sūta kadruḥ kathaṃ muktā kṣīrakuṃḍanimajjanāt
ṛṣaya ūcuḥ
sūta kadruḥ kathaṃ muktā kṣīrakuṃḍanimajjanāt ||
chalaṃ kathaṃ kṛtavatī sapatnyāṃ pāpaniścayā
||1||सूत कद्रुः कथं मुक्ता क्षीरकुंडनिमज्जनात् ॥
छलं कथं कृतवती सपत्न्यां पापनिश्चया
kasya putrī ca sā kadrūḥ sapatnīsā ca kasya vai ||
kimarthamajayatkadrūḥ svasapatnīṃ chalena tu ||
etannaḥ śraddadhānānāṃ brūhi sūta kṛpānidhe
||2||कस्य पुत्री च सा कद्रूः सपत्नीसा च कस्य वै ॥
किमर्थमजयत्कद्रूः स्वसपत्नीं छलेन तु ॥
एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपानिधे
śrīsūta uvāca
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve itihāsaṃ mahāphalam ||
purā kṛtayuge viprāḥ prajāpatisute ubhe
||3||शृणुध्वं मुनयः सर्वे इतिहासं महाफलम् ॥
पुरा कृतयुगे विप्राः प्रजापतिसुते उभे
kadrūśca vinatā ceti bhaginyau saṃbabhūvatuḥ ||
bhārye te kaśyapasyāstāṃ kadrūśca vinatā tathā
||4||कद्रूश्च विनता चेति भगिन्यौ संबभूवतुः ॥
भार्ये ते कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता तथा
vinatā suṣuve putrāvaruṇaṃ garuḍaṃ tathā ||
bharttuḥ sakāśātkadrūśca lebhe sarpānbahūnsutān
||5||विनता सुषुवे पुत्रावरुणं गरुडं तथा ॥
भर्त्तुः सकाशात्कद्रूश्च लेभे सर्पान्बहून्सुतान्
anaṃtavāsukimukhānviṣadarpasamanvitān ||
ekadā tu bhaginyau te kadrūśca vinatā tathā
||6||अनंतवासुकिमुखान्विषदर्पसमन्वितान् ॥
एकदा तु भगिन्यौ ते कद्रूश्च विनता तथा
apaśyatāṃ samāyāṃtamuccaiḥśravasamaṃ tikāt ||
vilokya kadrūsturagaṃ vinatāmidamabravīt
||7||अपश्यतां समायांतमुच्चैःश्रवसमं तिकात् ॥
विलोक्य कद्रूस्तुरगं विनतामिदमब्रवीत्
śveto'śvavālo nīlo vā vinate brūhi tattvataḥ ||
ityuktvā vinatā viprāḥ kadrūṃ tāmidamabra vīt ||
turaṃgaḥ śvetavālo me pratibhāti sumadhyame ||
kiṃ vā tvaṃ manyase kadrūriti tāṃ vinatā'bravīt
||9||श्वेतोऽश्ववालो नीलो वा विनते ब्रूहि तत्त्वतः ॥
इत्युक्त्वा विनता विप्राः कद्रूं तामिदमब्र वीत् ॥
तुरंगः श्वेतवालो मे प्रतिभाति सुमध्यमे ॥
किं वा त्वं मन्यसे कद्रूरिति तां विनताऽब्रवीत्
pṛṣṭvaivaṃ vinatāṃ kadrūrbabhāṣe svamataṃ ca sā ||
kṛṣṇavālamahaṃ manye hayamenamaniṃdite
||10||पृष्ट्वैवं विनतां कद्रूर्बभाषे स्वमतं च सा ॥
कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनमनिंदिते
tataḥ parājaye kṛtvā dāsībhāvaṃ paṇaṃ mithaḥ ||
vyatiṣṭhetāṃ mahābhāge sapatnyau te dvijottamāḥ
||11||ततः पराजये कृत्वा दासीभावं पणं मिथः ॥
व्यतिष्ठेतां महाभागे सपत्न्यौ ते द्विजोत्तमाः
tataḥ kadrūrnijasutānvāsukipramukhānahīn ||
tasyā nāhaṃ yathā dāsī tathā kuruta putrakāḥ
||12||ततः कद्रूर्निजसुतान्वासुकिप्रमुखानहीन् ॥
तस्या नाहं यथा दासी तथा कुरुत पुत्रकाः
tasyābhīpsitasiddhyarthamityavocadbhṛśā turā ||
yuṣmābhiruccaiḥśravaso bālaḥ pracchādyatāmiti
||13||तस्याभीप्सितसिद्ध्यर्थमित्यवोचद्भृशा तुरा ॥
युष्माभिरुच्चैःश्रवसो बालः प्रच्छाद्यतामिति
nāṃgīcakrurmataṃ tasyā nāgāḥ kadrū ruṣā tadā ||
aśapatkupitā putrāñjvalaṃtī roṣamūrcchitā
||14||नांगीचक्रुर्मतं तस्या नागाः कद्रू रुषा तदा ॥
अशपत्कुपिता पुत्राञ्ज्वलंती रोषमूर्च्छिता
pārīkṣitasya sarve'ddhā yūyaṃ satre mariṣyatha ||
iti śāpe kṛte mātrā trastaḥ karkoṭakastadā
||15||पारीक्षितस्य सर्वेऽद्धा यूयं सत्रे मरिष्यथ ॥
इति शापे कृते मात्रा त्रस्तः कर्कोटकस्तदा
praṇamya pādayoḥ kadrūṃ dīno vacanamabravīt ||
ahamuccaiḥśravovālaṃ vidhāsyāmyaṃjanaprabham
||16||प्रणम्य पादयोः कद्रूं दीनो वचनमब्रवीत् ॥
अहमुच्चैःश्रवोवालं विधास्याम्यंजनप्रभम्
mā bhīraṃba tvayā kāryetyavādīcchāpaviklavaḥ ||
śvetamuccaiḥśravovālaṃ tataḥ karkoṭakoragaḥ
||17||मा भीरंब त्वया कार्येत्यवादीच्छापविक्लवः ॥
श्वेतमुच्चैःश्रवोवालं ततः कर्कोटकोरगः
chādayitvā svabhogena vyatanodaṃjanadyutim ||
atha te vinatākadrvau dāsye kṛtapaṇe ubhe
