-nagamanavarṇanam
sanatkumāra uvāca
etasminnaṃtare śaṃbhuṃ prasannaṃ vīkṣya dānavaḥ |
tatrājagāma suprīto mayo'dagdhaḥ kṛpābalāt
||1||एतस्मिन्नंतरे शंभुं प्रसन्नं वीक्ष्य दानवः ।
तत्राजगाम सुप्रीतो मयोऽदग्धः कृपाबलात्
praṇanāma haraṃ prītyā surānanyānapi dhruvam |
kṛtāṃjalirnataskaṃdhaḥ praṇanāma puna śśivam
||2||प्रणनाम हरं प्रीत्या सुरानन्यानपि ध्रुवम् ।
कृतांजलिर्नतस्कंधः प्रणनाम पुन श्शिवम्
athotthāya śivaṃ dṛṣṭvā premṇā gadgadasusvaraḥ |
tuṣṭāva bhaktipūrṇātmā sa dānavavaro mayaḥ
||3||अथोत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः ।
तुष्टाव भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः
maya uvāca
devadeva mahādeva bhaktavatsala śaṃkaraḥ |
kalpavṛkṣasvarūposi sarvapakṣavivarjitaḥ
||4||देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकरः ।
कल्पवृक्षस्वरूपोसि सर्वपक्षविवर्जितः
jyotīrūpo namastestu viśvarūpa namo'stu te |
namaḥ pūtātmane tubhyaṃ pāvanāya namonamaḥ
||5||ज्योतीरूपो नमस्तेस्तु विश्वरूप नमोऽस्तु ते ।
नमः पूतात्मने तुभ्यं पावनाय नमोनमः
citrarūpāya nityāya rūpātītāya te namaḥ |
divyarūpāya divyāya sudivyākṛtaye namaḥ
||6||चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः ।
दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः
namaḥ praṇatasarvārtināśakāya śivātmane |
kartre bhartre ca saṃhartre trilokānāṃ namonamaḥ
||7||नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने ।
कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः
bhaktigamyāya bhaktānāṃ namastubhyaṃ kṛpā lave |
tapassatphaladātre te śivākāṃta śiveśvara
||8||भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपा लवे ।
तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकांत शिवेश्वर
na jānāmi stutiṃ kartuṃ stutipriya pareśvara |
prasanno bhava sarveśa pāhi māṃ śaraṇāga tam
||9||न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर ।
प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणाग तम्
sanatkumāra uvāca
ityākarṇya mayoktā hi saṃstutiṃ parameśvaraḥ |
prasanno'bhūddvijaśreṣṭha mayaṃ provāca cādarāt |
śiva uvāca |
varaṃ brūhi prasanno'haṃ maya dānavasattama |
mano'bhilaṣitaṃ yatte taddāsyāmi na saṃśayaḥ
||11||इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः ।
प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात् ।
शिव उवाच ।
वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम ।
मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः
sanatkumāra uvāca
śrutvā śivaṃ vacaśśaṃbhossa mayo dānavarṣabhaḥ |
pratyuvāca prabhuṃ natvā nataskaṃdhaḥ kṛtāṃjaliḥ
||12||श्रुत्वा शिवं वचश्शंभोस्स मयो दानवर्षभः ।
प्रत्युवाच प्रभुं नत्वा नतस्कंधः कृतांजलिः
maya uvāca
devadeva mahādeva prasanno yadi me bhavān |
varayogyo'smyahaṃ ceddhi svabhaktiṃ dehi śāśvatīm
||13||देवदेव महादेव प्रसन्नो यदि मे भवान् ।
वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्
svabhakteṣu sadā sakhyaṃ dīneṣu ca dayāṃ sadā |
upekṣāmanyajīveṣu khaleṣu parameśvara
||14||स्वभक्तेषु सदा सख्यं दीनेषु च दयां सदा ।
उपेक्षामन्यजीवेषु खलेषु परमेश्वर
kadāpi nāsuro bhāvo bhavenmama maheśvara |
