bhagavansūtasarvajña kṛṣṇadvaipāyanapriya
ṛṣaya ūcuḥ
bhagavansūtasarvajña kṛṣṇadvaipāyanapriya ||
tvanmukhādvai kathāḥ śrutvā śrotrakāmṛtavarṣiṇīḥ
||1||भगवन्सूतसर्वज्ञ कृष्णद्वैपायनप्रिय ॥
त्वन्मुखाद्वै कथाः श्रुत्वा श्रोत्रकामृतवर्षिणीः
tṛptirna jāyate'smākaṃ tvadvacomṛtapāyinām ||
ataḥ śuśrūṣamāṇānāṃ bhūyo brūhi kathāḥ śubhāḥ
||2||तृप्तिर्न जायतेऽस्माकं त्वद्वचोमृतपायिनाम् ॥
अतः शुश्रूषमाणानां भूयो ब्रूहि कथाः शुभाः
vetālavaradaṃnāma cakratīrthasya dakṣiṇe ||
tīrthamasti mahāpuṇyamityavādīdbhavānpurā
||3||वेतालवरदंनाम चक्रतीर्थस्य दक्षिणे ॥
तीर्थमस्ति महापुण्यमित्यवादीद्भवान्पुरा
vetālavaradābhikhyā tīrthasyāsyāgatā katham ||
kiṃprabhāvaṃ ca tattīrthametanno vaktumarhasi
||4||वेतालवरदाभिख्या तीर्थस्यास्यागता कथम् ॥
किंप्रभावं च तत्तीर्थमेतन्नो वक्तुमर्हसि
śrīsūta uvāca
sādhupṛṣṭaṃ hi yuṣmābhiratiguhyaṃ munīśvarāḥ ||
śṛṇudhvaṃ manasā sārddhaṃ bravīmyatyadbhutāṃ kathām
||5||साधुपृष्टं हि युष्माभिरतिगुह्यं मुनीश्वराः ॥
शृणुध्वं मनसा सार्द्धं ब्रवीम्यत्यद्भुतां कथाम्
pāmarā api modante yāṃ vai śrutvā kathāṃ śubhām ||
kathā ceyaṃ mahāpuṇyā purā kailāsaparvate
||6||पामरा अपि मोदन्ते यां वै श्रुत्वा कथां शुभाम् ॥
कथा चेयं महापुण्या पुरा कैलासपर्वते
kelikāleṣu pāvatyai śaṃbhunā kathitā dvijāḥ ||
tāṃ bravīmi kathāmenāmatyadbhutatarāṃ hi vaḥ
||7||केलिकालेषु पावत्यै शंभुना कथिता द्विजाः ॥
तां ब्रवीमि कथामेनामत्यद्भुततरां हि वः
purā hi gālavonāma maharṣiḥ satyavākchuciḥ ||
ciṃtayānaḥ paraṃ brahma tapastepe nijāśrame
||8||पुरा हि गालवोनाम महर्षिः सत्यवाक्छुचिः ॥
चिंतयानः परं ब्रह्म तपस्तेपे निजाश्रमे
tasya kanyā mahābhāgā rūpayauvanaśālinī ||
nāmnā kāṃtimatī bālā vyacaratpituraṃtike
||9||तस्य कन्या महाभागा रूपयौवनशालिनी ॥
नाम्ना कांतिमती बाला व्यचरत्पितुरंतिके
āharaṃtī ca puṣpāṇi balyarthaṃ tasya vai muneḥ ||
vedisaṃmārjanādīni samidāharaṇāni ca
||10||आहरंती च पुष्पाणि बल्यर्थं तस्य वै मुनेः ॥
वेदिसंमार्जनादीनि समिदाहरणानि च
kurvatī pitaraṃ bālā samyakparicacāra ha ||
kadācitsā tu valyarthaṃ puṣpāṇyāhartumudyatā
||11||कुर्वती पितरं बाला सम्यक्परिचचार ह ॥
कदाचित्सा तु वल्यर्थं पुष्पाण्याहर्तुमुद्यता
tasminvane kāṃtimatī sudūramagamattadā ||
tatra puṣpāṇi ramyāṇi samāhṛtya ca peṭake
||12||तस्मिन्वने कांतिमती सुदूरमगमत्तदा ॥
