭaḥ putrasahito rāmanāthaṃ niṣevya ca ||
dhanuṣkoṭiṃ namaskṛtya putreṇa sahi tastadā
||63||संतुष्टः पुत्रसहितो रामनाथं निषेव्य च ॥
धनुष्कोटिं नमस्कृत्य पुत्रेण सहि तस्तदा
svadeśaṃ prayayau hṛṣṭaḥ svagrāmaṃ svagṛhaṃ tathā ||
saputradāraḥ suciraṃ sukhamāste sunirvṛtaḥ
||64||स्वदेशं प्रययौ हृष्टः स्वग्रामं स्वगृहं तथा ॥
सपुत्रदारः सुचिरं सुखमास्ते सुनिर्वृतः
sindhudvīpa uvāca
gomāyuvānarāvevaṃ yuvayoḥ kathitaṃ mayā ||
yajñadevasutasyāsya sumateḥ parimokṣaṇam
||65||गोमायुवानरावेवं युवयोः कथितं मया ॥
यज्ञदेवसुतस्यास्य सुमतेः परिमोक्षणम्
pātakebhyo mahadbhyaśca dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
yuvāmato dhanuṣkoṭiṃ gacchataṃ pāpaśuddhaye ||
nānyathā pāpaśuddhiḥ syātprāyaścittāyutairapi
||66||पातकेभ्यो महद्भ्यश्च धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
युवामतो धनुष्कोटिं गच्छतं पापशुद्धये ॥
नान्यथा पापशुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तायुतैरपि
śrīsūta uvāca
sindhudvīpasya vacanamiti śrutvā dvijo ttamāḥ
||67||सिन्धुद्वीपस्य वचनमिति श्रुत्वा द्विजो त्तमाः
sṛgālavānarāvāśu vilaṃghitamahāpathau ||
dhanuṣkoṭiṃ prayāsena gatvā snātvā ca tajjale
||68||सृगालवानरावाशु विलंघितमहापथौ ॥
धनुष्कोटिं प्रयासेन गत्वा स्नात्वा च तज्जले
vimuktau sarvapāpebhyo vimānavarasaṃsthitau ||
devaiḥ kusumavarṣeṇa kīryamāṇau sutejasau
||69||विमुक्तौ सर्वपापेभ्यो विमानवरसंस्थितौ ॥
देवैः कुसुमवर्षेण कीर्यमाणौ सुतेजसौ
hārakeyūramukuṭakaṭakādivibhūṣitau ||
devastrīdhūyamānābhyāṃ cāmarābhyāṃ virājitau ||
gatvā devapurīṃ ramyāmiṃdra syārddhāsanaṃ gatau
||70||हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितौ ॥
देवस्त्रीधूयमानाभ्यां चामराभ्यां विराजितौ ॥
गत्वा देवपुरीं रम्यामिंद्र स्यार्द्धासनं गतौ
śrīsūta uvāca
yuṣmākamevaṃ kathitaṃ sṛgālasya kaperapi
||71||युष्माकमेवं कथितं सृगालस्य कपेरपि
pāpādvimokṣaṇaṃ viprā dhanuṣkoṭau nimajanāt ||
bhaktyā ya imamadhyāyaṃ śṛṇoti paṭhate'pi vā
||72||पापाद्विमोक्षणं विप्रा धनुष्कोटौ निमजनात् ॥
भक्त्या य इममध्यायं शृणोति पठतेऽपि वा
snānajaṃ phalamāpnoti dhanuṣkoṭau sa mānavaḥ ||
yogivṛṃdairasulabhāṃ muktimapyāśu viṃdati
||73||स्नानजं फलमाप्नोति धनुष्कोटौ स मानवः ॥
योगिवृंदैरसुलभां मुक्तिमप्याशु विंदति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye dhanuṣkoṭipraśaṃsāyāṃ sṛgālavānaravimokṣaṇavarṇanaṃnāma paṃcatriṃśo'dhyāyaḥ || 35 ||