देवस्तुतिः
व्यास उवाच
ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर ।
ततः किमभवद्देवाः कथं च सुखिनोऽभवन्
॥१॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामितधीमतः ।
सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
॥२॥सनत्कुमार उवाच
अथ तत्प्रभया दग्धा देवा हीन्द्रादयस्तथा ।
संमंत्र्य दुःखितास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः
॥३॥नत्वा पितामहं प्रीत्या परिक्षिप्ताखिलास्सुराः ।
दुःखं विज्ञापयामासुर्विलोक्यावसरं ततः
॥४॥देवा ऊचुः
धातस्त्रिपुरनाथेन सतारकसुतेन हि ।
सर्वे प्रतापिता नूनं मयेन त्रिदिवौकसः
॥५॥अतस्ते शरणं याता दुःखिता हि विधे वयम् ।
कुरु त्वं तद्वधोपायं सुखिनस्स्याम तद्यथा
॥६॥सनत्कुमार उवाच
इति विज्ञापितो देवैर्विहस्य भवकृद्विधिः ।
प्रत्युवाचाथ तान्सर्वान्मयतो भीतमानसान्
॥७॥ब्रह्मोवाच
न भेतव्यं सुरास्तेभ्यो दानवेभ्यो विशेषतः ।
आचक्षे तद्वधोपायं शिवं शर्वः करिष्यति
॥८॥मत्तो विवर्धितो दैत्यो वधं मत्तो न चार्हति ।
तथापि पुण्यं वर्द्धैत नगरे त्रिपुरे पुनः
॥९॥शिवं च प्रार्थयध्वं वै सर्वे देवास्सवासवाः ।
सर्वाधीशः प्रसन्नश्चेत्स वः कार्यं करिष्यति
॥१०॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य विधेर्वाणीं सर्वे देवास्सवासवाः ।
दुखितास्ते ययुस्तत्र यत्रास्ते वृषभध्वजः
॥११॥प्रणम्य भक्त्या देवेशं सर्वे प्रांजलयस्तदा ।
तुष्टुवुर्विनतस्कंधाश्शंकरं लोकशंकरम्
॥१२॥देवा ऊचुः
नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टि विधायिने ।
नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे
॥१३॥नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे ।
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं शिवायामित तेजसे
॥१४॥अवस्थारहितायाथ निर्विकाराय वर्चसे ।
महाभूतात्मभूताय निर्लिप्ताय महात्मने
॥१५॥नमस्ते भूतपतये महाभारसहिष्णवे ।
तृष्णाहराय निर्वैराकृतये भूरितेजसे
॥१६॥महादैत्यमहारण्यनाशिने दाववह्नये ।
दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शूलपाणये
॥१७॥महादनुजनाशाय नमस्ते परमेश्वर ।
अम्बिकापतये तुभ्यं नमस्सर्वास्त्रधारक
॥१८॥नमस्ते पार्वतीनाथ परमात्मन्महेश्वर ।
नीलकंठाय रुद्राय नमस्ते रुद्ररूपिणे
॥१९॥नमो वेदान्तवेद्याय मार्गातीताय ते नमः ।
नमोगुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते
॥२०॥महादेव नमस्तुभ्यं त्रिलोकीनन्दनाय च ।
प्रद्युम्नायानिरुद्धाय वासुदेवाय ते नमः
॥२१॥संकर्षणाय देवाय नमस्ते कंसनाशिने ।
चाणूरमर्दिने तुभ्यं दामोदर विषादिने
॥२२॥हृषीकेशाच्युत विभो मृड शंकर ते नमः ।
अधोक्षज गजाराते कामारे विषभक्षणः
॥२३॥नारायणाय देवाय नारायणपराय च ।
नारायणस्वरूपाय नाराणयतनूद्भव
॥२४॥नमस्ते सर्वरूपाय महानरकहारिणे ।
पापापहारिणे तुभ्यं नमो वृषभवाहन
॥२५॥क्षणादिकालरूपाय स्वभक्तबलदायिने ।
नानारूपाय रूपाय दैत्यचक्रविमर्दिने
॥२६॥नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
सहस्रमूर्त्तये तुभ्यं सहस्रावयवाय च
॥२७॥धर्मरूपाय सत्त्वाय नमस्सत्त्वात्मने हर ।
वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च
॥२८॥नमो वेदस्वरूपाय वेदवक्त्रे नमो नमः ।
सदाचाराध्वगम्याय सदाचाराध्वगामिने
॥२९॥विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमस्सत्यमयाय च ।
सत्यप्रियाय सत्याय सत्यगम्याय ते नमः
॥३०॥नमस्ते मायिने तुभ्यं मायाधीशाय वै नमः ।
ब्रह्मगाय नमस्तुभ्यं ब्रह्मणे ब्रह्मजाय च
॥३१॥तपसे ते नमस्त्वीश तपसा फलदायिने ।