nirbhayaḥ syāṃ sadā nātha magnastvadbhajane śubhe
||15||कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर ।
निर्भयः स्यां सदा नाथ मग्नस्त्वद्भजने शुभे
sanatkumāra uvāca
iti saṃprārthyamānastu śaṃkaraḥ parameśvaraḥ |
pratyuvāca maye nātha prasanno bhaktavatsalaḥ
||16||इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः ।
प्रत्युवाच मये नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः
maheśvara uvāca
dānavarṣabha dhanyastvaṃ madbhakto nirvikāravān |
pradattāste varāssarve'bhīpsitā ye tavādhunā
||17||दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् ।
प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना
gaccha tvaṃ vitalaṃ lokaṃ ramaṇīyaṃ divo'pi hi |
sametaḥ parivāreṇa nijena mama śāsanāt
||18||गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि ।
समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात्
nirbhayastatra saṃtiṣṭha saṃhṛṣṭo bhaktimānsadā |
kadāpi nāsuro bhāvo bhaviṣyati madājñayā
||19||निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा ।
कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया
sanatkumāra uvāca
ityājñāṃ śirasādhāya śaṃkarasya mahātmanaḥ |
taṃ praṇamya surāṃścāpi vitalaṃ prajagāma saḥ
||20||इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः ।
तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः
etasminnaṃtare te vai muṇḍinaśca samāgatāḥ |
praṇamyocuśca tānsarvānviṣṇubrahmādikān surān
||21||एतस्मिन्नंतरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः ।
प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान्
kutra yāma vayaṃ devāḥ karma kiṃ karavāmahe |
ājñāpayata naśśīghraṃ bhava dādeśakārakān
||22||कुत्र याम वयं देवाः कर्म किं करवामहे ।
आज्ञापयत नश्शीघ्रं भव दादेशकारकान्
kṛtaṃ duṣkarma cāsmābhirhe hare he vidhe surāḥ |
daityānāṃ śivabhaktānāṃ śivabhaktirvināśitā
||23||कृतं दुष्कर्म चास्माभिर्हे हरे हे विधे सुराः ।
दैत्यानां शिवभक्तानां शिवभक्तिर्विनाशिता
koṭikalpāni narake no vāsastu bhaviṣyati |
noddhāro bhavitā nūnaṃ śivabhaktavirodhinām
||24||कोटिकल्पानि नरके नो वासस्तु भविष्यति ।
नोद्धारो भविता नूनं शिवभक्तविरोधिनाम्
parantu bhavadicchāta idaṃ duṣkarma naḥ kṛtam |
tacchāṃtiṃ kṛpayā brūta vayaṃ vaśśaraṇāgatāḥ
||25||परन्तु भवदिच्छात इदं दुष्कर्म नः कृतम् ।
तच्छांतिं कृपया ब्रूत वयं वश्शरणागताः
sanatkumāra uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā viṣṇubrahmādayassurāḥ |
abru|
vanmuṃḍinastāṃste sthitānagre kṛtāṃjalīn
||26||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयस्सुराः ।
अब्रु।
वन्मुंडिनस्तांस्ते स्थितानग्रे कृतांजलीन्
viṣṇvādaya ūcuḥ
na bhetavyaṃ bhavadbhistu muṃḍino vai kadācana |
śivājñayedaṃ sakalaṃ jātaṃ caritamuttamam
||27||न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुंडिनो वै कदाचन ।
शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम्
yuṣmākaṃ bhavitā naiva kugatirduḥkhadāyinī |
śivavāsā yato yūyaṃ devarṣihitakārakāḥ
||28||युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी ।
शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः
