yattvayā kīrtitaṃ brahmanpūrvaṃ devaiḥ prasāditaḥ
yayātiruvāca
yattvayā kīrtitaṃ brahmanpūrvaṃ devaiḥ prasāditaḥ ||
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa sthirarūpo maheśvaraḥ
||1||यत्त्वया कीर्तितं ब्रह्मन्पूर्वं देवैः प्रसादितः ॥
लिंगं संस्थापयामास स्थिररूपो महेश्वरः
kasmāttatpātitaṃ liṃgaṃ vālakhilyairmahātmabhiḥ ||
kasmāttatrācalo jāto devadevo maheśvaraḥ
||2||कस्मात्तत्पातितं लिंगं वालखिल्यैर्महात्मभिः ॥
कस्मात्तत्राचलो जातो देवदेवो महेश्वरः
etanme kautukaṃ sarvaṃ yathāvadvaktumarhasi ||
tasmindṛṣṭe ca kiṃ puṇyaṃ narāṇāṃ tatra jāyate
||3||एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥
तस्मिन्दृष्टे च किं पुण्यं नराणां तत्र जायते
pulastya uvāca
maheśvarasya māhātmyaṃ śṛṇu pārthivasattama ||
atra te kīrtayiṣyāmi pūrvavṛttaṃ kathāṃtaram
||4||महेश्वरस्य माहात्म्यं शृणु पार्थिवसत्तम ॥
अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथांतरम्
yadā pañcatvamāpannā satī satyaparākramā ||
apamānena dakṣasya yajñe na ca nimaṃtritā
||5||यदा पञ्चत्वमापन्ना सती सत्यपराक्रमा ॥
अपमानेन दक्षस्य यज्ञे न च निमंत्रिता
tadā kāmo drutaṃ gṛhya puṣpacāpaṃ tamabhyagāt ||
kandarppaṃ sahasā dṛṣṭvā sandhiteṣuṃ sudurjayam
||6||तदा कामो द्रुतं गृह्य पुष्पचापं तमभ्यगात् ॥
कन्दर्प्पं सहसा दृष्ट्वा सन्धितेषुं सुदुर्जयम्
āpatantaṃ bhayāttasya praṇaṣṭastripurāṃtakaḥ ||
sa tadā bhramamāṇaśca itaścetaśca pārthiva
||7||आपतन्तं भयात्तस्य प्रणष्टस्त्रिपुरांतकः ॥
स तदा भ्रममाणश्च इतश्चेतश्च पार्थिव
vālakhilyāśramaṃ prāptaḥ puṇyaṃ sadvṛkṣaśobhitam ||
sa tatra bhagavāṃsteṣāṃ dārairdṛṣṭaḥ surūpavān
||8||वालखिल्याश्रमं प्राप्तः पुण्यं सद्वृक्षशोभितम् ॥
स तत्र भगवांस्तेषां दारैर्दृष्टः सुरूपवान्
digvāsāḥ supriyālāpastatastāḥ kāmamohitāḥ ||
tyaktvā putragṛhādyaṃ ca sarvāstatpṛṣṭhasaṃsthitāḥ ||
babhūvuścāniśaṃ rājanmāṃ bhajasveti cābruvan
||9||दिग्वासाः सुप्रियालापस्ततस्ताः काममोहिताः ॥
त्यक्त्वा पुत्रगृहाद्यं च सर्वास्तत्पृष्ठसंस्थिताः ॥
बभूवुश्चानिशं राजन्मां भजस्वेति चाब्रुवन्
cakrurāliṃganaṃ kāściccumbanaṃ ca tathāparāḥ ||
anyāstasya hi liṃgaṃ tatspṛśaṃti ca muhurmuhuḥ
||10||चक्रुरालिंगनं काश्चिच्चुम्बनं च तथापराः ॥
अन्यास्तस्य हि लिंगं तत्स्पृशंति च मुहुर्मुहुः
sa cāpi bhagavāñchambhurniṣkāmaḥ parameśvaraḥ ||
jagadvyāptiṃ samāśritya sarvaprāṇiṣu vartate
||11||स चापि भगवाञ्छम्भुर्निष्कामः परमेश्वरः ॥
