viṣṇoryuddhavarṇanam
nārada uvāca
taṃ dṛṣṭvā dānavāḥ sarve kruddhāḥ svaiḥsvairbalairvṛtāḥ ||
saraghā iva mākṣikaṃ rurudhuḥ sarvatastataḥ
||1||तं दृष्ट्वा दानवाः सर्वे क्रुद्धाः स्वैःस्वैर्बलैर्वृताः ॥
सरघा इव माक्षिकं रुरुधुः सर्वतस्ततः
parvatābhe gaje bhīme madasrāviṇi durdame ||
sitacitrapatāke tu prabhinnakaraṭāmukhe
||2||पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्दमे ॥
सितचित्रपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे
svarṇavarṇāṃcite yadvannage dāvāgnisaṃvṛte ||
āruhyajau nimirdaityo hariṃ pratyudyayau balī
||3||स्वर्णवर्णांचिते यद्वन्नगे दावाग्निसंवृते ॥
आरुह्यजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली
tasyāsandānavā raudrā gajasya parirakṣiṇaḥ ||
saptaviṃśatikoṭyaśca kirīṭakavacojjavalāḥ
||4||तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य परिरक्षिणः ॥
सप्तविंशतिकोट्यश्च किरीटकवचोज्जवलाः
aśvamāruhya śailābhaṃ harimādravat ||
paṃcayojanapragrīvamuṣṭramāsthāya jaṃbhakaḥ
||5||अश्वमारुह्य शैलाभं हरिमाद्रवत् ॥
पंचयोजनप्रग्रीवमुष्ट्रमास्थाय जंभकः
śumbho meṣaṃ samāruhyāvrajaddvādaśayojanam ||
apare dānavendrāśca yattā nānāstrāpāṇayaḥ
||6||शुम्भो मेषं समारुह्याव्रजद्द्वादशयोजनम् ॥
अपरे दानवेन्द्राश्च यत्ता नानास्त्रापाणयः
ājagmuḥ samare kruddhā viṣṇumakliṣṭakāriṇam ||
paragheṇa nimirdaityo mathano mudgareṇa ca
||7||आजग्मुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् ॥
परघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण च
śumbhaḥ śūlena tīkṣṇena prāsena grasanastathā ||
cakreṇa krathanaḥ kruddho jaṃbhaḥ śaktyā mahāraṇe
||8||शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा ॥
चक्रेण क्रथनः क्रुद्धो जंभः शक्त्या महारणे
jaghnurnārāyaṇaṃ śeṣā viśikhairmarmabhedibhiḥ ||
tānyastrāṇi prayuktāni viviśuḥ puruṣottamam
||9||जघ्नुर्नारायणं शेषा विशिखैर्मर्मभेदिभिः ॥
तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि विविशुः पुरुषोत्तमम्
upadeśā guroryadvatsacchiṣyaṃ bahudheritāḥ ||
tataḥ kruddho harirgṛhya dhanurbāṇāṃśca puṣkalān
||10||उपदेशा गुरोर्यद्वत्सच्छिष्यं बहुधेरिताः ॥
ततः क्रुद्धो हरिर्गृह्य धनुर्बाणांश्च पुष्कलान्
mamarda daityasenāṃ taddharmamarthavaco yathā ||
nimiṃ vivyādha viṃśatyā vāṇairanalavarcasaiḥ
||11||ममर्द दैत्यसेनां तद्धर्ममर्थवचो यथा ॥
निमिं विव्याध विंशत्या वाणैरनलवर्चसैः
mathanaṃ daśabhiścaiva śumbhaṃ paṃcabhireva ca ||
śatena mahiṣaṃ kruddho vivyādhorasi mādhavaḥ
||12||मथनं दशभिश्चैव शुम्भं पंचभिरेव च ॥
शतेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि माधवः
jaṃbhaṃ dvādaśabhistīkṣṇaiḥ sarvāṃścaikaika śo'ṣṭabhiḥ ||
tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā dānavāḥ krodhamūrchitāḥ
||13||जंभं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैक शोऽष्टभिः ॥
तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः
cakrurgāḍhataraṃ yatnamāvṛṇvānā hariṃ śaraiḥ ||
cicchedātha dhanurjyāṃ ca nimirbhallena dānavaḥ
||14||चक्रुर्गाढतरं यत्नमावृण्वाना हरिं शरैः ॥
चिच्छेदाथ धनुर्ज्यां च निमिर्भल्लेन दानवः
hastāccāpaṃ ca saṃraṃbhācciccheda mahiṣāsuraḥ ||
ṣīḍayāmāsā garuḍaṃ jaṃbho bāṇāyutaistribhiḥ
||15||हस्ताच्चापं च संरंभाच्चिच्छेद महिषासुरः ॥
षीडयामासा गरुडं जंभो बाणायुतैस्त्रिभिः
bhujāvasya ca vivyādha śaṃbho bāṇāyutena vai ||
tato vismitacittastu gadāṃ jagrāha mādhavaḥ
||16||भुजावस्य च विव्याध शंभो बाणायुतेन वै ॥
ततो विस्मितचित्तस्तु गदां जग्राह माधवः
tāṃ prāhiṇotsa vegena mathanāya mahāhave ||
tāmāprāptāṃ nimirbāṇairmuśalābhaiḥ sahasraśaḥ
||17||तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे ॥
तामाप्राप्तां निमिर्बाणैर्मुशलाभैः सहस्रशः
āhatya pātayāmāsa vinadankālameghavat ||
tatoṃ'tarikṣe hāheti bhūtānāṃ jajñire kathāḥ
||18||आहत्य पातयामास विनदन्कालमेघवत् ॥
ततोंऽतरिक्षे हाहेति भूतानां जज्ञिरे कथाः
naitadasti balaṃ vyaktaṃ yatrāśīryata sā gadā ||
tāṃ hariḥ patitāṃ dṛṣṭvā asthāne prārthanāmiva
||19||नैतदस्ति बलं व्यक्तं यत्राशीर्यत सा गदा ॥
तां हरिः पतितां दृष्ट्वा अस्थाने प्रार्थनामिव
jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ divyaratnapariṣkṛtam ||
taṃ mumocātivegena nimimuddiśya dānavam
||20||जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् ॥
तं मुमोचातिवेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्
tamāyāṃtaṃ viyatyeva trayo daityā hyavārayan ||
gadayā daṃbhadaityastu grasanaḥ paṭṭiśena tu
||21||तमायांतं वियत्येव त्रयो दैत्या ह्यवारयन् ॥
गदया दंभदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु
śaktyā ca mahiṣo daityo vinadaṃto mahāraravam ||
nirākṛtaṃ tamālokya durjanaiḥ sujanaṃ yathā
||22||शक्त्या च महिषो दैत्यो विनदंतो महाररवम् ॥
निराकृतं तमालोक्य दुर्जनैः सुजनं यथा
jagrāha śaktimugrogrāṃ śataghaṃṭāmahāsvanām ||
jaṃbhāya tāṃ samuddiśya prāhiṇodbhīṣaṇeraṇe
||23||जग्राह शक्तिमुग्रोग्रां शतघंटामहास्वनाम् ॥
जंभाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्भीषणेरणे
tāmāyāntīmathālokya jaṃbho'nyasya rathāttvarāt ||
āplutya līlayā gṛhṇankāminīṃ kāmuko yathā
||24||तामायान्तीमथालोक्य जंभोऽन्यस्य रथात्त्वरात् ॥
आप्लुत्य लीलया गृह्णन्कामिनीं कामुको यथा
tayaiva garuḍaṃ mūrdhni jaghne sa prahasanbalī ||
tato bhūyo rathaṃ prāpya ghanurgṛhyabhyayojayat
||25||तयैव गरुडं मूर्ध्नि जघ्ने स प्रहसन्बली ॥
ततो भूयो रथं प्राप्य घनुर्गृह्यभ्ययोजयत्
vicetāścābhavadyuddhe garuḍaḥ śaktipīḍitaḥ ||
tataḥ prahasya taṃ viṣṇuḥ sādhusādhviti bhārata
||26||विचेताश्चाभवद्युद्धे गरुडः शक्तिपीडितः ॥
ततः प्रहस्य तं विष्णुः साधुसाध्विति भारत
karasparśena kṛtavānvimohaṃ vinatātmajam ||
