śrīmātāmāhātmyavarṇanam
pulastya uvāca
tato gacchennṛpaśreṣṭha śrīmātāṃ devavaṃditām ||
sarvakāmapradāṃ nṛṇāmihaloke paratra ca
||1||ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ श्रीमातां देववंदिताम् ॥
सर्वकामप्रदां नृणामिहलोके परत्र च
yā ca sarvamayī śaktiryayā vyāptamidaṃ jagat ||
sā tasminparvate sākṣātsvayaṃ vāsamarocayat
||2||या च सर्वमयी शक्तिर्यया व्याप्तमिदं जगत् ॥
सा तस्मिन्पर्वते साक्षात्स्वयं वासमरोचयत्
purā devayuge rājā kaliṃgonāma dānavaḥ ||
jarāmaraṇahīnosau devānāṃ ca bhayaṃkaraḥ
||3||पुरा देवयुगे राजा कलिंगोनाम दानवः ॥
जरामरणहीनोसौ देवानां च भयंकरः
tena sarvamidaṃ vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram ||
balaprabhāvataḥ svargo jitastena surādhipaḥ ||
brahmalokamanuprāpto devaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ
||4||तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
बलप्रभावतः स्वर्गो जितस्तेन सुराधिपः ॥
ब्रह्मलोकमनुप्राप्तो देवैः सर्वैः समन्वितः
tena daityena sarve'pi trāsitāḥ suramānavāḥ ||
kaliṃgonāma daityaḥ sa svayamindro babhūva ha
||5||तेन दैत्येन सर्वेऽपि त्रासिताः सुरमानवाः ॥
कलिंगोनाम दैत्यः स स्वयमिन्द्रो बभूव ह
vasavo marutaḥ sādhyā viśvedevāḥ surarṣayaḥ ||
tena sarve kṛtā daityā yathāyogyaṃ narādhipa
||6||वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाः सुरर्षयः ॥
तेन सर्वे कृता दैत्या यथायोग्यं नराधिप
yajñabhāgānsvayaṃ sarve bubhujuste ca dānavāḥ ||
tapo'rthe ca tato devā gatāḥ sarve'rbudācalam
||7||यज्ञभागान्स्वयं सर्वे बुभुजुस्ते च दानवाः ॥
तपोऽर्थे च ततो देवा गताः सर्वेऽर्बुदाचलम्
adyāpi devatākhātaṃ trailokye khyātimāgatam ||
tatra vrataparāḥ sarve patramūlaphalāśinaḥ
||8||अद्यापि देवताखातं त्रैलोक्ये ख्यातिमागतम् ॥
तत्र व्रतपराः सर्वे पत्रमूलफलाशिनः
avyaktāḥ paramatrāsāddhyāyaṃtaste ca saṃsthitāḥ ||
paṃcāgnisādhakāḥ kecittatra vrataparāyaṇāḥ
||9||अव्यक्ताः परमत्रासाद्ध्यायंतस्ते च संस्थिताः ॥
पंचाग्निसाधकाः केचित्तत्र व्रतपरायणाः
ekāhārā nirāhārā vāyubhakṣāstathā pare ||
anye māsopavāsāśca cāndrāyaṇaparāyaṇāḥ
||10||एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथा परे ॥
अन्ये मासोपवासाश्च चान्द्रायणपरायणाः
kṛcchrasāṃtapane niṣṭhā mahāpārākiṇaḥ pare ||
aṃbubhakṣā vāyubhakṣāḥ phenapāścoṣmapāḥ pare
||11||कृच्छ्रसांतपने निष्ठा महापाराकिणः परे ॥