||18||छादयित्वा स्वभोगेन व्यतनोदंजनद्युतिम् ॥
अथ ते विनताकद्र्वौ दास्ये कृतपणे उभे
devarājahayaṃ draṣṭuṃ saṃraṃbhādabhyagaccha tām ||
śaśāṃkaśaṃkhamāṇikyamuktairāvatakāraṇam
||19||देवराजहयं द्रष्टुं संरंभादभ्यगच्छ ताम् ॥
शशांकशंखमाणिक्यमुक्तैरावतकारणम्
yugāṃtakālaśayanaṃ yoganidrākṛto hareḥ ||
atītya kadrūvinate samudraṃ saritāṃ patim
||20||युगांतकालशयनं योगनिद्राकृतो हरेः ॥
अतीत्य कद्रूविनते समुद्रं सरितां पतिम्
dadṛśaturhayaṃ gatvā devarājasya vāhanam ||
kṛṣṇavālaṃ hayaṃ dṛṣṭvā vinatā duḥkhitā'bhavat
||21||ददृशतुर्हयं गत्वा देवराजस्य वाहनम् ॥
कृष्णवालं हयं दृष्ट्वा विनता दुःखिताऽभवत्
duḥkhitāṃ vinatāṃ kadrūrdāsīkṛtye nyayuṃkta sā ||
etasminnaṃtare tārkṣyo'pyaṃḍamudbhidya vahnivat
||22||दुःखितां विनतां कद्रूर्दासीकृत्ये न्ययुंक्त सा ॥
एतस्मिन्नंतरे तार्क्ष्योऽप्यंडमुद्भिद्य वह्निवत्
prādurbabhūva vipreṃdrā girimātraśarīravān ||
dṛṣṭvā taddehamāhātmyamabhūttrastaṃ jagattrayam
||23||प्रादुर्बभूव विप्रेंद्रा गिरिमात्रशरीरवान् ॥
दृष्ट्वा तद्देहमाहात्म्यमभूत्त्रस्तं जगत्त्रयम्
tatastaṃ tuṣṭuvurdevā garuḍaṃ pakṣiṇāṃ varam ||
dṛṣṭvā taddehamāhātmyaṃ trastaṃ syādbhuvanatrayam
||24||ततस्तं तुष्टुवुर्देवा गरुडं पक्षिणां वरम् ॥
दृष्ट्वा तद्देहमाहात्म्यं त्रस्तं स्याद्भुवनत्रयम्
ityālocyopasaṃhṛtya dehamatyaṃtabhīṣaṇam ||
aruṇaṃ pṛṣṭhamāropya māturaṃtikamabhyagāt
||25||इत्यालोच्योपसंहृत्य देहमत्यंतभीषणम् ॥
अरुणं पृष्ठमारोप्य मातुरंतिकमभ्यगात्
athāha vinatāṃ kadrūḥ praṇatāmativihvalām ||
ceṭi nāgālayaṃ gaṃtumudyogo mama vartate
||26||अथाह विनतां कद्रूः प्रणतामतिविह्वलाम् ॥
चेटि नागालयं गंतुमुद्योगो मम वर्तते
tvatputro garuḍoto māṃ matputrāṃśca vahatviti ||
tataśca vinatā putraṃ garuḍaṃ pratyabhāṣata
||27||त्वत्पुत्रो गरुडोतो मां मत्पुत्रांश्च वहत्विति ॥
ततश्च विनता पुत्रं गरुडं प्रत्यभाषत
ahaṃ kadrūmimāṃ vakṣye tvaṃ sarpānvaha tatsutān ||
tatheti garuḍo mātuḥ pratyagṛhṇadvaco dvijāḥ
||28||अहं कद्रूमिमां वक्ष्ये त्वं सर्पान्वह तत्सुतान् ॥
तथेति गरुडो मातुः प्रत्यगृह्णद्वचो द्विजाः
avahadvinatā kadrūṃ sarvāṃstāngaruḍo'vahat ||
ravisāmīpyagāḥ sarpāstatkarairāhatāstadā
||29||अवहद्विनता कद्रूं सर्वांस्तान्गरुडोऽवहत् ॥
रविसामीप्यगाः सर्पास्तत्करैराहतास्तदा
astauṣīdvajriṇaṃ kadrūḥ sutānāṃ tāpaśāṃtaye ||
sarvatāpaṃ jalāsārairdevarājo'pyaśāmayata
||30||अस्तौषीद्वज्रिणं कद्रूः सुतानां तापशांतये ॥
सर्वतापं जलासारैर्देवराजोऽप्यशामयत
nīyamānāstadā sarpā garuḍena balīyasā ||
gatvā taṃ deśamacirādavadanvinatāsutam
||31||नीयमानास्तदा सर्पा गरुडेन बलीयसा ॥
गत्वा तं देशमचिरादवदन्विनतासुतम्
vayaṃ dvīpāṃtaraṃ gaṃtuṃ sarve draṣṭuṃ kṛtatvarāḥ ||
vaha tvamasmāngaruḍa ceṭīsuta tataḥ kṣaṇāt
||32||वयं द्वीपांतरं गंतुं सर्वे द्रष्टुं कृतत्वराः ॥
वह त्वमस्मान्गरुड चेटीसुत ततः क्षणात्
tato mātara maprākṣīdvinatāṃ garuḍo dvijāḥ ||
ahaṃ kasmādvahāmīmāṃstvaṃ cemāṃ vahase sadā
||33||ततो मातर मप्राक्षीद्विनतां गरुडो द्विजाः ॥
अहं कस्माद्वहामीमांस्त्वं चेमां वहसे सदा
ceṭīputreti māmete ki bhaṇaṃti sarīsṛpāḥ ||
sarvametadvada tvaṃ me mātastattvena pṛcchataḥ
||34||चेटीपुत्रेति मामेते कि भणंति सरीसृपाः ॥
सर्वमेतद्वद त्वं मे मातस्तत्त्वेन पृच्छतः
pṛṣṭaivaṃ jananī tena garuḍaṃ prābravītsutam ||
bhaginyā krūrayā putra cchalenāhaṃ parājitā
||35||पृष्टैवं जननी तेन गरुडं प्राब्रवीत्सुतम् ॥
भगिन्या क्रूरया पुत्र च्छलेनाहं पराजिता
tasyā dāsī bhavāmyadya ceṭīputrastato bhavān ||
atastvaṃ vahase sarpānvahāmyenāmahaṃ sadā
||36||तस्या दासी भवाम्यद्य चेटीपुत्रस्ततो भवान् ॥
अतस्त्वं वहसे सर्पान्वहाम्येनामहं सदा
ityādi sarvavṛttāṃtamādito'smai nyavedayat ||
atha tāṃ garuḍo'vā dīnmātaraṃ vinatāsutaḥ
||37||इत्यादि सर्ववृत्तांतमादितोऽस्मै न्यवेदयत् ॥
