haragaurīvivāhavarṇanam
nārada uvāca
atha brahmā mahādevamabhivādya kṛtāṃjaliḥ ||
udvāhaḥ kriyatāṃ deva ityuvāca maheśvaram
||1||अथ ब्रह्मा महादेवमभिवाद्य कृतांजलिः ॥
उद्वाहः क्रियतां देव इत्युवाच महेश्वरम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā prāhedaṃ bhagavānharaḥ ||
parādhīnā vayaṃ brahmanhimādrestava cāpi yat
||2||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राहेदं भगवान्हरः ॥
पराधीना वयं ब्रह्मन्हिमाद्रेस्तव चापि यत्
yadyuktaṃ kriyatāṃ taddhi vayaṃ yuṣmadvaśe'dhunā ||
tato brahmā svayaṃ divyaṃ puraṃ ratnamayaṃ śubham
||3||यद्युक्तं क्रियतां तद्धि वयं युष्मद्वशेऽधुना ॥
ततो ब्रह्मा स्वयं दिव्यं पुरं रत्नमयं शुभम्
udvāhārthaṃ maheśasya tatkṣaṇātsamakalpayat ||
śatayojanavistīrṇaṃ prāsādaśataśobhitam
||4||उद्वाहार्थं महेशस्य तत्क्षणात्समकल्पयत् ॥
शतयोजनविस्तीर्णं प्रासादशतशोभितम्
puretasminmahādevaḥ svayameva vyatiṣṭhata ||
tataḥ saptamunīndevaściṃtitābyāgatānpuraḥ
||5||पुरेतस्मिन्महादेवः स्वयमेव व्यतिष्ठत ॥
ततः सप्तमुनीन्देवश्चिंतिताब्यागतान्पुरः
prāhiṇodaṃbikāyāśca sthirapatrārthamīśvaraḥ ||
sāruṃdhatīkāste tatra hlādayaṃto himācalam
||6||प्राहिणोदंबिकायाश्च स्थिरपत्रार्थमीश्वरः ॥
सारुंधतीकास्ते तत्र ह्लादयंतो हिमाचलम्
sabhāryāmīśvaraguṇaiḥ sthirapatrāṇi cādadhuḥ ||
tataḥ saṃpūjitāstena punarāgamya te'calāt
||7||सभार्यामीश्वरगुणैः स्थिरपत्राणि चादधुः ॥
ततः संपूजितास्तेन पुनरागम्य तेऽचलात्
nyavedayaṃsryaṃbakāya sa ca tānabhyanaṃdata ||
udvāhārthaṃ tato devo viśvaṃ sarvaṃ nyamaṃtrayat
||8||न्यवेदयंस्र्यंबकाय स च तानभ्यनंदत ॥
उद्वाहार्थं ततो देवो विश्वं सर्वं न्यमंत्रयत्
samāgataṃ ca tatsava vinā daityairdurātmabhiḥ ||
sthāvaraṃ jaṃgamaṃ yacca viśvaṃ viṣṇupurogamam
||9||समागतं च तत्सव विना दैत्यैर्दुरात्मभिः ॥
स्थावरं जंगमं यच्च विश्वं विष्णुपुरोगमम्
sabrahyakaṃ purārātermahimānamavardhayat ||
tatastaṃ vidhirāhedaṃ gandhamādanaparvate
||10||सब्रह्यकं पुरारातेर्महिमानमवर्धयत् ॥
ततस्तं विधिराहेदं गन्धमादनपर्वते
pure sthitaṃ vivāhasya deva kālaḥ pravartate ||
tatastasya jaṭājūṭe caṃdrakhaṃḍaṃ pitāmahaḥ
||11||पुरे स्थितं विवाहस्य देव कालः प्रवर्तते ॥
ततस्तस्य जटाजूटे चंद्रखंडं पितामहः
babaṃdha praṇayodāravisphāritavilocanaḥ ||
kaparddaṃ śobhanaṃ viṣṇuḥ svaya cakre'sya harṣataḥ
||12||बबंध प्रणयोदारविस्फारितविलोचनः ॥
कपर्द्दं शोभनं विष्णुः स्वय चक्रेऽस्य हर्षतः