तत्र पुष्पाणि रम्याणि समाहृत्य च पेटके
tūrṇaṃ nivavṛte bālā pitṛśuśrūṣaṇe ratā ||
nivartamānāṃ tāṃ kanyāṃ vidyādharakumārakau
||13||तूर्णं निववृते बाला पितृशुश्रूषणे रता ॥
निवर्तमानां तां कन्यां विद्याधरकुमारकौ
sudarśanasukarṇākhyau vimānasthau dadarśatuḥ ||
tāṃ dṛṣṭvā gālavasutāṃ rūpayauvanaśālinīm
||14||सुदर्शनसुकर्णाख्यौ विमानस्थौ ददर्शतुः ॥
तां दृष्ट्वा गालवसुतां रूपयौवनशालिनीम्
kāmasya patnīṃ lalitāṃ ratiṃ mūrtimatīmiva ||
sudarśanābhidho jyeṣṭho vidyādharakumārakaḥ
||15||कामस्य पत्नीं ललितां रतिं मूर्तिमतीमिव ॥
सुदर्शनाभिधो ज्येष्ठो विद्याधरकुमारकः
harṣasaṃphullanayanaścakame kāmamohitaḥ ||
pūrṇacandrānanāṃ tāṃ vai vīkṣamāṇo muhurmuhuḥ
||16||हर्षसंफुल्लनयनश्चकमे काममोहितः ॥
पूर्णचन्द्राननां तां वै वीक्षमाणो मुहुर्मुहुः
tayā riraṃsukāmo'sau vimānāgrādavātarat ||
tāmupetya muneḥ kanyāmityuvāca sudarśanaḥ
||17||तया रिरंसुकामोऽसौ विमानाग्रादवातरत् ॥
तामुपेत्य मुनेः कन्यामित्युवाच सुदर्शनः
sudarśana uvāca
kāsi bhadre sutā kasya rūpayauvanaśālinī ||
rūpamapratimaṃ hyetadāhlādayati me manaḥ
||18||कासि भद्रे सुता कस्य रूपयौवनशालिनी ॥
रूपमप्रतिमं ह्येतदाह्लादयति मे मनः
tvāṃ dṛṣṭvā ratisaṃkāśāṃ bādhate māṃ manobhavaḥ ||
sukaṇṭhanāmadheyasya vidyādharapateraham
||19||त्वां दृष्ट्वा रतिसंकाशां बाधते मां मनोभवः ॥
सुकण्ठनामधेयस्य विद्याधरपतेरहम्
ātmajo rūpasaṃpanno nāmnā caiva sudarśanaḥ ||
pratigṛhṇīṣva māṃ bhadre rakṣa māṃ karuṇādṛśā
||20||आत्मजो रूपसंपन्नो नाम्ना चैव सुदर्शनः ॥
प्रतिगृह्णीष्व मां भद्रे रक्ष मां करुणादृशा
bhartāraṃ māṃ samāsādya sarvānbhogānavāpsyasi ||
ityākarṇya vacastasya vidyādharasutasya sā
||21||भर्तारं मां समासाद्य सर्वान्भोगानवाप्स्यसि ॥
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विद्याधरसुतस्य सा
tadā kāṃtimatī vākyaṃ dharmayuktamabhāṣata ||
sudarśana mahābhāga vidyādharapateḥ suta
||22||तदा कांतिमती वाक्यं धर्मयुक्तमभाषत ॥
सुदर्शन महाभाग विद्याधरपतेः सुत
ātmajāṃ māṃ vijānīhi gālavasya mahātmanaḥ ||
kanyā cāhamanūḍhāsmi pitṛśu śrūṣaṇe ratā
||23||आत्मजां मां विजानीहि गालवस्य महात्मनः ॥
कन्या चाहमनूढास्मि पितृशु श्रूषणे रता
balyarthaṃ hi pituścāhaṃ puṣpāṇyāhartumāgatā ||
āharaṃtyāśca puṣpāṇi yāma eko nyavartata
||24||बल्यर्थं हि पितुश्चाहं पुष्पाण्याहर्तुमागता ॥
आहरंत्याश्च पुष्पाणि याम एको न्यवर्तत
