vrajaṃtī girijā'paśyatsakhīṃ māturmahāprabhām
nārada uvāca
vrajaṃtī girijā'paśyatsakhīṃ māturmahāprabhām ||
kusumāmodinīṃnāma tasya śailasya devatām
||1||व्रजंती गिरिजाऽपश्यत्सखीं मातुर्महाप्रभाम् ॥
कुसुमामोदिनींनाम तस्य शैलस्य देवताम्
sāpi dṛṣṭvā girisutāṃ snehaviklavamānasā ||
kvapunargacchasītyuccairāliṃgyovāca devatā
||2||सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा ॥
क्वपुनर्गच्छसीत्युच्चैरालिंग्योवाच देवता
sā cāsyai sarvamācakhyau śaṃkarātkopakāraṇam ||
punaścovāca girijā devatāṃ mātṛsaṃmatām
||3||सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् ॥
पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्
nityaṃ śailādhirājasya devatā tvamaniṃdite ||
sarvaṃ ca sannidhānaṃ ca mayi cātīva vatsalā
||4||नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिंदिते ॥
सर्वं च सन्निधानं च मयि चातीव वत्सला
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi yadvidheyaṃ tavādhunā ||
athānya strīpraveśe tu samīpe tu pinākinaḥ
||5||तदहं संप्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तवाधुना ॥
अथान्य स्त्रीप्रवेशे तु समीपे तु पिनाकिनः
tvayākhyeyaṃ mama śubhe yuktaṃ paścātkaromyaham ||
tathetyukte tayā devyā yayau devī giriṃ prati
||6||त्वयाख्येयं मम शुभे युक्तं पश्चात्करोम्यहम् ॥
तथेत्युक्ते तया देव्या ययौ देवी गिरिं प्रति
ramye tatra mahāśṛṃge nānāścaryopaśobhite ||
vibhūṣaṇādi saṃnyasya vṛkṣavalkaladhāriṇī
||7||रम्ये तत्र महाशृंगे नानाश्चर्योपशोभिते ॥
विभूषणादि संन्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी
tapastepe girisutā putreṇa paripālitā ||
grīṣme paṃcāgnisaṃtaptā varṣāsu ca jaloṣitā
||8||तपस्तेपे गिरिसुता पुत्रेण परिपालिता ॥
ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता
sthaṃḍilasthā ca hemaṃte nirāhārā tatāpa sā ||
etasminnaṃtare daityo hyaṃdhakasya suto balī
||9||स्थंडिलस्था च हेमंते निराहारा तताप सा ॥
एतस्मिन्नंतरे दैत्यो ह्यंधकस्य सुतो बली
jñātvā gatāṃ girisutāṃ piturvairamanusmaran ||
āḍirnāma bakabhrātā rahasyāṃtaraprekṣakaḥ
||10||ज्ञात्वा गतां गिरिसुतां पितुर्वैरमनुस्मरन् ॥
आडिर्नाम बकभ्राता रहस्यांतरप्रेक्षकः
jite kilāṃdhake daitye giriśenāmaradviṣi ||
āḍiścakāra vipulaṃ tapo harajigīṣayā
||11||जिते किलांधके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि ॥
आडिश्चकार विपुलं तपो हरजिगीषया
tamāgatyābravīdbrahmā tapasā paritoṣitaḥ ||
brūhi kiṃ vāsuraśreṣṭha tapasā prāptumicchasi
||12||तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः ॥
ब्रूहि किं वासुरश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि
brahmāṇamāha daityastu nirmṛtyutvamahaṃ vṛṇe ||
brahmovāca ||
na kaścicca vinā mṛtyuṃ jaṃturāsura vidyate
||13||ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे ॥
ब्रह्मोवाच ॥
न कश्चिच्च विना मृत्युं जंतुरासुर विद्यते
yatastato'pi daityeṃdra mṛtyuḥ prāpyaḥ śarīriṇā ||
ityuktastaṃ tathetyāha tuṣṭaḥ kamalasaṃbhavam
||14||यतस्ततोऽपि दैत्येंद्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा ॥
इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवम्
rūpasya parivarto me yadā syātpadmasaṃbhava ||
tadā mṛtyurmama bhavedanyathā tvamaro hyaham
||15||रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव ॥
तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरो ह्यहम्
ityuktastaṃ tathetyāha tuṣṭaḥ kamalasaṃbhavaḥ ||
ityukto'maratāṃ mene daityarājyasthito'suraḥ
||16||इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवः ॥
इत्युक्तोऽमरतां मेने दैत्यराज्यस्थितोऽसुरः
ājagāma sa ca sthānaṃ tadā tripuraghātinaḥ ||
āgato dadṛśe taṃ ca vīrakaṃ dvāryavasthitam
||17||आजगाम स च स्थानं तदा त्रिपुरघातिनः ॥
आगतो ददृशे तं च वीरकं द्वार्यवस्थितम्
taṃ cāsau vaṃcayitvā ca āḍiḥ sarpaśarīrabhṛt ||
avārito vīrakeṇa praviveśa harāṃtikam
||18||तं चासौ वंचयित्वा च आडिः सर्पशरीरभृत् ॥
अवारितो वीरकेण प्रविवेश हरांतिकम्
bhujaṃgarūpaṃ saṃtyajya babhūvātha mahāsuraḥ ||
umārūpī chalayituṃ giriśaṃ mūḍhacetanaḥ
||19||भुजंगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः ॥
उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः
kṛtvomāyāstato rūpamapratarkyamanoharam ||
sarvāvayavasaṃpūrṇaṃ sarvābhijñānasaṃvṛtam
||20||कृत्वोमायास्ततो रूपमप्रतर्क्यमनोहरम् ॥
सर्वावयवसंपूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्
cakre bhagāṃtare daityo daṃtānvajropamāndṛḍhān ||
tīkṣṇāgrānbuddhimohena giriśaṃ haṃtumudyataḥ
||21||चक्रे भगांतरे दैत्यो दंतान्वज्रोपमान्दृढान् ॥
तीक्ष्णाग्रान्बुद्धिमोहेन गिरिशं हंतुमुद्यतः
kṛtvomārūpamevaṃ sa sthito daityo harāṃtike ||
tāṃ dṛṣṭvā giriśastuṣuṭaḥ samāliṃgya mahāsuram
||22||कृत्वोमारूपमेवं स स्थितो दैत्यो हरांतिके ॥
तां दृष्ट्वा गिरिशस्तुषुटः समालिंग्य महासुरम्
manyamāno girisutāṃ sarvai ravayavāṃtaraiḥ ||
apṛcchatsādhu te bhāvo giriputrī hyakṛtrimā
||23||मन्यमानो गिरिसुतां सर्वै रवयवांतरैः ॥
अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्री ह्यकृत्रिमा
yā tvaṃ madaśayaṃ jñātvā prāpteha varavarṇini ||
tvayā virahitaḥ śūnyaṃ manyosminbhuvanatraye
||24||या त्वं मदशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनि ॥
त्वया विरहितः शून्यं मन्योस्मिन्भुवनत्रये
prāptā prasannā yā tvaṃ māṃ yuktamevaṃvidhaṃ tvayi ||
ityukte gūhayaṃśceṣṭāmumārūpyasuro'bravīt
||25||प्राप्ता प्रसन्ना या त्वं मां युक्तमेवंविधं त्वयि ॥
इत्युक्ते गूहयंश्चेष्टामुमारूप्यसुरोऽब्रवीत्
yātāsmi tapasaścartuṃ kālīvākyāttavātulam ||
ratiśca tatra me nābhūttataḥ prāptā tavāṃtikam
||26||यातास्मि तपसश्चर्तुं कालीवाक्यात्तवातुलम् ॥
रतिश्च तत्र मे नाभूत्ततः प्राप्ता तवांतिकम्
ityuktaḥ śaṃkaraḥ śaṃkāṃ kiṃcitprāpyavadhārayat ||
