एवं शासति धर्मेण महीं तस्मिन्महासुरे
सनत्कुमार उवाच
एवं शासति धर्मेण महीं तस्मिन्महासुरे ।
बभूवुर्दुःखिनो देवा भ्रातृभावान्मुनीश्वर
॥१॥दुःखितास्ते सुरास्सर्वे शिवं शरणमाययुः ।
मनसा शंकरं देवदेवं सर्वप्रभुंप्रभुम्
॥२॥तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिर्भगवंतं महेश्वरम् ।
निवृत्तये स्वदुःखस्य सर्वदं भक्तवत्सलम्
॥३॥आहूय स महादेवो भक्तानां सर्वकामदः ।
नारदं प्रेरयामास देवकार्यचिकीर्षया
॥४॥अथ देवमुनिर्ज्ञानी शंभुभक्तस्सतां गतिः ।
शिवाज्ञया ययौ दैत्यपुरे देवान्स नारदः
॥५॥व्याकुलास्ते सुरास्सर्वे वासवाद्या द्रुतं मुनिम् ।
आगच्छंतं समालोक्य समुत्तस्थुर्हि नारदम्
॥६॥ददुस्त आसनं नत्त्वा मुनये प्रीतिपूर्वकम् ।
नारदाय सुराश्शक्रमुखा उत्कंठिताननाः
॥७॥सुखासीनं मुनिवरमासने सुप्रणम्य तम् ।
पुनः प्रोचुस्सुरा दीना वासवाद्या मुनीश्वरम्
॥८॥देवा ऊचुः
भोभो मुनिवरश्रेष्ठ दुःखं शृणु कृपाकर ।
श्रुत्वा तन्नाशय क्षिप्रं प्रभुस्त्वं शंकरप्रियः
॥९॥जलंधरेण दैत्येन सुरा विद्राविता भृशम् ।
स्वस्थानाद्भर्तृभावाच्च दुःखिता वयमाकुलाः
॥१०॥स्वस्थानादुष्णरश्मिश्च चन्द्रो निस्सारितस्तथा ।
वह्निश्च धर्मराजश्च लोकपालास्तथेतरे
॥११॥सुबलिष्ठेन वै तेन सर्वे देवाः प्रपीडिताः ।
दुःखं प्राप्ता वयं चातिशरणं त्वां समागताः
॥१२॥संग्रामे स हृषीकेशं स्ववशं कृतवान् बली ।
जलंधरो महादैत्यः सर्वामरविमर्दकः
॥१३॥तस्य वश्यो वराधीनोऽवात्सीत्तत्सदने हरिः ।
सलक्ष्म्या सहितो विष्णुर्यो नस्सर्वार्थसाधकः
॥१४॥जलंधरविनाशाय यत्नं कुरु महामते ।
त्वं नो दैववशात्प्राप्तस्सदा सर्वार्थसाधकः
॥१५॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तेषाममराणां स नारदः ।
आश्वास्य मुनिशार्दूलस्तानुवाच कृपाकरः
॥१६॥नारद उवाच
जानेऽहं वै सुरा यूयं दैत्यराजपराजिताः ।
दुःख प्राप्ताः पीडिताश्च स्थानान्निस्सारिताः खलुः
॥१७॥स्वशक्त्या भवतां स्वार्थं करिष्ये नात्र संशयः ।
अनुकूलोऽहमिव वो दुःखं प्राप्ता यतो ऽमराः
॥१८॥सनत्कुमार उवाच
एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठ द्रष्टुं दानववल्लभम् ।
आश्वास्य सकलान्देवाञ्जलंधरसभां ययौ
॥१९॥अथागतं मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा देवो जलंधरः ।
उत्थाय परया भक्त्या ददौ श्रेष्ठासनं वरम्
॥२०॥स तं संपूज्य विधिवद्दानवेन्द्रोऽति विस्मितः ।
सुप्रहस्य तदा वाक्यं जगाद मुनिसत्तमम्
॥२१॥जलंधर उवाच
कुत आगम्यते ब्रह्मन्किं च दृष्टं त्वया क्वचित् ।
यदर्थमिह आयातस्तदाज्ञापय मां मुने
॥२२॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दैत्येन्द्रस्य महामुनिः ।
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदो हि जलंधरम्
॥२३॥नारद उवाच
सर्वदानवदैत्येन्द्र जलंधर महामते ।
धन्यस्त्वं सर्वलोकेश रत्नभोक्ता त्वमेव हि
॥२४॥मदागमनहेतुं वै शृणु दैत्येन्द्रसत्तम ।
यदर्थमिह चायातस्त्वहं वक्ष्येखिलं हि तत्
॥२५॥गतः कैलासशिखरं दैत्येन्द्राहं यदृच्छया ।
योजनायुतविस्तीर्णं कल्पद्रुममहावनम्