madvilaṃbena sa munirdeva tārcanatatparaḥ ||
kopaṃ vidhāsyate nūnaṃ tapasvī munipuṃgavaḥ
||25||मद्विलंबेन स मुनिर्देव तार्चनतत्परः ॥
कोपं विधास्यते नूनं तपस्वी मुनिपुंगवः
tacchīghramadya gacchāmi puṣpāṇyapyāhṛtāni me ||
kanyāśca piturādhīnā na svatantrāḥ kadācana
||26||तच्छीघ्रमद्य गच्छामि पुष्पाण्यप्याहृतानि मे ॥
कन्याश्च पितुराधीना न स्वतन्त्राः कदाचन
yadi māmicchati bhavānpitaraṃ mama yācaya ||
iti vidyādharasutamuktvā kāṃtimatī tadā
||27||यदि मामिच्छति भवान्पितरं मम याचय ॥
इति विद्याधरसुतमुक्त्वा कांतिमती तदा
piturāśaṃkitā tūrṇamā śramaṃ gantumudyatā ||
gacchantīṃ tāṃ samālokya vidyādharakumārakaḥ
||28||पितुराशंकिता तूर्णमा श्रमं गन्तुमुद्यता ॥
गच्छन्तीं तां समालोक्य विद्याधरकुमारकः
tūrṇaṃ jagrāha keśeṣu dhāvitvā madanārditaḥ ||
abhyetya nijakeśeṣu gṛhṇante taṃ vilokya sā
||29||तूर्णं जग्राह केशेषु धावित्वा मदनार्दितः ॥
अभ्येत्य निजकेशेषु गृह्णन्ते तं विलोक्य सा
uccaiścakraṃda sahasā kurarīva muneḥ sutā ||
asmādvidyādharasutājjanaka trāhi māṃ vibho
||30||उच्चैश्चक्रंद सहसा कुररीव मुनेः सुता ॥
अस्माद्विद्याधरसुताज्जनक त्राहि मां विभो
balādgṛhṇāti duṣṭātmā vidyādharasuto'dya mām ||
itthamuccaiḥ pracukrośa svāśramānnātidūrataḥ
||31||बलाद्गृह्णाति दुष्टात्मा विद्याधरसुतोऽद्य माम् ॥
इत्थमुच्चैः प्रचुक्रोश स्वाश्रमान्नातिदूरतः
tadākraṃditamākarṇya gandhamādanavāsinaḥ ||
munayastu puraskṛtya gālavaṃ munipuṃgavam
||32||तदाक्रंदितमाकर्ण्य गन्धमादनवासिनः ॥
मुनयस्तु पुरस्कृत्य गालवं मुनिपुंगवम्
kimetaditi vijñātuṃ taṃ deśaṃ tūrṇamāyayuḥ ||
taṃ deśaṃ tu samāgatya sarve te ṛṣipuṃgavāḥ
||33||किमेतदिति विज्ञातुं तं देशं तूर्णमाययुः ॥
तं देशं तु समागत्य सर्वे ते ऋषिपुंगवाः
vidyādharagṛhītāṃ tāṃ dadṛśurmu nikanyakām ||
vidyādharasutaṃ cānyamaṃtike samupasthitam
||34||विद्याधरगृहीतां तां ददृशुर्मु निकन्यकाम् ॥
विद्याधरसुतं चान्यमंतिके समुपस्थितम्
etaddṛṣṭvā mahāyogī gālavo munipuṃgavaḥ ||
gataḥ kopavaśaṃ kiṃciddurāpmānaṃ śaśāpa tam
||35||एतद्दृष्ट्वा महायोगी गालवो मुनिपुंगवः ॥
गतः कोपवशं किंचिद्दुराप्मानं शशाप तम्
kṛtavānīdṛśaṃ kāryaṃ yattvaṃ vidyādharādhama ||
tadyāhi mānuṣīṃ yoniṃ svasya duṣkarmaṇaḥ phalam
||36||कृतवानीदृशं कार्यं यत्त्वं विद्याधराधम ॥
तद्याहि मानुषीं योनिं स्वस्य दुष्कर्मणः फलम्
