ते गणाधिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखषण्मुखान्
सनत्कुमार उवाच
ते गणाधिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखषण्मुखान् ।
अमर्षादभ्यधावंत द्वंद्वयुद्धाय दानवाः
॥१॥नन्दिनं कालनेमिश्च शुंभो लंबोदरं तथा ।
निशुंभः षण्मुखं देवमभ्यधावत शंकितः
॥२॥निशुंभः कार्तिकेयस्य मयूरं पंचभिश्शरैः ।
हृदि विव्याध वेगेन मूर्छितस्स पपात ह
॥३॥ततः शक्तिधरः क्रुद्धो बाणैः पंचभिरेव च ।
विव्याध स्यंदने तस्य हयान्यन्तारमेव च
॥४॥शरेणान्येन तीक्ष्णेन निशुंभं देववैरिणम् ।
जघान तरसा वीरो जगर्ज रणदुर्मदः
॥५॥असुरोऽपि निशुंभाख्यो महावीरोऽतिवीर्यवान् ।
जघान कार्तिकेयं तं गर्जंतं स्वेषुणा रणे
॥६॥ततश्शक्तिं कार्तिकेयो यावजग्राह रोषतः ।
तावन्निशुंभो वेगेन स्वशक्त्या तमपातयत्
॥७॥एवं बभूव तत्रैव कार्तिकेयनिशुंभयोः ।
आहवो हि महान्व्यास वीरशब्दं प्रगर्जतोः
॥८॥ततो नन्दीश्वरो बाणैः कालनेमिमविध्यत ।
सप्तभिश्च हयान्केतुं रथं सारथिमाच्छिनत्
॥९॥कालनेमिश्च संकुद्धो धनुश्चिच्छेद नंदिनः ।
स्वशरासननिर्मुक्तैर्महातीक्ष्णैश्शिलीमुखैः
॥१०॥अथ नन्दीश्वरो वीरः कालनेमिं महासुरम् ।
तमपास्य च शूलेन वक्षस्यभ्यहनद्दृढम्
॥११॥स शूलभिन्नहृदयो हताश्वो हतसारथिः ।
अद्रेः शिखरमुत्पाट्य नन्दिनं समताडयत्
॥१२॥अथ शुंभो गणेशश्च रथमूषक वाहनौ ।
युध्यमानौ शरव्रातैः परस्परमविध्यताम्
॥१३॥गणेशस्तु तदा शुंभं हृदि विव्याध पत्रिणा ।
सारथिं च त्रिभिर्बाणैः पातयामास भूतले
॥१४॥ततोऽतिक्रुद्धश्शुंभोऽपि बाणदृष्ट्या गणाधिपम् ।
मूषकं च त्रिभिर्विद्ध्वा ननाद जलदस्वनः
॥१५॥मूषकश्शरभिन्नाङ्गश्चचाल दृढवेदनः ।
लम्बोदरश्च पतितः पदातिरभवत्स हि
॥१६॥ततो लम्बोदरश्शुंभं हत्वा परशुना हृदि ।
अपातयत्तदा भूमौ मूषकं चारुरोह सः
॥१७॥समरायोद्यतश्चाभूत्पुनर्गजमुखो विभुः ।
प्रहस्य जघ्नतुः क्रोधात्तोत्रेणैव महाद्विपम्
॥१८॥कालनेमिर्निशुंभश्च ह्युभौ लंबोदरं शरैः ।
युगपच्चख्नतुः क्रोधादाशीविषसमैर्द्रुतम्
॥१९॥तं पीड्यमानमालोक्य वीरभद्रो महाबलः ।
अभ्यधावत वेगेन कोटिभूतयुतस्तथा
॥२०॥कूष्मांडा भैरवाश्चापि वेताला योगिनीगणाः ।
पिशाचा डाकिनीसंघा गणाश्चापि समं ययुः
॥२१॥ततः किलकिला शब्दैस्सिंहनादैश्सघर्घरैः ।
विनादिता डमरुकैः पृथिवी समकंपत
॥२२॥ततो भूताः प्रधावंतो भक्षयंति स्म दानवान् ।
उत्पत्य पातयंति स्म ननृतुश्च रणांगणे
॥२३॥एतस्मिन्नंतरे व्यासाभूतां नन्दीगुहश्च तौ ।
उत्थितावाप्तसंज्ञौ हि जगर्जतुरलं रणे
॥२४॥स नन्दी कार्तिकेयश्च समायातौ त्वरान्वितौ ।
जघ्नतुश्च रणे दैत्यान्निरंतरशरव्रजैः ।
छिन्नैर्भिन्नैर्हतैर्दैत्यैः पतितैर्भक्षितैस्तथा ।
व्याकुला साभवत्सेना विषण्णवदना तदा
॥२६॥एवं नन्दी कार्तिकेयो विकटश्च प्रतापवान् ।
वीरभद्रो गणाश्चान्ये जगर्जुस्समरेऽधिकम्
॥२७॥निशुंभशुंभौ सेनान्यौ सिन्धुपुत्रस्य तौ तथा ।
कालनेमिर्महादैत्योऽसुराश्चान्ये पराजिताः
॥२८॥प्रविध्वस्तां ततस्सेनां दृष्ट्वा सागरनन्दनः ।