kapālamālāṃ vipulāṃ cāmuṇḍā mūrdhnyabaṃdhata ||
uvāca cāpi giriśaṃ putraṃ janaya śaṃkara
||13||कपालमालां विपुलां चामुण्डा मूर्ध्न्यबंधत ॥
उवाच चापि गिरिशं पुत्रं जनय शंकर
yo daityeṃdrakulaṃ hatvā māṃ raktaistarpayiṣyati ||
sūryo jvalacchikhāraktaṃ bhābāsitajagattrayam
||14||यो दैत्येंद्रकुलं हत्वा मां रक्तैस्तर्पयिष्यति ॥
सूर्यो ज्वलच्छिखारक्तं भाबासितजगत्त्रयम्
babaṃdha devadevasyaca svayameva pramodataḥ ||
śeṣavāsukimukhyāśca jvalaṃtastejasā śubhāḥ
||15||बबंध देवदेवस्यच स्वयमेव प्रमोदतः ॥
शेषवासुकिमुख्याश्च ज्वलंतस्तेजसा शुभाः
ātmānaṃ bhūṣaṇasthāne svayaṃ te cakrurīśvare ||
vāyavaśca tatastīkṣṇaśrṛṃgaṃ himagiriprabham
||16||आत्मानं भूषणस्थाने स्वयं ते चक्रुरीश्वरे ॥
वायवश्च ततस्तीक्ष्णश्रृंगं हिमगिरिप्रभम्
vṛṣaṃ vibhūṣayāmāsurnānāratnopapattibhiḥ ||
śakro gajajinaṃ gṛhya svayamagre vyavasthitaḥ
||17||वृषं विभूषयामासुर्नानारत्नोपपत्तिभिः ॥
शक्रो गजजिनं गृह्य स्वयमग्रे व्यवस्थितः
vinā bhasma samādhāya kapāle rajataprabham ||
manujāsthimayīṃ mālāṃ pretanāthaśca vandanam
||18||विना भस्म समाधाय कपाले रजतप्रभम् ॥
मनुजास्थिमयीं मालां प्रेतनाथश्च वन्दनम्
vahnistejomayaṃ divyamajinaṃ pradadau sthitaḥ ||
evaṃ vibhūṣitaḥ sarvairbhṛtyairīśo babhau bhṛśam
||19||वह्निस्तेजोमयं दिव्यमजिनं प्रददौ स्थितः ॥
एवं विभूषितः सर्वैर्भृत्यैरीशो बभौ भृशम्
tato himādreḥ puruṣā vīrakaṃ procire vacaḥ ||
mā bhūtkālātyayaḥ śīghraṃ bhavasyaitannivedyatām
||20||ततो हिमाद्रेः पुरुषा वीरकं प्रोचिरे वचः ॥
मा भूत्कालात्ययः शीघ्रं भवस्यैतन्निवेद्यताम्
tato devaṃ praṇamyāha vīrakaḥ karasaṃpuṭī ||
tvarayaṃti maheśānaṃ himādreḥ puruṣāstvamī
||21||ततो देवं प्रणम्याह वीरकः करसंपुटी ॥
त्वरयंति महेशानं हिमाद्रेः पुरुषास्त्वमी
iti śrutvā vaco devaḥ śīghramityeva cābravīt ||
sapta vāridhayastasya cakrurdarpaṇadarśanam
||22||इति श्रुत्वा वचो देवः शीघ्रमित्येव चाब्रवीत् ॥
सप्त वारिधयस्तस्य चक्रुर्दर्पणदर्शनम्
tatraikṣata mahādevaḥ svarūpaṃ sa jaganmayam ||
tato baddhāṃjalirdhīmānsthāṇuṃ provāca keśavaḥ
||23||तत्रैक्षत महादेवः स्वरूपं स जगन्मयम् ॥
ततो बद्धांजलिर्धीमान्स्थाणुं प्रोवाच केशवः
devadeva mahādeva tripurāṃtaka śaṃkara ||
śobhase'nena rūpeṇa jagadānaṃdadāyinā
||24||देवदेव महादेव त्रिपुरांतक शंकर ॥
शोभसेऽनेन रूपेण जगदानंददायिना
maheśvara yathā sākṣādaparastvaṃ maheśvaraḥ ||
tataḥ smayanmahādevo jayeti bhuvane śrutaḥ
||25||महेश्वर यथा साक्षादपरस्त्वं महेश्वरः ॥