saṃprāpya mānuṣaṃ janma bahuduḥkhasamākulam ||
acireṇa tu kālena tasminneva tu janmani
||37||संप्राप्य मानुषं जन्म बहुदुःखसमाकुलम् ॥
अचिरेण तु कालेन तस्मिन्नेव तु जन्मनि
manuṣyairapi niṃdyaṃ tadvetālatvaṃ prayāsyasi ||
māṃsāni śoṇitaṃ caiva sarvadā bhakṣayiṣyasi
||38||मनुष्यैरपि निंद्यं तद्वेतालत्वं प्रयास्यसि ॥
मांसानि शोणितं चैव सर्वदा भक्षयिष्यसि
vetālā rākṣasaprāyā balādgṛhṇanti yoṣitaḥ ||
tasmāttvaṃ mānuṣo bhūtvā vetālatvamavāpsyasi ||
39? ||
tava duṣkarmaṇo yo'sāvanumaṃtā kaniṣṭhakaḥ ||
sukarṇa iti vikhyāto bhavitā sopi mānuṣaḥ
||40||वेताला राक्षसप्राया बलाद्गृह्णन्ति योषितः ॥
तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा वेतालत्वमवाप्स्यसि ॥
३९? ॥
तव दुष्कर्मणो योऽसावनुमंता कनिष्ठकः ॥
सुकर्ण इति विख्यातो भविता सोपि मानुषः
kiṃtu sākṣānna kṛtavānyato'sāvīdṛśīṃ kriyām ||
tanmānuṣatva mevāsya vetālatvaṃ tu no bhavet
||41||किंतु साक्षान्न कृतवान्यतोऽसावीदृशीं क्रियाम् ॥
तन्मानुषत्व मेवास्य वेतालत्वं तु नो भवेत्
vijñaptikautukābhikhyaṃ yadā vidyādharādhipam ||
drakṣyate'sau kaniṣṭhaste tadā śāpādvimokṣyate
||42||विज्ञप्तिकौतुकाभिख्यं यदा विद्याधराधिपम् ॥
द्रक्ष्यतेऽसौ कनिष्ठस्ते तदा शापाद्विमोक्ष्यते
īdṛśasyatu yaḥ kartā mahāpāpasya karmaṇaḥ ||
sa tvaṃ saṃprāpya mānuṣyaṃ tasminneva tu janmani
||43||ईदृशस्यतु यः कर्ता महापापस्य कर्मणः ॥
स त्वं संप्राप्य मानुष्यं तस्मिन्नेव तु जन्मनि
vetālajanma saṃprāpya ciraṃ loke cariṣyasi ||
ityuktvā gālavaḥ kanyāṃ gṛhītvā munibhiḥ saha
||44||वेतालजन्म संप्राप्य चिरं लोके चरिष्यसि ॥
इत्युक्त्वा गालवः कन्यां गृहीत्वा मुनिभिः सह
vidyādharasutau śaptvā svāśramaṃ prati niryayau ||
tatastasminmahābhāge niryāte munipuṃgave
||45||विद्याधरसुतौ शप्त्वा स्वाश्रमं प्रति निर्ययौ ॥
ततस्तस्मिन्महाभागे निर्याते मुनिपुंगवे
sudarśanasukarṇākhyau vidyādharapateḥ sutau ||
muniśāpena duḥkhārtau ciṃtayāmāsaturbhṛśam
||46||सुदर्शनसुकर्णाख्यौ विद्याधरपतेः सुतौ ॥
मुनिशापेन दुःखार्तौ चिंतयामासतुर्भृशम्
kartavyaṃ tau viniścitya sudarśanasukarṇakau ||
goviṃdasvāmināmānaṃ yamunātaṭavāsinam
||47||कर्तव्यं तौ विनिश्चित्य सुदर्शनसुकर्णकौ ॥
गोविंदस्वामिनामानं यमुनातटवासिनम्
brāhmaṇaṃ śīlasaṃpannaṃ pitṛtve parikalpya tau ||
parityajya svakaṃ rūpamajāyetāṃ tadā tmajau
||48||ब्राह्मणं शीलसंपन्नं पितृत्वे परिकल्प्य तौ ॥