kupitā mayi tanvaṃgī pratyakṣā ca dṛḍhavratā
||27||इत्युक्तः शंकरः शंकां किंचित्प्राप्यवधारयत् ॥
कुपिता मयि तन्वंगी प्रत्यक्षा च दृढव्रता
aprāptakāmā saṃprāptā kimetatsaṃśayo mama ||
rahasīti viciṃtyātha abhijñānādvicārayan
||28||अप्राप्तकामा संप्राप्ता किमेतत्संशयो मम ॥
रहसीति विचिंत्याथ अभिज्ञानाद्विचारयन्
nāpaśyadvāmapārśve tu tasyāṃkaṃ padmalakṣaṇam ||
lomnāmāvartacaritaṃ tato devaḥ pinākadhṛk
||29||नापश्यद्वामपार्श्वे तु तस्यांकं पद्मलक्षणम् ॥
लोम्नामावर्तचरितं ततो देवः पिनाकधृक्
buddhā tāṃ dānavīṃ māyāṃ kiṃcitprahasitānanaḥ ||
meḍhre raudrāstramādhāya cakre daityamanoratham
||30||बुद्धा तां दानवीं मायां किंचित्प्रहसिताननः ॥
मेढ्रे रौद्रास्त्रमाधाय चक्रे दैत्यमनोरथम्
sa rudanbhairavānrāvānavasādaṃ gato'suraḥ ||
abudhyadvīrako naitadasureṃdraniṣūdanam
||31||स रुदन्भैरवान्रावानवसादं गतोऽसुरः ॥
अबुध्यद्वीरको नैतदसुरेंद्रनिषूदनम्
hate ca mārutenāśugāminā nagadevatā ||
aparicchinnatattvārthā śailaputryāṃ nyavedayat
||32||हते च मारुतेनाशुगामिना नगदेवता ॥
अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यां न्यवेदयत्
śrutvā vāyumukhāddevī krodharaktātilocanā ||
apasyadvīrakaṃ putraṃ hṛdayena vidūyatā
||33||श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तातिलोचना ॥
अपस्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता
mātaraṃ māṃ parityajya yasmāttvaṃ snehavihvalām ||
vihitāvasaraḥ strīṇāṃ śaṃkarasya rahovidhau
||34||मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविह्वलाम् ॥
विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ
tasmātte paruṣā rūkṣā jaḍā hṛdaya varjitā ||
gaṇeśākṣarasadṛśā śilā mātā bhaviṣyati
||35||तस्मात्ते परुषा रूक्षा जडा हृदय वर्जिता ॥
गणेशाक्षरसदृशा शिला माता भविष्यति
evamutsṛṣṭaśāpāyā giriputryāstvanaṃtaram ||
nirjagāma mukhātkrodhaḥ siṃharūpī mahābalaḥ
||36||एवमुत्सृष्टशापाया गिरिपुत्र्यास्त्वनंतरम् ॥
निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः
paścāttāpaṃ samaśritya tayā devyā visarjitaḥ ||
sa tu siṃhaḥ karālāsyo mahākesarakaṃdharaḥ
||37||पश्चात्तापं समश्रित्य तया देव्या विसर्जितः ॥
स तु सिंहः करालास्यो महाकेसरकंधरः
proddhūtabalalāṃgūladaṃṣṭrotkaṭa guhāmukhaḥ ||
vyāvṛtāsyo lalajjihvaḥ kṣāmakukṣiścikhādiṣuḥ
||38||प्रोद्धूतबललांगूलदंष्ट्रोत्कट गुहामुखः ॥
व्यावृतास्यो ललज्जिह्वः क्षामकुक्षिश्चिखादिषुः
tasyāsye vartituṃ devī vyavasyata satī tadā ||
jñātvā manogataṃ tasyā bhagavāṃścaturānanaḥ
||39||तस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा ॥
ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः
ājagāmāśramapaṃda saṃpadāmāśrayaṃ tataḥ ||
āgamyovāca tāṃ brahmā girijāṃ mṛṣṭayā girā
||40||आजगामाश्रमपंद संपदामाश्रयं ततः ॥
आगम्योवाच तां ब्रह्मा गिरिजां मृष्टया गिरा
kiṃ devī prāptukāmāsi kimalabhyaṃ dadāmi te ||
tacchrutvovāca girijā gurugauravagarbhitam
||41||किं देवी प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते ॥
तच्छ्रुत्वोवाच गिरिजा गुरुगौरवगर्भितम्
tapasā duṣkareṇāptaḥ patitve śaṃkaro mayā ||
sa māṃ śyāmalavarṇeti bahuśaḥ proktavānbhavaḥ
||42||तपसा दुष्करेणाप्तः पतित्वे शंकरो मया ॥
स मां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्भवः
syāmahaṃ kāṃcanākārā vāllabhyena ca saṃyutā ||
bharturbhūtapateraṃge hyekato nirviśaṃkitā
||43||स्यामहं कांचनाकारा वाल्लभ्येन च संयुता ॥
भर्तुर्भूतपतेरंगे ह्येकतो निर्विशंकिता
tasyāstadbhāṣitaṃ śrutvā provāca jalajāsanaḥ ||
evaṃ bhavatu bhūyastvaṃ bharturdehārdhadhāriṇī
||44||तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जलजासनः ॥
एवं भवतु भूयस्त्वं भर्तुर्देहार्धधारिणी
tatastasyāḥ śarīrāttu strī sunīlāṃbujatviṣā ||
nirgatā sābhavadbhīmā ghaṃṭāhastā trilocanā
||45||ततस्तस्याः शरीरात्तु स्त्री सुनीलांबुजत्विषा ॥
निर्गता साभवद्भीमा घंटाहस्ता त्रिलोचना
nānābharaṇapūrṇāṃgī pītakauśeyavāsinī ||
tāmabravīttato brahmā devīṃ nīlāṃbujatviṣam
||46||नानाभरणपूर्णांगी पीतकौशेयवासिनी ॥
तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषम्
asmādbhūdharajā dehasaṃparkāttvaṃ mamājñayā ||
saṃprāptā kṛtakṛtyatvamekānaṃśā purākṛtiḥ
||47||अस्माद्भूधरजा देहसंपर्कात्त्वं ममाज्ञया ॥
संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुराकृतिः
ya eṣa siṃhaḥ prodbhūto devyāḥ krodhādvarānane ||
sa testu vāhano devī ketau cāstu mahābalaḥ
||48||य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने ॥
स तेस्तु वाहनो देवी केतौ चास्तु महाबलः
gaccha viṃdhyācale tatra surakāryaṃ kariṣyati ||
atra śuṃbhaniśuṃbhau ca hatvā tārakasainyapau
||49||गच्छ विंध्याचले तत्र सुरकार्यं करिष्यति ॥
अत्र शुंभनिशुंभौ च हत्वा तारकसैन्यपौ
pāṃcālonāma yakṣo'yaṃ yakṣalakṣapadānugaḥ ||
dattaste kiṃkaro devī mahāmāyāśatairyutaḥ
||50||पांचालोनाम यक्षोऽयं यक्षलक्षपदानुगः ॥
दत्तस्ते किंकरो देवी महामायाशतैर्युतः
ityuktā kauśikī devī tathetyāha pitāmaham ||
nirgatāyāṃ ca kauśikyāṃ jātā svairāśritā guṇaiḥ
||51||इत्युक्ता कौशिकी देवी तथेत्याह पितामहम् ॥
निर्गतायां च कौशिक्यां जाता स्वैराश्रिता गुणैः
sarvaiḥ pūrvabhavopāttaistadā svayamupastitaiḥ ||
umāpi prāptasaṃkalpā paścāttāpaparāyaṇā
||52||सर्वैः पूर्वभवोपात्तैस्तदा स्वयमुपस्तितैः ॥
उमापि प्राप्तसंकल्पा पश्चात्तापपरायणा
muhuḥ svaṃ pariniṃdaṃtī jagāma giriśāṃtikam ||
saṃprayāṃtīṃ ca tāṃ dvārī apavārya samāhitaḥ
||53||मुहुः स्वं परिनिंदंती जगाम गिरिशांतिकम् ॥
संप्रयांतीं च तां द्वारी अपवार्य समाहितः
rurodha vīrako devīṃ hemavetralatādharaḥ ||
tāmuvāca ca kopena tiṣṭha tiṣṭha kva yāsi ca
||54||रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः ॥
तामुवाच च कोपेन तिष्ठ तिष्ठ क्व यासि च
