tatastaṃ girivarṣmāṇaṃ patitaṃ vasudhopari
nārada uvāca
tatastaṃ girivarṣmāṇaṃ patitaṃ vasudhopari ||
āliṃgitamiva pṛthvyā guṇinyā guṇinaṃ yathā
||1||ततस्तं गिरिवर्ष्माणं पतितं वसुधोपरि ॥
आलिंगितमिव पृथ्व्या गुणिन्या गुणिनं यथा
dṛṣṭvā devā vismitāste jayaṃ jagustathā muhuḥ ||
kecitsamīpamāgaṃtuṃ bibhyati tridivaukasaḥ
||2||दृष्ट्वा देवा विस्मितास्ते जयं जगुस्तथा मुहुः ॥
केचित्समीपमागंतुं बिभ्यति त्रिदिवौकसः
utthāya tārako daityaḥ kadā cinno nihaṃti cet ||
taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā vasudhāmaṇḍale guhaḥ
||3||उत्थाय तारको दैत्यः कदा चिन्नो निहंति चेत् ॥
तं तथा पतितं दृष्ट्वा वसुधामण्डले गुहः
āsīddīnamanāḥ pārtha śuśoca ca mahāmatiḥ ||
stavanaṃ cāpi devānāṃ vārayitvā vaco'bravīt
||4||आसीद्दीनमनाः पार्थ शुशोच च महामतिः ॥
स्तवनं चापि देवानां वारयित्वा वचोऽब्रवीत्
śocyaṃ pātakinaṃ māṃ ca saṃstuvadhvaṃ kathaṃ surāḥ ||
paṃcānāmapi yo bhartā prākṛto'sau na kīrtyate
||5||शोच्यं पातकिनं मां च संस्तुवध्वं कथं सुराः ॥
पंचानामपि यो भर्ता प्राकृतोऽसौ न कीर्त्यते
sa tu rudrāṃśajaḥ proktastasya druhyanna rudram̐vat ||
svāyaṃbhuvena gītaśca ślokaḥ saṃśrūyate tathā
||6||स तु रुद्रांशजः प्रोक्तस्तस्य द्रुह्यन्न रुद्रँवत् ॥
स्वायंभुवेन गीतश्च श्लोकः संश्रूयते तथा
vīraṃ hi puruṣaṃ hatvā gosahasreṇa mucyate ||
yathākathaṃcitpuruṣo na haṃtavyastato budhaiḥ
||7||वीरं हि पुरुषं हत्वा गोसहस्रेण मुच्यते ॥
यथाकथंचित्पुरुषो न हंतव्यस्ततो बुधैः
pāpaśīlasya hanane doṣo yadyapi nāsti ca ||
tathāpi rudrabhakto'yaṃ saṃsmaranniti śocimi
||8||पापशीलस्य हनने दोषो यद्यपि नास्ति च ॥
तथापि रुद्रभक्तोऽयं संस्मरन्निति शोचिमि
tadahaṃ śrotumicchāmi prāyāścittaṃ ca kiṃcana ||
prāyaścittairapaityeno yatopi mahadarjitam
||9||तदहं श्रोतुमिच्छामि प्रायाश्चित्तं च किंचन ॥
प्रायश्चित्तैरपैत्येनो यतोपि महदर्जितम्
iti saṃśocatastasya śivaputrasya dhīmataḥ ||
vāsudevo guruḥ puṃsāṃ devamadhye vaco'bravīt
||10||इति संशोचतस्तस्य शिवपुत्रस्य धीमतः ॥
वासुदेवो गुरुः पुंसां देवमध्ये वचोऽब्रवीत्
śrutiḥ smṛtiścetihāsāḥ purāṇaṃ ca śivātmaja ||
pramāṇaṃ cettato duṣṭavadhe doṣo na vidyate
||11||श्रुतिः स्मृतिश्चेतिहासाः पुराणं च शिवात्मज ॥
प्रमाणं चेत्ततो दुष्टवधे दोषो न विद्यते