samāśvāsya ca taṃ vāgbhiḥ śaktiṃ dṛṣṭvā ca niṣphalām
||27||करस्पर्शेन कृतवान्विमोहं विनतात्मजम् ॥
समाश्वास्य च तं वाग्भिः शक्तिं दृष्ट्वा च निष्फलाम्
kubhāryasya yathā puṃsaḥ sarvaṃsyācciṃtitaṃ vṛthā ||
dṛṭhasāramahāmaurvīmanyāṃ saṃyojayattataḥ
||28||कुभार्यस्य यथा पुंसः सर्वंस्याच्चिंतितं वृथा ॥
दृठसारमहामौर्वीमन्यां संयोजयत्ततः
kṛtvā ca talanirghoṣaṃ raudramastraṃ mumoca saḥ ||
tato'stratejasā sarvamākāśaṃ naiva dṛśyate
||29||कृत्वा च तलनिर्घोषं रौद्रमस्त्रं मुमोच सः ॥
ततोऽस्त्रतेजसा सर्वमाकाशं नैव दृश्यते
bhūmirdiśaśca vidiśo bāmajālamayā bubhuḥ ||
dṛṣṭvā tadastramāhātmyaṃ senānīrgrasano'suraḥ
||30||भूमिर्दिशश्च विदिशो बामजालमया बुभुः ॥
दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेनानीर्ग्रसनोऽसुरः
brāhmamastraṃ cakārāśu sarvāstravinivāraṇam ||
tena tatpraśamaṃ yātaṃ raudrāstraṃ lokabhīṣaṇam
||31||ब्राह्ममस्त्रं चकाराशु सर्वास्त्रविनिवारणम् ॥
तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकभीषणम्
astre pratihate tasminviṣṇurdānavasūdanaḥ ||
kāladaṃḍāstramakarotsarvalokabhayaṃkaram
||32||अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः ॥
कालदंडास्त्रमकरोत्सर्वलोकभयंकरम्
saṃdhīyamānestre tasminmārutaḥ paruṣo vavau ||
cakaṃpe ca mahī devī bhinnāścāṃbudhayo'bhavan
||33||संधीयमानेस्त्रे तस्मिन्मारुतः परुषो ववौ ॥
चकंपे च मही देवी भिन्नाश्चांबुधयोऽभवन्
tadastramugraṃ dṛṣṭvā tu dānavā yuddhadurmadāḥ ||
cakrurastrāṇi divyāni nānārūpāṇi saṃyuge
||34||तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः ॥
चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे
nārāyaṇāṃstraṃ grasanastu cakre tvāṣṭraṃ nimiścāstravaraṃ mumoca ||
aiṣīkamastraṃ ca cakāra jaṃbho yuddhasya daṇḍāstra nivāraṇāya
||35||नारायणांस्त्रं ग्रसनस्तु चक्रे त्वाष्ट्रं निमिश्चास्त्रवरं मुमोच ॥
ऐषीकमस्त्रं च चकार जंभो युद्धस्य दण्डास्त्र निवारणाय
yāvacca saṃdhānavaśaṃ prayāṃti nārāyaṇādīni nivāraṇāya ||
tāvatkṣaṇenaiva jaghāna koṭīṃdaityeśvarāṇāṃ kila kāladaṃḍaḥ
||36||यावच्च संधानवशं प्रयांति नारायणादीनि निवारणाय ॥
तावत्क्षणेनैव जघान कोटींदैत्येश्वराणां किल कालदंडः
anaṃtaraṃ śāṃtabhayaṃ tadastraṃ daityāstrayogena ca kāladaṇḍam ||
śāṃtaṃ tadālokya hariḥ svamastraṃ kopena kālānalatulyamūrtiḥ
||37||अनंतरं शांतभयं तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेन च कालदण्डम् ॥
शांतं तदालोक्य हरिः स्वमस्त्रं कोपेन कालानलतुल्यमूर्तिः
jagrāha cakraṃ tapanā yutaprabhamugrāramātmānamiva dvitīyam ||
cikṣepa senāpataye jvalaṃtaṃ caturbhūjaḥ saṃyati saṃpragṛhya
||38||जग्राह चक्रं तपना युतप्रभमुग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् ॥
चिक्षेप सेनापतये ज्वलंतं चतुर्भूजः संयति संप्रगृह्य
tadāvrajaccakramatho vilokya sarvātmanā daityavarāḥ svavīryāt ||