prayojanaṃ na te'stīha gaccha yāvanna bhartsyase ||
devyā rūpadharo daityo devaṃ vaṃcayituṃ tviha
||55||प्रयोजनं न तेऽस्तीह गच्छ यावन्न भर्त्स्यसे ॥
देव्या रूपधरो दैत्यो देवं वंचयितुं त्विह
praviṣṭo na ca dṛṣṭo'sau sa ca devena ghātitaḥ ||
ghātite cāhamākṣipto nīlakaṇṭhena dhīmatā
||56||प्रविष्टो न च दृष्टोऽसौ स च देवेन घातितः ॥
घातिते चाहमाक्षिप्तो नीलकण्ठेन धीमता
kāpi strī nāpi moktavyā tvayā putreti sādaram ||
tasmāttvamatra dvāristhā varṣapūgānyanekaśaḥ
||57||कापि स्त्री नापि मोक्तव्या त्वया पुत्रेति सादरम् ॥
तस्मात्त्वमत्र द्वारिस्था वर्षपूगान्यनेकशः
bhaviṣyasi na cāpyatra praveśaṃ lapsyase vraja ||
ekā me praviśedatra mātā yā snehavatsalā
||58||भविष्यसि न चाप्यत्र प्रवेशं लप्स्यसे व्रज ॥
एका मे प्रविशेदत्र माता या स्नेहवत्सला
nagādhirājatanayā pārvatī rudravallabhā ||
ityuktā tu tato devī ciṃtayāmāsa cetasā
||59||नगाधिराजतनया पार्वती रुद्रवल्लभा ॥
इत्युक्ता तु ततो देवी चिंतयामास चेतसा
na sā nārī tu daityo'sau vāyornaivāvabāsata ||
vṛthaiva vīrakaḥ śapto mayā krodhaparītayā
||60||न सा नारी तु दैत्योऽसौ वायोर्नैवावबासत ॥
वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया
akāryaṃ kriyate mūḍhaiḥ prāyaḥ krodhasamanvitaiḥ ||
krodhena naśyate kīrtiḥ krodho haṃti sthirāṃ śriyam
||61||अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः ॥
क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थिरां श्रियम्
aparicchinnasarvārthā putraṃ śāpitavatyaham ||
viparītārthaboddhṝṇāṃ sulabhā vipado yataḥ
||62||अपरिच्छिन्नसर्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् ॥
विपरीतार्थबोद्धॄणां सुलभा विपदो यतः
saṃciṃtyaivamuvācedaṃ vīrakaṃ prati śailajā ||
adho lajjāvikāreṇa vadanenāṃbujatviṣā
||63||संचिंत्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा ॥
अधो लज्जाविकारेण वदनेनांबुजत्विषा
ahaṃ vīraka te mātā mā te'stu manaso bhramaḥ ||
śaṃkarasyāsmi dayitā sutā tu himabhūbhṛtaḥ
||64||अहं वीरक ते माता मा तेऽस्तु मनसो भ्रमः ॥
शंकरस्यास्मि दयिता सुता तु हिमभूभृतः
mama gātrasthitibhrāṃtyā mā śaṃkāṃ putra bhāvaya ||
tuṣṭena gauratā dattā mameyaṃ padmayoninā
||65||मम गात्रस्थितिभ्रांत्या मा शंकां पुत्र भावय ॥
तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मयोनिना
mayā śapto'syavidite vṛttāṃte daityanirmite ||
jñātvā nārīpraveśaṃ tu śaṃkare rahasi stite
||66||मया शप्तोऽस्यविदिते वृत्तांते दैत्यनिर्मिते ॥
ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्तिते
na nivartayituṃ śakyaḥ śāpaḥ kiṃ tu bravīmi te ||
mānuṣyāṃ tu śilāyāṃ tvaṃ śilādātsaṃbhaviṣyasi
||67||न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते ॥
मानुष्यां तु शिलायां त्वं शिलादात्संभविष्यसि
puṇye cāpyarbudāraṇye svargamokṣaprade nṛṇām ||
acaleśvaraliṃgaṃ tu vartate yatra vīraka
||68||पुण्ये चाप्यर्बुदारण्ये स्वर्गमोक्षप्रदे नृणाम् ॥
अचलेश्वरलिंगं तु वर्तते यत्र वीरक
vārāṇasyāṃ viśvanāthasamaṃ tatphaladaṃ nṛṇām ||
prabhāsasya ca yātrābhirdaśabhiryatphalaṃ nṛṇām
||69||वाराणस्यां विश्वनाथसमं तत्फलदं नृणाम् ॥
प्रभासस्य च यात्राभिर्दशभिर्यत्फलं नृणाम्
tadekayātrayā proktamarbudasya mahāgireḥ ||
yatra taptvā tapo martyā dehadhātūnvihāya ca
||70||तदेकयात्रया प्रोक्तमर्बुदस्य महागिरेः ॥
यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या देहधातून्विहाय च
saṃsārī na punarbhūyānmaheśvaravaco yathā ||
arbudo yadi labhyeta sevituṃ janmaduḥkhitaiḥ
||71||संसारी न पुनर्भूयान्महेश्वरवचो यथा ॥
अर्बुदो यदि लभ्येत सेवितुं जन्मदुःखितैः
vārāṇasīṃ ca kedāraṃ kiṃ smaraṃti vṛthaiva te ||
tatrārādhya bhavaṃ devaṃ bhavānnandīti nāmabhṛt
||72||वाराणसीं च केदारं किं स्मरंति वृथैव ते ॥
तत्राराध्य भवं देवं भवान्नन्दीति नामभृत्
śīghrameṣyasi cātraiva pratīhāratvamāpsyasi ||
evamukte hṛṣṭaromā vīrakaḥ praṇipatya tām
||73||शीघ्रमेष्यसि चात्रैव प्रतीहारत्वमाप्स्यसि ॥
एवमुक्ते हृष्टरोमा वीरकः प्रणिपत्य ताम्
saṃstūya vividhairvākyairmātaraṃ samabhāṣata ||
dhanyo'haṃ devi yo lapsye mānuṣyamatidurlabham
||74||संस्तूय विविधैर्वाक्यैर्मातरं समभाषत ॥
धन्योऽहं देवि यो लप्स्ये मानुष्यमतिदुर्लभम्
śāpo'nugraharūpo'yaṃ viśeṣādarbudācale ||
samīpe yasya puṇyo'sti mahīsāgarasaṃgamaḥ
||75||शापोऽनुग्रहरूपोऽयं विशेषादर्बुदाचले ॥
समीपे यस्य पुण्योऽस्ति महीसागरसंगमः
ūdhaḥ pṛthivyā deśo'yaṃ yo gireścārṇavāṃtare ||
tatra gatvā mahatpuṇyamavāpya bhavabhaktitaḥ
||76||ऊधः पृथिव्या देशोऽयं यो गिरेश्चार्णवांतरे ॥
तत्र गत्वा महत्पुण्यमवाप्य भवभक्तितः
punareṣyāmi bho mātarityuktvābhūcchilāsutaḥ ||
devī ca praviveśātha bhavanaṃ śaśimaulinaḥ
||77||पुनरेष्यामि भो मातरित्युक्त्वाभूच्छिलासुतः ॥
देवी च प्रविवेशाथ भवनं शशिमौलिनः
ityārbudākhyānam ||
tato dṛṣṭvā ca tāṃ prāha dhignārya iti tryaṃbakaḥ
||78||इत्यार्बुदाख्यानम् ॥
ततो दृष्ट्वा च तां प्राह धिग्नार्य इति त्र्यंबकः
sā ca praṇmya taṃ prāha satyametanna mithyayā ||
jaḍaḥ prakṛtibhāgoyaṃ nāryaścārhaṃti nindanām
||79||सा च प्रण्म्य तं प्राह सत्यमेतन्न मिथ्यया ॥
जडः प्रकृतिभागोयं नार्यश्चार्हंति निन्दनाम्
puruṣāṇāṃ prasādena mucyaṃte bhavasāgarāt ||
tataḥ prahṛṣṭastāmāha haro yogyā'dhunā śubhe
||80||पुरुषाणां प्रसादेन मुच्यंते भवसागरात् ॥
ततः प्रहृष्टस्तामाह हरो योग्याऽधुना शुभे
putraṃ dāsyāmi yena tvaṃ khyātimāpsyasi śobhane ||
tato rema hi devyā sa nānāścaryālayo haraḥ
||81||पुत्रं दास्यामि येन त्वं ख्यातिमाप्स्यसि शोभने ॥
ततो रेम हि देव्या स नानाश्चर्यालयो हरः
tato varṣasahasreṣu devāstvaritamānasāḥ ||
jvalanaṃ nodayāmāsurjñātuṃ śaṃkaraceṣṭitam
||82||ततो वर्षसहस्रेषु देवास्त्वरितमानसाः ॥
ज्वलनं नोदयामासुर्ज्ञातुं शंकरचेष्टितम्
dvāri sthitaṃ pratihāraṃ vaṃcayitvā ca pāvakaḥ ||
pārāvatasya rūpeṇa praviveśa harāṃtikam