svaprāṇānyaḥ paraprāṇaiḥ prapuṣṇātyaghṛṇaḥ pumān ||
tadvadhastasya hi śreyo yaddoṣādyātyadhaḥ pumān
||12||स्वप्राणान्यः परप्राणैः प्रपुष्णात्यघृणः पुमान् ॥
तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यधः पुमान्
annāde bhrūṇahā mārṣṭi patyau bhāryā pacāriṇī ||
gurau śiṣyaśca yājyaśca steno rājani kilbiṣam
||13||अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्या पचारिणी ॥
गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम्
pāpinaṃ puruṣaṃ yo hi samartho na nihaṃti ca ||
tasya tāvaṃti pāpāni tadardhaṃ so'pyavāśrute
||14||पापिनं पुरुषं यो हि समर्थो न निहंति च ॥
तस्य तावंति पापानि तदर्धं सोऽप्यवाश्रुते
pāpino yadi vadhyaṃte naiva pālanasaṃsthitaiḥ ||
tato'yamakṣamo lokaḥ kaṃ yāti śaraṇaṃ guha
||15||पापिनो यदि वध्यंते नैव पालनसंस्थितैः ॥
ततोऽयमक्षमो लोकः कं याति शरणं गुह
kathaṃ yajñāśca vedāśca vartate viśvadhārakāḥ ||
tasmāttvayā puṇyamāptaṃ na ca pāpaṃ kathaṃcana
||16||कथं यज्ञाश्च वेदाश्च वर्तते विश्वधारकाः ॥
तस्मात्त्वया पुण्यमाप्तं न च पापं कथंचन
atha cedrudrabhakteṣu bahumānastava prabho ||
tatra te kīrtayiṣyāmi prāyaścittaṃ mahottamam
||17||अथ चेद्रुद्रभक्तेषु बहुमानस्तव प्रभो ॥
तत्र ते कीर्तयिष्यामि प्रायश्चित्तं महोत्तमम्
ājanmasaṃbhavaiḥ pāpaiḥ pumānyena vimucyate ||
ākalpāṃta ca vā yena rudraloke pramodate
||18||आजन्मसंभवैः पापैः पुमान्येन विमुच्यते ॥
आकल्पांत च वा येन रुद्रलोके प्रमोदते
kṛte pāpe'nutāpo vai yasya skanda prajāyate ||
rudrārādhanato'nyacca prāyaśtittaṃ paraṃ na hi
||19||कृते पापेऽनुतापो वै यस्य स्कन्द प्रजायते ॥
रुद्राराधनतोऽन्यच्च प्रायश्तित्तं परं न हि
na yasyālamapi brahmāmahimānaṃ vivarṇitum ||
śrutiśca bhītā yaṃ vakti kiṃ tasmātparamaṃ bhavet
||20||न यस्यालमपि ब्रह्मामहिमानं विवर्णितुम् ॥
श्रुतिश्च भीता यं वक्ति किं तस्मात्परमं भवेत्
akāṃḍe yacca brahmāṃḍakṣayodyuktaṃ halāhalam ||
kaṇṭhe dadhāra śrīkaṇṭhaḥ kastasmātparamo bhavet
||21||अकांडे यच्च ब्रह्मांडक्षयोद्युक्तं हलाहलम् ॥
कण्ठे दधार श्रीकण्ठः कस्तस्मात्परमो भवेत्
duḥkhatāṃḍavadīno'bhūdaṇḍasaṃkīrṇamānasaḥ ||
māramāraśca yo devaḥ kastasmātparamo bhavet
||22||दुःखतांडवदीनोऽभूदण्डसंकीर्णमानसः ॥
मारमारश्च यो देवः कस्तस्मात्परमो भवेत्