जगद्व्याप्तिं समाश्रित्य सर्वप्राणिषु वर्तते
sa cāpi bhagavācchaṃbhustāsāṃ sarati prāṅmukhaḥ ||
bhrāṃtastatrāśrame teṣāṃ dārānkāmena pīḍayan
||12||स चापि भगवाच्छंभुस्तासां सरति प्राङ्मुखः ॥
भ्रांतस्तत्राश्रमे तेषां दारान्कामेन पीडयन्
atha te munayo dṛṣṭvā vikṛtiṃ dārasaṃbhavām ||
ajānanto mahādevaṃ ruṣṭāstasya mahātmanaḥ
||13||अथ ते मुनयो दृष्ट्वा विकृतिं दारसंभवाम् ॥
अजानन्तो महादेवं रुष्टास्तस्य महात्मनः
daduḥ śāpaṃ susaṃtaptāḥ kalatrārthe paraṃtapa ||
patatāṃ patatāṃ liṅgametatte pāpakṛttama
||14||ददुः शापं सुसंतप्ताः कलत्रार्थे परंतप ॥
पततां पततां लिङ्गमेतत्ते पापकृत्तम
viḍambayasi no dārānajasraṃ cāsya darśanāt ||
tataścaivāpatalliṃgaṃ tatkṣaṇāttatpuradviṣaḥ
||15||विडम्बयसि नो दारानजस्रं चास्य दर्शनात् ॥
ततश्चैवापतल्लिंगं तत्क्षणात्तत्पुरद्विषः
brahmavākyena rājarṣe cakampe vasudhā tataḥ ||
śīrṇāni giriśṛṃgāṇi cukṣubhurmakarālayāḥ
||16||ब्रह्मवाक्येन राजर्षे चकम्पे वसुधा ततः ॥
शीर्णानि गिरिशृंगाणि चुक्षुभुर्मकरालयाः
tato devagaṇāḥ sarve bhayatrastā narādhipa ||
akāle pralayaṃ matvā trailokye paryavasthitam
||17||ततो देवगणाः सर्वे भयत्रस्ता नराधिप ॥
अकाले प्रलयं मत्वा त्रैलोक्ये पर्यवस्थितम्
tata pitāmahaṃ jagmu stasmai sarvaṃ nyavedayan ||
pralayasyeva cihnāni dṛśyante parameśvara
||18||तत पितामहं जग्मु स्तस्मै सर्वं न्यवेदयन् ॥
प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यन्ते परमेश्वर
kiṃ nimittaṃ suraśreṣṭha na jānīmo vayaṃ prabho ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā ciraṃ dhyātvā pitāmahaḥ
||19||किं निमित्तं सुरश्रेष्ठ न जानीमो वयं प्रभो ॥
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः
abravītpātitaṃ liṃgaṃ vālakhilyaiḥ pinākinaḥ ||
tenaite dāruṇotpātāḥ saṃjātā bhayasūcakāḥ
||20||अब्रवीत्पातितं लिंगं वालखिल्यैः पिनाकिनः ॥
तेनैते दारुणोत्पाताः संजाता भयसूचकाः
tasmānmayā samāyuktāḥ sarve tatra divaukasaḥ ||
vrajaṃtu yena talliṃgaṃ sthāne saṃsthāpayecchivaḥ
||21||तस्मान्मया समायुक्ताः सर्वे तत्र दिवौकसः ॥
व्रजंतु येन तल्लिंगं स्थाने संस्थापयेच्छिवः
yāvanno jāyate loke pralayo' kālasaṃbhavaḥ ||
evaṃ saṃmaṃtrya te sarve tato'rbudamupāyayuḥ
||22||यावन्नो जायते लोके प्रलयोऽ कालसंभवः ॥
एवं संमंत्र्य ते सर्वे ततोऽर्बुदमुपाययुः
vālakhilyāśrame yatra talliṃgaṃ nipapāta ha ||
tuṣṭuvurvividhaiḥ sūktairvedoktairvinayānvitāḥ
||23||वालखिल्याश्रमे यत्र तल्लिंगं निपपात ह ॥
तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैर्विनयान्विताः
devā ūcuḥ
namaste devadeveśa bhaktānāṃ cābhayaṃkara ||
namaste sarvavāsāya sarvayajñamayāya ca
||24||नमस्ते देवदेवेश भक्तानां चाभयंकर ॥
नमस्ते सर्ववासाय सर्वयज्ञमयाय च
sarveśvarāya devāya paramajyotiṣe namaḥ ||
namaḥ sphuṭatara jñānagamyāya vedhase
||25||सर्वेश्वराय देवाय परमज्योतिषे नमः ॥
नमः स्फुटतर ज्ञानगम्याय वेधसे
tryaṃbakāya ca bhīmāya pinākavarapāṇaye ||
tvayi sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva
||26||त्र्यंबकाय च भीमाय पिनाकवरपाणये ॥
त्वयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव
saṃsāre vibudhaśreṣṭha jagatsthāvarajaṃgamam ||
na tadasti triloke'sminsusūkṣmamapi śaṃkara ||
yattvayā na prabho vyāptaṃ sṛṣṭisaṃhārakāraṇāt
||27||संसारे विबुधश्रेष्ठ जगत्स्थावरजंगमम् ॥
न तदस्ति त्रिलोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि शंकर ॥
यत्त्वया न प्रभो व्याप्तं सृष्टिसंहारकारणात्
pṛthivyādīni bhūtāni tvayā sṛṣṭāni kāmataḥ ||
yāsyaṃti tāni bhūyo'pi tava kāye jagatpate
||28||पृथिव्यादीनि भूतानि त्वया सृष्टानि कामतः ॥
यास्यंति तानि भूयोऽपि तव काये जगत्पते
prasīda bhagavaṃstasmālliṃgametatsureśvara ||
sthāne sthāpaya bhadraṃ te yāvanna syātprajākṣayaḥ
||29||प्रसीद भगवंस्तस्माल्लिंगमेतत्सुरेश्वर ॥
स्थाने स्थापय भद्रं ते यावन्न स्यात्प्रजाक्षयः
śrībhagavānuvāca
nirvikārasya malliṃgaṃ vālakhilyaiḥ prapātitam ||
kathaṃ bhūyaḥ pragṛhṇāmi yāvacchuddhirna jāyate
||30||निर्विकारस्य मल्लिंगं वालखिल्यैः प्रपातितम् ॥
कथं भूयः प्रगृह्णामि यावच्छुद्धिर्न जायते
śakto'haṃ vālakhilyānāṃ nigrahaṃ karttumañjasā ||
kintu me brāhmaṇā mānyāḥ pūjyāśca surasattamāḥ
||31||शक्तोऽहं वालखिल्यानां निग्रहं कर्त्तुमञ्जसा ॥
किन्तु मे ब्राह्मणा मान्याः पूज्याश्च सुरसत्तमाः
acalaṃ liṃgametaddhi noddharttuṃ śakyate vibho ||
eka evātra nirdiṣṭa upāyo nāparaḥ smṛtaḥ
||32||अचलं लिंगमेतद्धि नोद्धर्त्तुं शक्यते विभो ॥
एक एवात्र निर्दिष्ट उपायो नापरः स्मृतः
yadi me tvaṃ purā liṃgaṃ pūjayethāḥ pitāmaha ||
tato devagaṇāḥ sarve tato viprāstato'pare
||33||यदि मे त्वं पुरा लिंगं पूजयेथाः पितामह ॥
ततो देवगणाः सर्वे ततो विप्रास्ततोऽपरे
tato nau śāṃtimāgacchejjagatsthāvarajaṃgamam
||34||ततो नौ शांतिमागच्छेज्जगत्स्थावरजंगमम्
pulastya uvāca
evamuktaḥ sa bhagavāñchaṃkareṇa nṛpottama ||
tatastaṃ pūjayāmāsa brahmā pūrvaṃ subhaktitaḥ