ततः स्मयन्महादेवो जयेति भुवने श्रुतः
karamālaṃbya viṣṇośca vṛṣabhaṃ ruruheśanaiḥ ||
tataśca vasavo devāḥ śūlaṃ tasya nyavedayan
||26||करमालंब्य विष्णोश्च वृषभं रुरुहेशनैः ॥
ततश्च वसवो देवाः शूलं तस्य न्यवेदयन्
dhanado nidibhiryuktaḥ samīpasthastato'bhavat ||
sa śūlapāṇirviśvātmā saṃcacāla tato haraḥ
||27||धनदो निदिभिर्युक्तः समीपस्थस्ततोऽभवत् ॥
स शूलपाणिर्विश्वात्मा संचचाल ततो हरः
devaduṃdubhinādaiśca puṣpāsāraiśca gītakaiḥ ||
nṛtyadbhirapsarobhiśca jayeti ca mahāsvanaiḥ
||28||देवदुंदुभिनादैश्च पुष्पासारैश्च गीतकैः ॥
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च जयेति च महास्वनैः
savyadakṣiṇasaṃsthānau brahmaviṣṇūtu jagmatuḥ ||
haṃsaṃ ca garuḍaṃ caiva samāruhya mahāprabhau
||29||सव्यदक्षिणसंस्थानौ ब्रह्मविष्णूतु जग्मतुः ॥
हंसं च गरुडं चैव समारुह्य महाप्रभौ
athāditirditiḥ sā ca danuḥ kadrūḥ suparṇajā ||
paulomī surasā caiva siṃhikā surabhirmuniḥ
||30||अथादितिर्दितिः सा च दनुः कद्रूः सुपर्णजा ॥
पौलोमी सुरसा चैव सिंहिका सुरभिर्मुनिः
siddhirmāyā kṣamā durgā devī svāhā svadhā sudhā ||
sāvitrī caiva gāyatrī lakṣmīḥ sā dakṣiṇā dyutiḥ
||31||सिद्धिर्माया क्षमा दुर्गा देवी स्वाहा स्वधा सुधा ॥
सावित्री चैव गायत्री लक्ष्मीः सा दक्षिणा द्युतिः
spṛhāmatirdhṛtirbuddhirmaṃthirṛddhiḥ sarasvatī ||
rākā kuhūḥ sinīvālī devī bhānumatī tathā
||32||स्पृहामतिर्धृतिर्बुद्धिर्मंथिर्ऋद्धिः सरस्वती ॥
राका कुहूः सिनीवाली देवी भानुमती तथा
dharaṇī dhāraṇī velā rājñī cāpi ca rohiṇī ||
ityetāścānyadevānāṃ mātaraḥ patnayastathā
||33||धरणी धारणी वेला राज्ञी चापि च रोहिणी ॥
इत्येताश्चान्यदेवानां मातरः पत्नयस्तथा
udvāhaṃ devadevasya jagmuḥ sarvā mudānvitāḥ ||
uragā garuḍā yakṣā gaṃdharvāḥ kiṃnarā narāḥ
||34||उद्वाहं देवदेवस्य जग्मुः सर्वा मुदान्विताः ॥
उरगा गरुडा यक्षा गंधर्वाः किंनरा नराः
sāgarā girayo meghā māsāḥ saṃvatsarāstathā ||
vedā maṃtrāstathā yajñāḥ śrautā dharmāśca sarvaśaḥ
||35||सागरा गिरयो मेघा मासाः संवत्सरास्तथा ॥
वेदा मंत्रास्तथा यज्ञाः श्रौता धर्माश्च सर्वशः
huṃkārāḥ praṇavāścaiva itihāsāḥ sahasraśaḥ ||
koṭiśaśca tathā devā maheṃdrādyāḥ savāhanāḥ
||36||हुंकाराः प्रणवाश्चैव इतिहासाः सहस्रशः ॥
कोटिशश्च तथा देवा महेंद्राद्याः सवाहनाः
anujagmurmahādevaṃ koṭiśo'rbudaśaśca hi ||
gaṇāśca pṛṣṭhato jagmuḥ śaṃkhavarṇāśca koṭiśaḥ
||37||अनुजग्मुर्महादेवं कोटिशोऽर्बुदशश्च हि ॥
गणाश्च पृष्ठतो जग्मुः शंखवर्णाश्च कोटिशः