nāśaknunvārayituṃ pracaṃḍaṃ daivaṃ yathā pūrvamivopapannam
||39||तदाव्रजच्चक्रमथो विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यात् ॥
नाशक्नुन्वारयितुं प्रचंडं दैवं यथा पूर्वमिवोपपन्नम्
tadapratarkyaṃ navahetitulyaṃ cakraṃ papāta grasanasya kaṇṭhe ||
tadraktadhārā ruṇaghoranābhi jagāma bhūyopi karaṃ murāreḥ
||40||तदप्रतर्क्यं नवहेतितुल्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे ॥
तद्रक्तधारा रुणघोरनाभि जगाम भूयोपि करं मुरारेः
cakrāhataḥ saṃyati dānavaśca papāta bhūmau pramamāra cāpi ||
daityāśca śeṣā bhṛśaśaukamāpuḥ krodhaṃ ca kecitpipiṣurbhujāṃśca
||41||चक्राहतः संयति दानवश्च पपात भूमौ प्रममार चापि ॥
दैत्याश्च शेषा भृशशौकमापुः क्रोधं च केचित्पिपिषुर्भुजांश्च
tato vinihate daitye grasane balanāyake ||
nirmaryādamayudhyaṃta hariṇā saha dānavāḥ
||42||ततो विनिहते दैत्ये ग्रसने बलनायके ॥
निर्मर्यादमयुध्यंत हरिणा सह दानवाः
paṭṭiśairmuśalaiḥ prāsaigni dābhiḥ kaṇapairapi ||
tīkṣṇānanaiśca nārācaiścakraiḥ śaktibhireva ca
||43||पट्टिशैर्मुशलैः प्रासैग्नि दाभिः कणपैरपि ॥
तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च
tadastrajālaṃ tairmuktaṃ labdhalakṣo janārdanaḥ ||
ekaikaṃ śatadhā cakre bāṇairagni śikhopamaiḥ
||44||तदस्त्रजालं तैर्मुक्तं लब्धलक्षो जनार्दनः ॥
एकैकं शतधा चक्रे बाणैरग्नि शिखोपमैः
jaghāna teṣāṃ saṃkruddhaḥ koṭikoṭiṃ janārdanaḥ ||
tataste sahasā bhūtvā nyapatankeśavopari
||45||जघान तेषां संक्रुद्धः कोटिकोटिं जनार्दनः ॥
ततस्ते सहसा भूत्वा न्यपतन्केशवोपरि
garuḍaṃ jagṛhuḥ kecitpādayoḥ śataśo'surāḥ ||
lalaṃbire ca pakṣābhyāṃ mukhe cānye lalaṃbire
||46||गरुडं जगृहुः केचित्पादयोः शतशोऽसुराः ॥
ललंबिरे च पक्षाभ्यां मुखे चान्ये ललंबिरे
keśavasyāpi dhanuṣi bhujayoḥ śīrṣa eva ca ||
lalaṃbire mahādaityā ninadaṃto muhurmuhuḥ
||47||केशवस्यापि धनुषि भुजयोः शीर्ष एव च ॥
ललंबिरे महादैत्या निनदंतो मुहुर्मुहुः
tadadbhutaṃ mahaddṛṣṭvā siddhacāraṇavārtikāḥ ||
hāheti mumucurnādasaṃbare cāstuvanharim
||48||तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा सिद्धचारणवार्तिकाः ॥
हाहेति मुमुचुर्नादसंबरे चास्तुवन्हरिम्
tato harirvinirdhūya pātayāmāsa tānbhuvi ||
yathā prabuddhaḥ puruṣo doṣānsaṃsārasaṃbhavān
||49||ततो हरिर्विनिर्धूय पातयामास तान्भुवि ॥
यथा प्रबुद्धः पुरुषो दोषान्संसारसंभवान्
vikośaṃ ca tataḥ naṃdakaṃ khaḍgamuttamam ||
carma cāpyamalaṃ viṣṇuḥ padātistānadhāvata
||50||विकोशं च ततः नंदकं खड्गमुत्तमम् ॥
चर्म चाप्यमलं विष्णुः पदातिस्तानधावत
tato muhūrtamātreṇa padmāni daśa keśavaḥ ||
cakartta mārge bahubhirvicarandaityasattamān
||51||ततो मुहूर्तमात्रेण पद्मानि दश केशवः ॥
चकर्त्त मार्गे बहुभिर्विचरन्दैत्यसत्तमान्
tato nimiprabhṛtayo vinadyāsurasattamāḥ ||
adhāvaṃta maheṣvāsāḥ keśavaṃ pādacāriṇam
||52||ततो निमिप्रभृतयो विनद्यासुरसत्तमाः ॥
अधावंत महेष्वासाः केशवं पादचारिणम्