रथेनातिपताकेन गणानभिययौ बली
॥२९॥ततः पराजिता दैत्या अप्यभूवन्महोत्सवाः ।
जगर्जुरधिकं व्यास समरायोद्यतास्तदा
॥३०॥सर्वे रुद्रगणाश्चापि जगर्जुर्जयशालिनः ।
नन्दिकार्तिकदंत्यास्यवीरभद्रादिका मुने
॥३१॥हस्त्यश्वरथसंह्रादश्शंखभेरीरवस्तथा ।
अभवत्सिंहनादश्च सेनयोरुभयोस्तथा
॥३२॥जलंधरशरव्रातैर्नीहारपटलैरिव ।
द्यावापृथिव्योराच्छन्नमंतरं समपद्यत
॥३३॥शैलादिं पंचभिर्विद्ध्वा गणेशं पंचभिश्शरैः ।
वीरभद्रं च विंशत्या ननाद जलदस्वनः
॥३४॥कार्तिकेयस्ततो दैत्यं शक्त्या विव्याध सत्वरम् ।
जलंधरं महावीरो रुद्रपुत्रो ननाद च
॥३५॥स पूर्णनयनो दैत्यः शक्तिनिर्भिन्नदेहकः ।
पपात भूमौ त्वरितमुदतिष्ठन्महाबलः
॥३६॥ततः क्रोधपरीतात्मा कार्तिकेयं जलंधरः ।
गदया ताडयामास हृदये दैत्यपुंगवः
॥३७॥गदाप्रभावं सफलं दर्शयन्शंकरात्मजः ।
विधिदत्तवराद्व्यास स तूर्णं भूतलेऽपतत्
॥३८॥तथैव नंदी ह्यपतद्भूतले गदया हतः ।
महावीरोऽपि रिपुहा किंचिद्व्याकुलमानसः
॥३९॥ततो गणेश्वरः क्रुद्धस्स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ।
संप्राप्यातिबलो दैत्य गदां परशुनाच्छिनत्
॥४०॥वीरभद्रस्त्रिभिर्बाणैर्हृदि विव्याध दानवम् ।
सप्तभिश्च हयान्केतुं धनुश्छत्रं च चिच्छिदे
॥४१॥ततोऽतिक्रुद्धो दैत्येन्द्रश्शक्तिमुद्यम्य दारुणाम् ।
गणेशं पातयामास रथमन्यं समारुहत्
॥४२॥अभ्यगादथ वेगेन स दैत्येन्द्रो महाबलः ।
विगणय्य हृदा तं वै वीरभद्रं रुषान्वितः
॥४३॥वीरभद्रं जघानाशु तीक्ष्णेनाशीविषेण तम् ।
ननाद च महावीरो दैत्यराजो जलंधरः
॥४४॥वीरभद्रोऽपि संकुद्धस्सितधारेण चेषुणा ।
चिच्छेद तच्छरं चैव विव्याध महेषुणा
॥४५॥ततस्तौ सूर्यसंकाशौ युयुधाते परस्परम् ।
नानाशस्त्रैस्तथास्त्रैश्च चिरं वीरवरोत्तमौ
॥४६॥वीरभद्रस्ततस्तस्य हयान्बाणैरपातयत् ।
धनुश्चिच्छेद रथिनः पताकां चापि वेगतः
॥४७॥अथो स दैत्यराजो हि पुप्लुवे परिघायुधः ।
वीरभद्रोपकठं स द्रुतमाप महाबलः
॥४८॥परिघेनातिमहता वीरभद्रं जघान ह ।
सबलोऽब्धितनयो मूर्ध्नि वीरो जगर्ज च
॥४९॥परिघेनातिमहता भिन्नमूर्द्धा गणाधिपः ।
वीरभद्रः पपातोर्व्यां मुमोच रुधिरं बहु
॥५०॥पतितं वीरभद्रं तु दृष्ट्वा रुद्रगणा भयात् ।
अपागच्छन्रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम्
॥५१॥अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चन्द्रशेखरः ।
निजपार्श्वस्थितान् वीरानपृच्छद्गणसत्तमान्
॥५२॥शंकर उवाच
किमर्थं मद्गणानां हि महाकोलाहलोऽभवत् ।
विचार्यतां महावीराश्शांतिः कार्या मया ध्रुवम्
॥५३॥यावत्स देवेशो गणान्पप्रच्छ सादरम् ।
तावद्गणवरास्ते हि समायाताः प्रभुं प्रति
॥५४॥तान्दृष्ट्वा विकलान्रुद्रः पप्रच्छ इति कुशलं प्रभुः ।
यथावत्ते गणा वृत्तं समाचख्युश्च विस्तरात्
॥५५॥तच्छ्रुत्वा भगवानुद्रो महालीलाकरः प्रभुः ।
अभयं दत्तवांस्तेभ्यो महोत्साहं प्रवर्द्धयन्
॥५६॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरोपाख्याने विशे षयुद्धवर्णनं नामैकविंशतितमोऽध्यायः ॥ २१ ॥