अंबुभक्षा वायुभक्षाः फेनपाश्चोष्मपाः परे
japahomaparāścānye dhyānāsaktāstathā pare ||
balinaivadyadānaiśca gaṃdhadhūpairnarādhipa
||12||जपहोमपराश्चान्ये ध्यानासक्तास्तथा परे ॥
बलिनैवद्यदानैश्च गंधधूपैर्नराधिप
pūjayaṃtaḥ parāṃ śaktiṃ devīṃ svakāryahetave ||
evaṃ teṣāṃ vratasthānāṃ tapasā bhāvitātmanām ||
vimuktirabhavadrājansarveṣāṃ karmabandhanāt
||13||पूजयंतः परां शक्तिं देवीं स्वकार्यहेतवे ॥
एवं तेषां व्रतस्थानां तपसा भावितात्मनाम् ॥
विमुक्तिरभवद्राजन्सर्वेषां कर्मबन्धनात्
tataḥ pūrṇe sahasrāṃte varṣāṇāṃ nṛpasattama ||
devī pratyakṣatāṃ prāptā kanyakārūpadhāriṇī
||14||ततः पूर्णे सहस्रांते वर्षाणां नृपसत्तम ॥
देवी प्रत्यक्षतां प्राप्ता कन्यकारूपधारिणी
pūrvaṃ jātā mahārāja dhūmamūrtirbhayāvahā ||
tato jvālā tataḥ kanyā śuklavāso'nulepanā ||
dṛṣṭvā tāṃ tuṣṭuvurdevāḥ kṛtāṃjalipuṭāstataḥ
||15||पूर्वं जाता महाराज धूममूर्तिर्भयावहा ॥
ततो ज्वाला ततः कन्या शुक्लवासोऽनुलेपना ॥
दृष्ट्वा तां तुष्टुवुर्देवाः कृतांजलिपुटास्ततः
namo'stu sarvage devi namaste sarvapūjite ||
kāmage'cintye namaste tridaśāśraye
||16||नमोऽस्तु सर्वगे देवि नमस्ते सर्वपूजिते ॥
कामगेऽचिन्त्ये नमस्ते त्रिदशाश्रये
namaste paramādevi brahmayone namonamaḥ ||
ardhamātrekṣare caiva tasyārdhārdhe namonamaḥ
||17||नमस्ते परमादेवि ब्रह्मयोने नमोनमः ॥
अर्धमात्रेक्षरे चैव तस्यार्धार्धे नमोनमः
namaste padmapatrākṣi viśvamātarnamonamaḥ ||
namaste varade devi rajaḥsattvatamomayi
||18||नमस्ते पद्मपत्राक्षि विश्वमातर्नमोनमः ॥
नमस्ते वरदे देवि रजःसत्त्वतमोमयि
svasvarūpasthite devi tvaṃ ca saṃsāralakṣaṇam ||
tvaṃ buddhistvaṃ dhṛtiḥ kṣāṃtistvaṃ svāhā tvaṃ svadhā kṣamā
||19||स्वस्वरूपस्थिते देवि त्वं च संसारलक्षणम् ॥
त्वं बुद्धिस्त्वं धृतिः क्षांतिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा क्षमा
tvaṃ vṛddhistvaṃ gatiḥ kartrī śacī lakṣmīśca pārvatī ||
sāvitrī tvaṃ ca gāyatrī ajeyā pāpanāśinī
||20||त्वं वृद्धिस्त्वं गतिः कर्त्री शची लक्ष्मीश्च पार्वती ॥
सावित्री त्वं च गायत्री अजेया पापनाशिनी
yaccānyadatra deveśi trailokye'stītisaṃjñitam ||
tadrūpaṃ tāvakaṃ devi parvateṣu ca saṃsthitam
||21||यच्चान्यदत्र देवेशि त्रैलोक्येऽस्तीतिसंज्ञितम् ॥
तद्रूपं तावकं देवि पर्वतेषु च संस्थितम्
vahninā ca yathā kāṣṭhaṃ taṃtunā ca yathā paṭaḥ ||
tathā tvayā jagadvyāptaṃ guptā tvaṃ sarvataḥ sthitā
||22||वह्निना च यथा काष्ठं तंतुना च यथा पटः ॥