||83||द्वारि स्थितं प्रतिहारं वंचयित्वा च पावकः ॥
पारावतस्य रूपेण प्रविवेश हरांतिकम्
dadṛśe taṃ ca deveśo vinatāṃ prekṣya pārvatīm ||
tatastāṃ jvalanaṃ prāha naitadyogyaṃ tvayā kṛtam
||84||ददृशे तं च देवेशो विनतां प्रेक्ष्य पार्वतीम् ॥
ततस्तां ज्वलनं प्राह नैतद्योग्यं त्वया कृतम्
yadidaṃ bhukṣutaṃ sthānānmama tejo hyanuttamam ||
gṛhāṇa tvaṃ sudurbuddhe no vā dhakṣyāmi tvāṃ ruṣā
||85||यदिदं भुक्षुतं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् ॥
गृहाण त्वं सुदुर्बुद्धे नो वा धक्ष्यामि त्वां रुषा
bhītastato'sau jagrāha sarvadevamukhaṃ ca saḥ ||
tena te vahnisahitā vihvalāśca surāḥ kṛtāḥ
||86||भीतस्ततोऽसौ जग्राह सर्वदेवमुखं च सः ॥
तेन ते वह्निसहिता विह्वलाश्च सुराः कृताः
vipāṭya jaṭharāṇyeṣāṃ vīryaṃ māheśvaraṃ tataḥ ||
niṣkrāṃtaṃ tatsaro jātaṃ pāradaṃ śatayojanam
||87||विपाट्य जठराण्येषां वीर्यं माहेश्वरं ततः ॥
निष्क्रांतं तत्सरो जातं पारदं शतयोजनम्
vahniśca vyākulībhūto gaṃgāyāṃ mumuce sakṛt ||
dahyamānā ca sā devī taraṃgairvahirutsṛjat
||88||वह्निश्च व्याकुलीभूतो गंगायां मुमुचे सकृत् ॥
दह्यमाना च सा देवी तरंगैर्वहिरुत्सृजत्
jātastribhuvanakyātastena ca śvetaparvataḥ ||
etasminnaṃtare vahnirāhūtaśca himālaye
||89||जातस्त्रिभुवनक्यातस्तेन च श्वेतपर्वतः ॥
एतस्मिन्नंतरे वह्निराहूतश्च हिमालये
saptarṣibhirvahnihomaṃ kurvadbhirmaṃtravīryataḥ ||
āgatya tatra jagrāha vahnirbhāgaṃ ca taṃ hutam
||90||सप्तर्षिभिर्वह्निहोमं कुर्वद्भिर्मंत्रवीर्यतः ॥
आगत्य तत्र जग्राह वह्निर्भागं च तं हुतम्
gate'hnyatvasmiṃśca tatrasthaḥ patnī steṣāmapaśyata ||
suvarṇakadalīstaṃbhanibhāstāścaṃdralekhayā
||91||गतेऽह्न्यत्वस्मिंश्च तत्रस्थः पत्नी स्तेषामपश्यत ॥
सुवर्णकदलीस्तंभनिभास्ताश्चंद्रलेखया
paśyamānaḥ praphullākṣo vahniḥ kāmavaśaṃ gataḥ ||
sa bhūyaściṃtayāmāsa na nyāyyaṃ kṣubhito'smi yat
||92||पश्यमानः प्रफुल्लाक्षो वह्निः कामवशं गतः ॥
स भूयश्चिंतयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्
sādhvīḥ patnīrdvijeṃdrāṇāmakāmāḥ kāmayāmyaham ||
pāpametatkarma cograṃ naśyāmi tṛmavatsphuṭam
||93||साध्वीः पत्नीर्द्विजेंद्राणामकामाः कामयाम्यहम् ॥
पापमेतत्कर्म चोग्रं नश्यामि तृमवत्स्फुटम्
kṛtvaitannaśyate kīrtiryāvadācaṃdratārakam ||
evaṃ saṃciṃtya bahudhā gatvā caiva vanāṃtaram
||94||कृत्वैतन्नश्यते कीर्तिर्यावदाचंद्रतारकम् ॥
एवं संचिंत्य बहुधा गत्वा चैव वनांतरम्
saṃyantuṃ nābhavacchakta upāyairbahubhirmanaḥ ||
tataḥ sa kāmasaṃtapto mūrchitaḥ samapadyata
||95||संयन्तुं नाभवच्छक्त उपायैर्बहुभिर्मनः ॥
ततः स कामसंतप्तो मूर्छितः समपद्यत
tataḥ svāhā ca bhāryāsya bubudhe tadviceṣṭitam ||
jñātvā ca ciṃtayāmāsa prahṛṣṭā manasi svayam
||96||ततः स्वाहा च भार्यास्य बुबुधे तद्विचेष्टितम् ॥
ज्ञात्वा च चिंतयामास प्रहृष्टा मनसि स्वयम्
svāṃ bhāryāmatha māṃ tyaktvā bahuvāsādavajñayā ||
bhāryāḥ kāmayate nūnaṃ saptarṣīṇāṃ mahātmanām
||97||स्वां भार्यामथ मां त्यक्त्वा बहुवासादवज्ञया ॥
भार्याः कामयते नूनं सप्तर्षीणां महात्मनाम्
tadāsāṃ rūpamāśritya ramiṣye tena cāpyaham ||
tatastvaṃgiraso bhāryā śivānāmeti śobhanā
||98||तदासां रूपमाश्रित्य रमिष्ये तेन चाप्यहम् ॥
ततस्त्वंगिरसो भार्या शिवानामेति शोभना
tasyā rūpaṃ samādhāya pāvakaṃ prāpya sābravīt ||
māmagne kāmasaṃtaptāṃ tvaṃ kāmayitumarhasi
||99||तस्या रूपं समाधाय पावकं प्राप्य साब्रवीत् ॥
मामग्ने कामसंतप्तां त्वं कामयितुमर्हसि
na cetkariṣyase deva mṛtāṃ māmupadhāraya ||
ahamaṃgiraso bhāryā śivānāma hutāśana
||100||न चेत्करिष्यसे देव मृतां मामुपधारय ॥
अहमंगिरसो भार्या शिवानाम हुताशन
sarvābhiḥ sahitā prāptā tāśca yāsyaṃtyanukramāt ||
asmākaṃ tvaṃ priyo nityaṃ tvaccittāśca vayaṃ tathā
||101||सर्वाभिः सहिता प्राप्ता ताश्च यास्यंत्यनुक्रमात् ॥
अस्माकं त्वं प्रियो नित्यं त्वच्चित्ताश्च वयं तथा
tataḥ sa kāmasaṃtaptaḥ saṃbabhūva tayā saha ||
prīte prītā ca sā devī nirjagāma vanāṃtarāt
||102||ततः स कामसंतप्तः संबभूव तया सह ॥
प्रीते प्रीता च सा देवी निर्जगाम वनांतरात्
ciṃtayaṃtī mamedaṃ cedrūpaṃ drakṣyaṃti kānane ||
te brāhmaṇīnāmanṛtaṃ doṣaṃ vakṣyaṃti pāvakāt
||103||चिंतयंती ममेदं चेद्रूपं द्रक्ष्यंति कानने ॥
ते ब्राह्मणीनामनृतं दोषं वक्ष्यंति पावकात्
tasmādetadrakṣamāṇā garuḍī saṃbhavāmyaham ||
suparṇā sā tato bhūtvā dadṛśe śvetaparvatam
||104||तस्मादेतद्रक्षमाणा गरुडी संभवाम्यहम् ॥
सुपर्णा सा ततो भूत्वा ददृशे श्वेतपर्वतम्
śarastaṃbaiḥ susaṃpṛktaṃ rakṣobhiśca piśācakaiḥ ||
sā tatra sahasā gatvā śailapūṣṭhaṃ sudurgamam
||105||शरस्तंबैः सुसंपृक्तं रक्षोभिश्च पिशाचकैः ॥
सा तत्र सहसा गत्वा शैलपूष्ठं सुदुर्गमम्
prākṣipatkāṃcane kuṃḍe śukraṃ taddhāraṇe'kṣamā ||
śiṣṭānāmapi devīnāṃ saptarṣīṇāṃ mahātmanām
||106||प्राक्षिपत्कांचने कुंडे शुक्रं तद्धारणेऽक्षमा ॥
शिष्टानामपि देवीनां सप्तर्षीणां महात्मनाम्
patnīsarūpatāṃ kṛtvā kāmayāmāsa pāvakam ||
divyaṃ rūpamarūṃdhatyāḥ kartuṃ na śakitaṃ tayā
||107||पत्नीसरूपतां कृत्वा कामयामास पावकम् ॥
दिव्यं रूपमरूंधत्याः कर्तुं न शकितं तया
tasyāstapaḥprabhāveṇa bhartuḥ śuśrūṣaṇena ca ||
ṣaṭkṛtvastattu nikṣiptamagniretaḥ kurudvaha
||108||तस्यास्तपःप्रभावेण भर्तुः शुश्रूषणेन च ॥
षट्कृत्वस्तत्तु निक्षिप्तमग्निरेतः कुरुद्वह
kuṃḍe'smiṃścaitrabahule pratipadyeva svāhayā ||
tataśca pāvako duḥkhācchuśoca ca mumoha ca
||109||कुंडेऽस्मिंश्चैत्रबहुले प्रतिपद्येव स्वाहया ॥
ततश्च पावको दुःखाच्छुशोच च मुमोह च
āḥ pāpaṃ kṛtamityeva dehanyāse'karonmatim ||
tatastaṃ khecarī vāṇī prāha mā maraṇaṃ kuru
||110||आः पापं कृतमित्येव देहन्यासेऽकरोन्मतिम् ॥
ततस्तं खेचरी वाणी प्राह मा मरणं कुरु
bhāvyametacca bhāvyarthātko hi pāvaka mucyate ||
bhāvyarthenāpi yatte ca paradāropa sevanam
||111||भाव्यमेतच्च भाव्यर्थात्को हि पावक मुच्यते ॥
