सनत्कुमार सर्वज्ञ शैवप्रवर सन्मते
व्यास उवाच
सनत्कुमार सर्वज्ञ शैवप्रवर सन्मते ।
अद्भुतेयं कथा तात श्राविता परिमेशितुः
॥१॥इदानीं रथनिर्माणं ब्रूहि देवमयं परम् ।
शिवार्थं यत्कृतं दिव्यं धीमता विश्वकर्मणा
॥२॥सूत उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्य स मुनीश्वरः ।
सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्
॥३॥सनत्कुमार उवाच
शृणु व्यास महाप्राज्ञ रथादेर्निर्मितिं मुने ।
यथामति प्रवक्ष्येऽहं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
॥४॥अथ देवस्य रुद्रस्य निर्मितो विश्वकर्मणा ।
सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्
॥५॥सर्वभूतमयश्चैव सौवर्णस्सर्वसंमतः ।
रथांगं दक्षिणं सूर्यस्तद्वामं सोम एव च
॥६॥दक्षिणं द्वादशारं हि षोडशारं तथोत्तरम् ।
अरेषु तेषु विप्रेन्द्र आदित्या द्वादशैव तु
॥९॥शशिनः षोडशारास्तु कला वामस्य सुव्रत ।
ऋक्षाणि तु तथा तस्य वामस्यैव विभूषणम् ८ ।
ऋतवो नेमयः षट् च तयोर्वै विप्रपुंगव ।
पुष्करं चांतरिक्षं वै रथनीडश्च मंदरः
॥९॥अस्ताद्रिरुद(दद्र?)याद्रिस्तु तावुभौ कूबरौ स्मृतौ ।
अधिष्ठानं महामेरुराश्रयाः केशराचलाः
॥१०॥वेगस्संवत्सरास्तस्य अयने चक्रसंगमौ ।
मुहूर्ता वंधुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः
॥११॥तस्य काष्ठाः स्मृता घोणाश्चाक्षदंडाः क्षणाश्च वै ।
निमेषाश्चानुकर्षश्च ईषाश्चानुलवाः स्मृताः
॥१२॥द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ ।
युगान्तकोटितौ तस्य भ्रमकामदुघौ स्मृतौ
॥१३॥ईषादंडस्तथा व्यक्तं वृद्धिस्तस्यैव नड्वलः ।
कोणास्तस्याप्यहंकारो भूतानि च बलं स्मृतम्
॥१४॥इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समंततः ।
श्रद्धा च गतिरस्यैव रथस्य मुनिसत्तम
॥१५॥तदानीं भूषणान्येव षडंगान्युपभूषणम् ।
पुराणन्यायमीमांसा धर्मशास्त्राणि सुव्रताः
॥१६॥बलाशया वराश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः ।
मंत्रा घं(घ?)टाः स्मृतास्तेषां वर्णपादास्तदाश्रमाः
॥१७॥अथो बन्धो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः ।
दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश्चह
॥१८॥पुष्कराद्याः पताकाश्च सौवर्णा रत्नभूषिताः ।
समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकंबलिनस्स्मृताः
॥१९॥गंगाद्यास्सरित श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः ।
चामरासक्तहस्ताग्रास्सर्वास्त्रीरूपशोभिताः
॥२०॥तत्र तत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम् ।
आवहाद्यास्तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम्
॥२१॥लोकालोकाचलस्तस्योपसोपानस्समंततः ।
विषयश्च तथा बाह्यो मानसादिस्तु शोभनः
॥२२॥पाशास्समंततस्तस्य सर्वे वर्षाचलास्स्मृताः ।
तलास्तस्य रथस्याऽथ सर्वे तलनिवासिनः
॥२३॥सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवा रश्मिधराः स्मृताः ।
प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम्
॥२४॥अकारश्च महच्छत्रं मंदरः पार्श्वदंडभाक् ।
शैलेन्द्रः कार्मुकं तस्य ज्या भुजंगाधिपस्स्वयम्
॥२५॥घंटा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी ।
इषुर्विष्णुर्महातेजास्त्वग्निश्शल्यं प्रकीर्तितम्
॥२६॥हयास्तस्य तथा प्रोक्ताश्चत्वारो निगमा मुने ।
ज्योतींषि भूषणं तेषामवशिष्टान्यतः परम्
॥२७॥अनीकं विषसंभूतं वायवो वाजका स्मृताः ।
ऋषयो व्यासमुख्याश्च वाहवाहास्तथाभवन्
॥२८॥स्वल्पाक्षरैस्संब्रवीमि किं बहूक्त्या मुनीश्वर ।
ब्रह्मांडे चैव यत्किंचिद्वस्तुतद्वै रथे स्मृतम्
॥२९॥एवं सम्यक्कृतस्तेन धीमता विश्वकर्मणा ।
सरथादिप्रकारो हि ब्रह्मविष्ण्वाज्ञया शुभः
॥३०॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे रथादियुद्धप्रकारवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