तथा त्वया जगद्व्याप्तं गुप्ता त्वं सर्वतः स्थिता
pulastya uvāca
evaṃ stutā jaganmātā tānuvāca surottamān ||
varo me yācyatāṃ śīghramabhīṣṭaḥ surasattamāḥ
||23||एवं स्तुता जगन्माता तानुवाच सुरोत्तमान् ॥
वरो मे याच्यतां शीघ्रमभीष्टः सुरसत्तमाः
kimatra guptabhāvena tiṣṭhatha śvabhramadhyagāḥ ||
madbhaktānāṃ bhayaṃ nāsti trailokyepi carācare
||24||किमत्र गुप्तभावेन तिष्ठथ श्वभ्रमध्यगाः ॥
मद्भक्तानां भयं नास्ति त्रैलोक्येपि चराचरे
devā ūcuḥ
kaliṃgena vayaṃ devi nirastāḥ saṃgare muhuḥ ||
tena vyāptamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||25||कलिंगेन वयं देवि निरस्ताः संगरे मुहुः ॥
तेन व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
yajñabhāgo hṛto'smākaṃ daityānāṃ sa prakalpitaḥ ||
tena svargaḥ samākrāntaḥ surāḥ sarve nirākṛtāḥ
||26||यज्ञभागो हृतोऽस्माकं दैत्यानां स प्रकल्पितः ॥
तेन स्वर्गः समाक्रान्तः सुराः सर्वे निराकृताः
hatvā daityānyathā bhūyaḥ śakraḥ svapadamāpnuyāt ||
tathā kuru mahābhāge vara eṣo'smadīpsitaḥ
||27||हत्वा दैत्यान्यथा भूयः शक्रः स्वपदमाप्नुयात् ॥
तथा कुरु महाभागे वर एषोऽस्मदीप्सितः
devyuvāca
yathā yūyaṃ mayā sṛṣṭāstathaivāyaṃ mahāsuraḥ ||
viśeṣo nāsti me kaścidubhayoḥ surasattamāḥ
||28||यथा यूयं मया सृष्टास्तथैवायं महासुरः ॥
विशेषो नास्ति मे कश्चिदुभयोः सुरसत्तमाः
tasmāttānvārayiṣyāmi śakrādyāṃstridivātpunaḥ ||
evamuktvā varārohā preṣayāmāsa pārthiva
||29||तस्मात्तान्वारयिष्यामि शक्राद्यांस्त्रिदिवात्पुनः ॥
एवमुक्त्वा वरारोहा प्रेषयामास पार्थिव
dūtaṃ kaliṃgadaityāya tyaja tvaṃ tridivaṃ drutam ||
sa gatvā bāṣkaliṃ daityaṃ sāmapūrvaṃ vaco'bravīt
||30||दूतं कलिंगदैत्याय त्यज त्वं त्रिदिवं द्रुतम् ॥
स गत्वा बाष्कलिं दैत्यं सामपूर्वं वचोऽब्रवीत्
dūta uvāca
yā sā sarvagatā devī śaktirūpā śuci smitā ||
śrīmātā jagatāṃ mātā devairārādhitā parā ||
teṣāṃ tuṣṭā ca devī tvāmidaṃ vacanamabravīt
||31||या सा सर्वगता देवी शक्तिरूपा शुचि स्मिता ॥
श्रीमाता जगतां माता देवैराराधिता परा ॥
तेषां तुष्टा च देवी त्वामिदं वचनमब्रवीत्
svasthānaṃ gaccha śīghraṃ tvaṃ śakro yātu triviṣṭapam ||
madvākyāddānavaśreṣṭha devatvaṃ na bhavettava
||32||स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं शक्रो यातु त्रिविष्टपम् ॥
मद्वाक्याद्दानवश्रेष्ठ देवत्वं न भवेत्तव
pulastya uvāca
sa dūtavacanaṃ śrutvā dānavo madagarvitaḥ