भाव्यर्थेनापि यत्ते च परदारोप सेवनम्
kṛtaṃ taccetasā tena tvāmajīrṇaṃ pravekṣyati ||
śvetaketormahāyajñe ghṛtadhārābhitarpitam
||112||कृतं तच्चेतसा तेन त्वामजीर्णं प्रवेक्ष्यति ॥
श्वेतकेतोर्महायज्ञे घृतधाराभितर्पितम्
śokaṃ ca tyaja naitāstāḥ svāhai veyaṃ tava priyā ||
śvetaparvatakuṃḍasthaṃ putraṃ tvaṃ draṣṭumarhasi ||
tato vahnistatra gatvā dadṛśe tanayaṃ prabhum
||113||शोकं च त्यज नैतास्ताः स्वाहै वेयं तव प्रिया ॥
श्वेतपर्वतकुंडस्थं पुत्रं त्वं द्रष्टुमर्हसि ॥
ततो वह्निस्तत्र गत्वा ददृशे तनयं प्रभुम्
arjuna uvāca
kasmātsvāhā karodrūpaṃ ṣaṇṇāṃ tāsāṃ mahāmune
||114||कस्मात्स्वाहा करोद्रूपं षण्णां तासां महामुने
yattā bhartṛparāḥ sādhvyastapasvinyognisaṃnibhāḥ ||
na bibheti ca kiṃ tābhyaḥ ṣaḍbhyaḥ svāhā'parādhinī ||
bhartṛbhaktyā jagaddagdhuṃ yataḥ śaktāśca tā mune
||115||यत्ता भर्तृपराः साध्व्यस्तपस्विन्योग्निसंनिभाः ॥
न बिभेति च किं ताभ्यः षड्भ्यः स्वाहाऽपराधिनी ॥
भर्तृभक्त्या जगद्दग्धुं यतः शक्ताश्च ता मुने
nārada uvāca
satyametatkuruśreṣṭha śrṛṇu taccāpi kāraṇam ||
yena tāsāṃ kṛtaṃ rūpaṃ na vā śāpaṃ daduśca tāḥ
||116||सत्यमेतत्कुरुश्रेष्ठ श्रृणु तच्चापि कारणम् ॥
येन तासां कृतं रूपं न वा शापं ददुश्च ताः
yatra tadvahninā kṣiptaṃ rudratejaḥ sakṛtpurā ||
gaṃgāyāṃ tatra sasnustāḥ ṣaṭatnyo'jñanābhāvataḥ
||117||यत्र तद्वह्निना क्षिप्तं रुद्रतेजः सकृत्पुरा ॥
गंगायां तत्र सस्नुस्ताः षटत्न्योऽज्ञनाभावतः
tatastā vihvalībhūtāstejasā tena mohitāḥ ||
lajjayā ca svabhartṝṇāṃ gaṃgātīrasthitā rahaḥ
||118||ततस्ता विह्वलीभूतास्तेजसा तेन मोहिताः ॥
लज्जया च स्वभर्तॄणां गंगातीरस्थिता रहः
etadaṃtamālokya cikīrṣaṃtī manīṣitam ||
svāhā śarīramāviśyatāsāṃ tejo jahāra tat
||119||एतदंतमालोक्य चिकीर्षंती मनीषितम् ॥
स्वाहा शरीरमाविश्यतासां तेजो जहार तत्
cikrīḍa vahnijāyāpi yathā te kathitaṃ mayā
||120||चिक्रीड वह्निजायापि यथा ते कथितं मया
upakāramimaṃ tābhiḥ smaraṃtībhiśca bhārata ||
na śaptā sā yataḥ śāpo na deyaścopakāriṇi
||121||उपकारमिमं ताभिः स्मरंतीभिश्च भारत ॥
न शप्ता सा यतः शापो न देयश्चोपकारिणि
tataḥ saptarṣayo jñātvā jñānenāsucitāṃ gatāḥ ||
tatyajuḥ ṣaṭ tadā patnīrvinā devīmaruṃdhatīm
||122||ततः सप्तर्षयो ज्ञात्वा ज्ञानेनासुचितां गताः ॥
तत्यजुः षट् तदा पत्नीर्विना देवीमरुंधतीम्
viśvāmitrastu bhagavānkumāraṃ śaraṇaṃ gataḥ ||
stavaṃ divyaṃ saṃpracakre mahāsenasya cāpi saḥ
||123||विश्वामित्रस्तु भगवान्कुमारं शरणं गतः ॥
स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस्य चापि सः
aṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ śrṛṇu tvaṃ tāni phālguna ||
japena yeṣāṃ pāpāni yāṃti jñānamavāpnuyāt
||124||अष्टोत्तरशतं नाम्नां श्रृणु त्वं तानि फाल्गुन ॥
जपेन येषां पापानि यांति ज्ञानमवाप्नुयात्
tvaṃ brahmavādī tvaṃ brahmā brāhmaṇavatsalaḥ ||
brahmaṇyo brahmadevaśca brahmado brahmasaṃgrahaḥ
||125||त्वं ब्रह्मवादी त्वं ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ॥
ब्रह्मण्यो ब्रह्मदेवश्च ब्रह्मदो ब्रह्मसंग्रहः
tvaṃ paraṃ paramaṃ tejo maṃgalānāṃ ca maṃgalam ||
aprameyaguṇaścaiva maṃtrāṇāṃ maṃtrago bhavān
||126||त्वं परं परमं तेजो मंगलानां च मंगलम् ॥
अप्रमेयगुणश्चैव मंत्राणां मंत्रगो भवान्
tvaṃ sāvitrīmayo deva sarvatraivāparājitaḥ ||
maṃtra śarvātmako devaḥ ṣaḍakṣaravatāṃ varaḥ
||127||त्वं सावित्रीमयो देव सर्वत्रैवापराजितः ॥
मंत्र शर्वात्मको देवः षडक्षरवतां वरः
mālī maulī patākī ca jaṭī muṃḍī śikhaṃḍyapi ||
kuṇḍalī lāṃgalī bālaḥ kumāraḥ pravaro varaḥ
||128||माली मौली पताकी च जटी मुंडी शिखंड्यपि ॥
कुण्डली लांगली बालः कुमारः प्रवरो वरः
gavāṃputraḥ surārighnaḥ saṃbhavo bhavabhāvanaḥ ||
pinākī śatruhā śveto gūḍhaḥ skandaḥ karāgraṇīḥ
||129||गवांपुत्रः सुरारिघ्नः संभवो भवभावनः ॥
पिनाकी शत्रुहा श्वेतो गूढः स्कन्दः कराग्रणीः
dvādaśo bhūrbhuvo bhāvī bhuvaḥ putro namaskṛtaḥ ||
nāgarājaḥ sudharmātmā nākapṛṣṭhaḥ sanātanaḥ
||130||द्वादशो भूर्भुवो भावी भुवः पुत्रो नमस्कृतः ॥
नागराजः सुधर्मात्मा नाकपृष्ठः सनातनः
tvaṃ bhartā sarvabhūtātmā tvaṃ trātā tvaṃ sukhāvahaḥ ||
śaradakṣaḥ śikhī jetā ṣaḍvaktro bhayanāśanaḥ
||131||त्वं भर्ता सर्वभूतात्मा त्वं त्राता त्वं सुखावहः ॥
शरदक्षः शिखी जेता षड्वक्त्रो भयनाशनः
hemagarbho mahāgarbho jayaśca vijayeśvaraḥ ||
tvaṃ kartā tvaṃ vidhātā ca nityo nityārimardanaḥ
||132||हेमगर्भो महागर्भो जयश्च विजयेश्वरः ॥
त्वं कर्ता त्वं विधाता च नित्यो नित्यारिमर्दनः
mahāseno mahāteja vīrasenaśca bhūpatiḥ ||
siddhāsanaḥ surādhyakṣo bhīmaseno nirāmayaḥ
||133||महासेनो महातेज वीरसेनश्च भूपतिः ॥
सिद्धासनः सुराध्यक्षो भीमसेनो निरामयः
śauriryadurmahātejā vīryavānsatyavikramaḥ ||
tejogarbho'suraripuḥ suramūrtiḥ surorjjitaḥ
||134||शौरिर्यदुर्महातेजा वीर्यवान्सत्यविक्रमः ॥
तेजोगर्भोऽसुररिपुः सुरमूर्तिः सुरोर्ज्जितः
kṛtajño varadaḥ satyaḥ śaraṇyaḥ sādhuvatsalaḥ ||
suvrataḥ sūryasaṃkāśo vahnigarbhaḥ kaṇo bhuvaḥ
||135||कृतज्ञो वरदः सत्यः शरण्यः साधुवत्सलः ॥
सुव्रतः सूर्यसंकाशो वह्निगर्भः कणो भुवः
pippalī śīghrago raudrī gāṃgeyo ripudāraṇaḥ ||
kārttikeyaḥ prabhuḥ kṣaṃtā nīladaṃṣṭro mahāmanāḥ
||136||पिप्पली शीघ्रगो रौद्री गांगेयो रिपुदारणः ॥
कार्त्तिकेयः प्रभुः क्षंता नीलदंष्ट्रो महामनाः
nigraho nigrahāṇāṃ ca netā tvaṃ suranaṃdanaḥ ||
pragrahaḥ paramānaṃdaḥ krodhaghnastāra ucchritaḥ
||137||निग्रहो निग्रहाणां च नेता त्वं सुरनंदनः ॥
प्रग्रहः परमानंदः क्रोधघ्नस्तार उच्छ्रितः
kukkuṭī bahulī divyaḥ kāmado bhūrivardhanaḥ ||
amogho'mṛtado hyagniḥ śatrughnaḥ sarvamodanaḥ
||138||कुक्कुटी बहुली दिव्यः कामदो भूरिवर्धनः ॥
अमोघोऽमृतदो ह्यग्निः शत्रुघ्नः सर्वमोदनः
avyayo hyamaraḥ śrīmānunnato hyagnisaṃbhavaḥ ||
piśācarājaḥ sūryābhaḥ śivātmā śivanaṃdanaḥ
||139||अव्ययो ह्यमरः श्रीमानुन्नतो ह्यग्निसंभवः ॥