अथ तां गरुडोऽवा दीन्मातरं विनतासुतः
asmāddāsyādvimokṣārthaṃ kiṃ kāryaṃ te mayādhunā ||
iti pṛṣṭā sutenātha vinatā tamabhāṣata
||38||अस्माद्दास्याद्विमोक्षार्थं किं कार्यं ते मयाधुना ॥
इति पृष्टा सुतेनाथ विनता तमभाषत
sarpānpṛcchasva garuḍa mama mātṛvimokṣaṇe ||
yuṣmākaṃ mātuḥ kiṃ kāryaṃ mayeti vadatādhunā
||39||सर्पान्पृच्छस्व गरुड मम मातृविमोक्षणे ॥
युष्माकं मातुः किं कार्यं मयेति वदताधुना
iti mātrā samudito garuḍaḥ pannagānprati ||
gatvā'pṛcchadvija śreṣṭhāste'pyenamavadaṃstadā
||40||इति मात्रा समुदितो गरुडः पन्नगान्प्रति ॥
गत्वाऽपृच्छद्विज श्रेष्ठास्तेऽप्येनमवदंस्तदा
yadā hariṣyase śīghraṃ sudhāṃ tvamamarālayāt ||
dāsyānmuktā bhavenmātā vainateya tavādya hi
||41||यदा हरिष्यसे शीघ्रं सुधां त्वममरालयात् ॥
दास्यान्मुक्ता भवेन्माता वैनतेय तवाद्य हि
tato mātaramāgamya garuḍaḥ praṇato'bravīt ||
sudhāmaṃba mamānetuṃ gacchato bhakṣyamarpaya
||42||ततो मातरमागम्य गरुडः प्रणतोऽब्रवीत् ॥
सुधामंब ममानेतुं गच्छतो भक्ष्यमर्पय
itīritā sutaṃ prāha mātā taṃ vinatā sutam ||
samudramadhye vartaṃte śabarāḥ katicitsuta
||43||इतीरिता सुतं प्राह माता तं विनता सुतम् ॥
समुद्रमध्ये वर्तंते शबराः कतिचित्सुत
tānbhakṣayitvā śabarānamṛtaṃ tvamihānaya ||
tatra kaściddvijaḥ kāmī śavarīsaṃgakautukī
||44||तान्भक्षयित्वा शबरानमृतं त्वमिहानय ॥
तत्र कश्चिद्द्विजः कामी शवरीसंगकौतुकी
tyaja taṃ brāhmaṇaṃ kaṃṭhaṃ dahaṃtaṃ brahmatejasā ||
pakṣādīni tavāṃgāni pāṃtu devā marunmukhāḥ
||45||त्यज तं ब्राह्मणं कंठं दहंतं ब्रह्मतेजसा ॥
पक्षादीनि तवांगानि पांतु देवा मरुन्मुखाः
iti svamāturāśīrbhirgaruḍo vardhito yayau ||
śabarālayamabhyetya tasya bhakṣaya to mukham
||46||इति स्वमातुराशीर्भिर्गरुडो वर्धितो ययौ ॥
शबरालयमभ्येत्य तस्य भक्षय तो मुखम्
āvṛtaṃ prāviśanvyādhā vayāṃsīva darīṃ gireḥ ||
atha sa brāhmaṇo'pyāgāttatkaṃṭhaṃ munipuṃgavāḥ
||47||आवृतं प्राविशन्व्याधा वयांसीव दरीं गिरेः ॥
अथ स ब्राह्मणोऽप्यागात्तत्कंठं मुनिपुंगवाः
kaṇṭhaṃ dahantaṃ vipraṃ tamuvāca vinatāsutaḥ ||
vipra pāpo'pyavadhyo hi niryāhi tvamato bahiḥ
||48||कण्ठं दहन्तं विप्रं तमुवाच विनतासुतः ॥
विप्र पापोऽप्यवध्यो हि निर्याहि त्वमतो बहिः
evamuktastadā vipro garuḍaṃ pratyabhāṣata ||
kirātī mama bhāryāpi nirgaṃtavyā mayā saha
||49||एवमुक्तस्तदा विप्रो गरुडं प्रत्यभाषत ॥
किराती मम भार्यापि निर्गंतव्या मया सह
evamastviti taṃ vipramuvāca patageśvaraḥ ||
tataḥ sa garuḍo vipramujjagāra sabhāryakam
||50||एवमस्त्विति तं विप्रमुवाच पतगेश्वरः ॥
ततः स गरुडो विप्रमुज्जगार सभार्यकम्
vipro'pyabhīpsitāndeśānniṣādyā saha niryayau ||
śabarānbhakṣayitvā'tha garuḍaḥ pakṣiṇāṃ varaḥ
||51||विप्रोऽप्यभीप्सितान्देशान्निषाद्या सह निर्ययौ ॥
शबरान्भक्षयित्वाऽथ गरुडः पक्षिणां वरः
ātmanaḥ pitaraṃ vegātkaśyapaṃ samupeyivān ||
kutra yāsīti tatpṛṣṭo garuḍastama bhāṣata
||52||आत्मनः पितरं वेगात्कश्यपं समुपेयिवान् ॥
कुत्र यासीति तत्पृष्टो गरुडस्तम भाषत
māturdāsyavimokṣāya sudhāmāhartumāgamam ||
bahūnkirātāñjagdhvāpi tṛptirmama na jāyate
||53||मातुर्दास्यविमोक्षाय सुधामाहर्तुमागमम् ॥
बहून्किराताञ्जग्ध्वापि तृप्तिर्मम न जायते
aparyaṃtakṣudhā brahmanbādhate māmaha rniśam ||
tannivṛttipradaṃ bhakṣyaṃ mamārpaya tapodhana
||54||अपर्यंतक्षुधा ब्रह्मन्बाधते मामह र्निशम् ॥
तन्निवृत्तिप्रदं भक्ष्यं ममार्पय तपोधन
yenāhaṃ śaknuyāṃ tāta sudhāmāhartumojasā ||
itīritaḥ sutaṃ prāha kaśyapo vinatodbhavam
||55||येनाहं शक्नुयां तात सुधामाहर्तुमोजसा ॥
इतीरितः सुतं प्राह कश्यपो विनतोद्भवम्
kaśyapa uvāca
munirvibhāvasurnāmnā purāsīttasya sānujaḥ ||
supratīka iti bhrātā tāvubhau vaṃśavairiṇau
||56||मुनिर्विभावसुर्नाम्ना पुरासीत्तस्य सानुजः ॥
सुप्रतीक इति भ्राता तावुभौ वंशवैरिणौ
