मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Skandapurāṇam — Kaumārikākhaṇḍaḥ, adhyāya 58

3
Māheśvarakhaṇḍaḥ · Kaumārikākhaṇḍaḥ · 58

guptakṣetramidaṃ kasmātkasmādguptaṃ ca nārada

arjuna uvāca

guptakṣetramidaṃ kasmātkasmādguptaṃ ca nārada ||

yasya prabhāvaḥ sumahānnaiva kasyāpi saṃstutaḥ

||1||

गुप्तक्षेत्रमिदं कस्मात्कस्माद्गुप्तं च नारद ॥

यस्य प्रभावः सुमहान्नैव कस्यापि संस्तुतः

nārada uvāca

purātanāmatra kathāṃ guptakṣetrasya kāraṇe ||

śṛṇu pāṃḍava śāpena guptamāsīdidaṃ yathā

||2||

पुरातनामत्र कथां गुप्तक्षेत्रस्य कारणे ॥

शृणु पांडव शापेन गुप्तमासीदिदं यथा

purā nimitte kasmiṃścitsarvatīrthādhidaivatāḥ ||

praṇāmāya brahmasado brahmāṇaṃ sahitā yayuḥ

||3||

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्सर्वतीर्थाधिदैवताः ॥

प्रणामाय ब्रह्मसदो ब्रह्माणं सहिता ययुः

puṣkarasya prabhāsasya nimiṣasyārbudasya ca ||

kurukṣetrasya kṣetrasya dharmāraṇyasya devatāḥ

||4||

पुष्करस्य प्रभासस्य निमिषस्यार्बुदस्य च ॥

कुरुक्षेत्रस्य क्षेत्रस्य धर्मारण्यस्य देवताः

vastrāpathasya śvetasya phalgutīrthaṃ sya cāpi yāḥ ||

kedārasya tathānyeṣāṃ kṣetrāṇāṃ koṭiśo'pi yāḥ

||5||

वस्त्रापथस्य श्वेतस्य फल्गुतीर्थं स्य चापि याः ॥

केदारस्य तथान्येषां क्षेत्राणां कोटिशोऽपि याः

siṃdhusāgarayogasya mahīsāgarakasya ca ||

gaṃgāsāgarayogasya adhipāḥ sūkarasya ca

||6||

सिंधुसागरयोगस्य महीसागरकस्य च ॥

गंगासागरयोगस्य अधिपाः सूकरस्य च

gaṃgārevāmukhīnāṃ tu nadīnāmadhidevatāḥ ||

śoṇahradapurogāṇāṃ hradānāṃ cādhidevatāḥ

||7||

गंगारेवामुखीनां तु नदीनामधिदेवताः ॥

शोणह्रदपुरोगाणां ह्रदानां चाधिदेवताः

te sarve saṃghaśo bhūtvā śraiṣṭhya jñānāya cātmanaḥ ||

samupājagmuramalā mahatīṃ brahmaṇaḥ sabhām

||8||

ते सर्वे संघशो भूत्वा श्रैष्ठ्य ज्ञानाय चात्मनः ॥

समुपाजग्मुरमला महतीं ब्रह्मणः सभाम्

tatra tīrthāni sarvāṇi samāyātāni vīkṣya saḥ ||

uttasthau sahitaḥ sarvaiḥ sabhāsadbhiḥ pitāmahaḥ

||9||

तत्र तीर्थानि सर्वाणि समायातानि वीक्ष्य सः ॥

उत्तस्थौ सहितः सर्वैः सभासद्भिः पितामहः

praṇamya sarvatīrthebhyaḥ prabaddhakarasaṃpuṭaḥ ||

tīrthāni bhagavānāha vismayotphullalocanaḥ

||10||

प्रणम्य सर्वतीर्थेभ्यः प्रबद्धकरसंपुटः ॥

तीर्थानि भगवानाह विस्मयोत्फुल्ललोचनः

adya naḥ sadma sakalaṃ yuṣmābhiratipāvitam ||

vayaṃ ca pāvitā bhūyo yuṣmākaṃ darśanādapi

||11||

अद्य नः सद्म सकलं युष्माभिरतिपावितम् ॥