viyadvyāpī surasaritpravāho vipruṣākṛtiḥ ||
babhūva yasya śirasi kastasmātparamo bhavet
||23||वियद्व्यापी सुरसरित्प्रवाहो विप्रुषाकृतिः ॥
बभूव यस्य शिरसि कस्तस्मात्परमो भवेत्
yajñādikāśca ye dharmā vinā yasyārcanaṃ vṛthā ||
dakṣo'tra satyadṛṣṭāṃtaḥ kastasmātparamo bhavet
||24||यज्ञादिकाश्च ये धर्मा विना यस्यार्चनं वृथा ॥
दक्षोऽत्र सत्यदृष्टांतः कस्तस्मात्परमो भवेत्
kṣoṇī ratho vidhiryaṃtā śaro'haṃ mandaro dhanuḥ ||
rathāṃge cāpi caṃdrārkau yuddhe yasya ca traipure
||25||क्षोणी रथो विधिर्यंता शरोऽहं मन्दरो धनुः ॥
रथांगे चापि चंद्रार्कौ युद्धे यस्य च त्रैपुरे
ārādhanaṃ tasya kecidyogamārgeṇa kurvate ||
duḥkhasādhyaṃ hi tatteṣāṃ nityaṃ śūnyamupāsatām
||26||आराधनं तस्य केचिद्योगमार्गेण कुर्वते ॥
दुःखसाध्यं हि तत्तेषां नित्यं शून्यमुपासताम्
tasmāttasyārcayelliṃgaṃ bhuktimuktī ya icchati ||
sṛṣṭyādau liṃgarūpī sa vivādo mama brahmaṇaḥ
||27||तस्मात्तस्यार्चयेल्लिंगं भुक्तिमुक्ती य इच्छति ॥
सृष्ट्यादौ लिंगरूपी स विवादो मम ब्रह्मणः
abhūdyasya paricchede nālamāvāṃ babhūviva ||
carācaraṃ jagatsarvaṃ yato līnaṃ sadātra ca
||28||अभूद्यस्य परिच्छेदे नालमावां बभूविव ॥
चराचरं जगत्सर्वं यतो लीनं सदात्र च
tasmālliṃgamiti proktaṃ devai rudrasya dhīmataḥ ||
toyena snāpayelliṃgaṃ śraddhayā śucinā ca yaḥ
||29||तस्माल्लिंगमिति प्रोक्तं देवै रुद्रस्य धीमतः ॥
तोयेन स्नापयेल्लिंगं श्रद्धया शुचिना च यः
brahmāditṛṇaparyaṃtaṃ tenedaṃ tarpitaṃ jagat ||
paṃcāmṛtena talliṃgaṃ snāpayedyaśca buddhimān
||30||ब्रह्मादितृणपर्यंतं तेनेदं तर्पितं जगत् ॥
पंचामृतेन तल्लिंगं स्नापयेद्यश्च बुद्धिमान्
tarpitaṃ tena viśvaṃ syātsudhayā pitṛbhiḥ samam ||
puṣpairabhyarcayelliṃgaṃ yathākālodbhavaiścayaḥ
||31||तर्पितं तेन विश्वं स्यात्सुधया पितृभिः समम् ॥
पुष्पैरभ्यर्चयेल्लिंगं यथाकालोद्भवैश्चयः
tena saṃpūjitaṃ viśvaṃ sakalaṃ nātra saṃśayaḥ ||
naivedyaṃ tatra yo dadyālliṃgasyāgre vicakṣaṇaḥ
||32||तेन संपूजितं विश्वं सकलं नात्र संशयः ॥
नैवेद्यं तत्र यो दद्याल्लिंगस्याग्रे विचक्षणः
bhojitaṃ tena viśvaṃ syālliṃgasyaivaṃ phalaṃ mahat ||
kimatra bahunoktena svalpaṃ vā yadi va bahu
||33||भोजितं तेन विश्वं स्याल्लिंगस्यैवं फलं महत् ॥
किमत्र बहुनोक्तेन स्वल्पं वा यदि व बहु