anyonyaṃ śepaturviprā mahākrodhasamākulau ||
gajo'bhavatsupratīkaḥ kūrmo'bhūcca vibhāvasuḥ
||57||अन्योन्यं शेपतुर्विप्रा महाक्रोधसमाकुलौ ॥
गजोऽभवत्सुप्रतीकः कूर्मोऽभूच्च विभावसुः
evaṃ vittavivādāttau śepaturbhrātarau mithaḥ ||
gajaḥ ṣaḍyo janocchrāyo dviguṇāyāmasaṃyutaḥ
||58||एवं वित्तविवादात्तौ शेपतुर्भ्रातरौ मिथः ॥
गजः षड्यो जनोच्छ्रायो द्विगुणायामसंयुतः
kūrmastriyojanocchrayo daśayojanavistṛtaḥ ||
baddhavairāvubhāvetau sarasyasminvihaṃgama
||59||कूर्मस्त्रियोजनोच्छ्रयो दशयोजनविस्तृतः ॥
बद्धवैरावुभावेतौ सरस्यस्मिन्विहंगम
pūrvavairamanusmṛtya yudhyete jetumicchayā ||
ubhau tau bhakṣayitvā tvaṃ sudhāmāhara tṛptimān
||60||पूर्ववैरमनुस्मृत्य युध्येते जेतुमिच्छया ॥
उभौ तौ भक्षयित्वा त्वं सुधामाहर तृप्तिमान्
evaṃ pitreritaḥ pakṣī gatvā tadgajakacchapau ||
samuddhatya mahākāyau mahābalaparākramau
||61||एवं पित्रेरितः पक्षी गत्वा तद्गजकच्छपौ ॥
समुद्धत्य महाकायौ महाबलपराक्रमौ
vahannakhābhyāṃ saṃtīrthaṃ vil̤aṃbābhidhamabhyagāt ||
tatrāgataṃ samālokya pakṣirājaṃ dvijosamāḥ
||62||वहन्नखाभ्यां संतीर्थं विळंबाभिधमभ्यगात् ॥
तत्रागतं समालोक्य पक्षिराजं द्विजोसमाः
tattīrajo mahāvṛkṣo rohiṇākhyo mahocchrayaḥ ||
vainateyamidaṃ prāha mahābalaparākramam
||63||तत्तीरजो महावृक्षो रोहिणाख्यो महोच्छ्रयः ॥
वैनतेयमिदं प्राह महाबलपराक्रमम्
enāmāruha macchākhāṃ śatayojanamāyatām ||
sthitvātra gajakūrmau tvaṃ bhakṣayasva khagottama
||64||एनामारुह मच्छाखां शतयोजनमायताम् ॥
स्थित्वात्र गजकूर्मौ त्वं भक्षयस्व खगोत्तम
ityuktastaruṇā pakṣī sa tatrāste manojavaḥ ||
tadbhārātsā taroḥ śākhā bhagnā'bhūddvijasattamāḥ
||65||इत्युक्तस्तरुणा पक्षी स तत्रास्ते मनोजवः ॥
तद्भारात्सा तरोः शाखा भग्नाऽभूद्द्विजसत्तमाः
vālakhilyamunīṃstasmillam̐bamānānadhomukhān ||
dṛṣṭvā tatpātaśaṃkāvām̐stāṃ śākhāṃ garuḍo'grahīt
||66||वालखिल्यमुनींस्तस्मिल्लँबमानानधोमुखान् ॥
दृष्ट्वा तत्पातशंकावाँस्तां शाखां गरुडोऽग्रहीत्
gajakūrmo ca tāṃ śākhāṃ gṛhītvā yāṃtamaṃ bare ||
pitā tasyābravīttatra garuḍaṃ vinatāsutam
||67||गजकूर्मो च तां शाखां गृहीत्वा यांतमं बरे ॥
पिता तस्याब्रवीत्तत्र गरुडं विनतासुतम्
tyajemāṃ nirjane śaile śākhāṃ taṃ vinatodbhava ||
ityuktaḥ sa tathā gatvā śākhāṃ niṣpuruṣe nage
||68||त्यजेमां निर्जने शैले शाखां तं विनतोद्भव ॥
इत्युक्तः स तथा गत्वा शाखां निष्पुरुषे नगे
vinyasyābhakṣayatpakṣī tau tadā gajakacchapau ||
athotpātaḥ samabhavattasminnavasare divi
||69||विन्यस्याभक्षयत्पक्षी तौ तदा गजकच्छपौ ॥
अथोत्पातः समभवत्तस्मिन्नवसरे दिवि
dṛṣṭvotpātaṃ balārātiḥ papraccha svapurohitam ||
utpātakāraṇaṃ jīva kimatreti punaḥpunaḥ ||
bṛhaspatistadā śakraṃ provāca dvijasattamāḥ
||70||दृष्ट्वोत्पातं बलारातिः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् ॥
उत्पातकारणं जीव किमत्रेति पुनःपुनः ॥
बृहस्पतिस्तदा शक्रं प्रोवाच द्विजसत्तमाः
bṛhaspatiruvāca
kāśyapo hi muniḥ pūrvamayajatkratunā hare
||71||काश्यपो हि मुनिः पूर्वमयजत्क्रतुना हरे
sarvānnṛṣīnsurānsiddhānyakṣāngaṃdharvakinnarān ||
yajñasaṃbhārasiddhyarthaṃ preṣayāmāsa sa dvijāḥ
||72||सर्वान्नृषीन्सुरान्सिद्धान्यक्षान्गंधर्वकिन्नरान् ॥
यज्ञसंभारसिद्ध्यर्थं प्रेषयामास स द्विजाः
vālakhilyānsasaṃbhārānhrasvānaṃguṣṭhamātrakān ||
majjato goṣpadajale dṛṣṭvā hasitavānbhavān
||73||वालखिल्यान्ससंभारान्ह्रस्वानंगुष्ठमात्रकान् ॥
मज्जतो गोष्पदजले दृष्ट्वा हसितवान्भवान्
bhavatāvamatāḥ kruddhā vālakhilyāstadā hare ||
juhuvuryajñavahnau te krodhena jvalitānanāḥ
||74||भवतावमताः क्रुद्धा वालखिल्यास्तदा हरे ॥
जुहुवुर्यज्ञवह्नौ ते क्रोधेन ज्वलिताननाः
deveṃdrabhayadaḥ śatruḥ kaśyapasya suto'stviti ||
tasya putro'dya garuḍaḥ sudhāharaṇakautukī
||75||देवेंद्रभयदः शत्रुः कश्यपस्य सुतोऽस्त्विति ॥
