दूतसंवादः
व्यास उवाच
सनत्कुमार सर्वज्ञ नारदे हि गते दिवि ।
दैत्यराट् किमकार्षीत्स तन्मे वद सुविस्तरात्
॥१॥सनत्कुमार उवाच
तमामंत्र्य गते दैत्यं नारदे दिवि दैत्यराट् ।
तद्रूपश्रवणादासीदनंगज्वरपीडितः
॥२॥अथो जलंधरो दैत्यः कालाधीनः प्रनष्टधीः ।
दूतमाह्वाय यामास सैंहिकेयं विमोहितः
॥३॥आगतं तं समालोक्य कामाक्रांतमनास्स हि ।
सुसंबोध्य समाचष्ट सिंधुपुत्रो जलंधरः
॥४॥जलंधर उवाच
भोभो दूतवरश्रेष्ठ सर्वकार्यप्रसाधक ।
सैंहिकेय महाप्राज्ञ कैलासं गच्छ पर्वतम्
॥५॥तत्रास्ति योगी शंभ्वाख्य स्तपस्वी च जटाधरः ।
भस्मभूषितसर्वाङ्गो विरक्तो विजितेन्द्रियः ।
तत्र गत्वेति वक्तव्यं योगिनं दूत शंकरम् ।
जटाधरं विरक्तं तं निर्भयेन हृदा त्वया
॥७॥हे योगिंस्ते दयासिन्धो जायारत्नेन किं भवेत् ।
भूतप्रेतपिशाचादिसेवितेन वनौकसा
॥८॥मन्नाथे भुवने योगिन्नोचिता गतिरीदृशी ।
जायारत्नमतस्त्वं मे देहि रत्नभुजे निजम्
॥९॥यानियानि सुरत्नानि त्रैलोक्ये तानि संति मे ।
मदधीनं जगत्सर्वं विद्धि त्वं सचराचरम्
॥१०॥इन्द्रस्य गजरत्नं चोच्चैःश्रवोरत्नमुत्तमम् ।
बलाद्गृहीतं सहसा पारिजा ततरुस्तथा
॥११॥विमानं हंससंयुक्तमंगणे मम तिष्ठति ।
रत्नभूतं महादिव्यमुत्तमं वेधसोद्भुतम्
॥१२॥महापद्मादिकं दिव्यं निधिरत्नं स्वदस्य च ।
छत्रं मे वारुणं गेहे कांचनस्रावि तिष्ठति
॥१३॥किञ्जल्किनी महामाला सर्वदाऽम्लानपंकजा ।
मत्पितुस्सा ममैवास्ति पाशश्च कंपतेस्तथा
॥१४॥मृत्योरुत्क्रांतिदा शक्तिर्मया नीता बलाद्वरा ।
ददौ मह्यं शुचिर्दिव्ये शुचिशौचे च वाससी
॥१५॥एवं योगीन्द्र रत्नानि सर्वाणि विलसंति मे ।
अतस्त्वमपि मे देहि स्वस्त्रीरत्नं जटाधर
॥१६॥सनत्कुमार उवाच
इति श्रुत्वा वचस्तस्य नन्दिना स प्रवेशितः ।
जगामोग्रसभां राहुर्विस्मयोद्भुतलोचनः
॥१७॥तत्र गत्वा शिवं साक्षाद्देवदेवं महाप्रभुम् ।
स्वतेजोध्वस्ततमसं भस्मलेपविराजितम्
॥१८॥महाराजोपचारे विलसंतं महाद्भुतम् ।
सर्वाङ्गसुन्दरं दिव्यभूषणैर्भूषितं हरम्
॥१९॥प्रणनाम च तं गर्वात्तत्तेजः क्रांतविग्रहः ।
निकटं गतवाञ्छंभोस्स दूतो राहुसंज्ञकः
॥२०॥अथो तदग्र आसीनो वक्तुकामो हि सैंहिकः ।
त्र्यंबकं स तदा संज्ञाप्रेरितो वाक्यमब्रवीत्
॥२१॥दैत्यपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेस्सदा ।
दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः
॥२२॥राहुरुवाच
जलंधरोब्धितनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः ।
त्रैलोक्यस्येश्वरस्सोथाभवत्सर्वाधिनायकः
॥२३॥स दैत्यराजो बलवान्देवानामंतकोपमः ।
योगिनं त्वां समुद्दिश्य स यदाह शृणुष्व तत्
॥२४॥महादिव्यप्रभावस्य तस्य दैत्यपतेः प्रभोः ।
सर्वरत्नेश्वरस्य त्वमाज्ञां शृणु वृषध्वज
॥२५॥श्मशानवासिनो नित्यमस्थिमालाधरस्य च ।
दिगंबरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभम्
॥२६॥अहं रत्नाधिनाथोस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिता ।
तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव
