शिवयात्रावर्णनम्
सनत्कुमार उवाच
ईदृग्विधं महादिव्यं नानाश्चर्यमयं रथम् ।
संनह्य निगमानश्वांस्तं ब्रह्मा प्रार्पयच्छिवम्
॥१॥शंभवेऽसौ निवेद्याधिरोपयामास शूलिनम् ।
बहुशः प्रार्थ्य देवेशं विष्ण्वादिसुरसमतम्
॥२॥ततस्तस्मिन्रथे दिव्ये रथप्राकारसंयुते ।
सर्वदेवमयः शंभुरारुरोह महाप्रभुः
॥३॥ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः ।
विष्णुना ब्रह्मणा चापि लोकपालैर्बभूव ह
॥४॥उपावृतश्चाप्सरसां गणैर्गीतविशारदः ।
शुशुभे वरदश्शम्भुस्स तं प्रेक्ष्य च सारथिम्
॥५॥तस्मिन्नारोऽहतिरथं कल्पितं लोकसंभृतम् ।
शिरोभिः पतिता भूमौ तुरगा वेदसंभवाः
॥६॥चचाल वसुधा चेलुस्सकलाश्च महीधराः ।
चकंपे सहसा शेषोऽसोढा तद्भारमातुरः
॥७॥अथाधः स रथस्यास्य भगवान्धरणीधरः ।
वृषेन्द्ररूपी चोत्थाय स्थापयामास वै क्षणम्
॥८॥क्षणांतरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् ।
रथारूढमहेशस्य सुतेजस्सोढुमक्षमः
॥९॥अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयांस्तदा ।
स्थापयामास देवस्य पचनाद्वैरथं वरम्
॥१०॥ततोऽसौ नोदयामास मनोमारुतरंहसः ।
ब्रह्मा हयान्वेदमयान्नद्धान्रथवरे स्थितः
॥११॥पुराण्युद्दिश्य वै त्रीणि तेषां खस्थानि तानि हि ।
अधिष्ठिते महेशे तु दानवानां तरस्विनाम्
॥१२॥अथाह भगवान्रुद्रो देवानालोक्य शंकरः ।
पशूनामाधिपत्यं मे धद्ध्वं हन्मि ततोऽसुरान्
॥१३॥पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः ।
कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा दैत्यसत्तमाः
॥१४॥सनत्कुमार उवाच
इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य धीमतः ।
विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रतिशंकिताः
॥१५॥तेषां भावमथ ज्ञात्वा देवदेवोऽम्बिकापतिः ।
विहस्य कृपया देवाञ्छंभुस्तानिदमब्रवीत्
॥१६॥शंभुरुवाच
मा वोऽस्तु पशुभावेऽपि पातो विबुधसत्तमाः ।
श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः
॥१७॥यौ वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति ।
पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिज्ञातं समाहिताः
॥१८॥ये चाप्यन्ये करिष्यंति व्रतं पाशुपतं मम ।
मोक्ष्यंति ते न संदेहः पशुत्वात्सुरसत्तमाः
॥१९॥नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्थं वर्षकत्रयम् ।
शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते
॥२०॥तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः ।
पशुत्वान्मोक्ष्यथ तदा यूयमत्र न संशयः
॥२१॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य महेशस्य परात्मनः ।
तथेति चाब्रुवन्देवा हरिब्रह्मादयस्तथा
॥२२॥तस्माद्वै पशवस्सर्वे देवासुरवराः प्रभोः ।
रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः
॥२३॥तदा पक्षुपतीत्येतत्तस्य नाम महेशितुः ।
प्रसिद्धमभवद्वध्वा सर्वलोकेषु शर्मदम्
॥२४॥मुदा जयेति भाषंतस्सर्वे देवर्षयस्तदा ।
अमुदंश्चाति देवेशो ब्रह्मा विष्णुः परेऽपि च
॥२५॥तस्मिंश्च समये यच्च रूपं तस्य महात्मनः ।
जातं तद्वर्णितुं शक्यं न हि वर्षशतैरपि
॥२६॥एवं विधो महेशानो महेशान्यखिलेश्वरः ।
जगाम त्रिपुरं हंतुं सर्वेषां सुखदायकः
॥२७॥तं देवदेवं त्रिपुरं निहंतुं तदानु सर्वे तु रविप्रकाशाः ।
गजैर्हयैस्सिंहवरै रथैश्च वृषैर्ययुस्तेऽमरराजमुख्याः
॥२८॥हलैश्च शालैर्मुशलैर्भुशुण्डैर्गिरीन्द्रकल्पैर्गिरिसंनिभाश्च ।
नानायुधैस्संयुतबाहवस्ते ततो नु हृष्टाः प्रययुस्सुरेशाः
॥२९॥नानायुधाढ्याः परमप्रकाशा महोत्सवश्शंभुजयं वदंतः ।
ययुः पुरस्तस्य महेश्वरस्य तदेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः
॥३०॥जहृषुर्मुनयस्सर्वे दंडहस्ता जटाधराः ।
ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचरा सिद्धचारणाः
॥३१॥पुत्रत्रयं च विप्रेन्द्रा व्रजन्सर्वे गणेश्वराः ।
तेषां संख्या च कः कर्तुं समर्थो वच्मि कांश्चन
॥३२॥गणेश्वरैर्देवगणैश्च भृङ्गी समावृतस्सर्वगणेन्द्रवर्यः ।
जगाम योगांस्त्रिपुरं निहंतुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः
॥३३॥केशो विगतवासश्च महाकेशो महाज्वरः ।
सोमवल्लीसवर्णश्च सोमदस्सनकस्तथा
॥३४॥सोमधृक् सूर्यवर्चाश्च सूर्यप्रेषणकस्तथा ।
सूर्याक्षस्सूरिनामा च सुरस्सुन्दर एव च
॥३५॥प्रस्कंदः कुन्दरश्चंडः कंपनश्चातिकंपनः ।
इन्द्रश्चेन्द्रजवश्चैव यंता हिमकरस्तथा
॥३६॥शताक्षश्चैव पंचाक्षः सहस्राक्षो महोदरः ।
सतीजहुश्शतास्यश्च रंकः कर्पूरपूतनः
॥३७॥द्विशिखस्त्रिशिखश्चैव तथाहंकारकारकः ।
अजवक्त्रोऽष्टवक्त्रश्च हयवक्त्रोऽर्द्धवक्त्रकः
॥३८॥इत्याद्या गणपा वीरा बहवोऽपरिमेयकाः ।
प्रययुः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः
॥३९॥समावृत्य महादेवं तदापुस्ते पिनाकिनम् ।
दग्धुं समर्था मनसा क्षणेन सचराचरम्
॥४०॥दग्धुं जगत्सर्वमिदं समर्थाः किंत्वत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी ।
रथेन किं चात्र शरेण तस्य गणैश्च किं देवगणैश्च शम्भोः
॥४१॥स एव दग्धुं त्रिपुराणि तानि देवद्विषां व्यास पिनाकपाणिः ।
स्वयं गतस्तत्र गणैश्च सार्द्धं निजैस्सुराणामपि सोऽद्भुतोतिः
॥४२॥किं तत्र कारणं चान्यद्वच्मि ते ऋषिसत्तम ।
लोकेषु ख्यापनार्थं वै यशः परमलापहम्
॥४३॥अन्यच्च कारणं ह्येतद्दुष्टानां प्रत्ययाय वै ।
सर्वेष्वपि च देवेषु यस्मान्नान्यो विशिष्यते
॥४४॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शिवयात्रावर्णनं नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