||34||स दूतवचनं श्रुत्वा दानवो मदगर्वितः
ahaṃ lokeśvaro matvā sagarvamidamabravīt
||33||अहं लोकेश्वरो मत्वा सगर्वमिदमब्रवीत्
bāṣkaliruvāca
kā śrīmāteti ke devā nāsmātsvargaṃ tyajāmyaham ||
na tāṃ jānāmi tāṃścaiva gatvā brūhi mamājñayā
||34||का श्रीमातेति के देवा नास्मात्स्वर्गं त्यजाम्यहम् ॥
न तां जानामि तांश्चैव गत्वा ब्रूहि ममाज्ञया
na bhavadbhyasvahaṃ svargaṃ prayacchāmi kathaṃcana ||
dūto'vadhyo bhavedrājñāmapi vaire sudāruṇe ||
etasmātkāraṇāddūta na tvāṃ prāṇairviyojaye
||35||न भवद्भ्यस्वहं स्वर्गं प्रयच्छामि कथंचन ॥
दूतोऽवध्यो भवेद्राज्ञामपि वैरे सुदारुणे ॥
एतस्मात्कारणाद्दूत न त्वां प्राणैर्वियोजये
śrīmātāṃ yadi me dūta darśayiṣyasi cettataḥ ||
abhīṣṭānsaṃpradāsyāmi satyameva bravīmyaham
||36||श्रीमातां यदि मे दूत दर्शयिष्यसि चेत्ततः ॥
अभीष्टान्संप्रदास्यामि सत्यमेव ब्रवीम्यहम्
ahaṃ tvayā samaṃ tatra yāsye yatra sthitā ca sā ||
nigrahaṃ ca kariṣyāmi vākyaṃ me satyakāraṇam
||37||अहं त्वया समं तत्र यास्ये यत्र स्थिता च सा ॥
निग्रहं च करिष्यामि वाक्यं मे सत्यकारणम्
pulastya uvāca
evamuktvā madonmatto dūtena ca sa dānavaḥ ||
arbudaṃ prayayau tūrṇaṃ roṣeṇa mahatā vṛtaḥ
||38||एवमुक्त्वा मदोन्मत्तो दूतेन च स दानवः ॥
अर्बुदं प्रययौ तूर्णं रोषेण महता वृतः
dṛṣṭvā bāṣkalimāyāṃtaṃ devāḥ śakrapurogamāḥ ||
vāryamāṇāstadā devyā palāyanaparāyaṇāḥ
||39||दृष्ट्वा बाष्कलिमायांतं देवाः शक्रपुरोगमाः ॥
वार्यमाणास्तदा देव्या पलायनपरायणाः
bhayena mahatāviṣṭā diśo bhejuḥ samaṃtataḥ ||
athāsau bāṣkaliḥ prāptaḥ sainyena mahatā vṛtaḥ
||40||भयेन महताविष्टा दिशो भेजुः समंततः ॥
अथासौ बाष्कलिः प्राप्तः सैन्येन महता वृतः
śrīmātā tiṣṭhate yatra parvaterbudasaṃjñake ||
dūtaṃ ca preṣayāmāsa tamuvāca narādhipaḥ
||41||श्रीमाता तिष्ठते यत्र पर्वतेर्बुदसंज्ञके ॥
दूतं च प्रेषयामास तमुवाच नराधिपः
bāṣkaliruvāca
gaccha dūtavara brūhi śrīmātāṃ cāruhāsinīm ||
bhāryā me bhava suśroṇi ahaṃ te vaśagaḥ sadā
||42||गच्छ दूतवर ब्रूहि श्रीमातां चारुहासिनीम् ॥
भार्या मे भव सुश्रोणि अहं ते वशगः सदा
bhaviṣyati hi me rājyaṃ sarvaṃ vaśagataṃ tava ||
anyathā dharṣayiṣyāmi sarvaiḥ sārddhaṃ surottamaiḥ
||43||भविष्यति हि मे राज्यं सर्वं वशगतं तव ॥
अन्यथा धर्षयिष्यामि सर्वैः सार्द्धं सुरोत्तमैः
kimiṃdreṇālpavīryeṇa kimanyaiśca varānane ||
sahasrākṣo na me tulyo na me tulyāḥ surāsurāḥ
||44||किमिंद्रेणाल्पवीर्येण किमन्यैश्च वरानने ॥
