जलंधरोत्पत्तिविवाहवर्णनम्
व्यास उवाच
सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते ।
श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शंभोर्महात्मनः
॥१॥क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन्भालनेत्रसमुद्भवे ।
लवणांभसि किं ताताभवत्तत्र वदाशु तत्
॥२॥सनत्कुमार उवाच
शृणु तात महाप्राज्ञ शिवलीलां महाद्भुताम् ।
यच्छ्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात्
॥३॥अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् ।
क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालत्वमाप ह
॥४॥तत्र वै सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे ।
रुरोदोच्चैस्स वै बाल सर्वलोक भयंकरः
॥५॥रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः ।
स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः
॥६॥बालस्य रोदनेनैव सर्वे लोकाश्च तत्रसुः ।
सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः
॥७॥किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् ।
भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो
॥८॥अथ ते व्याकुलास्सर्वे देवास्समुनयो द्रुतम् ।
पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः
॥९॥तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः ।
प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम्
॥१०॥देवा ऊचुः
लोकाधीश सुराधीश भयन्नस्समुपस्थितम् ।
तन्नाशय महायोगिञ्जातोयं ह्यद्भुतो रवः
॥११॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः ।
गंतुमैच्छत्ततस्तत्र किमेतदिति विस्मितः
॥१२॥ततो ब्रह्मा सुरैस्तातावतरत्सत्यलोकतः ।
रसां तज्ज्ञातुमिच्छन्स समुद्रमगमत्तदा
॥१३॥यावत्तत्रागतो ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
तावत्समुद्रस्योत्संगे तं बालं स ददर्श ह
॥१४॥आगतं विधिमालोक्य देवरूप्यथ सागरः ।
प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत्
॥१५॥ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं सागरं विस्मयान्वितः ।
जलराशे द्रुतं ब्रूहि कस्यायं शिशुरद्भुतः
॥१६॥सनत्कुमार उवाच
ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितस्सागरस्तदा ।
प्रत्युवाच प्रजेशं स नत्वा स्तुत्वा कृतांजलिः
॥१७॥समुद्र उवाच
भो भो ब्रह्मन्मया प्राप्तो बालकोऽयमजानता ।
प्रभवं सिंधुगंगायामकस्मात्सर्वलोकप
॥१८॥जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो ।
जातकोक्तफलं सर्वं विधातर्वक्तुमर्हसि
॥१९॥सनत्कुमार उवाच
एवं वदति पाथोधौ स बालस्सागरात्मजः ।
ब्रह्माणमग्रहीत्कण्ठे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः
॥२०॥विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः ।
पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम्
॥२१॥कराभ्यामब्धिजातस्य तत्सुतस्य महौजसः ।
कथंचिन्मुक्तकण्ठस्तु ब्रह्मा प्रोवाच सादरम्
॥२२॥ब्रह्मोवाच
शृणु सागर वक्ष्यामि तवास्य तनयस्य हि ।
जातकोक्तफलं सर्वं समाधानरतः खलु
॥२३॥नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम ।
तस्माज्जलंधरेतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ
॥२४॥अधुनैवैष तरुणस्सर्वशास्त्रार्थपारगः ।
महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः
॥२५॥भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः ।
सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः
॥२६॥दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति ।
विष्णोरपि भवेज्जेता न कुत श्चित्पराभवः
॥२७॥अवध्यस्सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति ।
यत एष समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति
॥२८॥पतिव्रतास्य भविता पत्नी सौभाग्यवर्द्धिनी ।
सर्वाङ्गसुन्दरी रम्या प्रियवाक्छीलसागरा
॥२९॥सनत्कुमार उवाच
इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् ।
आमंत्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात्
॥३०॥अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनस्सागरस्तदा ।
तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा
॥३१॥अपोषयन्महोपायैस्स्वबालं मुदितात्मकः ।
सर्वांगसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम्
॥३२॥अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् ।
वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत
॥३३॥कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरस्सुधीः ।
साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने
॥३४॥जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च ।
ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम्
॥३५॥तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा ।
सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने
॥३६॥समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् ।
दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि
॥३७॥ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पाताल संस्थिताः ।
ते हि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः
॥३८॥ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिंधुसुताय दत्त्वा ।
बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय
॥३९॥स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलंधराख्योऽसुरवीरवीरः ।
संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात्
॥४०॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलं धरवधोपाख्याने जलंधरोत्पत्तिविवाहवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