liṃgasya kriyate yacca tatsarvaṃ viśvaprītidam ||
tacca ligaṃ sthāpayedyaḥ śucau deśe subhaktitaḥ
||34||लिंगस्य क्रियते यच्च तत्सर्वं विश्वप्रीतिदम् ॥
तच्च लिगं स्थापयेद्यः शुचौ देशे सुभक्तितः
sa sarvapāpanirmukto rudraloke pramodate ||
yannityaṃ yajato yajñaiḥ phalamāhurmanīṣiṇaḥ
||35||स सर्वपापनिर्मुक्तो रुद्रलोके प्रमोदते ॥
यन्नित्यं यजतो यज्ञैः फलमाहुर्मनीषिणः
tacca sthāpayato liṃgaṃ śivasya śubhalakṣaṇam ||
yathāgniḥ sarvadevānāṃ mukhaṃ skanda prakīrtyate
||36||तच्च स्थापयतो लिंगं शिवस्य शुभलक्षणम् ॥
यथाग्निः सर्वदेवानां मुखं स्कन्द प्रकीर्त्यते
tathaiva sarvajagatāṃ mukhaṃ liṃgaṃ na saṃśayaḥ ||
prāraṃbhānmucyate pāpaiḥ sarvajanmakṛtairapi
||37||तथैव सर्वजगतां मुखं लिंगं न संशयः ॥
प्रारंभान्मुच्यते पापैः सर्वजन्मकृतैरपि
atītaṃ ca tathāgāmi kulānāṃ tārayecchatam ||
mṛnmayaṃ kāṣṭhaniṣpannaṃ pakveṣṭaṃ śailameva ca
||38||अतीतं च तथागामि कुलानां तारयेच्छतम् ॥
मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पक्वेष्टं शैलमेव च
kṛtamāyatanaṃ dadyātkramācchataguṇaṃ phalam ||
kalaśaṃ tatra cāropya ekaviṃśatkulairyutaḥ
||39||कृतमायतनं दद्यात्क्रमाच्छतगुणं फलम् ॥
कलशं तत्र चारोप्य एकविंशत्कुलैर्युतः
ākalpāṃtaṃ rudraloke modate rudravatsukhī ||
evaṃvidhaphalaṃ liṃgamato bhūyo'pyadho na hi
||40||आकल्पांतं रुद्रलोके मोदते रुद्रवत्सुखी ॥
एवंविधफलं लिंगमतो भूयोऽप्यधो न हि
tasmādatra mahāsena liṃgaṃ sthāpitumarhasi ||
yaduktametadaślīlaṃ yadi kiṃcana cātra cet
||41||तस्मादत्र महासेन लिंगं स्थापितुमर्हसि ॥
यदुक्तमेतदश्लीलं यदि किंचन चात्र चेत्
tadbravītu mahā sena svayaṃ sākṣī maheśvaraḥ ||
evaṃ vadati goviṃde sādhuvādo mahānabhūt
||42||तद्ब्रवीतु महा सेन स्वयं साक्षी महेश्वरः ॥
एवं वदति गोविंदे साधुवादो महानभूत्
mahādevo hyathāliṃgya skandaṃ vacanabravīt ||
yadbhavānmama bhakteṣu prakaroti kṛpāṃ parām
||43||महादेवो ह्यथालिंग्य स्कन्दं वचनब्रवीत् ॥
यद्भवान्मम भक्तेषु प्रकरोति कृपां पराम्
tenāpi paramā prītirmama jātā tavopari ||
kiṃ tu yadbhagavānāha vāsudevo jagadguruḥ
||44||तेनापि परमा प्रीतिर्मम जाता तवोपरि ॥
किं तु यद्भगवानाह वासुदेवो जगद्गुरुः
tattthā nānyathā kiṃcidatra proktaṃ hi viṣṇunā ||
yo hyahaṃ sa harirjñeyo yo hariḥ so'hamityutā