सहस्राक्षो न मे तुल्यो न मे तुल्याः सुरासुराः
pulastya uvāca
etacchrutvā tato gatvā sa dūtaḥ saṃnyavedayat ||
tasya sarvaṃ yathāvākyaṃ tenoktaṃ ca mahīpate
||45||एतच्छ्रुत्वा ततो गत्वा स दूतः संन्यवेदयत् ॥
तस्य सर्वं यथावाक्यं तेनोक्तं च महीपते
tataḥ śrutvā smitaṃ kṛtvā ciṃtayāmāsa bhāminī ||
jarā maraṇahīnoyaṃ daityendraḥ śaṃbhunā kṛtaḥ
||46||ततः श्रुत्वा स्मितं कृत्वा चिंतयामास भामिनी ॥
जरा मरणहीनोयं दैत्येन्द्रः शंभुना कृतः
kathamasya mayā kāryo nigraho devatākṛte ||
punaściṃtayate yāvatsā devī dānavaṃ prati ||
tāvattatrāgataḥ śīghraṃ sa kāmena pariplutaḥ
||47||कथमस्य मया कार्यो निग्रहो देवताकृते ॥
पुनश्चिंतयते यावत्सा देवी दानवं प्रति ॥
तावत्तत्रागतः शीघ्रं स कामेन परिप्लुतः
atha dṛṣṭinipātena sā devī dānavādhipam ||
vyalokayattatastasyā niścayaḥ saṃbabhūva ha
||48||अथ दृष्टिनिपातेन सा देवी दानवाधिपम् ॥
व्यलोकयत्ततस्तस्या निश्चयः संबभूव ह
tato jahāsa sā devīśanakairvṛpasattama ||
mukhāttasyāstataḥ sainyaṃ niṣkrāṃtamatibhīṣaṇam
||49||ततो जहास सा देवीशनकैर्वृपसत्तम ॥
मुखात्तस्यास्ततः सैन्यं निष्क्रांतमतिभीषणम्
hastino hayavaryāśca pādātāśca pṛthagvidhāḥ ||
rathasāhasramārūḍhā yodhāścāpi sahasraśaḥ
||50||हस्तिनो हयवर्याश्च पादाताश्च पृथग्विधाः ॥
रथसाहस्रमारूढा योधाश्चापि सहस्रशः
taiḥ sainyaṃ dānaveśasya sarvaṃ śastrairnipātitam ||
paśyatastasya daityasya niścalasyāsurasya ca
||51||तैः सैन्यं दानवेशस्य सर्वं शस्त्रैर्निपातितम् ॥
पश्यतस्तस्य दैत्यस्य निश्चलस्यासुरस्य च
hate sainya bale tasminniṃdrādyāstridivaukasaḥ ||
tāmūcurvacanaṃ devi dānavaṃ hantumarhasi ||
nāsmiñjīvati no rājyaṃ svarge devi bhaviṣyati
||52||हते सैन्य बले तस्मिन्निंद्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥
तामूचुर्वचनं देवि दानवं हन्तुमर्हसि ॥
नास्मिञ्जीवति नो राज्यं स्वर्गे देवि भविष्यति
pulastya uvāca
śrutvā tadvacanaṃ teṣāṃ jñātvā taṃ mṛtyuvarjitam ||
parvatasya mahāśṛṃgaṃ dattvā tasyopari svayam
||53||श्रुत्वा तद्वचनं तेषां ज्ञात्वा तं मृत्युवर्जितम् ॥
पर्वतस्य महाशृंगं दत्त्वा तस्योपरि स्वयम्
niviṣṭā sā jaganmātā śrīmātā kāmarūpiṇī ||
hitāya jagatāṃ rājannadyāpi varaparvate ||
tatraiva vasate sākṣānnṛṇāṃ kāmapradāyinī
||54||निविष्टा सा जगन्माता श्रीमाता कामरूपिणी ॥
हिताय जगतां राजन्नद्यापि वरपर्वते ॥
तत्रैव वसते साक्षान्नृणां कामप्रदायिनी