वयं च पाविता भूयो युष्माकं दर्शनादपि

tīrthānāṃ darśanaṃ śreyaḥ sparśanaṃ snānameva ca ||

kīrtanaṃ smaraṇaṃ cāpi na syātpuṇyaṃ vinā param

||12||

तीर्थानां दर्शनं श्रेयः स्पर्शनं स्नानमेव च ॥

कीर्तनं स्मरणं चापि न स्यात्पुण्यं विना परम्

mahāpāpānvitā raudrāstvapi ye syuḥ suniṣṭhurāḥ ||

te'pi tīrthaiḥ prapūyaṃte kiṃ punardharmasaṃsthitāḥ

||13||

महापापान्विता रौद्रास्त्वपि ये स्युः सुनिष्ठुराः ॥

तेऽपि तीर्थैः प्रपूयंते किं पुनर्धर्मसंस्थिताः

evamuktvā pulastyaṃ sa putramabhyādideśa ha ||

śīghramarghaṃ tīrthahetoḥ samānaya yathārcaye

||14||

एवमुक्त्वा पुलस्त्यं स पुत्रमभ्यादिदेश ह ॥

शीघ्रमर्घं तीर्थहेतोः समानय यथार्चये

pulastya uvāca

asaṃkhyānīha tīrthāni dṛśyaṃte padmasaṃbhava ||

yathā diśasi māṃ tāta arghamekamupānaye

||15||

असंख्यानीह तीर्थानि दृश्यंते पद्मसंभव ॥

यथा दिशसि मां तात अर्घमेकमुपानये

dharmapravacane śloko yata eṣa pragīyate

||16||

धर्मप्रवचने श्लोको यत एष प्रगीयते

bhaveyuryadyasaṃkhyātā arghayogyāḥ samarcane ||

tatasteṣāṃ variṣṭhāya dātavyo'rghaḥ kilaikataḥ

||17||

भवेयुर्यद्यसंख्याता अर्घयोग्याः समर्चने ॥

ततस्तेषां वरिष्ठाय दातव्योऽर्घः किलैकतः

brahmovāca

sābhiprāyaṃ sādhu vatsa tvayā proktamidaṃ vacaḥ ||

evaṃ kuruṣvaikamarghamānaya tvaṃ suśīghrataḥ

||18||

साभिप्रायं साधु वत्स त्वया प्रोक्तमिदं वचः ॥

एवं कुरुष्वैकमर्घमानय त्वं सुशीघ्रतः

nārada uvāca

tataḥ pulastyo vegena samāninye'rghamuttamam ||

taṃ ca brahmā kare gṛhya tīrthānyāheti bhāratīm

||19||

ततः पुलस्त्यो वेगेन समानिन्येऽर्घमुत्तमम् ॥

तं च ब्रह्मा करे गृह्य तीर्थान्याहेति भारतीम्

sarvairbhavadbhiḥ saṃhatya mukhyastvekaḥ prakīrtyatām ||

tasmai cārghaṃ prayacchāmi naivaṃ māmanayaḥ spṛśet

||20||

सर्वैर्भवद्भिः संहत्य मुख्यस्त्वेकः प्रकीर्त्यताम् ॥

तस्मै चार्घं प्रयच्छामि नैवं मामनयः स्पृशेत्

tīrthānyūcuḥ

na vayaṃ śreṣṭhatāṃ vidmaḥ kathaṃcana parasparam ||

asmāddhetośca saṃprāptā jñātvā dehi tvameva tat

||21||

न वयं श्रेष्ठतां विद्मः कथंचन परस्परम् ॥

अस्माद्धेतोश्च संप्राप्ता ज्ञात्वा देहि त्वमेव तत्

brahmovāca

nāhaṃ vedmi śreṣṭhatāṃ vaḥ kathaṃcana namo'stu vaḥ ||

sarve cāpāramāhātmyaṃ svayaṃ me vaktumarhatha

||22||

नाहं वेद्मि श्रेष्ठतां वः कथंचन नमोऽस्तु वः ॥

सर्वे चापारमाहात्म्यं स्वयं मे वक्तुमर्हथ

yatra gaṃgā gayā kāśī puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā ||