||45||तत्त्था नान्यथा किंचिदत्र प्रोक्तं हि विष्णुना ॥
यो ह्यहं स हरिर्ज्ञेयो यो हरिः सोऽहमित्युता
nāvayoraṃtaraṃ kiṃciddīpayoriva suvrata ||
enaṃ dveṣṭi sa māṃ dveṣṭiyonvetyenaṃ sa mā'nugaḥ
||46||नावयोरंतरं किंचिद्दीपयोरिव सुव्रत ॥
एनं द्वेष्टि स मां द्वेष्टियोन्वेत्येनं स माऽनुगः
iti skanda vijānāti sa madbhaktonyathā na hi
||47||इति स्कन्द विजानाति स मद्भक्तोन्यथा न हि
skanda uvāca
evamevāsmi jānāmi tvāṃ ca viṣṇuṃ ca śaṃkara
||48||एवमेवास्मि जानामि त्वां च विष्णुं च शंकर
yacca liṃgakṛte prāha harirmāṃ dharmavatsalaḥ ||
khe vāṇī tārakavadhe evameva purāha mām
||49||यच्च लिंगकृते प्राह हरिर्मां धर्मवत्सलः ॥
खे वाणी तारकवधे एवमेव पुराह माम्
liṃgaṃ saṃsthāpayiṣyāmi sarvapāpā pahaṃ tataḥ ||
ekaṃ yatra pratijñā me gṛhītāsya vadhāya ca
||50||लिंगं संस्थापयिष्यामि सर्वपापा पहं ततः ॥
एकं यत्र प्रतिज्ञा मे गृहीतास्य वधाय च
dvitīyaṃ yatra niḥsattvasatyaktaḥ śaktyā'suro'bhavat ||
tṛtīyaṃ yatra nihato hatyā pāpopaśāṃtidam
||51||द्वितीयं यत्र निःसत्त्वसत्यक्तः शक्त्याऽसुरोऽभवत् ॥
तृतीयं यत्र निहतो हत्या पापोपशांतिदम्
ityuktvā viśvakarmāṇamāhūya prāha pāvakiḥ ||
trīṇi liṃgāni śuddhāni śīghraṃ tvaṃ kartumarhasi
||52||इत्युक्त्वा विश्वकर्माणमाहूय प्राह पावकिः ॥
त्रीणि लिंगानि शुद्धानि शीघ्रं त्वं कर्तुमर्हसि
vacanādbāhuleyasya nirmame devavarddhakiḥ ||
trīṇi liṃgāni śuddhāni nyavedayata tāni ca
||53||वचनाद्बाहुलेयस्य निर्ममे देववर्द्धकिः ॥
त्रीणि लिंगानि शुद्धानि न्यवेदयत तानि च
tato brahmādibhiḥ sārdhaṃ viṣṇunā śaṃkareṇa ca ||
pūrvaṃ saṃsthāpayāmāsa paścimāyāmadūrataḥ
||54||ततो ब्रह्मादिभिः सार्धं विष्णुना शंकरेण च ॥
पूर्वं संस्थापयामास पश्चिमायामदूरतः
pratijñeśvaramityeva liṃgaṃ paramaśobhanam ||
aṣṭamyāṃ bahule cātra caitre snātvā upoṣya ca
||55||प्रतिज्ञेश्वरमित्येव लिंगं परमशोभनम् ॥
अष्टम्यां बहुले चात्र चैत्रे स्नात्वा उपोष्य च
pūjāṃ ca jāgaraṃ kṛtvā mucyetpāruṣyapāpataḥ ||
ityāha skaṃdaprītyarthaṃ svayaṃ tatra maheśvaraḥ
||56||पूजां च जागरं कृत्वा मुच्येत्पारुष्यपापतः ॥
इत्याह स्कंदप्रीत्यर्थं स्वयं तत्र महेश्वरः
tato dvitīyaṃ liṃgaṃ tu vahnikoṇāśritaṃ tathā ||
sthāpayāmāsa saraso yatra śaktirviniryayau
||57||ततो द्वितीयं लिंगं तु वह्निकोणाश्रितं तथा ॥