etasminneva kāle tu sarve devāḥ savāsavāḥ ||
tuṣṭuvustāṃ mahāśaktiṃ bhayahantrīṃ praharṣitāḥ
||55||एतस्मिन्नेव काले तु सर्वे देवाः सवासवाः ॥
तुष्टुवुस्तां महाशक्तिं भयहन्त्रीं प्रहर्षिताः
prasannā'bhūttato devī teṣāṃ tatra narādhipa ||
svaṃsvaṃ sthānaṃ surāḥ sarve pariyāṃtu gatavyathāḥ ||
gatvā sthānaṃ svakaṃ sarve paripāṃtu gatavyathāḥ
||56||प्रसन्नाऽभूत्ततो देवी तेषां तत्र नराधिप ॥
स्वंस्वं स्थानं सुराः सर्वे परियांतु गतव्यथाः ॥
गत्वा स्थानं स्वकं सर्वे परिपांतु गतव्यथाः
varaṃ varaya devendra brūhi yatte manogatam ||
tatsarvaṃ saṃpradāsyāmi tuṣṭāhaṃ bhaktitastava
||57||वरं वरय देवेन्द्र ब्रूहि यत्ते मनोगतम् ॥
तत्सर्वं संप्रदास्यामि तुष्टाहं भक्तितस्तव
indra uvāca
yadi tuṣṭāsi me devi śāśvate bhaktivatsale ||
atraiva sthīyatāṃ tāvatsvarge yāvadahaṃ vibhuḥ
||58||यदि तुष्टासि मे देवि शाश्वते भक्तिवत्सले ॥
अत्रैव स्थीयतां तावत्स्वर्गे यावदहं विभुः
praśāsmi rājyaṃ deveśi śāśvate bhaktavatsale ||
ajaraścāmaraścaiva yato daityaḥ sureśvari
||59||प्रशास्मि राज्यं देवेशि शाश्वते भक्तवत्सले ॥
अजरश्चामरश्चैव यतो दैत्यः सुरेश्वरि
hareṇa nirmitaḥ pūrvaṃ yena tiṣṭhati niścalaḥ ||
prasādāttava lokāśca trayaḥ saṃtu nirāmayāḥ
||60||हरेण निर्मितः पूर्वं येन तिष्ठति निश्चलः ॥
प्रसादात्तव लोकाश्च त्रयः संतु निरामयाः
atra tvāṃ pūjayiṣyāmo vayaṃ sarve sametya ca ||
caitraśuklacaturddaśyāṃ dṛṣṭvā tvāṃ yāṃtu sadgatim
||61||अत्र त्वां पूजयिष्यामो वयं सर्वे समेत्य च ॥
चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यां दृष्ट्वा त्वां यांतु सद्गतिम्
pulastya uvāca
evamuktvā sahasrākṣaḥ sarvadevaiḥ samanvitaḥ ||
hṛṣṭastriviṣṭapaṃ prāpto devyāstasyāḥ prabhāvataḥ
||62||एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सर्वदेवैः समन्वितः ॥
हृष्टस्त्रिविष्टपं प्राप्तो देव्यास्तस्याः प्रभावतः
sāpi tatra sthitā devī devānāṃ hitakāmyayā
||63||सापि तत्र स्थिता देवी देवानां हितकाम्यया
yastāṃ paśyati caitrasya caturddaśyāṃ site nṛpa ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjjitam
||64||यस्तां पश्यति चैत्रस्य चतुर्द्दश्यां सिते नृप ॥
स याति परमं स्थानं जरामरणवर्ज्जितम्
kiṃ vratairniyamairvāpi dānairdatte narādhipa ||
sarve taddarśanasyāpi kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm
||65||किं व्रतैर्नियमैर्वापि दानैर्दत्ते नराधिप ॥
सर्वे तद्दर्शनस्यापि कलां नार्हंति षोडशीम्