kurukṣetraṃ tathā revā mahīsāgarasaṃgamaḥ

||23||

यत्र गंगा गया काशी पुष्करं नैमिषं तथा ॥

कुरुक्षेत्रं तथा रेवा महीसागरसंगमः

prabhāsādyāni śataśo yatra nastatra kā matiḥ

||24||

प्रभासाद्यानि शतशो यत्र नस्तत्र का मतिः

nārada uvāca

evamukte padmabhuvā kopi novāca kiṃcana ||

cireṇedaṃ tataḥ prāha mahīsāgarasaṃgamaḥ

||25||

एवमुक्ते पद्मभुवा कोपि नोवाच किंचन ॥

चिरेणेदं ततः प्राह महीसागरसंगमः

mamainamarghaṃ tvaṃ yaccha caturānana śīghrataḥ ||

yataḥ koṭikalāyāṃ vā mama ko'pi na pūryate

||26||

ममैनमर्घं त्वं यच्छ चतुरानन शीघ्रतः ॥

यतः कोटिकलायां वा मम कोऽपि न पूर्यते

yataścendradyumnarājñā tāpyamānā vasuṃdharā ||

sarvatīrthadravībhūtā mahīnāmābhavannadī

||27||

यतश्चेन्द्रद्युम्नराज्ञा ताप्यमाना वसुंधरा ॥

सर्वतीर्थद्रवीभूता महीनामाभवन्नदी

sā ca sarvāṇi tīrthāni saṃyuktāni mayā saha ||

sarvatīrthamayastasmādasmi khyāto jagattraye

||28||

सा च सर्वाणि तीर्थानि संयुक्तानि मया सह ॥

सर्वतीर्थमयस्तस्मादस्मि ख्यातो जगत्त्रये

guhena ca mahāliṃgaṃ kumāreśvaramīśvaram ||

saṃsthāpya tīrthamukhyatvaṃ mama dattaṃ mahātmanā

||29||

गुहेन च महालिंगं कुमारेश्वरमीश्वरम् ॥

संस्थाप्य तीर्थमुख्यत्वं मम दत्तं महात्मना

nāradenāpi mattīre sthānaṃ saṃsthāpya śobhanam ||

sarvebhyaḥ puṇyakṣetrebhyo dattaṃ śraiṣṭhyaṃ purā mama

||30||

नारदेनापि मत्तीरे स्थानं संस्थाप्य शोभनम् ॥

सर्वेभ्यः पुण्यक्षेत्रेभ्यो दत्तं श्रैष्ठ्यं पुरा मम

evaṃ tribhirhetuvarairmamevārghaḥ pradīyatām ||

guṇaikadeśe'pi samaṃ mama tīrthaṃ na vai param

||31||

एवं त्रिभिर्हेतुवरैर्ममेवार्घः प्रदीयताम् ॥

गुणैकदेशेऽपि समं मम तीर्थं न वै परम्

ityukte vacane pārtha tīrtharājena bhārata ||

sarve nocuḥ kiṃcanāpi kiṃ brahmā vakṣyatīti yat

||32||

इत्युक्ते वचने पार्थ तीर्थराजेन भारत ॥

सर्वे नोचुः किंचनापि किं ब्रह्मा वक्ष्यतीति यत्

tato brahmasuto jyeṣṭhaḥ śvetamālyānulepanaḥ ||

dakṣiṇaṃ bāhumuddhatya dharmo vacanamabravīt

||33||

ततो ब्रह्मसुतो ज्येष्ठः श्वेतमाल्यानुलेपनः ॥

दक्षिणं बाहुमुद्धत्य धर्मो वचनमब्रवीत्

aho kaṣṭamidaṃ kūktaṃ tīrtharājena mohataḥ ||

santo'pi na guṇā vācyāḥ svayaṃ sadbhiḥ svakā yataḥ

||34||

अहो कष्टमिदं कूक्तं तीर्थराजेन मोहतः ॥

सन्तोऽपि न गुणा वाच्याः स्वयं सद्भिः स्वका यतः

svīyānguṇānsvayaṃ yo hi sampatsu prakṣipanparān ||

bravīti rājasastveṣa hyahaṃkāro jugupsitaḥ

||35||

स्वीयान्गुणान्स्वयं यो हि सम्पत्सु प्रक्षिपन्परान् ॥

ब्रवीति राजसस्त्वेष ह्यहंकारो जुगुप्सितः

tasmādasmādahaṃkārātsatsvapyeṣu guṇeṣu ca ||