तस्य पुत्रोऽद्य गरुडः सुधाहरणकौतुकी
samāgacchati taddheturayamutpāta āgataḥ ||
ityuktaḥ so'bravīdiṃdro devānagnipurogamān
||76||समागच्छति तद्धेतुरयमुत्पात आगतः ॥
इत्युक्तः सोऽब्रवीदिंद्रो देवानग्निपुरोगमान्
sudhāmāhartumāyāti pakṣī sā rakṣyatāmiti ||
itīṃdrapreritā devā rarakṣuḥ sāyudhāḥ sudhām
||77||सुधामाहर्तुमायाति पक्षी सा रक्ष्यतामिति ॥
इतींद्रप्रेरिता देवा ररक्षुः सायुधाः सुधाम्
pakṣirājastadābhyāgāddevānāyudhadhāriṇaḥ ||
mahābalaṃ te garuḍaṃ dṛṣṭvā'kampaṃta vai surāḥ
||78||पक्षिराजस्तदाभ्यागाद्देवानायुधधारिणः ॥
महाबलं ते गरुडं दृष्ट्वाऽकम्पंत वै सुराः
garuḍasya surāṇāṃ ca tato yuddhamabhūnmahat ||
akhaṃḍi pakṣituṇḍena bhauvano'mṛtapālakaḥ
||79||गरुडस्य सुराणां च ततो युद्धमभून्महत् ॥
अखंडि पक्षितुण्डेन भौवनोऽमृतपालकः
tadā nijaghnugarruḍaṃ devāḥ śastrairanekaśaḥ ||
atīva garuḍo devairbādhitaḥ śastrapāṇibhiḥ
||80||तदा निजघ्नुगर्रुडं देवाः शस्त्रैरनेकशः ॥
अतीव गरुडो देवैर्बाधितः शस्त्रपाणिभिः
pakṣābhyāmākṣipaddūre devānagnipurogamān ||
tatpakṣavikṣitā devāstadā paramakopanāḥ
||81||पक्षाभ्यामाक्षिपद्दूरे देवानग्निपुरोगमान् ॥
तत्पक्षविक्षिता देवास्तदा परमकोपनाः
nārācānbhiṃdi pālāṃśca nānāśastrāṇi cākṣipan ||
tatastu garuḍo vegāddevadṛṣṭivilopinīm
||82||नाराचान्भिंदि पालांश्च नानाशस्त्राणि चाक्षिपन् ॥
ततस्तु गरुडो वेगाद्देवदृष्टिविलोपिनीम्
dhūlimutthāpayāmāsa pakṣābhyāṃ vinatāsutaḥ ||
vāyunā śamayāmāsustānpāṃsūṃstridaśottamāḥ
||83||धूलिमुत्थापयामास पक्षाभ्यां विनतासुतः ॥
वायुना शमयामासुस्तान्पांसूंस्त्रिदशोत्तमाः
rudrānvasūṃstathādityānmaruto'nyānsurāṃstathā ||
garuḍaḥ pakṣatuṃḍābhyāṃ vyathitānakaroddvijāḥ
||84||रुद्रान्वसूंस्तथादित्यान्मरुतोऽन्यान्सुरांस्तथा ॥
गरुडः पक्षतुंडाभ्यां व्यथितानकरोद्द्विजाः
palāyiteṣu deveṣu so'drākṣījjvalanaṃ puraḥ ||
jvalaṃtaṃ paritastvagniṃ śamāpayitumudyayau
||85||पलायितेषु देवेषु सोऽद्राक्षीज्ज्वलनं पुरः ॥
ज्वलंतं परितस्त्वग्निं शमापयितुमुद्ययौ
sa sahasramukho bhūtvā taiḥ pibañchataśo nadīḥ ||
tamagniṃ nāśayāmāsa taiḥ payobhistvarānvitaḥ
||86||स सहस्रमुखो भूत्वा तैः पिबञ्छतशो नदीः ॥
तमग्निं नाशयामास तैः पयोभिस्त्वरान्वितः
sitadhāraṃ bhramaccakraṃ sudhārakṣakamaṃtike ||
dṛṣṭvā tadariraṃdhreṇa saṃkṣiptāṃgotarāviśat
||87||सितधारं भ्रमच्चक्रं सुधारक्षकमंतिके ॥
दृष्ट्वा तदरिरंध्रेण संक्षिप्तांगोतराविशत्
tato dadarśa dvau sarpo vyaktāsyau bhīṣaṇākṛtī. ||
yābhyāṃ dṛṣṭopi bhasma syāttau sarpau garuḍastadā
||88||ततो ददर्श द्वौ सर्पो व्यक्तास्यौ भीषणाकृती. ॥
याभ्यां दृष्टोपि भस्म स्यात्तौ सर्पौ गरुडस्तदा
ācchidya pakṣatuṃḍābhyāṃ gṛhītvā'mṛtamudyayau ||
yaṃtramutpāṭya codyaṃtaṃ garuḍaṃ prāha mādhavaḥ
||89||आच्छिद्य पक्षतुंडाभ्यां गृहीत्वाऽमृतमुद्ययौ ॥
यंत्रमुत्पाट्य चोद्यंतं गरुडं प्राह माधवः
tava tuṣṭo'smi pakṣīśa varaṃ varaya suvrata ||
atha pakṣī tamāha sma kamalānāyakaṃ harim
||90||तव तुष्टोऽस्मि पक्षीश वरं वरय सुव्रत ॥
अथ पक्षी तमाह स्म कमलानायकं हरिम्
tavopari sthitirme syānmā bhūtāṃ ca jarāmṛtī ||
tathāstviti hariḥ prāha varaṃ madvriyatāmiti
||91||तवोपरि स्थितिर्मे स्यान्मा भूतां च जरामृती ॥
तथास्त्विति हरिः प्राह वरं मद्व्रियतामिति
ityuktastaṃ hariḥ prāha mama tvaṃ vāhanaṃ bhava ||
syaṃdanopari ketuśca mama tvaṃ vinatāsuta
||92||इत्युक्तस्तं हरिः प्राह मम त्वं वाहनं भव ॥
स्यंदनोपरि केतुश्च मम त्वं विनतासुत
tathāstviti khagopyāha kamalāpatimacyutam ||
hṛtāmṛtaṃ khagaṃ śrutvā tata ākhaṃḍalo javāt
||93||तथास्त्विति खगोप्याह कमलापतिमच्युतम् ॥
हृतामृतं खगं श्रुत्वा तत आखंडलो जवात्
abhidrutyāśu kuliśaṃ pakṣe cikṣepa pakṣiṇaḥ ||
tato vihasya garuḍaḥ pākaśāsanamabravīt
||94||अभिद्रुत्याशु कुलिशं पक्षे चिक्षेप पक्षिणः ॥
ततो विहस्य गरुडः पाकशासनमब्रवीत्