daśabhiḥ kekarākhyāśca vidyuto'ṣṭābhireva ca ||
catuḥṣaṣṭyā viśākhāśca navabhiḥ pāriyātrikāḥ
||38||दशभिः केकराख्याश्च विद्युतोऽष्टाभिरेव च ॥
चतुःषष्ट्या विशाखाश्च नवभिः पारियात्रिकाः
ṣaḍbhiḥ sarvāṃtakaḥ śrīmāṃstathaiva vikṛtānanaḥ ||
jvālākeśo dvādaśabhiḥ koṭibhiḥ saṃvṛto yayau
||39||षड्भिः सर्वांतकः श्रीमांस्तथैव विकृताननः ॥
ज्वालाकेशो द्वादशभिः कोटिभिः संवृतो ययौ
saptabhiḥ samadaḥ śrīmānduṃdubhoṣṭhābhireva ca ||
paṃcabhiśca kapālīśaḥ ṣaḍbhiḥ saṃhrādakaḥ śubhaḥ
||40||सप्तभिः समदः श्रीमान्दुंदुभोष्ठाभिरेव च ॥
पंचभिश्च कपालीशः षड्भिः संह्रादकः शुभः
koṭikoṭibhirevaikaḥ kuṃḍakaḥ kuṃbhakastathā ||
viṣṭaṃbho'ṣṭābhireveha gaṇapaḥ sarvasattamaḥ
||41||कोटिकोटिभिरेवैकः कुंडकः कुंभकस्तथा ॥
विष्टंभोऽष्टाभिरेवेह गणपः सर्वसत्तमः
pippalaśca sahasreṇa sannādaśca tathā balī ||
āveśanastathāṣṭābhiḥ saptabhiścaṃdratāpanaḥ
||42||पिप्पलश्च सहस्रेण सन्नादश्च तथा बली ॥
आवेशनस्तथाष्टाभिः सप्तभिश्चंद्रतापनः
mahākeśaḥ sahasreṇa naṃdirdvādaśabhistathā ||
nagaḥ kālaḥ karālaśca mahākālaḥ śatena ca
||43||महाकेशः सहस्रेण नंदिर्द्वादशभिस्तथा ॥
नगः कालः करालश्च महाकालः शतेन च
agnikaḥ śatakoṭyā vai koṭyāgnimukha eva ca ||
ādityamūrdhā koṭyā ca koṭyā caiva dhanāvahaḥ
||44||अग्निकः शतकोट्या वै कोट्याग्निमुख एव च ॥
आदित्यमूर्धा कोट्या च कोट्या चैव धनावहः
sannāgaśca śatenaiva kumudaḥ koṭibhistribhiḥ ||
amoghaḥ kokilaścaiva koṭikoṭyā sumaṃtrakaḥ
||45||सन्नागश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्त्रिभिः ॥
अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमंत्रकः
kākapādastatā ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā saṃtānako gaṇaḥ ||
mahābalaśca navabhirmadhupiṃgaśca piṃgalaḥ
||46||काकपादस्तता षष्ट्या षष्ट्या संतानको गणः ॥
महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च पिंगलः
nīlo navatyā saptatyā caturvaktraśca pūrvapāt ||
vīrabhadraścaścatuḥṣaṣṭyā karaṇo bālakastathā
||47||नीलो नवत्या सप्तत्या चतुर्वक्त्रश्च पूर्वपात् ॥
वीरभद्रश्चश्चतुःषष्ट्या करणो बालकस्तथा
paṃcākṣaḥ śatamanyuśca meghamanyuśca viṃśatiḥ ||
kāṣṭhakoṭiścatuḥṣaṣṭyā sukośo vṛṣabhastathā
||48||पंचाक्षः शतमन्युश्च मेघमन्युश्च विंशतिः ॥
काष्ठकोटिश्चतुःषष्ट्या सुकोशो वृषभस्तथा
viśvarūpastālaketuḥ paṃcāśacca sitānanaḥ ||
īśāno vṛddhadevaśca dīptātmā mṛtyuhā tathā
||49||विश्वरूपस्तालकेतुः पंचाशच्च सिताननः ॥