aprakhyātaṃ dhvastarūpamidaṃ tīrthaṃ bhaviṣyati

||36||

तस्मादस्मादहंकारात्सत्स्वप्येषु गुणेषु च ॥

अप्रख्यातं ध्वस्तरूपमिदं तीर्थं भविष्यति

staṃbhatīrthamiti khyātaṃ stambho garvaḥ kṛto yataḥ ||

staṃbhasya hi phalaṃ sadyo brahmāpi prāpa kiṃ paraḥ

||37||

स्तंभतीर्थमिति ख्यातं स्तम्भो गर्वः कृतो यतः ॥

स्तंभस्य हि फलं सद्यो ब्रह्मापि प्राप किं परः

ityukte dharmadevena hāheti rava utthitaḥ ||

tataḥ śīghraṃ samāyāto yogīśo'haṃ ca pāṃḍava

||38||

इत्युक्ते धर्मदेवेन हाहेति रव उत्थितः ॥

ततः शीघ्रं समायातो योगीशोऽहं च पांडव

guhastato vacaḥ prāha dharmadevasamāgame ||

ayuktametacchāpo'yaṃ datto yaddharma dhārṣṭyataḥ

||39||

गुहस्ततो वचः प्राह धर्मदेवसमागमे ॥

अयुक्तमेतच्छापोऽयं दत्तो यद्धर्म धार्ष्ट्यतः

bravītu ko'pi sarveṣāṃ tīrthānāṃ teṣu vartatām ||

yadyaiśvaryaṃ nārhatesau mahīsāgarasaṃgamaḥ

||40||

ब्रवीतु कोऽपि सर्वेषां तीर्थानां तेषु वर्तताम् ॥

यद्यैश्वर्यं नार्हतेसौ महीसागरसंगमः

tiṣṭhatvātmaguṇo yacca tīrtharājena varṇitaḥ ||

tatra ko viguṇo nāma mithyāvādī yato guṇaḥ

||41||

तिष्ठत्वात्मगुणो यच्च तीर्थराजेन वर्णितः ॥

तत्र को विगुणो नाम मिथ्यावादी यतो गुणः

aho na yuktaṃ pālānāṃ yadi te'pyavimṛśya ca ||

evamarthānkariṣyaṃti kaṃ yāṃti śaraṇaṃ prajāḥ

||42||

अहो न युक्तं पालानां यदि तेऽप्यविमृश्य च ॥

एवमर्थान्करिष्यंति कं यांति शरणं प्रजाः

evamukte guhenātha dharmo vacanamabravīt ||

satyametadyadarho'yaṃ mahīsāgarasaṃgamaḥ

||43||

एवमुक्ते गुहेनाथ धर्मो वचनमब्रवीत् ॥

सत्यमेतद्यदर्होऽयं महीसागरसंगमः

mukhyatvaṃ sarvatīrthānāmarghaṃ cāpi pitāmahāt ||

kiṃtu nātmaguṇā vācyāḥ satāmetatsadā vratam ||

parokṣepi svapraśaṃsā brahmāṇamapi cālayet

||44||

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् ॥

किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् ॥

परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

svapraśaṃsāṃ prakurvāṇaḥ parākṣepasamanvitām ||

kiṃ divaḥ pṛthivīṃ pūrvaṃ yayātirna papāta ha ||

yāni pūrvaṃ pramāṇāni kṛtānīśena dhīmatā

||45||

स्वप्रशंसां प्रकुर्वाणः पराक्षेपसमन्विताम् ॥

किं दिवः पृथिवीं पूर्वं ययातिर्न पपात ह ॥

यानि पूर्वं प्रमाणानि कृतानीशेन धीमता

tāni sampālanīyāni tāni ko'ti kramedbudhaḥ ||

tava pitrā samādiśya yadarthaṃ sthāpitā vayam

||46||

तानि सम्पालनीयानि तानि कोऽति क्रमेद्बुधः ॥

तव पित्रा समादिश्य यदर्थं स्थापिता वयम्

pālayāmāsa etacca tvaṃ pālayitumarhasi ||

īśvarāḥ svapramāṇena bhavaṃto yadi kurvate

||47||