पिशाचराजः सूर्याभः शिवात्मा शिवनंदनः
apārapāro durjñeyaḥ sarvabhūtahite rataḥ ||
agrāhyaḥ kāraṇaṃ kartā parameṣṭhī paraṃ padam
||140||अपारपारो दुर्ज्ञेयः सर्वभूतहिते रतः ॥
अग्राह्यः कारणं कर्ता परमेष्ठी परं पदम्
aciṃtyaḥ sarvabhūtātmā sarvātmā tvaṃ sanātanaḥ ||
evaṃ sa sarvabhūtānāṃ saṃstutaḥ parameśvaraḥ
||141||अचिंत्यः सर्वभूतात्मा सर्वात्मा त्वं सनातनः ॥
एवं स सर्वभूतानां संस्तुतः परमेश्वरः
nāmnāmaṣṭaśatenāyaṃ viśvāmitramaharṣiṇā ||
prasannamūrtirāhedaṃ munīṃdraṃ vriyatāmiti
||142||नाम्नामष्टशतेनायं विश्वामित्रमहर्षिणा ॥
प्रसन्नमूर्तिराहेदं मुनींद्रं व्रियतामिति
mama tvayā dvijaśreṣṭha stutireṣā nirūpitā ||
bhaviṣyati mano'bhīṣṭaprāptaye prāṇināṃ bhuvi
||143||मम त्वया द्विजश्रेष्ठ स्तुतिरेषा निरूपिता ॥
भविष्यति मनोऽभीष्टप्राप्तये प्राणिनां भुवि
vivardhate kule lakṣmīstasya yaḥ prapaṭhedimam ||
na rākṣasāḥ piśācā vā na bhūtāni na cāpadaḥ
||144||विवर्धते कुले लक्ष्मीस्तस्य यः प्रपठेदिमम् ॥
न राक्षसाः पिशाचा वा न भूतानि न चापदः
vighnakārīṇi tadgehe yatraiva saṃstuvaṃti mām ||
duḥsvapnaṃ ca na paśyetsa baddho mucyate baṃdhanāt
||145||विघ्नकारीणि तद्गेहे यत्रैव संस्तुवंति माम् ॥
दुःस्वप्नं च न पश्येत्स बद्धो मुच्यते बंधनात्
stavasyāsya prabhāveṇa divyabhāvaḥ pumānbhavet ||
tvaṃ ca māṃ śrutisaṃskāraiḥ sarvaiḥ saṃskartumarhasi
||146||स्तवस्यास्य प्रभावेण दिव्यभावः पुमान्भवेत् ॥
त्वं च मां श्रुतिसंस्कारैः सर्वैः संस्कर्तुमर्हसि
saṃskārarahitaṃ janma yataśca paśuvatsmṛtam ||
tvaṃ ca madvaradānena brahmarṣiśca bhaviṣyasi
||147||संस्काररहितं जन्म यतश्च पशुवत्स्मृतम् ॥
त्वं च मद्वरदानेन ब्रह्मर्षिश्च भविष्यसि
tato munistasya cakre jātakarmādikāḥ kriyāḥ ||
paurohityaṃ tathā bheje skaṃdasyaivājñayā prabhuḥ
||148||ततो मुनिस्तस्य चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः ॥
पौरोहित्यं तथा भेजे स्कंदस्यैवाज्ञया प्रभुः
tatastaṃ vahnirabhyāgāddadarśa ca sutaṃ guham ||
ṣaṭchīrṣaṃ dviguṇaśrotraṃ dvādaśākṣibhujakramam
||149||ततस्तं वह्निरभ्यागाद्ददर्श च सुतं गुहम् ॥
षट्छीर्षं द्विगुणश्रोत्रं द्वादशाक्षिभुजक्रमम्
ekagrīvaṃ caikakāyaṃ kumāraṃ sa vyalokayat ||
kalilaṃ prathame cāhni dvitīye vyaktitāṃ gatam
||150||एकग्रीवं चैककायं कुमारं स व्यलोकयत् ॥
कलिलं प्रथमे चाह्नि द्वितीये व्यक्तितां गतम्
dṛtīyāyāṃ śiśurjātaścaturthyāṃ pūrṇa evaca ||
paṃcamyāṃ saṃskṛtaḥ so'bhūtpāvakaṃ cāpyapaśyata
||151||दृतीयायां शिशुर्जातश्चतुर्थ्यां पूर्ण एवच ॥
पंचम्यां संस्कृतः सोऽभूत्पावकं चाप्यपश्यत
tatastaṃ pāvakaḥ pārtha āliliṃga cucuṃba ca ||
putreti coktvā tasmai sa śaktyastrama dadātsvayam
||152||ततस्तं पावकः पार्थ आलिलिंग चुचुंब च ॥
पुत्रेति चोक्त्वा तस्मै स शक्त्यस्त्रम ददात्स्वयम्
sa ca śaktiṃ samādāya namaskṛtya ca pāvakam ||
śvetaśrṛṃgaṃ samārūḍho mukhaiḥ paśyandiśo daśa
||153||स च शक्तिं समादाय नमस्कृत्य च पावकम् ॥
श्वेतश्रृंगं समारूढो मुखैः पश्यन्दिशो दश
vyanadadbhairavaṃ nādaṃ trāsa yansāsuraṃ jagat ||
tataḥ śvetagireḥ śrṛṃgaṃ rakṣaḥ padmadaśāvṛtam
||154||व्यनदद्भैरवं नादं त्रास यन्सासुरं जगत् ॥
ततः श्वेतगिरेः श्रृंगं रक्षः पद्मदशावृतम्
bibheda tarasā śaktyā śatayojanavistṛtam ||
tadekena prahāreṇa khaṃḍaśaḥ patitaṃ bhuvi
||155||बिभेद तरसा शक्त्या शतयोजनविस्तृतम् ॥
तदेकेन प्रहारेण खंडशः पतितं भुवि
cūrṇīkṛtā rākṣasāste satataṃ dharmaśatravaḥ ||
tataḥ pravyathitā bhūmirvyaśīryata samaṃtataḥ
||156||चूर्णीकृता राक्षसास्ते सततं धर्मशत्रवः ॥
ततः प्रव्यथिता भूमिर्व्यशीर्यत समंततः
bhītāśca parvatāḥ sarve cukruśuḥ pralayādyathā ||
bhūtāni tatra subhṛśaṃ trāhitrāhīti cojjaguḥ
||157||भीताश्च पर्वताः सर्वे चुक्रुशुः प्रलयाद्यथा ॥
भूतानि तत्र सुभृशं त्राहित्राहीति चोज्जगुः
evaṃ śrutvā tato devā vāsavaṃ saha te'bruvan ||
yenaikena prahāreṇa trailokyaṃ vyākulī kṛtam
||158||एवं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सह तेऽब्रुवन् ॥
येनैकेन प्रहारेण त्रैलोक्यं व्याकुली कृतम्
sa saṃkruddhaḥ kṣaṇādviśvaṃ saṃhariṣyati vāsava ||
vayaṃ ca pālanārthāya sṛṣṭā devena vedhasā
||159||स संक्रुद्धः क्षणाद्विश्वं संहरिष्यति वासव ॥
वयं च पालनार्थाय सृष्टा देवेन वेधसा
tacca trāṇaṃ sadā kāryaṃ prāṇaiḥ kaṃṭhagatairapi ||
asmākaṃ paśyatāmevaṃ yadi saṃkṣobhyate jagat
||160||तच्च त्राणं सदा कार्यं प्राणैः कंठगतैरपि ॥
अस्माकं पश्यतामेवं यदि संक्षोभ्यते जगत्
dhiktato janma vīrāṇāṃ ślāghyaṃ hi maraṇaṃ kṣaṇāt ||
tadasmābhiḥ sahainaṃ tvaṃ kṣatumarhasi vāsava
||161||धिक्ततो जन्म वीराणां श्लाघ्यं हि मरणं क्षणात् ॥
तदस्माभिः सहैनं त्वं क्षतुमर्हसि वासव
evamuktastathetyuktvā devaiḥ sārdhaṃ tamabhyayāt ||
vidhitsustasya vīryaṃ sa śakrastūrṇataraṃ tadā
||162||एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा देवैः सार्धं तमभ्ययात् ॥
विधित्सुस्तस्य वीर्यं स शक्रस्तूर्णतरं तदा
ugraṃ tacca mahāvegaṃ devānīkaṃ durāsadam ||
nardamānaṃ guhaṛ prekṣya nanāda jaladhiryathā
||163||उग्रं तच्च महावेगं देवानीकं दुरासदम् ॥
नर्दमानं गुहऋ प्रेक्ष्य ननाद जलधिर्यथा
tasya nādena mahatā samuddhūtodadhiprabham ||
babhrāma tatratatraiva deva sainyamacetanam
||164||तस्य नादेन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् ॥
बभ्राम तत्रतत्रैव देव सैन्यमचेतनम्
jighāṃsūnupasaṃprāptāndevāndṛṣṭvā sa pāvakiḥ ||
visasarjja mukhāttatra pravṛddhāḥ pāvakārciṣaḥ
||165||जिघांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा स पावकिः ॥
विससर्ज्ज मुखात्तत्र प्रवृद्धाः पावकार्चिषः
adahaddevasainyāni ceṣṭa mānāni bhūtale ||
te pradīptaśirodehāḥ pradīptāyudhavāhanāḥ
||166||अदहद्देवसैन्यानि चेष्ट मानानि भूतले ॥
ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः
pracyutāḥ sahasā bhāṃti divastārāgaṇā iva ||
dahyamānāḥ prapannāste śaraṇaṃ pāvakātmajam