ईशानो वृद्धदेवश्च दीप्तात्मा मृत्युहा तथा
viṣādo yamahā caiva gaṇo bhṛṃgariṭistathā ||
aśanī hāsakaścaiva catuḥṣaṣṭyā sahasrapāt
||50||विषादो यमहा चैव गणो भृंगरिटिस्तथा ॥
अशनी हासकश्चैव चतुःषष्ट्या सहस्रपात्
ete cānye ca gaṇapā asaṃkhyātā mahābalāḥ ||
sarve sahasrahastāśca jaṭāmukuṭadhārīṇaḥ
||51||एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः ॥
सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारीणः
caṃdralekhāvataṃsāśca nīlakaṃṭhāstrilocanāḥ ||
hārakuṃḍalakeyūramukuṭādyairalaṃkṛtāḥ
||52||चंद्रलेखावतंसाश्च नीलकंठास्त्रिलोचनाः ॥
हारकुंडलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः
aṇimādiguṇairyuktāḥ śaktāḥ śāpaprasādayoḥ ||
sūryakoṭipratīkāśāstatrājagmurgaṇeśvarāḥ
||53||अणिमादिगुणैर्युक्ताः शक्ताः शापप्रसादयोः ॥
सूर्यकोटिप्रतीकाशास्तत्राजग्मुर्गणेश्वराः
pātālāṃbarabhūmisthāḥ sarvalokanivāsinaḥ ||
tuṃbururnārado hāhā hūhūścaiva tu sāmagāḥ
||54||पातालांबरभूमिस्थाः सर्वलोकनिवासिनः ॥
तुंबुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः
taṃtrīmādāya vādyāṃścā'vādayañchaṃkarotsave ||
ṛṣayaḥ kṛtsnaśaścaiva vedagītāṃstapodhanāḥ
||55||तंत्रीमादाय वाद्यांश्चाऽवादयञ्छंकरोत्सवे ॥
ऋषयः कृत्स्नशश्चैव वेदगीतांस्तपोधनाः
puṇyānvaivāhikānmaṃtrāñjeṣuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ ||
evaṃ pratasthegiriśo vījyamānaśca gaṃgayā
||56||पुण्यान्वैवाहिकान्मंत्राञ्जेषुः संहृष्टमानसाः ॥
एवं प्रतस्थेगिरिशो वीज्यमानश्च गंगया
tathā yamunayā cāpāṃpatinā dhṛtacchatrayā ||
strībhirnānāvidhālāpailājābhiścānumoditaḥ
||57||तथा यमुनया चापांपतिना धृतच्छत्रया ॥
स्त्रीभिर्नानाविधालापैलाजाभिश्चानुमोदितः
mahotsavena deveśo giristhānaṃ viveśa saḥ ||
prabhāsatsvarṇakalaśaṃ toraṇānāṃ śatairyutam
||58||महोत्सवेन देवेशो गिरिस्थानं विवेश सः ॥
प्रभासत्स्वर्णकलशं तोरणानां शतैर्युतम्
vaiḍūryabaddhabhūmisthaṃ ratnajaiśca gṛhairyutam ||
tatpraviśya stūyamāno dvāramabhyāsasāda ha
||59||वैडूर्यबद्धभूमिस्थं रत्नजैश्च गृहैर्युतम् ॥
तत्प्रविश्य स्तूयमानो द्वारमभ्याससाद ह
tato himācalastatra dṛśyate vyākulākulaḥ ||
ādiśadātmabhṛtyānāṃ mahādeva upasthite
||60||ततो हिमाचलस्तत्र दृश्यते व्याकुलाकुलः ॥
आदिशदात्मभृत्यानां महादेव उपस्थिते
tato brahmāṇamacalo gurutve prārthayattadā ||
kṛtyānāṃ sarvabhāreṣu vāsudevaṃ ca buddhimān
||61||ततो ब्रह्माणमचलो गुरुत्वे प्रार्थयत्तदा ॥
कृत्यानां सर्वभारेषु वासुदेवं च बुद्धिमान्