पालयामास एतच्च त्वं पालयितुमर्हसि ॥

ईश्वराः स्वप्रमाणेन भवंतो यदि कुर्वते

tadasmābhiridaṃ yuktaṃ śāsanaṃ diśyatāṃ param ||

evamuktvā svīyamudrāṃ moktukāmaṃ vṛṣaṃ tadā

||48||

तदस्माभिरिदं युक्तं शासनं दिश्यतां परम् ॥

एवमुक्त्वा स्वीयमुद्रां मोक्तुकामं वृषं तदा

ahaṃ prastāvamanvīkṣya vākyametadudairayam ||

namo dharmāya mahate viśvadhātre mahātmane

||49||

अहं प्रस्तावमन्वीक्ष्य वाक्यमेतदुदैरयम् ॥

नमो धर्माय महते विश्वधात्रे महात्मने

brahmaviṣṇuśivairnityaṃ pūjitāyāghanāśine ||

yadi mudrāṃ bhavāndharma parityakṣyati karhicit

||50||

ब्रह्मविष्णुशिवैर्नित्यं पूजितायाघनाशिने ॥

यदि मुद्रां भवान्धर्म परित्यक्ष्यति कर्हिचित्

tadasmākaṃ kuto bhāvo mā viśvaṃ nāśaya prabho ||

yogīśvaraṃ guhaṃ cāpi saṃmānayitumarhasi

||51||

तदस्माकं कुतो भावो मा विश्वं नाशय प्रभो ॥

योगीश्वरं गुहं चापि संमानयितुमर्हसि

śivavanmānanīyo hi yataḥ sākṣācchivātmajaḥ ||

tvāṃ ca devo guhaḥ svāmī saṃmānayitumarhati

||52||

शिववन्माननीयो हि यतः साक्षाच्छिवात्मजः ॥

त्वां च देवो गुहः स्वामी संमानयितुमर्हति

yuvayoraikyabhāvena sukhaṃ jīvedidaṃ jagat ||

tvayā pradattaḥ śāpo'yaṃ mā pratyākhyātilakṣaṇaḥ

||53||

युवयोरैक्यभावेन सुखं जीवेदिदं जगत् ॥

त्वया प्रदत्तः शापोऽयं मा प्रत्याख्यातिलक्षणः

anugrahaśca kriyatāṃ tīrtharājasya mānada

||54||

अनुग्रहश्च क्रियतां तीर्थराजस्य मानद

evamuccaramāṇaṃ māṃ praśasyāhāpi padmabhūḥ ||

sādhvetannāradenoktaṃ dharmaitadvacanaṃ kuru

||55||

एवमुच्चरमाणं मां प्रशस्याहापि पद्मभूः ॥

साध्वेतन्नारदेनोक्तं धर्मैतद्वचनं कुरु

sammānaya guhaṃ cāpi guhaḥ svāmī yato hi naḥ ||

evamukte brahmaṇā ca dharmo vacanamabravīt

||56||

सम्मानय गुहं चापि गुहः स्वामी यतो हि नः ॥

एवमुक्ते ब्रह्मणा च धर्मो वचनमब्रवीत्

namo guhāya siddhāya kiṃkarāyasya te vayam ||

madīyāṃ skanda vijñaptiṃ nāthaināmavadhāraya

||57||

नमो गुहाय सिद्धाय किंकरायस्य ते वयम् ॥

मदीयां स्कन्द विज्ञप्तिं नाथैनामवधारय

staṃbhādetanmahātīrthamaprasiddhaṃ bhaviṣyati ||

staṃbhatīrthamiti khyātaṃ suprasiddhaṃ bhaviṣyati

||58||

स्तंभादेतन्महातीर्थमप्रसिद्धं भविष्यति ॥

स्तंभतीर्थमिति ख्यातं सुप्रसिद्धं भविष्यति

stambhatīrthamiti khyātaṃ sarvatīrthaphalapradam ||

yaścātra snānadānāni prakariṣyati mānavaḥ

||59||

स्तम्भतीर्थमिति ख्यातं सर्वतीर्थफलप्रदम् ॥

यश्चात्र स्नानदानानि प्रकरिष्यति मानवः

yathoktaṃ ca phalaṃ tasya sphuṭaṃ sarvaṃ bhaviṣyati ||

śanivāre hyamāvāsyā bhavettasyāḥ phalaṃ ca yat

||60||

यथोक्तं च फलं तस्य स्फुटं सर्वं भविष्यति ॥