परित्यज्य स्वकं रूपमजायेतां तदा त्मजौ
vijayāśokadattākhyau tasya putraubabhūvatuḥ ||
suto vijayadattākhyo jyeṣṭho jajñe sudarśanaḥ
||49||विजयाशोकदत्ताख्यौ तस्य पुत्रौबभूवतुः ॥
सुतो विजयदत्ताख्यो ज्येष्ठो जज्ञे सुदर्शनः
aśokadattanāmā tu sukarṇaśca kaniṣṭhakaḥ ||
vijayāśokadattau tu kramādyauvanamāpatuḥ
||50||अशोकदत्तनामा तु सुकर्णश्च कनिष्ठकः ॥
विजयाशोकदत्तौ तु क्रमाद्यौवनमापतुः
etasminneva kāletu yamunāyāstaṭe śubhe ||
anāvṛṣṭyā tu durbhikṣamabhūddvādaśavārṣi kam
||51||एतस्मिन्नेव कालेतु यमुनायास्तटे शुभे ॥
अनावृष्ट्या तु दुर्भिक्षमभूद्द्वादशवार्षि कम्
goviṃdasvāmināmā tu brāhmaṇo vedapāragaḥ ||
durbhikṣopahatāṃ dṛṣṭvā tadānīṃ sa nijāṃ purīm
||52||गोविंदस्वामिनामा तु ब्राह्मणो वेदपारगः ॥
दुर्भिक्षोपहतां दृष्ट्वा तदानीं स निजां पुरीम्
prayayau kāśanigaraṃ saputraḥ saha bhāryayā ||
sa prayāgaṃ samāsādya dvaṃ dṛṣṭvā mahāvaṭam
||53||प्रययौ काशनिगरं सपुत्रः सह भार्यया ॥
स प्रयागं समासाद्य द्वं दृष्ट्वा महावटम्
kapālamālābharaṇaṃ so'paśyadyatinaṃ puraḥ ||
goviṃdasvāmināmā tu namaścakre sa taṃ munim
||54||कपालमालाभरणं सोऽपश्यद्यतिनं पुरः ॥
गोविंदस्वामिनामा तु नमश्चक्रे स तं मुनिम्
saputrasya sabhāryasya so'vādīdāśiṣo muniḥ ||
idaṃ ca vacanaṃ prāha goviṃdasvāminaṃ prati
||55||सपुत्रस्य सभार्यस्य सोऽवादीदाशिषो मुनिः ॥
इदं च वचनं प्राह गोविंदस्वामिनं प्रति
jyeṣṭhenānena putreṇa sāṃprataṃ brāhmaṇottama ||
kṣipraṃ vijayadattena viyogaste bhaviṣyati
||56||ज्येष्ठेनानेन पुत्रेण सांप्रतं ब्राह्मणोत्तम ॥
क्षिप्रं विजयदत्तेन वियोगस्ते भविष्यति
iti tasya vacaḥ śrutvā goviṃdasvāmināmakaḥ ||
sūrye cāstaṃ gate tatra sāṃdhyaṃ karma samāpya ca
||57||इति तस्य वचः श्रुत्वा गोविंदस्वामिनामकः ॥
सूर्ये चास्तं गते तत्र सांध्यं कर्म समाप्य च
sabhāryaḥ sasuto vipraḥ sudūrādhvasamākulaḥ ||
uvāsa tasyāṃ śarvaryyāṃ śūnye vai devatālaye
||58||सभार्यः ससुतो विप्रः सुदूराध्वसमाकुलः ॥
उवास तस्यां शर्वर्य्यां शून्ये वै देवतालये
tadā tvaśokadattaśca brāhmaṇī ca samākulau ||
vastreṇāstīrya pṛthivīṃ rātrau nidrāṃ samāpatuḥ
||59||तदा त्वशोकदत्तश्च ब्राह्मणी च समाकुलौ ॥
वस्त्रेणास्तीर्य पृथिवीं रात्रौ निद्रां समापतुः
tato vijayadattastu dūramārgavilaṃghanāt ||
babhūvātyaṃtamalaso bhṛśaṃ śītajvarārditaḥ
||60||ततो विजयदत्तस्तु दूरमार्गविलंघनात् ॥