pratyāha ca vivāha'sminkumārībhrātaraṃ vinā ||
bhaviṣyati kathaṃ viṣṇo lājahomādikarmasu
||62||प्रत्याह च विवाहऽस्मिन्कुमारीभ्रातरं विना ॥
भविष्यति कथं विष्णो लाजहोमादिकर्मसु
suto hi mama mainākaḥ sa praviṣṭo'rṇave sthitaḥ ||
iti ciṃtāviṣaṇṇaṃ taṃ viṣṇurāhamahāmatiḥ
||63||सुतो हि मम मैनाकः स प्रविष्टोऽर्णवे स्थितः ॥
इति चिंताविषण्णं तं विष्णुराहमहामतिः
atra ciṃtā na kartavyā girirāja kathaṃcana ||
ahaṃ bhrātā jaganmāturetade vaṃ ca nānyathā
||64||अत्र चिंता न कर्तव्या गिरिराज कथंचन ॥
अहं भ्राता जगन्मातुरेतदे वं च नान्यथा
tataḥ pramuditaḥ śailaḥ pārvatīṃ ca svalaṃkṛtām ||
sakhībhiḥ koṭisaṃkhyābhirvṛtāṃ praveśayatsadaḥ
||65||ततः प्रमुदितः शैलः पार्वतीं च स्वलंकृताम् ॥
सखीभिः कोटिसंख्याभिर्वृतां प्रवेशयत्सदः
tato nīlamayastaṃbhaṃ jvalatkāṃcanakuṭṭimam ||
muktājālapariṣkāraṃ jvalitau ṣadhidīpitam
||66||ततो नीलमयस्तंभं ज्वलत्कांचनकुट्टिमम् ॥
मुक्ताजालपरिष्कारं ज्वलितौ षधिदीपितम्
ratnāsanasahasrāḍhyaṃ śatayojanavistṛtam ||
vivāhamaṃḍapaṃ śarvo viveśānucarāvṛtaḥ
||67||रत्नासनसहस्राढ्यं शतयोजनविस्तृतम् ॥
विवाहमंडपं शर्वो विवेशानुचरावृतः
tataḥ śailaḥ sapatnīkaḥ pādau prakṣālya harṣitaḥ ||
bhavasya tena toyena siṣice svaṃ jagattathā
||68||ततः शैलः सपत्नीकः पादौ प्रक्षाल्य हर्षितः ॥
भवस्य तेन तोयेन सिषिचे स्वं जगत्तथा
pādyamācamanaṃ dattvā madhuparkaṃ ca gāṃ tathā ||
pradānasya prayogaṃ ca saṃciṃtayaṃti brāhmaṇāḥ
||69||पाद्यमाचमनं दत्त्वा मधुपर्कं च गां तथा ॥
प्रदानस्य प्रयोगं च संचिंतयंति ब्राह्मणाः
dauhitrīṃ kavyavāhānāṃ dadmi putrīṃ svakāmaham ||
ityuktvā tasthivāñchailo na jānāti harasya saḥ
||70||दौहित्रीं कव्यवाहानां दद्मि पुत्रीं स्वकामहम् ॥
इत्युक्त्वा तस्थिवाञ्छैलो न जानाति हरस्य सः
tataḥ sarvānapṛcchatsa kulaṃ ko'pi na veda tat ||
tato viṣṇuridaṃ prāha pṛchyaṃte'nye kimarthataḥ
||71||ततः सर्वानपृच्छत्स कुलं कोऽपि न वेद तत् ॥
ततो विष्णुरिदं प्राह पृछ्यंतेऽन्ये किमर्थतः
ajñātakulatāṃ tasya pṛchyatāmayameva ca ||
ahireva aheḥ pādānvetti nānyo himācala
||72||अज्ञातकुलतां तस्य पृछ्यतामयमेव च ॥
अहिरेव अहेः पादान्वेत्ति नान्यो हिमाचल
svagotraṃ yadi na brūte na deyā bhaginī mama ||
tato hāsastadā jajñe sarveṣāṃ sumahāsvanaḥ
||73||स्वगोत्रं यदि न ब्रूते न देया भगिनी मम ॥
ततो हासस्तदा जज्ञे सर्वेषां सुमहास्वनः
nivṛttaśca kṣaṇādbhūyaḥ kiṃ vakṣyati harastviti ||
tato vimṛśya bahudhā kiṃcidbhītānano yatā