॥२७॥मम वश्यास्त्रयो लोका भुंजेऽहं मखभागकान् ।
यानि संति त्रिलोकेस्मिन्रत्नानि मम सद्मनि
॥२८॥वयं रत्नभुजस्त्वं तु योगी खलु दिगम्बरः ।
स्वस्त्रीरत्नं देहि मह्यं राज्ञस्सुखकराः प्रजाः
॥२९॥सनत्कुमार उवाच
वदत्येवं तथा राहौ भ्रूमध्याच्छूलपाणिनः ।
अभवत्पुरुषो रौद्रस्तीव्राशनिसमस्वनः
॥३०॥सिंहास्यप्रचलजिह्वस्सज्ज्वालनयनो महान् ।
ऊर्द्ध्वकेशश्शुष्कतनुर्नृसिंह इव चापरः
॥३१॥महातनुर्महाबाहुस्तालजंघो भयंकरः ।
अभिदुद्राव वेगेन राहुं स पुरुषो द्रुतम्
॥३२॥स तं खादितु मायान्तं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः ।
अधावदात वेगेन बहिस्तस्य च दधार तम्
॥३३॥राहुरुवाच
देवदेव महेशान पाहि मां शरणा गतम् ।
सुराऽसुरैस्सदा वन्द्यः परमैश्वर्यवान् प्रभुः
॥३४॥ब्राह्मणं मां महादेव खादितुं समुपागतः ।
पुरुषोयं तवेशान सेवकोतिभयंकरः
॥३५॥एतस्माद्रक्ष देवेश शरणागतवत्सलः ।
न खादेत यथायं मां नमस्तेऽस्तु मुहुर्मुहुः
॥३६॥सनत्कुमार उवाच
महादेवो वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तदा मुने ।
अब्रवीत्स्वगणं तं वै दीनानाथप्रियः प्रभुः
॥३७॥महादेव उवाच
प्रभुं च ब्राह्मणं दूतं राह्वाख्यं शरणागतम् ।
शरण्या रक्षणीया हि न दण्ड्या गणसत्तम
॥३८॥सनत्कुमार उवाच
इत्युक्तौ गिरिजेशेन सगणः करुणात्मना ।
राहुं तत्याज सहसा ब्राह्मणेति श्रुताक्षरः
॥३९॥राहुं त्यक्त्वाम्बरे सोथ पुरुषो दीनया गिरा ।
शिवोपकंठमागत्य महादेवं व्यजिज्ञपत्
॥४०॥पुरुष उवाच
देवदेव महादेव करुणाकर शंकर ।
त्याजितं मम भक्ष्यं ते शरणागतवत्सलः
॥४१॥क्षुधा मां बाधते स्वामिन्क्षुत्क्षामश्चास्मि सर्वथा ।
किं भक्ष्यं मम देवेश तदाज्ञापय मां प्रभो
॥४२॥सनत्कुमार उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य पुरुषस्य महाप्रभुः ।
प्रत्युवाचाद्भुतोतिः स कौतुकी स्वहितंकरः
॥४३॥महेश्वर उवाच
बुभुक्षा यदि तेऽतीव क्षुधा त्वां बाधते यदि ।
संभक्षयात्मनश्शीघ्रं मांसं त्वं हस्तपादयोः
॥४४॥सनत्कुमार उवाच
शिवेनैवमाज्ञप्तश्चखाद पुरुषस्स्वकम् ।
हस्तपादोद्भवं मांसं शिरश्शेषोऽ भवद्यथा
॥४५॥दृष्ट्वा शिरोवशेषं तु सुप्रसन्नस्सदाशिवः ।
पुरुषं भीमकर्माणं तमुवाच सविस्मयः
॥४६॥शिव उवाच
हे महागण धन्यस्त्वं मदाज्ञाप्रतिपालकः ।
संतुष्टश्चास्मि तेऽतीव कर्मणानेन सत्तम
॥४७॥त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारकस्सदा ।
महागणो महावीरस्सर्वदुष्टभयंकरः
॥४८॥मत्प्रियस्त्वं मदर्चायां सदा पूज्योऽहि मज्जनैः ।
त्वदर्चां ये न कुर्वंति नैव ते मत्प्रियंकराः
॥४९॥सनत्कुमार उवाच
इति शंभोर्वरं प्राप्य पुरुषः प्रजहर्ष सः ।
तदाप्रभृति देवेश द्वारे कीर्तिमुखः स्थितः
॥५०॥पूजनीयो विशेषेण स गणश्शिवपूजने ।
नार्चयंतीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत्
॥५१॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने दूतसंवादो नाम एकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