बभूवात्यंतमलसो भृशं शीतज्वरार्दितः
goviṃdasvāminā pitrā śītavabādhānivṛttaye ||
gāḍhamāliṃgyamāno'pi śītabādhāṃ na so'tyajat
||61||गोविंदस्वामिना पित्रा शीतवबाधानिवृत्तये ॥
गाढमालिंग्यमानोऽपि शीतबाधां न सोऽत्यजत्
bādhate'tyarthamadhunā tāta māṃ śītalo jvaraḥ ||
etadbādhānivṛttyarthaṃ vahnimānaya mā ciram
||62||बाधतेऽत्यर्थमधुना तात मां शीतलो ज्वरः ॥
एतद्बाधानिवृत्त्यर्थं वह्निमानय मा चिरम्
iti putravacaḥ śrutvā sarvatrāgniṃ gaveṣayan ||
alabdhavahniḥ provāca puna rabhyetya putrakam
||63||इति पुत्रवचः श्रुत्वा सर्वत्राग्निं गवेषयन् ॥
अलब्धवह्निः प्रोवाच पुन रभ्येत्य पुत्रकम्
na vahniṃ putra viṃdāmi mārgamāṇo'pi sarvaśaḥ ||
rātrimadhye tu saṃprāpte dvāreṣu pihiteṣu ca
||64||न वह्निं पुत्र विंदामि मार्गमाणोऽपि सर्वशः ॥
रात्रिमध्ये तु संप्राप्ते द्वारेषु पिहितेषु च
nidrāparavaśāḥ paurā naiva dāsyaṃti pāvakam ||
itthaṃ vijayadatto'sāvuktaḥ pitrā jvarāturaḥ
||65||निद्रापरवशाः पौरा नैव दास्यंति पावकम् ॥
इत्थं विजयदत्तोऽसावुक्तः पित्रा ज्वरातुरः
yayāce vahnimevāsau pitaraṃ dīnayā girā ||
śītajvarasamudbhūtaśītabādhāprapīḍitam
||66||ययाचे वह्निमेवासौ पितरं दीनया गिरा ॥
शीतज्वरसमुद्भूतशीतबाधाप्रपीडितम्
himaśīkaravānvāyurdviguṇaṃ bādhate'dya mām ||
vahnirna labdha iti vai mithyaivoktaṃ pitastvayā
||67||हिमशीकरवान्वायुर्द्विगुणं बाधतेऽद्य माम् ॥
वह्निर्न लब्ध इति वै मिथ्यैवोक्तं पितस्त्वया
dūrādeṣa purobhāge jvālāmālāsamākulaḥ ||
śikhābhirlelihānobhraṃ dṛśyate paśya pāvakaḥ
||68||दूरादेष पुरोभागे ज्वालामालासमाकुलः ॥
शिखाभिर्लेलिहानोभ्रं दृश्यते पश्य पावकः
taṃ vahnimānaya kṣipraṃ tāta śītanivṛttaye ||
ityuktavantaṃ taṃ putraṃ sa pitā pratyabhāṣata
||69||तं वह्निमानय क्षिप्रं तात शीतनिवृत्तये ॥
इत्युक्तवन्तं तं पुत्रं स पिता प्रत्यभाषत
nānṛtaṃ vacmi putrādya satyameva bravīmyaham ||
vahnimānyo'yamuddeśo dūrādeva vilokyate
||70||नानृतं वच्मि पुत्राद्य सत्यमेव ब्रवीम्यहम् ॥
वह्निमान्योऽयमुद्देशो दूरादेव विलोक्यते
pitṛkānanadeśaṃ taṃ putra jānīhi sāṃpratam ||
yadyeṣobhraṃlihajvālaḥ purastājjvalate'nalaḥ
||71||पितृकाननदेशं तं पुत्र जानीहि सांप्रतम् ॥
यद्येषोभ्रंलिहज्वालः पुरस्ताज्ज्वलतेऽनलः
putra vitrāsajanakaṃ taṃ jānīhi citānalam ||
amaṃgalo na sevyo'yaṃ citāgniḥ sparśadūṣitaḥ
||72||पुत्र वित्रासजनकं तं जानीहि चितानलम् ॥
अमंगलो न सेव्योऽयं चिताग्निः स्पर्शदूषितः