kuliśasya nipātānme na hare kāpi vedanā ||
saphalo vajrapātaste bhūyācca suranāyaka
||95||कुलिशस्य निपातान्मे न हरे कापि वेदना ॥
सफलो वज्रपातस्ते भूयाच्च सुरनायक
itīrayanpatramekaṃ vyasṛjatpakṣatastadā ||
śobhanaṃ parṇamasyeti suparṇa iti sobha vat
||96||इतीरयन्पत्रमेकं व्यसृजत्पक्षतस्तदा ॥
शोभनं पर्णमस्येति सुपर्ण इति सोभ वत्
tasminsuparṇe hemābhe sarve vismayamāyayuḥ ||
tatastu garuḍaḥ śakramabravīddvijapuṃgavāḥ
||97||तस्मिन्सुपर्णे हेमाभे सर्वे विस्मयमाययुः ॥
ततस्तु गरुडः शक्रमब्रवीद्द्विजपुंगवाः
bhavatā sākamakhilaṃ jagadetaccarācaram ||
deveṃdra satataṃ voḍhumamoghā śaktirasti me
||98||भवता साकमखिलं जगदेतच्चराचरम् ॥
देवेंद्र सततं वोढुममोघा शक्तिरस्ति मे
nākhaṇḍalasahasraṃ me raṇe labhyaṃ hare bhavet ||
iti bruvāṇaṃ garuḍamabravītpākaśāsanaḥ
||99||नाखण्डलसहस्रं मे रणे लभ्यं हरे भवेत् ॥
इति ब्रुवाणं गरुडमब्रवीत्पाकशासनः
kiṃ te'mṛtena kāryaṃ syāddīyatāmamṛtaṃ mama ||
imāṃ sudhāṃ bhavāndadyādyebhyo hi vinatodbhava
||100||किं तेऽमृतेन कार्यं स्याद्दीयताममृतं मम ॥
इमां सुधां भवान्दद्याद्येभ्यो हि विनतोद्भव
te'dhunā'mṛtapānena jarāmaraṇavarjitāḥ ||
asmadbhyo'dhikavīryāḥ syurbādheraṃstridaśāṃstathā
||1||तेऽधुनाऽमृतपानेन जरामरणवर्जिताः ॥
अस्मद्भ्योऽधिकवीर्याः स्युर्बाधेरंस्त्रिदशांस्तथा
iti bruvaṃtaṃ devendraṃ garuḍo'pyabravīddvijāḥ ||
yatraitatsthāpayiṣyāmi tatrāgatya bhavānidam
||2||इति ब्रुवंतं देवेन्द्रं गरुडोऽप्यब्रवीद्द्विजाः ॥
यत्रैतत्स्थापयिष्यामि तत्रागत्य भवानिदम्
gṛhṇātu jhaṭitītyukto garuḍaṃ prāha vṛtrahā ||
prīto'haṃ tava dāsyāmi varaṃ vṛṇu mahāmate
||3||गृह्णातु झटितीत्युक्तो गरुडं प्राह वृत्रहा ॥
प्रीतोऽहं तव दास्यामि वरं वृणु महामते
ityuktavantaṃ garuḍaḥ pākaśāsanamabravīt ||
dāsye chalaprayoktāro mama mātuḥ sarīsṛpāḥ
||4||इत्युक्तवन्तं गरुडः पाकशासनमब्रवीत् ॥
दास्ये छलप्रयोक्तारो मम मातुः सरीसृपाः
bhakṣyā bhavaṃtu nityaṃ me pākaśāsana vṛtrahan ||
iti teneritaḥ śakastathāstvityavadacca tam
||5||भक्ष्या भवंतु नित्यं मे पाकशासन वृत्रहन् ॥
इति तेनेरितः शकस्तथास्त्वित्यवदच्च तम्
athāyaṃ garuḍo viprā dhārayannamṛtaṃ yayau ||
yāṃtaṃ tamanuyāti sma garuḍaṃ pākaśāsanaḥ
||6||अथायं गरुडो विप्रा धारयन्नमृतं ययौ ॥
यांतं तमनुयाति स्म गरुडं पाकशासनः
vegena sa dvijaśreṣṭhāḥ sudhāharaṇakautukī ||
māturabhyāśamāgatya sarpānprāha sa pakṣirāṭ
||7||वेगेन स द्विजश्रेष्ठाः सुधाहरणकौतुकी ॥
मातुरभ्याशमागत्य सर्पान्प्राह स पक्षिराट्
kuśeṣu nyasyate sarpāssudhaivamadhunā mayā ||
snātvā tadbhuṅdhvamamṛtaṃ śucayaḥ susamāhitāḥ
||8||कुशेषु न्यस्यते सर्पास्सुधैवमधुना मया ॥
स्नात्वा तद्भुङ्ध्वममृतं शुचयः सुसमाहिताः
mokṣo'pi mama mātuḥ syāddāsībhāvāddhi pannagāḥ ||
tathāstvityavadansarpā garuḍaṃ vinatāsutam
||9||मोक्षोऽपि मम मातुः स्याद्दासीभावाद्धि पन्नगाः ॥
तथास्त्वित्यवदन्सर्पा गरुडं विनतासुतम्
muktā tadaiva vinatā dāsībhāvāddvijottamāḥ ||
sarpāste'mṛtabhakṣārthaṃ snātuṃ sarve yayustadā
||110||मुक्ता तदैव विनता दासीभावाद्द्विजोत्तमाः ॥
सर्पास्तेऽमृतभक्षार्थं स्नातुं सर्वे ययुस्तदा
tasminnavasare śakrastāmādāya sudhāṃ yayau ||
snātvāgatya bhujaṃgāste tatrādṛṣṭvā tadā sudhām
||11||तस्मिन्नवसरे शक्रस्तामादाय सुधां ययौ ॥
स्नात्वागत्य भुजंगास्ते तत्रादृष्ट्वा तदा सुधाम्
jihvābhirlilihurda rbhāneṣu nyastā sudheti hi ||
tadāprabhṛti sarpāṇāṃ jihvā darbhāgrapāṭitāḥ
||12||जिह्वाभिर्लिलिहुर्द र्भानेषु न्यस्ता सुधेति हि ॥
तदाप्रभृति सर्पाणां जिह्वा दर्भाग्रपाटिताः
dvidhābhavanmuniśreṣṭhā dvijihvāstena te smṛtāḥ ||
sudhāsaṃyogato darbhāḥ praya yuśca pavitratām
||13||द्विधाभवन्मुनिश्रेष्ठा द्विजिह्वास्तेन ते स्मृताः ॥
सुधासंयोगतो दर्भाः प्रय युश्च पवित्रताम्
mocayitvā ca garuḍo dāsībhāvātsvamātaram ||