||35||एवमुक्तः स भगवाञ्छंकरेण नृपोत्तम ॥
ततस्तं पूजयामास ब्रह्मा पूर्वं सुभक्तितः
brahmaṇo'nantaraṃ viṣṇustataḥ śakra stato'pare ||
vālakhilyādayo viprā mantraiśca śatarudriyaiḥ
||36||ब्रह्मणोऽनन्तरं विष्णुस्ततः शक्र स्ततोऽपरे ॥
वालखिल्यादयो विप्रा मन्त्रैश्च शतरुद्रियैः
tataste dāruṇotpātā upaśāṃtāśca tatkṣaṇāt ||
abhavatsumukho loko vṛtto gandhavaho mṛduḥ
||37||ततस्ते दारुणोत्पाता उपशांताश्च तत्क्षणात् ॥
अभवत्सुमुखो लोको वृत्तो गन्धवहो मृदुः
athovāca mahādevaḥ sarvāṃstāṃstridaśālayān ||
vṛṇudhvaṃ suvaraṃ sarve matto yanmanasīpsitam
||38||अथोवाच महादेवः सर्वांस्तांस्त्रिदशालयान् ॥
वृणुध्वं सुवरं सर्वे मत्तो यन्मनसीप्सितम्
devā ūcuḥ
tava liṃgasya saṃsparśādapi pāpakṛto narāḥ ||
svargaṃ yāsyaṃti deveśa nāśaṃ yāsyati kilbiṣam ||
vratadānāni sarvāṇi tīrthayātrāyutāni ca
||39||तव लिंगस्य संस्पर्शादपि पापकृतो नराः ॥
स्वर्गं यास्यंति देवेश नाशं यास्यति किल्बिषम् ॥
व्रतदानानि सर्वाणि तीर्थयात्रायुतानि च
tasmādvajreṇa devendrastavaitalliṃgamuttamam ||
chādayiṣyati sarvatra yadi tvaṃ manyase prabho
||40||तस्माद्वज्रेण देवेन्द्रस्तवैतल्लिंगमुत्तमम् ॥
छादयिष्यति सर्वत्र यदि त्वं मन्यसे प्रभो
śrībhagavānuvāca
abhiprāyo mamāpyeṣa vartate hṛdi padmaja ||
evaṃ karotu devendraḥ sarvadharmavivṛddhaye
||41||अभिप्रायो ममाप्येष वर्तते हृदि पद्मज ॥
एवं करोतु देवेन्द्रः सर्वधर्मविवृद्धये
pulastya uvāca
tataḥ saṃchādayāmāsa vajreṇa tridaśādhipaḥ ||
talliṃgaṃ sarvamartyānāṃ yathā'dṛśyaṃ vyajāyata
||42||ततः संछादयामास वज्रेण त्रिदशाधिपः ॥
तल्लिंगं सर्वमर्त्यानां यथाऽदृश्यं व्यजायत
adyāpi vajrasaṃsparśāttatsānnidhyaṃ gato naraḥ ||
ājanmamaraṇātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ
||43||अद्यापि वज्रसंस्पर्शात्तत्सान्निध्यं गतो नरः ॥
आजन्ममरणात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
māhātmyaṃ kīrtitaṃ yasmāttalliṃge śaṃkareṇa tu ||
vastreṇācchāditaṃ caiva śakreṇaiva dharātale
||44||माहात्म्यं कीर्तितं यस्मात्तल्लिंगे शंकरेण तु ॥
वस्त्रेणाच्छादितं चैव शक्रेणैव धरातले
tataḥprabhṛti liṃgasya marttye pūjā vyajāyata ||
purāsīcchaṃkaraḥ pūjyo yathānye tridaśālayāḥ
||45||ततःप्रभृति लिंगस्य मर्त्त्ये पूजा व्यजायत ॥
पुरासीच्छंकरः पूज्यो यथान्ये त्रिदशालयाः
evametatpurāvṛttamarbude parvatottame ||
liṃgasya patanātpūjāṃ yanmāṃ tvaṃ pari pṛcchasi
||46||एवमेतत्पुरावृत्तमर्बुदे पर्वतोत्तमे ॥
लिंगस्य पतनात्पूजां यन्मां त्वं परि पृच्छसि