||74||निवृत्तश्च क्षणाद्भूयः किं वक्ष्यति हरस्त्विति ॥
ततो विमृश्य बहुधा किंचिद्भीताननो यता
lajjājaḍaḥ smitaṃ cakre tataḥ pārtha sa vai haraḥ ||
tato viśiṣṭā bruvati śīghraṃ kālo'tivartate
||75||लज्जाजडः स्मितं चक्रे ततः पार्थ स वै हरः ॥
ततो विशिष्टा ब्रुवति शीघ्रं कालोऽतिवर्तते
hariḥ prāha maheśānaṃ bibhyadāvedmayahaṃ tava ||
mātāmahaṃ ca pitaraṃ prayogaṃ śrṛṇu bhūdhara
||76||हरिः प्राह महेशानं बिभ्यदावेद्मयहं तव ॥
मातामहं च पितरं प्रयोगं श्रृणु भूधर
ātmaputrāya te śaṃbho ātmadauhitrakāya te ||
ityukte viṣṇunā sarve sādhusādhviti te jaguḥ
||77||आत्मपुत्राय ते शंभो आत्मदौहित्रकाय ते ॥
इत्युक्ते विष्णुना सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः
devo'pyudāharedvuddhiṃ sarvebhyo'pyadhikāṃ varām ||
tataḥ śailastathā coktvā dattvā devīṃ ca sodakam
||78||देवोऽप्युदाहरेद्वुद्धिं सर्वेभ्योऽप्यधिकां वराम् ॥
ततः शैलस्तथा चोक्त्वा दत्त्वा देवीं च सोदकम्
ātmānaṃ cāpi devāya pradadau sodakaṃ nagaḥ ||
tataḥ sarve tuṣṭuvustaṃ vivāhaṃ vismayānvitāḥ
||79||आत्मानं चापि देवाय प्रददौ सोदकं नगः ॥
ततः सर्वे तुष्टुवुस्तं विवाहं विस्मयान्विताः
dātā mahībhṛtāṃ nātho hotā devaścaturmukhaḥ ||
varaḥ paśupatiḥ sākṣātkanyā viśvaraṇistathā
||80||दाता महीभृतां नाथो होता देवश्चतुर्मुखः ॥
वरः पशुपतिः साक्षात्कन्या विश्वरणिस्तथा
tataḥ stuvatsu muniṣu puṣpavarṣe mahatyapi ||
nadatsu devatūryeṣu karaṃ jagrāha tryambakaḥ
||81||ततः स्तुवत्सु मुनिषु पुष्पवर्षे महत्यपि ॥
नदत्सु देवतूर्येषु करं जग्राह त्र्यम्बकः
devo devīṃ samālokya salajjāṃ himaśailajām ||
na tṛpyati na cāhlādatsā ca devāṃ vṛṣadhvajam
||82||देवो देवीं समालोक्य सलज्जां हिमशैलजाम् ॥
न तृप्यति न चाह्लादत्सा च देवां वृषध्वजम्
tatra brahmādimunayo devīmadbhutarūpiṇīm ||
paśyaṃtaḥ śaraṇaṃ jagmurmanasā parameśvaram
||83||तत्र ब्रह्मादिमुनयो देवीमद्भुतरूपिणीम् ॥
पश्यंतः शरणं जग्मुर्मनसा परमेश्वरम्
mā muhyāma pārvatīṃ ca yathā nāradaparvatau ||
tatastathaiva taccakre sarveṣāmīpsitaṃ vacaḥ
||84||मा मुह्याम पार्वतीं च यथा नारदपर्वतौ ॥
ततस्तथैव तच्चक्रे सर्वेषामीप्सितं वचः
tato devaiśca munibhiḥ saṃstutaḥ parameśvaraḥ ||
praviveśa śubhāṃ vedīṃ mūrtimajjvalanāśritām
||85||ततो देवैश्च मुनिभिः संस्तुतः परमेश्वरः ॥
प्रविवेश शुभां वेदीं मूर्तिमज्ज्वलनाश्रिताम्
vedhāḥ śrutīritairmaṃ trairmūrtimadbhirupasthitaiḥ ||
mūrtamagniṃ juhāva triḥ parikramya ca taṃ haraḥ