tasya cāyuḥkṣayaṃ yāti sevate yaścitānalam ||
tasmāttavāyurhānirmā bhūyāditi mayā suta
||73||तस्य चायुःक्षयं याति सेवते यश्चितानलम् ॥
तस्मात्तवायुर्हानिर्मा भूयादिति मया सुत
amaṃgalastathā spṛśyo nānīto'yaṃ citānalaḥ ||
ityuktavaṃtaṃ pitaraṃ sa dīnaḥ pratyabhāṣata
||74||अमंगलस्तथा स्पृश्यो नानीतोऽयं चितानलः ॥
इत्युक्तवंतं पितरं स दीनः प्रत्यभाषत
ayaṃ śavānalo vā syādadhvarānala eva vā ||
sarvathānīyatāmeṣa nocenme maraṇaṃ bhavet
||75||अयं शवानलो वा स्यादध्वरानल एव वा ॥
सर्वथानीयतामेष नोचेन्मे मरणं भवेत्
putrasnehābhibhūto'tha samāhartuṃ citānalam ||
goviṃdasvāmināmā tu śmaśānaṃ śīghramabhyagāt
||76||पुत्रस्नेहाभिभूतोऽथ समाहर्तुं चितानलम् ॥
गोविंदस्वामिनामा तु श्मशानं शीघ्रमभ्यगात्
goviṃdasvāmini gate samāhartuṃ citānalam ||
tūrṇaṃ vijayadatto'pi tadā gacchaṃtamanvayāt
||77||गोविंदस्वामिनि गते समाहर्तुं चितानलम् ॥
तूर्णं विजयदत्तोऽपि तदा गच्छंतमन्वयात्
saṃprāpya tāpanikaṭaṃ vikīrṇāsthi citānalam ||
āliṃganniva sodvegaṃ śanairnirvṛtimāptavān
||79||संप्राप्य तापनिकटं विकीर्णास्थि चितानलम् ॥
आलिंगन्निव सोद्वेगं शनैर्निर्वृतिमाप्तवान्
athāvādītsa pitaraṃ tadidaṃ parivartulam ||
atidīptaṃ vibhātyagnau kiṃ raktāṃbujasannibham
||79||अथावादीत्स पितरं तदिदं परिवर्तुलम् ॥
अतिदीप्तं विभात्यग्नौ किं रक्तांबुजसन्निभम्
iti tasya vacaḥ śrutvā putrasya brāhmaṇottamaḥ ||
nipuṇaṃ taṃ nirūpyaitadvacanaṃ punarabravīt
||80||इति तस्य वचः श्रुत्वा पुत्रस्य ब्राह्मणोत्तमः ॥
निपुणं तं निरूप्यैतद्वचनं पुनरब्रवीत्
goviṃdasvāmyuvāca
etatkapālamanalajvālāvalayavartulam ||
vasākīkasamāṃsāḍhyametadraktāṃbujopamam
||81||एतत्कपालमनलज्वालावलयवर्तुलम् ॥
वसाकीकसमांसाढ्यमेतद्रक्तांबुजोपमम्
dvijasya sūnuḥ śrutveti kāṣṭhāgreṇa jaghāna tat ||
yena tatsphuṭanodgīrṇavasāsiktamukho'bhavat
||82||द्विजस्य सूनुः श्रुत्वेति काष्ठाग्रेण जघान तत् ॥
येन तत्स्फुटनोद्गीर्णवसासिक्तमुखोऽभवत्
kapālaghaṭṭanādraktaṃ yatsaṃsaktaṃ mukhe tadā ||
jihvayā lelihāno'sau muhustadraktamā svadat
||83||कपालघट्टनाद्रक्तं यत्संसक्तं मुखे तदा ॥
जिह्वया लेलिहानोऽसौ मुहुस्तद्रक्तमा स्वदत्
āsvādyaivaṃ samādāya tatkapālaṃ samākulaḥ ||
pītvā vasāṃ mahākāyo babhūvātibhayaṃkaraḥ
||84||आस्वाद्यैवं समादाय तत्कपालं समाकुलः ॥
पीत्वा वसां महाकायो बभूवातिभयंकरः