tatraiva pāduke divye tayā nyaste narādhipa ||
yaste paśyati bhūyo'sau saṃsāraṃ na hi paśyati ||
sarvānkāmānavāpnoti iha loke paratra ca
||66||तत्रैव पादुके दिव्ये तया न्यस्ते नराधिप ॥
यस्ते पश्यति भूयोऽसौ संसारं न हि पश्यति ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति इह लोके परत्र च
yayātiruvāca
kasminkāle dvijaśreṣṭha devyā mukte'tra pāduke ||
kasmācca kāraṇādbrūhi sarvaṃ vistarato mama
||67||कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ देव्या मुक्तेऽत्र पादुके ॥
कस्माच्च कारणाद्ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम
pulastya uvāca
tāṃ devīṃ mānavāḥ sarve saṃvīkṣya nṛpasattama ||
prāpnuvaṃti parāṃ siddhiṃ dvividhāṃ dharmakāriṇaḥ
||68||तां देवीं मानवाः सर्वे संवीक्ष्य नृपसत्तम ॥
प्राप्नुवंति परां सिद्धिं द्विविधां धर्मकारिणः
etasminneva kāle tu yajñadānādikāḥ kriyāḥ ||
praṇaṣṭā bhūtale rājaṃstīrthayātrāvratodbhavāḥ
||69||एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञदानादिकाः क्रियाः ॥
प्रणष्टा भूतले राजंस्तीर्थयात्राव्रतोद्भवाः
śūnyāste narakāḥ sarve saṃbabhūvuryamasya ye ||
yajñabhāgavihīnāśca devāḥ kaṣṭamupāgatāḥ
||70||शून्यास्ते नरकाः सर्वे संबभूवुर्यमस्य ये ॥
यज्ञभागविहीनाश्च देवाः कष्टमुपागताः
atha sarve nṛpaśreṣṭha devāstatra samāgatāḥ ||
ūcurgatvā'rbudaṃ tatra śrīmātāṃ parame śvarīm
||71||अथ सर्वे नृपश्रेष्ठ देवास्तत्र समागताः ॥
ऊचुर्गत्वाऽर्बुदं तत्र श्रीमातां परमे श्वरीम्
devā ūcuḥ
agniṣṭomādikāḥ sarvāḥ kriyā naṣṭāḥ sureśvari ||
martyaloke vayaṃ tena karmaṇātīva pīḍitāḥ
||72||अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि ॥
मर्त्यलोके वयं तेन कर्मणातीव पीडिताः
dṛṣṭvā tvāṃ devi pāpmānaḥ siddhiṃ yāṃti sapūrvajāḥ ||
tasmādyathā vayaṃ puṣṭiṃ vrajāmaste prasādataḥ
||73||दृष्ट्वा त्वां देवि पाप्मानः सिद्धिं यांति सपूर्वजाः ॥
तस्माद्यथा वयं पुष्टिं व्रजामस्ते प्रसादतः
na niṣkrāmati daityaśca bāṣkalistvaṃ tathā kuru
||74||न निष्क्रामति दैत्यश्च बाष्कलिस्त्वं तथा कुरु
pulastya uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā saṃciṃtya suciraṃ tadā ||
muktvā sve pāduke tatra kṛtvā cāśmasamudbhave ||
devānuvāca rājeṃdra sarvānarttimupāgatān
||75||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संचिंत्य सुचिरं तदा ॥
मुक्त्वा स्वे पादुके तत्र कृत्वा चाश्मसमुद्भवे ॥