śaśāpakupitaḥ kadrūṃ chadmanā jitamātaram
||14||मोचयित्वा च गरुडो दासीभावात्स्वमातरम् ॥
शशापकुपितः कद्रूं छद्मना जितमातरम्
kadrūstvaṃ jananīṃ yanme chalena jitavatyasi ||
bhartustvaṃ paricaryāyāmato nārhā bhaviṣyasi
||15||कद्रूस्त्वं जननीं यन्मे छलेन जितवत्यसि ॥
भर्तुस्त्वं परिचर्यायामतो नार्हा भविष्यसि
śaptvaivaṃ garuḍaḥ kadrūṃ prayayau sa yathecchayā ||
kadrūśca vinatā cobhe yayaturbharturaṃtikam
||16||शप्त्वैवं गरुडः कद्रूं प्रययौ स यथेच्छया ॥
कद्रूश्च विनता चोभे ययतुर्भर्तुरंतिकम्
kaśyapo vimukhastatra kadrūṃ kopādathābravīt ||
yasmācchalena vinatāṃ kadrūrnirjitavatyasi
||17||कश्यपो विमुखस्तत्र कद्रूं कोपादथाब्रवीत् ॥
यस्माच्छलेन विनतां कद्रूर्निर्जितवत्यसि
ato matparicaryāyāṃ na yogyāsi durātmike ||
striyaṃ vā puruṣaṃ vāpi nārī vā puruṣo'pi vā
||18||अतो मत्परिचर्यायां न योग्यासि दुरात्मिके ॥
स्त्रियं वा पुरुषं वापि नारी वा पुरुषोऽपि वा
chalādvijayate yo'sau sa mahāpātakī bhavet ||
chalādvijayinā sārdhaṃ saṃbhāṣya brahmahā bhavet
||19||छलाद्विजयते योऽसौ स महापातकी भवेत् ॥
छलाद्विजयिना सार्धं संभाष्य ब्रह्महा भवेत्
steyī surāpī vijñeyo gurudārarataśca saḥ ||
saṃsargadoṣaduṣṭaśca munibhiḥ parikīrtyate
||120||स्तेयी सुरापी विज्ञेयो गुरुदाररतश्च सः ॥
संसर्गदोषदुष्टश्च मुनिभिः परिकीर्त्यते
tvayā saṃbhāṣaṇāddoṣo mama syānnarakapradaḥ ||
tasmātprayāhi kadrūstvaṃ matsamīpāddhi dāruṇe
||21||त्वया संभाषणाद्दोषो मम स्यान्नरकप्रदः ॥
तस्मात्प्रयाहि कद्रूस्त्वं मत्समीपाद्धि दारुणे
chalajetrā sapaṃktau yo bhuṃjīta manujo bhuvi ||
tena saṃbhāṣaṇātsadyaḥ pateddhi narakārṇave
||22||छलजेत्रा सपंक्तौ यो भुंजीत मनुजो भुवि ॥
तेन संभाषणात्सद्यः पतेद्धि नरकार्णवे
vilokya cchalajetāraṃ tasya pāpasya śāṃtaye ||
ādityaṃ vā jalaṃ vāpi pāvakaṃ vā vilokayet
||23||विलोक्य च्छलजेतारं तस्य पापस्य शांतये ॥
आदित्यं वा जलं वापि पावकं वा विलोकयेत्
chalajetā yatra tiṣṭhedāśrame'pi gṛhe'pivā ||
vastavyaṃ na hi tatrānyairvasannarakamaśnute
||24||छलजेता यत्र तिष्ठेदाश्रमेऽपि गृहेऽपिवा ॥
वस्तव्यं न हि तत्रान्यैर्वसन्नरकमश्नुते
ato niryāhi niryāhi mama tvaṃ dṛṣṭimārgataḥ ||
svāśramātsaralāmenāṃ vinatāṃ jitavatyasi
||25||अतो निर्याहि निर्याहि मम त्वं दृष्टिमार्गतः ॥
स्वाश्रमात्सरलामेनां विनतां जितवत्यसि
iti dhikkṛtya sahasā kadrūṃ tāṃ kaśyapastadā ||
vinatāṃ svacchaśīlāṃ tāṃ svīcakāra mahāmatiḥ
||26||इति धिक्कृत्य सहसा कद्रूं तां कश्यपस्तदा ॥
विनतां स्वच्छशीलां तां स्वीचकार महामतिः
kadrūritthaṃ saparuṣaṃ kathitā kaśyapena sā ||
rudaṃtī bhṛśaduḥkhārtā pādayostasya cāpatat
||27||कद्रूरित्थं सपरुषं कथिता कश्यपेन सा ॥
रुदंती भृशदुःखार्ता पादयोस्तस्य चापतत्
patitāṃ pādayordṛṣṭvā kaśyapo munipuṃgavaḥ ||
na jagrāhaiva kadrūṃ tāṃ smaranpāpaṃ tayā kṛtam
||28||पतितां पादयोर्दृष्ट्वा कश्यपो मुनिपुंगवः ॥
न जग्राहैव कद्रूं तां स्मरन्पापं तया कृतम्
tataḥ praṇamya vinatā kaśyapaṃ vākyamabravīt ||
bhagavanbhaginīmenāṃ svīkuruṣva kṛpānidhe
||29||ततः प्रणम्य विनता कश्यपं वाक्यमब्रवीत् ॥
भगवन्भगिनीमेनां स्वीकुरुष्व कृपानिधे
ajñānānmugdhayā pāpaṃ kadrvā yadadhunā kṛtam ||
kṣaṃtumarhasi tatsarvaṃ dayāśīlā hi sādhavaḥ
||130||अज्ञानान्मुग्धया पापं कद्र्वा यदधुना कृतम् ॥
क्षंतुमर्हसि तत्सर्वं दयाशीला हि साधवः
jananyā garuḍasyaiva kathitaḥ kaśyapo muniḥ ||
uvāca vinate naināṃ vinā pāpasya niṣkṛtim
||31||जनन्या गरुडस्यैव कथितः कश्यपो मुनिः ॥
उवाच विनते नैनां विना पापस्य निष्कृतिम्
grahīṣyāmi durācārāṃ tristvāṃ śapathayāmyaham ||
kaśyapasya vacaḥ śrutvā vinatā punarabravīt
||32||ग्रहीष्यामि दुराचारां त्रिस्त्वां शपथयाम्यहम् ॥
कश्यपस्य वचः श्रुत्वा विनता पुनरब्रवीत्
bhaginyā mama pāpasya brahmaṃstvaṃ brūhi niṣkṛtim ||