phālgunāntacaturddaśyāṃ naivedyaṃ nūtanairyavaiḥ ||
yo dadātyacaleśāya sa bhūyo neha jāyate
||47||फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां नैवेद्यं नूतनैर्यवैः ॥
यो ददात्यचलेशाय स भूयो नेह जायते
brāhmaṇānbhojayedyastu bhaktyā tasminnavairyavaiḥ ||
yavasaṃkhyāpramāṇāni yugāni divi modate
||48||ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु भक्त्या तस्मिन्नवैर्यवैः ॥
यवसंख्याप्रमाणानि युगानि दिवि मोदते
tatra dānaṃ praśaṃsanti saktūnāṃ munisattamāḥ ||
nūtanānāṃ mahārāja yataḥ proktaṃ purāriṇā
||49||तत्र दानं प्रशंसन्ति सक्तूनां मुनिसत्तमाः ॥
नूतनानां महाराज यतः प्रोक्तं पुरारिणा
kiṃ dānairvividhairdattaiḥ kiṃ yajñaiśca suvistaraiḥ ||
kiṃ tīrthairvividhaihomaistapobhiḥ kiṃ ca kaṣṭadaiḥ
||50||किं दानैर्विविधैर्दत्तैः किं यज्ञैश्च सुविस्तरैः ॥
किं तीर्थैर्विविधैहोमैस्तपोभिः किं च कष्टदैः
phālgunāntacaturddaśyāṃ sumaheśvarasannidhau ||
dharmāṇyetāni sarvāṇi kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm
||51||फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां सुमहेश्वरसन्निधौ ॥
धर्माण्येतानि सर्वाणि कलां नार्हंति षोडशीम्
śṛṇu rājanpurā vṛttaṃ tatrāścaryaṃ yaduttamam ||
kaścitpāpasamācāraḥ kuṣṭhī kṣāmatanurnaraḥ
||52||शृणु राजन्पुरा वृत्तं तत्राश्चर्यं यदुत्तमम् ॥
कश्चित्पापसमाचारः कुष्ठी क्षामतनुर्नरः
bhikṣārthamāgatastatra lokairanyaiḥ samanvitaḥ ||
tena bhikṣārjitaṃ tatra saktūnāṃ kuḍavaṃ nṛpa
||53||भिक्षार्थमागतस्तत्र लोकैरन्यैः समन्वितः ॥
तेन भिक्षार्जितं तत्र सक्तूनां कुडवं नृप
tato roga parikleśādbhojanaṃ na cakāra saḥ ||
dāghārdito jale tasminsnāto bhaktivivarjitaḥ ||
saktūnkṛtvopadhāne tānsa ca supto niśāgame
||54||ततो रोग परिक्लेशाद्भोजनं न चकार सः ॥
दाघार्दितो जले तस्मिन्स्नातो भक्तिविवर्जितः ॥
सक्तून्कृत्वोपधाने तान्स च सुप्तो निशागमे
tato nidrābhibhūtasya sārameyo jahāra ca ||
bhakṣayāmāsa yukto'nyaiḥ sārameyairbubhukṣitaḥ
||55||ततो निद्राभिभूतस्य सारमेयो जहार च ॥
भक्षयामास युक्तोऽन्यैः सारमेयैर्बुभुक्षितः
athāsau vismayādrājanpaṃcatvaṃ samupasthitaḥ ||
tato jātismaro jāto vidarbhādhipatergṛhe
||56||अथासौ विस्मयाद्राजन्पंचत्वं समुपस्थितः ॥
ततो जातिस्मरो जातो विदर्भाधिपतेर्गृहे
bhīmonāma nṛpaśreṣṭha damayantīpitā hi yaḥ ||
taṃ prabhāvaṃ hi vijñāya saktūnāṃ tatra parvate
||57||भीमोनाम नृपश्रेष्ठ दमयन्तीपिता हि यः ॥
तं प्रभावं हि विज्ञाय सक्तूनां तत्र पर्वते