स्थापयामास सरसो यत्र शक्तिर्विनिर्ययौ
kapāleśvaramityeva liṃgaṃ pāpāpahaṃ śubham ||
śaktiṃ ca tāmabhiṣṭūya sthāpayāmāsa tatra ca
||58||कपालेश्वरमित्येव लिंगं पापापहं शुभम् ॥
शक्तिं च तामभिष्टूय स्थापयामास तत्र च
kapāleśvarasāṃnidhyaṃ devīṃ kāpālikeśvarīm ||
tatra cottaradigbhāge śakticchidraṃ pracakṣate
||59||कपालेश्वरसांनिध्यं देवीं कापालिकेश्वरीम् ॥
तत्र चोत्तरदिग्भागे शक्तिच्छिद्रं प्रचक्षते
pātālagaṃgā yatrāstiṃ sarvapāpaharā śivā ||
tatra snātvā dadau skaṃdaḥ kṛpayābhipariplutaḥ
||60||पातालगंगा यत्रास्तिं सर्वपापहरा शिवा ॥
तत्र स्नात्वा ददौ स्कंदः कृपयाभिपरिप्लुतः
tadā toyaṃ tārakāya sahitaḥ sarvadaivataiḥ
||61||तदा तोयं तारकाय सहितः सर्वदैवतैः
kāśyapeyāya vajrāṃgatanayāya mahātmane ||
rudrabhaktāya satilamakṣayyodakamastviti
||62||काश्यपेयाय वज्रांगतनयाय महात्मने ॥
रुद्रभक्ताय सतिलमक्षय्योदकमस्त्विति
tato maheśvaraḥ prītaḥ prāha skaṃdasya śrṛṇvataḥ ||
caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe madhau caivātra yo naraḥ ||
snātvopoṣya samabhyarcya kapāleśvaramīśvarīm
||63||ततो महेश्वरः प्रीतः प्राह स्कंदस्य श्रृण्वतः ॥
चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे मधौ चैवात्र यो नरः ॥
स्नात्वोपोष्य समभ्यर्च्य कपालेश्वरमीश्वरीम्
tejovadhasamudbhūtapātakena sa mucyate
||64||तेजोवधसमुद्भूतपातकेन स मुच्यते
asyāmeva tithau somaḥ śivayogaśca taitilam ||
ṣaḍyogaḥ śakticchidreyo dinaṃ rudraṃ japanniśi ||
snātvātra saśarīro vai rudralokaṃ vrajīṣyati
||65||अस्यामेव तिथौ सोमः शिवयोगश्च तैतिलम् ॥
षड्योगः शक्तिच्छिद्रेयो दिनं रुद्रं जपन्निशि ॥
स्नात्वात्र सशरीरो वै रुद्रलोकं व्रजीष्यति
kapāleśasya sāṃnidhye śakticchidraṃ hi kīrtyate ||
tasya tulyaṃ paraṃ tīrthaṃ pṛthivyāṃ naiva vidyate
||66||कपालेशस्य सांनिध्ये शक्तिच्छिद्रं हि कीर्त्यते ॥
तस्य तुल्यं परं तीर्थं पृथिव्यां नैव विद्यते
iti śrutvā rudravākyaṃ skaṃdaḥ prīto'bhavadbhṛśam ||
devāśca muditāḥ sarve sādhusādhviti te jaguḥ
||67||इति श्रुत्वा रुद्रवाक्यं स्कंदः प्रीतोऽभवद्भृशम् ॥
देवाश्च मुदिताः सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārasthāpitajñeśvaraśakticcidreśvara māhātmyavarṇanaṃ nāma trayastriṃśo.़dhyāyaḥ || 33 ||