yeneyaṃ paricaryāyāṃ tava yogyā bhaviṣyati
||33||भगिन्या मम पापस्य ब्रह्मंस्त्वं ब्रूहि निष्कृतिम् ॥
येनेयं परिचर्यायां तव योग्या भविष्यति
tayaivamudito viprā mārīcaḥ kaśyapastadā ||
dhyātvā muhūrtaṃ manasā paścādidamabhāṣata
||34||तयैवमुदितो विप्रा मारीचः कश्यपस्तदा ॥
ध्यात्वा मुहूर्तं मनसा पश्चादिदमभाषत
dakṣiṇāṃbunidhestīre phullagrāme vimuktide ||
asti kṣīrasaronāma tīrthaṃ pāpavināśanam
||65||दक्षिणांबुनिधेस्तीरे फुल्लग्रामे विमुक्तिदे ॥
अस्ति क्षीरसरोनाम तीर्थं पापविनाशनम्
tattīrthasnānamātreṇa doṣaścāsyā vinaśyati ||
prāyaścittāyutenāpi tattīrthe majjanaṃ vinā
||36||तत्तीर्थस्नानमात्रेण दोषश्चास्या विनश्यति ॥
प्रायश्चित्तायुतेनापि तत्तीर्थे मज्जनं विना
na naśyatyeṣa doṣo 'syāstadeṣā yātu tatsaraḥ ||
bhartraivamudite kadrūstaṃ praṇamya dvijottamam
||37||न नश्यत्येष दोषो ऽस्यास्तदेषा यातु तत्सरः ॥
भर्त्रैवमुदिते कद्रूस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम्
tatkṣaṇātprayayau kṣīraṃ saraḥ putrasahāyinī ||
sā kadrūḥ putra sahitā gatvā katipayairdinaiḥ
||38||तत्क्षणात्प्रययौ क्षीरं सरः पुत्रसहायिनी ॥
सा कद्रूः पुत्र सहिता गत्वा कतिपयैर्दिनैः
prāpya kṣīrasaraḥ puṇyaṃ prayatā vijiteṃdriyā ||
sasnau niyamapūrvaṃ ca saṃkalpya kṣīrakuṃḍake
||39||प्राप्य क्षीरसरः पुण्यं प्रयता विजितेंद्रिया ॥
सस्नौ नियमपूर्वं च संकल्प्य क्षीरकुंडके
upoṣya tridinaṃ sasnau tasminkṣīrasarojale ||
caturthe divase tasyāṃ kurvatyāṃ snānamādarāt ||
adehā vyomagāvāṇī samuttasthau dvijottamāḥ
||140||उपोष्य त्रिदिनं सस्नौ तस्मिन्क्षीरसरोजले ॥
चतुर्थे दिवसे तस्यां कुर्वत्यां स्नानमादरात् ॥
अदेहा व्योमगावाणी समुत्तस्थौ द्विजोत्तमाः
aśarīriṇyuvāca
kadrūstvaṃ majjanādatra cchalajetṛtvadoṣataḥ
||41||कद्रूस्त्वं मज्जनादत्र च्छलजेतृत्वदोषतः
vimuktā bhartṛśuśrūṣāyogyā cāsi na saṃśayaḥ ||
śāpopi garuḍoktaste layaṃ yāto'tra majjanāt
||42||विमुक्ता भर्तृशुश्रूषायोग्या चासि न संशयः ॥
शापोपि गरुडोक्तस्ते लयं यातोऽत्र मज्जनात्
gaccha bhartṛsakāśaṃ tvaṃ so'pi tvāṃ svīkariṣyati ||
ityuktvā virarāmātha vyomavāgaśarīriṇī
||43||गच्छ भर्तृसकाशं त्वं सोऽपि त्वां स्वीकरिष्यति ॥
इत्युक्त्वा विररामाथ व्योमवागशरीरिणी
tasyai vāce namaskṛtya kadrūḥ sā prītamānasā ||
tīrthaṃ pradakṣiṇīkṛtya natvā putrasamanvitā
||44||तस्यै वाचे नमस्कृत्य कद्रूः सा प्रीतमानसा ॥
तीर्थं प्रदक्षिणीकृत्य नत्वा पुत्रसमन्विता
prayayau bharturabhyāśaṃ tacchuśrūṣaṇakautukāt ||
āgatātāṃ samālokya snātāṃ kṣīrasarojale
||45||प्रययौ भर्तुरभ्याशं तच्छुश्रूषणकौतुकात् ॥
आगतातां समालोक्य स्नातां क्षीरसरोजले
jñātvā vidhūtapāpāṃ ca kaśyapaḥ sa samādhinā ||
aṃgīcakāra patnīṃ tāmātmaśuśrūṣaṇoci tām
||46||ज्ञात्वा विधूतपापां च कश्यपः स समाधिना ॥
अंगीचकार पत्नीं तामात्मशुश्रूषणोचि ताम्
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ kadrūpāpavimokṣaṇam ||
majjanānmuktidaṃ puṃsāṃ puṇye kṣīrasarojale
||47||एवं वः कथितं विप्राः कद्रूपापविमोक्षणम् ॥
मज्जनान्मुक्तिदं पुंसां पुण्ये क्षीरसरोजले
yaḥ śṛṇotīmamadhyāyaṃ paṭhate vāpi mānavaḥ ||
sa kṣīrakuṃḍasnānasya labhate phalamuttamam
||48||यः शृणोतीममध्यायं पठते वापि मानवः ॥
स क्षीरकुंडस्नानस्य लभते फलमुत्तमम्
aśvamedhādiyajñānāṃ samagraṃ phalamaśnute ||
gaṃgādisarvatīrtheṣu sa snāto bhavati dhruvam
||49||अश्वमेधादियज्ञानां समग्रं फलमश्नुते ॥
गंगादिसर्वतीर्थेषु स स्नातो भवति ध्रुवम्
yaḥ paṭhedimamadhyāyaṃ kṣīrakuṃḍapraśaṃsanam ||
gosahasrapradātṝṇāṃ prāpnotyavikalaṃ phalam
||150||यः पठेदिममध्यायं क्षीरकुंडप्रशंसनम् ॥
गोसहस्रप्रदातॄणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye kṣīrakuṃḍapraśasāyāṃ kadrūkṛtacchaladoṣaśāṃtikathāvarṇanaṃ-nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38 ||