शनिवारे ह्यमावास्या भवेत्तस्याः फलं च यत्

mahīsāgarayātrāyāṃ bhavettaccāvadhāraya ||

prabhāsadaśayātrābhiḥ saptabhiḥ puṣkarasya ca

||61||

महीसागरयात्रायां भवेत्तच्चावधारय ॥

प्रभासदशयात्राभिः सप्तभिः पुष्करस्य च

aṣṭābhiśca prayāgasya tatphalaṃ prabhaviṣyati ||

paṃcabhiḥ kurukṣetrasya nakulīśasya ca tribhiḥ

||62||

अष्टाभिश्च प्रयागस्य तत्फलं प्रभविष्यति ॥

पंचभिः कुरुक्षेत्रस्य नकुलीशस्य च त्रिभिः

arbudasya ca yatṣaḍbhistatphalaṃ ca bhaviṣyati ||

vastrāpathasya tisṛbhirgaṃgāyāḥ paṃcabhiśca yat

||63||

अर्बुदस्य च यत्षड्भिस्तत्फलं च भविष्यति ॥

वस्त्रापथस्य तिसृभिर्गंगायाः पंचभिश्च यत्

kūpodaryāścaturbhiśca tatphalaṃ prabhaviṣyati ||

kāśyāḥ ṣaḍbhistathā yatsyādgodāvaryāśca paṃcabhiḥ

||64||

कूपोदर्याश्चतुर्भिश्च तत्फलं प्रभविष्यति ॥

काश्याः षड्भिस्तथा यत्स्याद्गोदावर्याश्च पंचभिः

tatphalaṃ staṃbhatīrthe vai śanidarśe bhaviṣyati ||

evaṃ datte vare skaṃdastadā prītamanābhavat

||65||

तत्फलं स्तंभतीर्थे वै शनिदर्शे भविष्यति ॥

एवं दत्ते वरे स्कंदस्तदा प्रीतमनाभवत्

brahmāpi staṃbhatīrthāya dadāvarghaṃ samāhitaḥ ||

dadau ca sarvatīrthānāṃ śreṣṭhatvamamitadyutiḥ

||66||

ब्रह्मापि स्तंभतीर्थाय ददावर्घं समाहितः ॥

ददौ च सर्वतीर्थानां श्रेष्ठत्वममितद्युतिः

tīrthāni ca guhaṃ nāthaṃ sammānya visasarja saḥ ||

evametatpurā vṛttaṃ guptakṣetrasya kāraṇam

||67||

तीर्थानि च गुहं नाथं सम्मान्य विससर्ज सः ॥

एवमेतत्पुरा वृत्तं गुप्तक्षेत्रस्य कारणम्

bhūyaścāpi prasiddhyarthaṃ preṣitāpsaraso'tra me ||

vimokṣitā grāharūpāttvayā tāśca kurūdvaha

||68||

भूयश्चापि प्रसिद्ध्यर्थं प्रेषिताप्सरसोऽत्र मे ॥

विमोक्षिता ग्राहरूपात्त्वया ताश्च कुरूद्वह

yato dharmasya sarvasya nānārūpaiḥ pravartataḥ ||

paritrāṇāya bhavataḥ kṛṣṇasya ca bhavo bhave

||69||

यतो धर्मस्य सर्वस्य नानारूपैः प्रवर्ततः ॥

परित्राणाय भवतः कृष्णस्य च भवो भवे

tadidaṃ varṇitaṃ tubhyaṃ sarvatīrthaphalaṃ mahat ||

śrutvaitadāditaḥ pūrvaṃ pumānpāpaiḥ pramucyate

||70||

तदिदं वर्णितं तुभ्यं सर्वतीर्थफलं महत् ॥

श्रुत्वैतदादितः पूर्वं पुमान्पापैः प्रमुच्यते

sūta uvāca

śrutveti vijayo dhīmānpraśaśaṃsa suvismitaḥ ||

visṛṣṭo nāradādyaiśca dvārakāṃ prati jagmivān

||71||

श्रुत्वेति विजयो धीमान्प्रशशंस सुविस्मितः ॥

विसृष्टो नारदाद्यैश्च द्वारकां प्रति जग्मिवान्

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe mahīsāgaramāhātmyavarṇane'rjunatīrthayātrāparisamāptivarṇanaṃnāmaṣṭapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 58 ||