sadyo vetā latāṃ prāpa tīkṣṇadaṃṣṭrastadā niśi ||
tasyāṭṭahāsaghoṣeṇa diśaśca pradiśastadā
||85||सद्यो वेता लतां प्राप तीक्ष्णदंष्ट्रस्तदा निशि ॥
तस्याट्टहासघोषेण दिशश्च प्रदिशस्तदा
dyauratarikṣaṃ bhūmiśca sphuṭitā iva sarvaśaḥ ||
tasminvegātsamākṛṣya pitaraṃ hantumudyate
||86||द्यौरतरिक्षं भूमिश्च स्फुटिता इव सर्वशः ॥
तस्मिन्वेगात्समाकृष्य पितरं हन्तुमुद्यते
mā kṛthāḥ sāhasamiti prādurāsīdvaco divi ||
sa divyāṃ giramākarṇya vetālo'tibhayaṃkaraḥ
||87||मा कृथाः साहसमिति प्रादुरासीद्वचो दिवि ॥
स दिव्यां गिरमाकर्ण्य वेतालोऽतिभयंकरः
pitaraṃ taṃ parityajya mahāvegasamanvitaḥ ||
tūrṇamākāśamāviśya prayayāvaskhaladgatiḥ
||88||पितरं तं परित्यज्य महावेगसमन्वितः ॥
तूर्णमाकाशमाविश्य प्रययावस्खलद्गतिः
sa gatvā dūramadhvānaṃ vetālaiḥ saha saṃgataḥ ||
tamāgataṃ samālokya vetolāssarva eva te
||89||स गत्वा दूरमध्वानं वेतालैः सह संगतः ॥
तमागतं समालोक्य वेतोलास्सर्व एव ते
kapālasphoṭanādeṣa vetālatvaṃ yadāptavān ||
kapālasphoṭanāmānamāhvayāṃcakrire tataḥ
||90||कपालस्फोटनादेष वेतालत्वं यदाप्तवान् ॥
कपालस्फोटनामानमाह्वयांचक्रिरे ततः
tataḥ kapālasphoṭo 'sau vetālaiḥ sarvato vṛtaḥ ||
narāsthibhūṣaṇākhyasya sadyo vetālabhūpateḥ
||91||ततः कपालस्फोटो ऽसौ वेतालैः सर्वतो वृतः ॥
नरास्थिभूषणाख्यस्य सद्यो वेतालभूपतेः
antikaṃ sahasā prāpa mahābalasamanvitaḥ ||
narāsthibhūṣaṇaścainaṃ senāpa timakalpayat
||92||अन्तिकं सहसा प्राप महाबलसमन्वितः ॥
नरास्थिभूषणश्चैनं सेनाप तिमकल्पयत्
taṃ kadācittu gandharvaścitrasenābhidho balī ||
narāsthibhūṣaṇaṃ saṃkhye nyavadhītso'pi saṃsthitaḥ
||93||तं कदाचित्तु गन्धर्वश्चित्रसेनाभिधो बली ॥
नरास्थिभूषणं संख्ये न्यवधीत्सोऽपि संस्थितः
narāsthibhūṣaṇe tasmi ngandharveṇa hate yudhi ||
tadā kapālasphoṭo'sau tatpadaṃ samavāptavān
||94||नरास्थिभूषणे तस्मि न्गन्धर्वेण हते युधि ॥
तदा कपालस्फोटोऽसौ तत्पदं समवाप्तवान्
vidyādharendrasya sutaḥ sudarśano manuṣyatāṃ vai prathamaṃ sa gatvā ||
vetālatāṃ prāpya maharṣiśāpātkramācca vetālapatirbabhūva
||95||विद्याधरेन्द्रस्य सुतः सुदर्शनो मनुष्यतां वै प्रथमं स गत्वा ॥
वेतालतां प्राप्य महर्षिशापात्क्रमाच्च वेतालपतिर्बभूव
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setu māhātmye vetālavaradatīrthapraśaṃsāyāṃ sudarśanavetālatvaprāptivarṇanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||