phālgunāṃtacaturdaśyāṃ varṣe varṣe jagāma saḥ ||
kṛtvā caivopavāsaṃ tu rātrau jāgaraṇaṃ tathā
||58||फाल्गुनांतचतुर्दश्यां वर्षे वर्षे जगाम सः ॥
कृत्वा चैवोपवासं तु रात्रौ जागरणं तथा
acaleśvarasānnidhye dadau saktūṃstato bahūn ||
sahiraṇyāndvijendrāṇāṃ paśupakṣimṛgeṣu ca
||59||अचलेश्वरसान्निध्ये ददौ सक्तूंस्ततो बहून् ॥
सहिरण्यान्द्विजेन्द्राणां पशुपक्षिमृगेषु च
atha te munayaḥ sarve gālavapramukhā nṛpa ||
papracchuḥ kautukāviṣṭāḥ saktudānakṛte nṛpam
||60||अथ ते मुनयः सर्वे गालवप्रमुखा नृप ॥
पप्रच्छुः कौतुकाविष्टाः सक्तुदानकृते नृपम्
ṛṣaya ūcuḥ
hastvaśvarathadānānāṃ śaktirasti tavādbhutā ||
kasmātsaktūnpramuktvā tvaṃ nānyaddātumihecchasi
||61||हस्त्वश्वरथदानानां शक्तिरस्ति तवाद्भुता ॥
कस्मात्सक्तून्प्रमुक्त्वा त्वं नान्यद्दातुमिहेच्छसि
pulastya uvāca
athā'sau kathayāmāsa pūrvametatsamudbhavam ||
saktudānasya māhātmyaṃ munīnāṃ bhāvitātmanām
||62||अथाऽसौ कथयामास पूर्वमेतत्समुद्भवम् ॥
सक्तुदानस्य माहात्म्यं मुनीनां भावितात्मनाम्
pūrvaṃ bhaktyā vihīnasya śunā vai saktavo hṛtāḥ ||
tatprabhāvādiyaṃ prāptirmama jātā dvijottamāḥ
||63||पूर्वं भक्त्या विहीनस्य शुना वै सक्तवो हृताः ॥
तत्प्रभावादियं प्राप्तिर्मम जाता द्विजोत्तमाः
sāṃprataṃ bhaktida ttānāṃ kiṃ syājjānāmi no phalam ||
etasmātkāraṇāddānaṃ saktūnāṃ prakaromyaham ||
tīrthe'sminbhaktisaṃyuktaḥ satyenātmānamālabhe
||64||सांप्रतं भक्तिद त्तानां किं स्याज्जानामि नो फलम् ॥
एतस्मात्कारणाद्दानं सक्तूनां प्रकरोम्यहम् ॥
तीर्थेऽस्मिन्भक्तिसंयुक्तः सत्येनात्मानमालभे
pulastya uvāca
tataste munayo hṛṣṭāḥ sādhusādhviti cābruvan ||
cakruścaivātmaśaktyā te saktūnāṃ dānamuttamam
||65||ततस्ते मुनयो हृष्टाः साधुसाध्विति चाब्रुवन् ॥
चक्रुश्चैवात्मशक्त्या ते सक्तूनां दानमुत्तमम्
eṣa prabhāvo rājarṣe saktudānasya kīrttitaḥ ||
maheśvarasya māhātmyaṃ satyaṃ cāpi prakīrttitam
||66||एष प्रभावो राजर्षे सक्तुदानस्य कीर्त्तितः ॥
महेश्वरस्य माहात्म्यं सत्यं चापि प्रकीर्त्तितम्
yaścaitacchṛṇuyādbhaktyā kathyamānaṃ dvijānanāt ||
ahorātra kṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ
||67||यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या कथ्यमानं द्विजाननात् ॥
अहोरात्र कृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṃḍe śivaliṃga maheśvaramāhātmyavarṇanaṃpuraḥsara saktudānamāhātmyavarṇanaṃnāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 39 ||