स्तुत्याय स्तुतये नित्यं स्तुतिसंप्रीतचेतसे
॥३२॥श्रुत्याचारप्रसन्नाय स्तुत्याचारप्रियाय च ।
चतुर्विधस्वरूपाय जलस्थलजरूपिणे
॥३३॥सर्वे देवादयो नाथ श्रेष्ठत्वेन विभूतयः ।
देवानामिन्द्ररूपोऽसि ग्रहाणां त्वं रविर्मतः
॥३४॥सत्यलोकोऽसि लोकानां सरितां द्युसरिद्भवान् ।
श्वेतवर्णोऽसि वर्णानां सरसां मानसं सरः
॥३५॥शैलानां गिरिजातातः कामधुक्त्वं च गोषु ह ।
क्षीरोदधिस्तु सिन्धूनां धातूनां हाटको भवान्
॥३६॥वर्णानां ब्राह्मणोऽसि त्वं नृणां राजासि शंकर ।
मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं तीर्थानां तीर्थराड् भवान्
॥३७॥उपलेषु समस्तेषु स्फटिकस्त्वं महेश्वर ।
कमलस्त्वं प्रसूनेषु शैलेषु हिमवांस्तथा
॥३८॥भवान्वाग्व्यवहारेषु भार्गवस्त्वं कविष्वपि ।
पक्षिष्वेवासि शरभः सिंहो हिंस्रेषु संमतः
॥३९॥शालग्रामशिला च त्वं शिलासु वृषभध्वज ।
पूज्य रूपेषु सर्वेषु नर्मदालिंगमेव हि
॥४०॥नन्दीश्वरोऽसि पशुषु वृषभः परमेश्वर ।
वेदेषूपनिषद्रूपी यज्वनां शीतभानुमान्
॥४१॥प्रतापिनां पावकस्त्वं शैवानामच्युतो भवान् ।
भारतं त्वं पुराणानां मकारोऽस्यक्षरेषु च
॥४२॥प्रणवो बीजमंत्राणां दारुणानां विषं भवान् ।
व्योमव्यप्तिमतां त्वं वै परमात्मासि चात्मनाम्
॥४३॥इन्द्रियाणां मनश्च त्वं दानानामभयं भवान् ।
पावनानां जलं चासि जीवनानां तथामृतम्
॥४४॥लाभानां पुत्रलाभोऽसि वायुर्वेगवतामसि ।
नित्यकर्मसु सर्वेषु संध्योपास्तिर्भवान्मता
॥४५॥क्रतूनामश्वमेधोऽसि युगानां प्रथमो युगः ।
पुष्यस्त्वं सर्वधिण्यानाममावास्या तिथिष्वसि
॥४६॥सर्वर्तुषु वसंतस्त्वं सर्वपर्वसु संक्रमः ।
कुशोऽसि तृणजातीनां स्थूलवृक्षेषु वै वटः
॥४७॥योगेषु च व्यतीपातस्सोमवल्ली लतासु च ।
बुद्धीनां धर्मबुद्धिस्त्वं कलत्रं सुहृदां भवान्
॥४८॥साधकानां शुचीनां त्वं प्राणायामो महेश्वर ।
ज्योतिर्लिंगेषु सर्वेषु भवान् विश्वे श्वरो मतः
॥४९॥धर्मस्त्वं सर्वबंधूनामाश्रमाणां परो भवान् ।
मोक्षस्त्वं सर्ववर्णेषु रुद्राणां नीललोहितः
॥५०॥आदित्यानां वासुदेवो हनूमान्वानरेषु च ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽसि रामः शस्त्रभृतां भवान्
॥५१॥गंधर्वाणां चित्ररथो वसूनां पावको ध्रुवम् ।
मासानामधिमासस्त्वं व्रतानां त्वं चतुर्दशी
॥५२॥ऐरावतो गजेन्द्राणां सिद्धानां कपिलो मतः ।
अनंतस्त्वं हि नागानां पितॄणामर्यमा भवान्
॥५३॥कालः कलयतां च त्वं दैत्यानां बलिरेव च ।
किं बहूक्तेन देवेश सर्वं विष्टभ्य वै जगत्
॥५४॥एकांशेन स्थितस्त्वं हि बहिःस्थोऽन्वित एव च
॥५५॥सनत्कुमार उवाच
इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे महादेवं वृषध्वजम् ।
स्तोत्रैर्नानाविधैदिंव्यैः शूलिनं परमेश्वरम्
॥५६॥प्रत्यूचुः प्रस्तुतं दीनास्स्वार्थं स्वार्थविचक्षणाः ।
वासवाद्या नतस्कधाः कृताञ्जलि पुटा मुने
॥५७॥देवा ऊचुः
पराजिता महादेव भ्रातृभ्यां सहितेन तु ।
भगवंस्तारकोत्पन्नैः सर्वे देवास्सवासवाः
॥५८॥त्रैलोक्यं स्ववशं नीतं तथा च मुनिसत्तमाः ।
विध्वस्तास्सर्वसंसिद्धास्सर्वमुत्सादितं जगत्
॥५९॥यज्ञभागान्समग्राँस्तु स्वयं गृह्णाति दारुणः ।
प्रवर्तितो ह्यधर्मस्तैर्ऋषीणां च निवारितः
॥६०॥अवध्यास्सर्वभूतानां नियतं तारकात्मजाः ।
तदिच्छया प्रकुर्वन्ति सर्वे कर्माणि शंकर
॥६१॥यावन्न क्षीयते दैत्यैर्घोरैस्त्रिपुरवासिभिः ।
तावद्विधीयतां नीतिर्यया संरक्ष्यते जगत्
॥६२॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तेषामिन्द्रादीनां दिवौकसाम् ।
शिवः संभाषमाणानां प्रतिवाक्यमुवाच सः
॥६३॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