देवानुवाच राजेंद्र सर्वानर्त्तिमुपागतान्
śrīdevyuvāca
yuṣmadvākyena tyakto hi mayā'yaṃ parvatottamaḥ ||
vinyaste pāduke tasya rakṣārthaṃ bāṣkaleḥ surāḥ
||76||युष्मद्वाक्येन त्यक्तो हि मयाऽयं पर्वतोत्तमः ॥
विन्यस्ते पादुके तस्य रक्षार्थं बाष्कलेः सुराः
matpādukābharākrāṃto na sa daityaḥ surottamāḥ ||
sthānātpracalituṃ śaktaḥ staṃbhitaḥ syādyathā mayā
||77||मत्पादुकाभराक्रांतो न स दैत्यः सुरोत्तमाः ॥
स्थानात्प्रचलितुं शक्तः स्तंभितः स्याद्यथा मया
etacchāstraṃ mayā kṛtsnaṃ pādukārthaṃ vinirmitam ||
adhyātmakaṃ hitārthāya prāṇināṃ pṛthivītale
||78||एतच्छास्त्रं मया कृत्स्नं पादुकार्थं विनिर्मितम् ॥
अध्यात्मकं हितार्थाय प्राणिनां पृथिवीतले
śāstramārgeṇa cānena bhaktyā yaḥ pāduke mama ||
pūjayiṣyati siddhiḥ syāttasya maddarśanodbhavā
||79||शास्त्रमार्गेण चानेन भक्त्या यः पादुके मम ॥
पूजयिष्यति सिद्धिः स्यात्तस्य मद्दर्शनोद्भवा
caitraśuklacaturddaśyāmahamatrārbude sadā ||
ahorātre vasiṣyāmi suguptā girigahvare
||80||चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यामहमत्रार्बुदे सदा ॥
अहोरात्रे वसिष्यामि सुगुप्ता गिरिगह्वरे
parvato'yaṃ mamābhīṣṭo na ca tyaktuṃ mano dadhe ||
tathāpi saṃparityakto yuṣmākaṃ hitakāmyayā
||81||पर्वतोऽयं ममाभीष्टो न च त्यक्तुं मनो दधे ॥
तथापि संपरित्यक्तो युष्माकं हितकाम्यया
pulastya uvāca
evamuktvā tu sā devī samaṃtāddevakiṃnaraiḥ ||
stūyamānā yayau svargaṃ muktvā te pāduke śubhe
||82||एवमुक्त्वा तु सा देवी समंताद्देवकिंनरैः ॥
स्तूयमाना ययौ स्वर्गं मुक्त्वा ते पादुके शुभे
adyāpi siddhimāyāṃti yogino dhyānatatparāḥ ||
tanniṣṭhāstadgataprāṇā yathā devyāḥ pradarśanāt
||83||अद्यापि सिद्धिमायांति योगिनो ध्यानतत्पराः ॥
तन्निष्ठास्तद्गतप्राणा यथा देव्याः प्रदर्शनात्
etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tva paripṛcchasi ||
śrīmātāsaṃbhavaṃ puṇyaṃ pādukābhyāṃ ca bhūmipa
||84||एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्व परिपृच्छसि ॥
श्रीमातासंभवं पुण्यं पादुकाभ्यां च भूमिप
yastvetatpaṭhate bhaktyā ślāghate vā'tha yo naraḥ ||
sarvapāpairmahārāja mucyate jñānatatparaḥ
||85||यस्त्वेतत्पठते भक्त्या श्लाघते वाऽथ यो नरः ॥
सर्वपापैर्महाराज मुच्यते ज्ञानतत्परः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe tṛtīye'rbudakhaṃḍe śrīmātāmāhātmyavarṇanaṃnāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 ||