||86||वेधाः श्रुतीरितैर्मं त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपस्थितैः ॥
मूर्तमग्निं जुहाव त्रिः परिक्रम्य च तं हरः
lājāhoma umābhrātā prāha taṃ sasmitaṃ hariḥ ||
bahavo militāḥ saṃti lokāḥ saṃmarda īśvara
||87||लाजाहोम उमाभ्राता प्राह तं सस्मितं हरिः ॥
बहवो मिलिताः संति लोकाः संमर्द ईश्वर
sāvadhānena rakṣyāṇi bhūṣaṇāni tvayā hara ||
tato haraśca taṃ prāha svajane mā'tigopaya
||88||सावधानेन रक्ष्याणि भूषणानि त्वया हर ॥
ततो हरश्च तं प्राह स्वजने माऽतिगोपय
kiṃcitprārthaya dāsyāmi prāha viṣṇustato varam ||
tvayi bhaktirdṛḍhā me'stu sa ca taddurlabhaṃ dadau
||89||किंचित्प्रार्थय दास्यामि प्राह विष्णुस्ततो वरम् ॥
त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽस्तु स च तद्दुर्लभं ददौ
dadatuḥ sṛṣṭisaṃrakṣāṃ brahmaṇe dakṣiṇāmubhau ||
agnaye yajñabhāgāṃśca prītau harajanārdanau
||90||ददतुः सृष्टिसंरक्षां ब्रह्मणे दक्षिणामुभौ ॥
अग्नये यज्ञभागांश्च प्रीतौ हरजनार्दनौ
bhṛgvādīnāṃ tato dattvā śrutirakṣaṇadakṣiṇām ||
tato gītaiśca nṛtyaiśca bhojanaiśca yathepsitaiḥ
||91||भृग्वादीनां ततो दत्त्वा श्रुतिरक्षणदक्षिणाम् ॥
ततो गीतैश्च नृत्यैश्च भोजनैश्च यथेप्सितैः
mahotsavairanekaiśca vismayaṃ samapadyata ||
visṛjya lokaṃ taṃ sarvaṃ kimicchādānakairbhavaḥ
||92||महोत्सवैरनेकैश्च विस्मयं समपद्यत ॥
विसृज्य लोकं तं सर्वं किमिच्छादानकैर्भवः
sarasvatyā ca pitarau devyāścā''śvāsya duḥkhitau ||
āmaṃtrya himaśaileṃdraṃ brahmaṇaṃ ca sakeśavam
||93||सरस्वत्या च पितरौ देव्याश्चाऽऽश्वास्य दुःखितौ ॥
आमंत्र्य हिमशैलेंद्रं ब्रह्मणं च सकेशवम्
jagāma maṃdaragiriṃ giriṇā yānugorcitaḥ
||94||जगाम मंदरगिरिं गिरिणा यानुगोर्चितः
tato gate bhagavati nīlalohite sahomayā girimamalaṃ hi bhūdharaḥ ||
sabāṃdhavo ruditi hi kasya no mano visaṃṣṭham̐laṃ jagati hi kanyakāpituḥ
||95||ततो गते भगवति नीललोहिते सहोमया गिरिममलं हि भूधरः ॥
सबांधवो रुदिति हि कस्य नो मनो विसंष्ठँलं जगति हि कन्यकापितुः
imaṃ vivāhaṃ girirājaputryāḥ śrṛṇoti cādhyeti ca yo naraḥ śuciḥ ||
viśeṣataścāpi vivāhamaṃgale sa maṃgalaṃ vṛddhimavāpnute ciram
||96||इमं विवाहं गिरिराजपुत्र्याः श्रृणोति चाध्येति च यो नरः शुचिः ॥
विशेषतश्चापि विवाहमंगले स मंगलं वृद्धिमवाप्नुते चिरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāma ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumāreśamāhātmye haragaurīvivāhavarṇanaṃnāma ṣaḍiṃśo'dhyāyaḥ || 26 ||