॥२६॥कामधेनुशताकीर्णं चिंतामणिसुदीपितम् ।
सर्वरुक्ममयं दिव्यं सर्वत्राद्भुतशोभितम्
॥२७॥तत्रोमया सहासीनं दृष्टवानस्मि शंकरम् ।
सर्वाङ्गसुन्दरं गौरं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
॥२८॥तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं वितर्को मेऽभवत्तदा ।
क्वापीदृशी भवेद्वृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च
॥२९॥तावत्तवापि दैत्येन्द्र समृद्धिस्संस्मृता मया ।
तद्विलोकनकामोऽहं त्वत्सांनिध्यमिहा गतः
॥३०॥सनत्कुमार उवाच
इति नारदतः श्रुत्वा स दैत्येन्द्रो जलंधरः ।
स्वसमृद्धिं समग्रां वै दर्शयामास सादरम्
॥३१॥दृष्ट्वा स नारदो ज्ञानी देवकार्यसुसाधकः ।
प्रभुप्रेरणया प्राह दैत्येन्द्रं तं जलंधरम्
॥३२॥नारद् उवाच
तवास्ति सुसमृद्धिर्हि वरवीर खिलाधुना ।
त्रैलोक्यस्य पतिस्त्वं हि चित्रं किं चात्र संभवम्
॥३३॥मणयो रत्नपुंजाश्च गजाद्याश्च समृद्धयः ।
ते गृहेऽद्य विभांतीह यानि रत्नानि तान्यपि
॥३४॥गजरत्नं त्वयानीतं शक्रस्यैरावतस्तथा ।
अश्वरत्नं महावीर सूर्यस्योच्चैःश्रवा हयः
॥३५॥कल्पवृक्षस्त्वयानीतो निधयो धनदस्य च ।
हंसयुक्तविमानं च त्वयानीतं हि वेधसः
॥३६॥इत्येवं वररत्नानि दिवि पृथ्व्यां रसातले ।
यानि दैत्येन्द्र ते भांति गृहे तानि समस्ततः
॥३७॥त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्सम्पूर्णां विविधामहम् ।
प्रसन्नोऽस्मि महावीर गजाश्वादिसुशोभिताम्
॥३८॥जायारत्नं महाश्रेष्ठं जलंधर न ते गृहे ।
तदानेतुं विशेषेण स्त्रीरत्नं वै त्वमर्हसि
॥३९॥यस्य गेहे सुरत्नानि सर्वाणि हि जलंधर ।
जायारत्नं न चेत्तानि न शोभंते वृथा ध्रुवम्
॥४०॥सनत्कुमार उवाच
इत्येवं वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः ।
उवाच दैत्यराजो हि मदनाकुलमानसः
॥४१॥जलंधर उवाच
भो भो नारद देवर्षे नमस्तेस्तु महाप्रभो ।
जायारत्नवरं कुत्र वर्तते तद्वदाधुना
॥४२॥ब्रह्मांडे यत्र कुत्रापि तद्रत्नं यदि वर्त्तते ।
तदानेष्ये ततो ब्रह्मन्सत्यं सत्यं न संशयः
॥४३॥नारद उवाच
कैलासे ह्यतिरम्ये च वर्वद्धिं सुसमाकुले ।
योगिरूपधरश्शंभुरस्ति तत्र दिगम्बरः
॥४४॥तस्य भार्या सुरम्या हि सर्वलक्षणलक्षिता ।
सर्वांगसुन्दरी नाम्ना पार्वतीति मनोहरा
॥४५॥तदीदृशं रूपमनन्यसंगतं दृष्टं न कुत्रापि कुतूहलाढ्यम् ।
अत्यद्भुतं मोहनकृत्सुयोगिनां सुदर्शनीयं परमर्द्धिकारि
॥४६॥स्वचित्ते कल्पयाम्यद्य शिवादन्यस्समृद्धिवान् ।
जायारत्नान्विताद्वीर त्रिलोक्या न जलंधर
॥४७॥यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः ।
स्वधैर्य्यं मुमुचे पूर्वं तया कान्योपमीयते
॥४८॥गतरागोऽपि हि यया मदनारिस्स्वलीलया ।
निजतंत्रोऽपि यतस्स स्वात्म वशगः कृतः
॥४९॥यथा स्त्रीरत्नसंभोक्तुस्समृद्धिस्तस्य साभवत् ।
तथा न तव दैत्येन्द्र सर्वरत्नाधिपस्य च
॥५०॥सनत्कुमार उवाच
इत्युक्त्वा स तु देवर्षिर्नारदो लोकविश्रुतः ।
ययौ विहायसा देवोपकारकरणोद्यतः
॥५१॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवर्षिजलंधरसंवादो नामाष्टदशोऽध्यायः ॥ १८ ॥