||167||प्रच्युताः सहसा भांति दिवस्तारागणा इव ॥
दह्यमानाः प्रपन्नास्ते शरणं पावकात्मजम्
devā vajradharaṃ procustyaja vajraṃ śatakrato ||
ukto devaistadā śakraḥ skaṃde vajravāsṛjat
||168||देवा वज्रधरं प्रोचुस्त्यज वज्रं शतक्रतो ॥
उक्तो देवैस्तदा शक्रः स्कंदे वज्रवासृजत्
tadvisṛṣṭaṃ jaghānāśu pārśva skaṃdasya dakṣiṇam ||
bibheda ca kuruśreṣṭha tadā tasya mahātmanaḥ
||169||तद्विसृष्टं जघानाशु पार्श्व स्कंदस्य दक्षिणम् ॥
बिभेद च कुरुश्रेष्ठ तदा तस्य महात्मनः
vajraprahārātskaṃdasya saṃjātaḥ puruṣo'paraḥ ||
yuvā kāṃcanasannāhaḥ śaktidhṛgdivya kuṃḍalaḥ
||170||वज्रप्रहारात्स्कंदस्य संजातः पुरुषोऽपरः ॥
युवा कांचनसन्नाहः शक्तिधृग्दिव्य कुंडलः
śākha ityabhivikhyātaḥ sopi vyanadadadbhutam ||
tataśceṃdraḥ punaḥ kruddho hṛdi skaṃdaṃ vyadārayat
||171||शाख इत्यभिविख्यातः सोपि व्यनददद्भुतम् ॥
ततश्चेंद्रः पुनः क्रुद्धो हृदि स्कंदं व्यदारयत्
tatrāpi tādṛśo jajñe naigameya iti śrutaḥ ||
tato vinadya skaṃdādyāścatvārastaṃ tadābhyayuḥ
||172||तत्रापि तादृशो जज्ञे नैगमेय इति श्रुतः ॥
ततो विनद्य स्कंदाद्याश्चत्वारस्तं तदाभ्ययुः
tadeṃdro vajramutsṛjya prāṃjaliḥ śaraṇaṃ yayau ||
tasyābhayaṃ dadau skaṃdaḥ sahasainyasya sattamaḥ
||173||तदेंद्रो वज्रमुत्सृज्य प्रांजलिः शरणं ययौ ॥
तस्याभयं ददौ स्कंदः सहसैन्यस्य सत्तमः
tataḥ prahṛṣṭāstrabhidaśā vāditrāṇyabhyavādayan ||
vajraprahārātkanyāśca jajñire'sya mahābalāḥ
||174||ततः प्रहृष्टास्त्रभिदशा वादित्राण्यभ्यवादयन् ॥
वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस्य महाबलाः
yā haraṃ ti śiśūñjātāngarbhasthāṃścaiva dāruṇāḥ ||
kākī ca hilimā caiva rudrā ca vṛṣabhā tathā
||175||या हरं ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थांश्चैव दारुणाः ॥
काकी च हिलिमा चैव रुद्रा च वृषभा तथा
āyā palālā mitrā ca saptaitāḥ śiśumātaraḥ ||
etāsāṃvīryasaṃpannaḥ śiśuścābhūtsudāruṇaḥ
||176||आया पलाला मित्रा च सप्तैताः शिशुमातरः ॥
एतासांवीर्यसंपन्नः शिशुश्चाभूत्सुदारुणः
skaṃdaprasādajaḥ putro lohitākṣo bhayaṃkaraḥ ||
eṣa vīrāṣṭakaḥ proktaḥ skaṃdamātṛgaṇo'dbhutaḥ
||177||स्कंदप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः ॥
एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कंदमातृगणोऽद्भुतः
pūjanīyaḥ sadā bhaktyā sarvāpasmāraśāṃtidaḥ ||
upātiṣṭhattataḥ skaṃdaṃ hiraṇyakavacasrajam
||178||पूजनीयः सदा भक्त्या सर्वापस्मारशांतिदः ॥
उपातिष्ठत्ततः स्कंदं हिरण्यकवचस्रजम्
lohitāṃbarasaṃvītaṃ trailokyasyāpi suprabham ||
yuvānaṃ śrīḥ svayaṃ bheje taṃ praṇamya śarīriṇī
||179||लोहितांबरसंवीतं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रभम् ॥
युवानं श्रीः स्वयं भेजे तं प्रणम्य शरीरिणी
śriyā juṣṭaṃ ca taṃ prāhuḥ sarve devāḥ praṇamya vai ||
hiraṇyavarṇṇa bhadraṃ te lokānāṃ śaṃkaro bhava
||180||श्रिया जुष्टं च तं प्राहुः सर्वे देवाः प्रणम्य वै ॥
हिरण्यवर्ण्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव
bhavāniṃdro'stu no nātha trailokyasya hitāya vai
||181||भवानिंद्रोऽस्तु नो नाथ त्रैलोक्यस्य हिताय वै
skaṃda uvāca
kimiṃdraḥ sarvalokānāṃ karotīha surottamāḥ ||
kathaṃ devagaṇāṃścaiva pāti nityaṃ sureśvaraḥ
||182||किमिंद्रः सर्वलोकानां करोतीह सुरोत्तमाः ॥
कथं देवगणांश्चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः
devā ūcuḥ
iṃdro diśati bhūtānāṃ balaṃ tejaḥ prajāḥ sukham ||
prajñāṃ prayacchati tathā sarvāndāyānsureśvaraḥ
||183||इंद्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् ॥
प्रज्ञां प्रयच्छति तथा सर्वान्दायान्सुरेश्वरः
durvṛttānāṃ sa harati vṛttasthānāṃ prayacchati ||
anuśāsti ca bhūtāni kāryeṣu balavattaraḥ
||184||दुर्वृत्तानां स हरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति ॥
अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलवत्तरः
asūrye ca bhavetsūryastathā'caṃdre ca caṃdramāḥ ||
bhavatyagniśca vāyuśca pṛthivyāṃ jīvakāraṇam
||185||असूर्ये च भवेत्सूर्यस्तथाऽचंद्रे च चंद्रमाः ॥
भवत्यग्निश्च वायुश्च पृथिव्यां जीवकारणम्
etadiṃdreṇa kartavyamiṃdro hi vipulaṃ balam ||
tvaṃ ceṃdro bhava no vīra tārakaṃ jahi te namaḥ
||186||एतदिंद्रेण कर्तव्यमिंद्रो हि विपुलं बलम् ॥
त्वं चेंद्रो भव नो वीर तारकं जहि ते नमः
iṃdra uvāca
tvaṃ bhaveṃdro mahābāho sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ ||
praṇamya prārthaye skaṃda tārakaṃ jahi rakṣa naḥ
||187||त्वं भवेंद्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः ॥
प्रणम्य प्रार्थये स्कंद तारकं जहि रक्ष नः
skaṃda uvāca
śādhi tvameva trailokyaṃ bhavāniṃdrostu sarvadā ||
kariṣye ceṃdrakarmāṇi na mameṃdratvamīpsitam
||188||शाधि त्वमेव त्रैलोक्यं भवानिंद्रोस्तु सर्वदा ॥
करिष्ये चेंद्रकर्माणि न ममेंद्रत्वमीप्सितम्
tvameva rājā bhadraṃ te trailokyasya mamaiva ca ||
karomi kiṃ ca te śakraśāsanaṃ brūhi tanmama
||189||त्वमेव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च ॥
करोमि किं च ते शक्रशासनं ब्रूहि तन्मम
iṃdra uvāca
yadi satyamidaṃ vākyaṃ niścayādbhāṣitaṃ tvayā ||
abhiṣicchasva devānāṃ saināpatye mahābala ||
ahamiṃdro bhaviṣyāmi tava vākyādyaśo'stu te
||190||यदि सत्यमिदं वाक्यं निश्चयाद्भाषितं त्वया ॥
अभिषिच्छस्व देवानां सैनापत्ये महाबल ॥
अहमिंद्रो भविष्यामि तव वाक्याद्यशोऽस्तु ते
skaṃda uvāca
dānavānāṃ vināśāya devānāmarthasiddhaye ||
gobrāhmaṇasya cārthāya evamastu vacastava
||191||दानवानां विनाशाय देवानामर्थसिद्धये ॥
गोब्राह्मणस्य चार्थाय एवमस्तु वचस्तव
ityukte sumahānādaḥ surāṇāmabhyajāyata ||
bhūtānāṃ cāpi sarveṣāṃ trailokyāṃkapakārakaḥ
||192||इत्युक्ते सुमहानादः सुराणामभ्यजायत ॥
भूतानां चापि सर्वेषां त्रैलोक्यांकपकारकः
jayeti tuṣṭuvuścainaṃ vāditrāṇyabhyavādayan ||
nanṛstaṣṭuvuścaivaṃ karāghātāṃśca cakrire