surarṣihitakṛcchaṃbhussurarṣihitakṛtpriyaḥ |
surarṣihitakṛnnṝṇāṃ kadāpi kugatirnahi
||29||सुरर्षिहितकृच्छंभुस्सुरर्षिहितकृत्प्रियः ।
सुरर्षिहितकृन्नॄणां कदापि कुगतिर्नहि
adyato matametaṃ hi praviṣṭānāṃ nṛṇāṃ kalau |
kugatirbhavitā brūmaḥ satyaṃ naivātra saṃśayaḥ
||30||अद्यतो मतमेतं हि प्रविष्टानां नृणां कलौ ।
कुगतिर्भविता ब्रूमः सत्यं नैवात्र संशयः
bhavadbhirmuṃḍino dhīrā guptabhāvānmamājñayā |
tāvanmarusthalī sevyā kaliryāvātsamāvrajet
||31||भवद्भिर्मुंडिनो धीरा गुप्तभावान्ममाज्ञया ।
तावन्मरुस्थली सेव्या कलिर्यावात्समाव्रजेत्
āgate ca kalau yūyaṃ svamataṃ sthāpayiṣyatha |
kalau tu mohitā mūḍhāssaṃgrahīṣyaṃti vo matam
||32||आगते च कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ ।
कलौ तु मोहिता मूढास्संग्रहीष्यंति वो मतम्
ityājñaptāḥ sureśaiśca muṃḍinaste munīśvara |
namaskṛtya gatāstatra yathoddiṣṭaṃ svamāśramam
||33||इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुंडिनस्ते मुनीश्वर ।
नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्
tatassa bhagavānrudro dagdhvā tripuravāsinaḥ |
kṛtakṛtyo mahāyogī brahmādyairabhipūjitaḥ
||34||ततस्स भगवान्रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः ।
कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः
svagaṇairnikhilairdevyā śivayā sahitaḥ prabhuḥ |
kṛtvāmaramahatkāryaṃ sasutoṃtaradhādatha
||35||स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः ।
कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोंतरधादथ
tataścāṃtarhite deve parivārānvite śive |
dhanuśśarasthādyaśca prākāroṃtarddhimāgamat
||36||ततश्चांतर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे ।
धनुश्शरस्थाद्यश्च प्राकारोंतर्द्धिमागमत्
tato brahmā harirdevā munigaṃdharvakinnarāḥ |
nāgāssarpāścāpsarasassaṃhṛṣṭāścātha mānuṣāḥ
||37||ततो ब्रह्मा हरिर्देवा मुनिगंधर्वकिन्नराः ।
नागास्सर्पाश्चाप्सरसस्संहृष्टाश्चाथ मानुषाः
svaṃsvaṃ sthānaṃ mudā jagmuśśaṃsaṃtaḥ śāṃkaraṃ yaśaḥ |
svaṃsvaṃ sthānamanuprāpya nivṛtiṃ paramāṃ yayuḥ
||38||स्वंस्वं स्थानं मुदा जग्मुश्शंसंतः शांकरं यशः ।
स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्य निवृतिं परमां ययुः
etatte kathitaṃ sarvaṃ caritaṃ śaśimaulinaḥ |
tripurakṣayasaṃsūci paralīlānvitaṃ mahat
||39||एतत्ते कथितं सर्वं चरितं शशिमौलिनः ।
त्रिपुरक्षयसंसूचि परलीलान्वितं महत्
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dhanadhānyapravarddhakam |
svargadaṃ mokṣadaṃ cāpi kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
||40||धन्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम् ।
स्वर्गदं मोक्षदं चापि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
idaṃ hi paramākhyānaṃ yaḥ paṭhecchraṇuyātsadā |
iha bhuktvākhilānkāmānaṃte muktimavāpnuyāt
||41||इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छ्रणुयात्सदा ।
इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते मुक्तिमवाप्नुयात्
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṃḍe sanatkumārapārāśaryyasaṃvāde tripuravadhānaṃtaradevastutimayastutimuṃḍiniveśanadevasvasthā -nagamanavarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||