garutmāṃścābhyayāttūrṇamāruroha ca taṃ hariḥ ||
uvāca ca garutmaṃtaṃ tasmiṃśca tumule raṇe
||53||गरुत्मांश्चाभ्ययात्तूर्णमारुरोह च तं हरिः ॥
उवाच च गरुत्मंतं तस्मिंश्च तुमुले रणे
aśrāṃto yadi tārkṣyāsi mathanaṃ prati tadvraja ||
śrāṃtaścecca muhūrtaṃ tvaṃ raṇādapasṛto bhava
||54||अश्रांतो यदि तार्क्ष्यासि मथनं प्रति तद्व्रज ॥
श्रांतश्चेच्च मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव
tārkṣya uvāca
na me śramo'sti lokeśa kiṃcitsaṃsmarataśca me ||
yanme sutānvāhanatve kalpayāmāsa tārakaḥ
||55||न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे ॥
यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः
iti bravanraṇe daityaṃ mathanaṃ prati so'gamat ||
daityastavabhimukhaṃ dṛṣṭvā śaṃkhacakragadādharam
||56||इति ब्रवन्रणे दैत्यं मथनं प्रति सोऽगमत् ॥
दैत्यस्तवभिमुखं दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम्
jaghāna bhiṃḍipālena śitadhāreṇa vakṣasi ||
taṃ prahāramaciṃtyaiva viṣṇustasminmahāhave
||57||जघान भिंडिपालेन शितधारेण वक्षसि ॥
तं प्रहारमचिंत्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे
jaghāna paṃcabhirbāṇairgirīṃdrasyāpi bhedakaiḥ ||
ākarṇakṛṣṭairdaśabhiḥ punarviddhaḥ stanāṃtare
||58||जघान पंचभिर्बाणैर्गिरींद्रस्यापि भेदकैः ॥
आकर्णकृष्टैर्दशभिः पुनर्विद्धः स्तनांतरे
vicetano muhūrtātsa saṃstabhya mathanaḥ punaḥ ||
gṛhītvā parighaṃ mūrdhni janārdanamatāḍayat
||59||विचेतनो मुहूर्तात्स संस्तभ्य मथनः पुनः ॥
गृहीत्वा परिघं मूर्ध्नि जनार्दनमताडयत्
viṣṇustena prahāreṇa kiṃcidāghūrṇito'bhavat ||
tataḥ kopavivṛttākṣo gadāṃ jagrāha mādhavaḥ
||60||विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् ॥
ततः कोपविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः
tayā saṃtāḍayāmāsa mathanaṃ hṛdaye dṛḍham ||
sa papāta tathā bhūmau cūrṇitāṃgo mamāra ca
||61||तया संताडयामास मथनं हृदये दृढम् ॥
स पपात तथा भूमौ चूर्णितांगो ममार च
tasminnipatite bhūmau mathane mathite bhṛśam ||
avasādaṃ yuyurdaityāḥ sarve te yuddhamaṇḍale
||62||तस्मिन्निपतिते भूमौ मथने मथिते भृशम् ॥
अवसादं युयुर्दैत्याः सर्वे ते युद्धमण्डले
tatasteṣu viṣaṇṇeṣu dānaveṣvatimāniṣu ||
cukopa raktanayano mahiṣo dānaveśvaraḥ
||63||ततस्तेषु विषण्णेषु दानवेष्वतिमानिषु ॥
चुकोप रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः
pratyudyayau hariṃ raudraḥ svabāhubalamāśritaḥ ||
rīkṣṇadhāreṇa śūlena mahiṣo harimardayan
||64||प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमाश्रितः ॥
रीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन्
śaktyā ca garuḍaṃ vīro hṛdaye'bhyahanaddṛḍham ||
tato vivṛtya vadanaṃ mahāmalaguhānibham
||65||शक्त्या च गरुडं वीरो हृदयेऽभ्यहनद्दृढम् ॥
ततो विवृत्य वदनं महामलगुहानिभम्
grastumaicchadraṇe daityaḥ sagarutmaṃtamacyutam ||