||193||जयेति तुष्टुवुश्चैनं वादित्राण्यभ्यवादयन् ॥
ननृस्तष्टुवुश्चैवं कराघातांश्च चक्रिरे
tena śabdena mahatā vismitā naganaṃdinī ||
śaṃkaraṃ prāha ko deva nādo'yamativartate
||194||तेन शब्देन महता विस्मिता नगनंदिनी ॥
शंकरं प्राह को देव नादोऽयमतिवर्तते
rudra uvāca
adya nunaṃ prahṛṣṭānāṃ surāṇāṃ vividhā giraḥ ||
śrūyaṃte ca tathā devī yathā jātaḥ sutastava
||195||अद्य नुनं प्रहृष्टानां सुराणां विविधा गिरः ॥
श्रूयंते च तथा देवी यथा जातः सुतस्तव
gavāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca sādhvīnāṃ ca divaukasām ||
mārjayiṣyati cāśrūṇi putraste puṇyavatyapi
||196||गवां च ब्राह्मणानां च साध्वीनां च दिवौकसाम् ॥
मार्जयिष्यति चाश्रूणि पुत्रस्ते पुण्यवत्यपि
evaṃ vadati sā devī draṣṭuṃ tamutsukā'bhavat ||
śaṃkaraśca mahātejāḥ putrasnehādhiko yataḥ
||197||एवं वदति सा देवी द्रष्टुं तमुत्सुकाऽभवत् ॥
शंकरश्च महातेजाः पुत्रस्नेहाधिको यतः
vṛṣabhaṃ tata āruhya devyā saha samutsukaḥ ||
sagaṇo bhava āgacchatputra darśanalālasaḥ
||198||वृषभं तत आरुह्य देव्या सह समुत्सुकः ॥
सगणो भव आगच्छत्पुत्र दर्शनलालसः
tato brahmā mahāsenaṃ prajāpatirathābravīt ||
abhigaccha mahādevaṃ pitaraṃ mātaraṃ prabho
||199||ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिरथाब्रवीत् ॥
अभिगच्छ महादेवं पितरं मातरं प्रभो
anayorvīryasaṃyogāttavotpattistu prāthamī ||
evamastviti cāpyuktvā mahāseno maheśvaram
||200||अनयोर्वीर्यसंयोगात्तवोत्पत्तिस्तु प्राथमी ॥
एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा महासेनो महेश्वरम्
apūjayadameyātmā pitaraṃ mātaraṃ ca tām ||
tatastamāliṃgya sutaṃ ciraṃ saṃyojya cāśiṣaḥ
||201||अपूजयदमेयात्मा पितरं मातरं च ताम् ॥
ततस्तमालिंग्य सुतं चिरं संयोज्य चाशिषः
ciraṃ jahṛṣatuścobhau pārvatīparameśvarau ||
siddhasārasya tattvaṃ ca dadau tuṣṭo'sya śaṃkaraḥ
||202||चिरं जहृषतुश्चोभौ पार्वतीपरमेश्वरौ ॥
सिद्धसारस्य तत्त्वं च ददौ तुष्टोऽस्य शंकरः
devī prakṛtimokṣaṃ ca tuṣṭā harṣapariplutā ||
etasminneva kāle tu ṣaḍdevyastaṃ samāgaman
||203||देवी प्रकृतिमोक्षं च तुष्टा हर्षपरिप्लुता ॥
एतस्मिन्नेव काले तु षड्देव्यस्तं समागमन्
ṛṣibhistāḥ parityaktāstaṃ putreti jagustadā ||
pārvatī ca tataḥ prāha mama putro na vastvayam
||204||ऋषिभिस्ताः परित्यक्तास्तं पुत्रेति जगुस्तदा ॥
पार्वती च ततः प्राह मम पुत्रो न वस्त्वयम्
svāhā mameti ca prāha pāvakaśca mameti ca ||
rudro mameti ca prāha mama devanadīti ca
||205||स्वाहा ममेति च प्राह पावकश्च ममेति च ॥
रुद्रो ममेति च प्राह मम देवनदीति च
cakruste kalahaṃ ghoraṃ vivadaṃtaḥ parasparam ||
putrasneho hi balavānpārtha kiṃkiṃ na kārayet
||206||चक्रुस्ते कलहं घोरं विवदंतः परस्परम् ॥
पुत्रस्नेहो हि बलवान्पार्थ किंकिं न कारयेत्
tatastānprahasannāha vivādo yujyate na ca ||
sarveṣāṃ vo guhaḥ putro matto vai vriyatāṃ varaḥ
||207||ततस्तान्प्रहसन्नाह विवादो युज्यते न च ॥
सर्वेषां वो गुहः पुत्रो मत्तो वै व्रियतां वरः
tataḥ prāhuśca ṣaḍdevyaḥ svargo no hyakṣayo bhavet ||
tatheti tā guhaḥ prāha śakrastatrāṃtare'bravīt
||208||ततः प्राहुश्च षड्देव्यः स्वर्गो नो ह्यक्षयो भवेत् ॥
तथेति ता गुहः प्राह शक्रस्तत्रांतरेऽब्रवीत्
rohiṇyāścānujā skaṃda spardhamānābhijitkhalā ||
icchaṃtī jyeṣṭhatāṃ devī pṛthaktvaṃ ca taporatā
||209||रोहिण्याश्चानुजा स्कंद स्पर्धमानाभिजित्खला ॥
इच्छंती ज्येष्ठतां देवी पृथक्त्वं च तपोरता
tu. lakṣmīnārāyaṇasaṃhitā 2.32.14 tataḥ prabhṛti mūḍho'smi tatsthāne sthāpaya prabho ||
tatastatheti ca prokte kṛttikāstā divaṃ gatāḥ
||210||तु. लक्ष्मीनारायणसंहिता २.३२.१४ ततः प्रभृति मूढोऽस्मि तत्स्थाने स्थापय प्रभो ॥
ततस्तथेति च प्रोक्ते कृत्तिकास्ता दिवं गताः
nakṣatraṃ saptaśīrṣābhaṃ bhāti tadvahnidaivatam ||
athainamabravītsvāhā priyā nāhaṃ mahārciṣaḥ ||
tadagneḥ priyatāṃ dehi sahavāsaṃ sadaiva ca
||211||नक्षत्रं सप्तशीर्षाभं भाति तद्वह्निदैवतम् ॥
अथैनमब्रवीत्स्वाहा प्रिया नाहं महार्चिषः ॥
तदग्नेः प्रियतां देहि सहवासं सदैव च
skaṃda uvāca
havyaṃ kavyaṃ ca yatkiṃciddvijā hoṣyaṃti pāvake
||212||हव्यं कव्यं च यत्किंचिद्द्विजा होष्यंति पावके
tatte nāmnā pradāsyaṃti vāsaḥ sārdhaṃ bhavettava ||
pāvakaḥ prārthayāmāsa yajñabhāgānpunaḥ sutān
||213||तत्ते नाम्ना प्रदास्यंति वासः सार्धं भवेत्तव ॥
पावकः प्रार्थयामास यज्ञभागान्पुनः सुतान्
sa cāpyāhādyaprabhṛti yajñabhāgānavāpnuhi ||
itare prārthayāmāsuḥ khyāto nastvaṃ suto bhava
||214||स चाप्याहाद्यप्रभृति यज्ञभागानवाप्नुहि ॥
इतरे प्रार्थयामासुः ख्यातो नस्त्वं सुतो भव
evameveti tānāha skaṃdastaddhi sudurlabham ||
tatastaṃ yoginaḥ sarve saṃbhūya sanakādayaḥ ||
abhyaṣiṃcangirau tasminyogināmādipatyake
||215||एवमेवेति तानाह स्कंदस्तद्धि सुदुर्लभम् ॥
ततस्तं योगिनः सर्वे संभूय सनकादयः ॥
अभ्यषिंचन्गिरौ तस्मिन्योगिनामादिपत्यके
yogīśvaramiti prāhustatastaṃ yoginastathā ||
jahṛpurdevatāścaiva nānāvādyanyavādayan
||216||योगीश्वरमिति प्राहुस्ततस्तं योगिनस्तथा ॥
जहृपुर्देवताश्चैव नानावाद्यन्यवादयन्
abhiṣiktena tenāsau śuśubhe śvetaparvataḥ ||
ādityenevāṃśumatā suramya udayācalaḥ
||217||अभिषिक्तेन तेनासौ शुशुभे श्वेतपर्वतः ॥
आदित्येनेवांशुमता सुरम्य उदयाचलः
tato devāḥ sagandharvā nṛtyaṃtyapsarasastathā ||
hṛṣṭānāṃ sarvabhūtānāṃ śrūyate ninado mahān
||218||ततो देवाः सगन्धर्वा नृत्यंत्यप्सरसस्तथा ॥
हृष्टानां सर्वभूतानां श्रूयते निनदो महान्
evaṃ sendraṃ jagatsarvaṃ śvetaparvatasaṃsthitam ||
prahṛṣṭaṃ prekṣya taṃ skandaṃ na ca tṛpyati darśanāt
||219||एवं सेन्द्रं जगत्सर्वं श्वेतपर्वतसंस्थितम् ॥
प्रहृष्टं प्रेक्ष्य तं स्कन्दं न च तृप्यति दर्शनात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumāreśvaramāhātmye skandakumārasya sarvadevasainādhipatyabhiṣekotsavavarmanaṃnāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29 ||