athācyuto'pi vijñāya dānavasya cikīrṣitam
||66||ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः सगरुत्मंतमच्युतम् ॥
अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम्
vadanaṃ pūrayāmāsa divyaistrairmahābalaḥ ||
sa tairbāṇairabhihato mahiṣo'calasaṃnibhaḥ
||67||वदनं पूरयामास दिव्यैस्त्रैर्महाबलः ॥
स तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः
parivartitakāyārdhaḥ papātātha mamāra ca ||
mahiṣaṃ patitaṃ dṛṣṭvā jīvayitvā punarhariḥ
||68||परिवर्तितकायार्धः पपाताथ ममार च ॥
महिषं पतितं दृष्ट्वा जीवयित्वा पुनर्हरिः
mahiṣaṃ prāha mattastvaṃ vadhaṃ nārhasi dānava ||
yoṣidvadhyaḥ puroktastvaṃ sākṣātkamalayoninā
||69||महिषं प्राह मत्तस्त्वं वधं नार्हसि दानव ॥
योषिद्वध्यः पुरोक्तस्त्वं साक्षात्कमलयोनिना
uttiṣṭha gaccha manmukto drutamasmānmahāraṇāt ||
ityukto hariṇā tasmāddeśādapagato'suraḥ
||70||उत्तिष्ठ गच्छ मन्मुक्तो द्रुतमस्मान्महारणात् ॥
इत्युक्तो हरिणा तस्माद्देशादपगतोऽसुरः
tasminparāṅmukhe daitye mahiṣe śuṃbhadānavaḥ ||
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāṭopo bhṛkuṭīkuṭilānanaḥ
||71||तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुंभदानवः ॥
संदष्टौष्ठपुटाटोपो भृकुटीकुटिलाननः
nirmadhya pāṇinā pāṇiṃ dhanurādāya bhairavam ||
sajjīkṛtya mahāghorānmumoca śataśaḥ śarān
||72||निर्मध्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् ॥
सज्जीकृत्य महाघोरान्मुमोच शतशः शरान्
sa citrayodhī dṛḍhamuṣṭipātastataśva viṣṇuṃ ca daityaḥ ||
bāṇairjvaladvahniśikhānikāśaiḥ kṣiptairasaṃkhyaiḥ pratighāhīnaiḥ
||73||स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततश्व विष्णुं च दैत्यः ॥
बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः प्रतिघाहीनैः
viṣṇuśca daityeṃdraśarārdito bhṛśaṃ bhuśuṃḍimādāya kṛtāṃtatulyām ||
tayā mukhaṃ cāsya pipeṣa saṃkhye śuṃbhasya jatruṃ ca dharādharābham
||74||विष्णुश्च दैत्येंद्रशरार्दितो भृशं भुशुंडिमादाय कृतांततुल्याम् ॥
तया मुखं चास्य पिपेष संख्ये शुंभस्य जत्रुं च धराधराभम्
tatastribhiḥ śaṃbhubhujaṃ dviṣaṣṭyā sūtasya śīrṣaṃ daśakṣiśca ketum ||
viṣṇurvikṛṣṭaiḥ śravaṇāvasānaṃ daityasya bāṇairjvalanārkavarṇaiḥ
||75||ततस्त्रिभिः शंभुभुजं द्विषष्ट्या सूतस्य शीर्षं दशक्षिश्च केतुम् ॥
विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य बाणैर्ज्वलनार्कवर्णैः
sa taiśca viddho vyathito babhūva daityeśvaro visrutaśoṇitāktaḥ ||
tato'sya kiṃciccalitasya dhairyāduvāca śaṃkhāṃbujasārṅgapāṇiḥ
||76||स तैश्च विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणिताक्तः ॥
ततोऽस्य किंचिच्चलितस्य धैर्यादुवाच शंखांबुजसार्ङ्गपाणिः
yoṣitsuvadhyo'si raṇaṃ vibhuṃca śuṃbhā'śubha svalpatarairahobhiḥ ||
mattorhasi tvaṃ na vṛthaiva mūḍha tato'payātaḥ sa ca śaṃbhadānavaḥ
||77||योषित्सुवध्योऽसि रणं विभुंच शुंभाऽशुभ स्वल्पतरैरहोभिः ॥
मत्तोर्हसि त्वं न वृथैव मूढ ततोऽपयातः स च शंभदानवः
jambho'tha tadviṣṇumukhānniśamya jagarja coccaiḥ kṛtasiṃhanādaḥ ||
provāca vākyaṃ ca salīlamājau mahāṭṭahāsena jagadvikaṃpya
||78||जम्भोऽथ तद्विष्णुमुखान्निशम्य जगर्ज चोच्चैः कृतसिंहनादः ॥
प्रोवाच वाक्यं च सलीलमाजौ महाट्टहासेन जगद्विकंप्य
kimebhiste jalāvāsa daityairhīnaparākramaiḥ ||
māmāsādaya yuddhe'sminyadi te pauruṣaṃ kvacit
||79||किमेभिस्ते जलावास दैत्यैर्हीनपराक्रमैः ॥
मामासादय युद्धेऽस्मिन्यदि ते पौरुषं क्वचित्
yatte pūrvaṃ hatā daityā hiraṇyākṣamukhāḥ kila ||
jaṃbhastadābhavannaiva paśya māmadya saṃsthitam
||80||यत्ते पूर्वं हता दैत्या हिरण्याक्षमुखाः किल ॥
जंभस्तदाभवन्नैव पश्य मामद्य संस्थितम्
paśya tālapratī kāśau bhujāvetau hare mama ||
vakṣo vā vajrakaṭhinaṃ mayi prahara tatsukham
||81||पश्य तालप्रती काशौ भुजावेतौ हरे मम ॥
वक्षो वा वज्रकठिनं मयि प्रहर तत्सुखम्
ityuktaḥ keśavastena sṛkkiṇī saṃlihanruṣā ||
mumoca parighaṃghoraṃ virīṇāmapi dāraṇam
||82||इत्युक्तः केशवस्तेन सृक्किणी संलिहन्रुषा ॥
मुमोच परिघंघोरं विरीणामपि दारणम्
tatastasyāpyanupadaṃ kālāyasamayaṃ dṛḍham ||
mumoca mudgaraṃ viṣṇurdvitīyaṃ parvataṃ yathā
||83||ततस्तस्याप्यनुपदं कालायसमयं दृढम् ॥
मुमोच मुद्गरं विष्णुर्द्वितीयं पर्वतं यथा
tadāyudhadvayaṃ dṛṣṭvā jaṃbho nyasya rathe dhanuḥ ||
āplutya parighaṃ gṛhya garuḍaṃ tena jaghnivān
||84||तदायुधद्वयं दृष्ट्वा जंभो न्यस्य रथे धनुः ॥
आप्लुत्य परिघं गृह्य गरुडं तेन जघ्निवान्
dvitīyaṃ mudgaraṃ cānu gṛhītvā vinadanraṇe ||
sarvaprāṇena goviṃdaṃ tena mūrdhni jaghāna saḥ
||85||द्वितीयं मुद्गरं चानु गृहीत्वा विनदन्रणे ॥
सर्वप्राणेन गोविंदं तेन मूर्ध्नि जघान सः
tābhyāṃ cātiprahārābhyāmubhau garuḍakeśavau ||
mohāviṣṭau vicetaskau mṛtakalpāvivāsatām
||86||ताभ्यां चातिप्रहाराभ्यामुभौ गरुडकेशवौ ॥
मोहाविष्टौ विचेतस्कौ मृतकल्पाविवासताम्
tadadbhutaṃ mahaddṛṣṭvā jagarjurdaityasattamāḥ ||
naitānharṣamadoddhūtānidaṃ sehe jagattadā
||87||तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा जगर्जुर्दैत्यसत्तमाः ॥
नैतान्हर्षमदोद्धूतानिदं सेहे जगत्तदा
siṃhanādaistalonnāhairdhanurnādaiśca bāṇajaiḥ ||
jaṃbhaṃ te harṣayāmāsurvāsāṃsyādudhuvuśca te
||88||सिंहनादैस्तलोन्नाहैर्धनुर्नादैश्च बाणजैः ॥
जंभं ते हर्षयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ते
śaṃkhāṃśca pūrayāmāsuścikṣipurdevatā bhṛśam
||89||शंखांश्च पूरयामासुश्चिक्षिपुर्देवता भृशम्
saṃjñāmavāpyātha mahāraṇe hariḥ savainateyaḥ parirabhya jaṃbham ||
parāṅmukhaḥ saṃyugādapradhṛṣyātpalāyanaṃ vegaparaścakāra
||90||संज्ञामवाप्याथ महारणे हरिः सवैनतेयः परिरभ्य जंभम् ॥
पराङ्मुखः संयुगादप्रधृष्यात्पलायनं वेगपरश्चकार
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe daityaiḥ saha viṣṇoryuddhavarṇanaṃnāma viṃśo'dhyāyaḥ || 20 ||