Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Dvitīya kāṇḍa, prapāṭhaka 4 (28 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Dvitīya kāṇḍa, prapāṭhaka 4
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Dvitīya kāṇḍa, prapāṭhaka 4”dvitīyakāṇḍe caturthaḥ praśnaḥ 4
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 de̱vā ma̍nu̱ṣyā̎ḥ pi̱tara̱ste̎’nyata̍ āsa̱nnasu̍rā̱ rakṣṛ̍si piśā̱cāste̎’nyata̱steṣā̎ṃ de̱vānā̍mu̱ta yadalpa̱ṃ lohi̍ta̱maku̍rva̱ntadrakṣṛ̍si̱ rātrī̍bhirasubhna̱ntānthsu̱bdhānmṛ̱tāna̱bhi vyau̎ccha̱tte de̱vā a̍vidu̱ṟyo vai no̱’yaṃ mri̱yate̱ rakṣṛ̍si̱vā i̱maṃ ghna̱ntīti̱ te rakṣā̱g̱syupā̍maṃtrayaṃta̱ tānya̍bruva̱nvara̍ṃ vṛṇāmahai̱ ya 2 dasu̍rā̱ñjayā̍ma̱ tanna̍ḥ sa̱hāsa̱diti̱ tato̱ vai de̱vā asu̍rānajaya̱nte’su̍rāṃji̱tvā rakṣā̱g̱syapā̍nudanta̱ tāni̱ rakṣā̱g̱syanṛ̍tamaka̱rteti̍ sama̱ntaṃ de̱vānparya̍viśa̱nte de̱vā a̱gnāva̍nāthanta̱ te̎’gnaye̱ prava̍te puro̱ḍāśa̍ma̱ṣṭāka̍pāla̱ṃ nira̍vapanna̱gnaye̍ vibā̱dhava̍te̱’gnaye̱ pratī̍kavate̱ yada̱gnaye̱ prava̍te ni̱rava̍pa̱ṉ yānye̱va pu̱rastā̱drakṣā̱g̱syā 3 ‘sa̱ntāni̱ tena̱ prāṇu̍danta̱ yada̱gnaye̍ vibā̱dhava̍te̱ yānye̱vābhito̱ rakṣā̱g̱syāsa̱n tāni̱ tena̱ vya̍bādhanta̱ yada̱gnaye̱ pratī̍kavate̱ yānye̱va pa̱ścādrakṣā̱g̱syāsa̱n tāni̱ tenāpā̍nudanta̱ tato̍ de̱vā abha̍va̱nparāsu̍rā̱ yo bhrātṛ̍vyavā̱nthsyāthsa spardha̍māna e̱tayeṣṭyā̍ yajetā̱gnaye̱ prava̍te puro̱ḍāśa̍ma̱ṣṭāka̍pāla̱ṃ nirva̍peda̱gnaye̍ vibā̱dhava̍te̱ 4 ‘gnaye̱ pratī̍kavate̱ yada̱gnaye̱ prava̍te ni̱rvapa̍ti̱ ya e̱vāsmā̱cchreyā̱nbhrātṛ̍vya̱staṃ tena̱ pra ṇu̍date̱ yada̱gnaye̍ vibā̱dhava̍te̱ ya e̱vaine̍na sa̱dṛṅtaṃ tena̱ vi bā̍dhate̱ yada̱gnaye̱ pratī̍kavate̱ ya e̱vāsmā̱tpāpī̍yā̱ntaṃ tenāpa̍ nudate̱ pra śreyṛ̍ sa̱ṃ bhrātṛ̍vyaṃ nuda̱te’ti̍ sa̱dṛśa̍ṃ krāmati̱ naina̱ṃ pāpī̍yānāpnoti̱ ya e̱vaṃ vi̱dvāne̱tayeṣṭyā̱ yaja̍te ||2.4.1||
vṛ̱ṇā̱ma̱hai yatpu̱rastā̱drakṣṛ̍si vapeda̱gnaye̍ vibā̱dhava̍ta e̱vaṃ ca̱tvāri̍ ca ||2.4.1||
5 de̱vā̱su̱rāḥ saṃya̍ttā āsa̱n te de̱vā a̍bruva̱ṉ yo no̍ vī̱ryā̍vattama̱stamanu̍ sa̱māra̍bhāmahā̱ iti̱ ta iṃdra̍mabruva̱ntvaṃ vai no̍ vī̱ryā̍vattamo’si̱ tvāmanu̍ sa̱māra̍bhāmahā̱ iti̱ so̎’bravītti̱sro ma̍ i̱māsta̱nuvo̍ vī̱ryā̍vatī̱stāḥ prī̍ṇī̱tāthāsu̍rāna̱bhi bha̍viṣya̱theti̱ tā vai brū̱hītya̍bruvanni̱yamṛ̍ ho̱mugi̱yaṃ vi̍mṛ̱dheyami̍ṃdri̱yāva̱tī 6 tya̍bravī̱tta iṃdrā̍yṛ ho̱muce̍ puro̱ḍāśa̱mekā̍daśakapāla̱ṃ nira̍vapa̱nniṃdrā̍ya vaimṛ̱dhāyeṃdrā̍yeṃdri̱yāva̍te̱ yadiṃdrā̍yṛ ho̱muce̍ ni̱rava̍pa̱nnṛha̍sa e̱va tenā̍mucyanta̱ yadiṃdrā̍ya vaimṛ̱dhāya̱ mṛdha̍ e̱va tenāpā̎ghnata̱ yadiṃdrā̍yeṃdri̱yāva̍ta iṃdri̱yame̱va tenā̱tmanna̍dadhata̱ traya̍strṛśatkapālaṃ puro̱ḍāśa̱ṃ nira̍vapa̱ntraya̍strṛśa̱dvai de̱vatā̱stā iṃdra̍ ā̱tmannanu̍ sa̱māra̍ṃbhayata̱ bhūtyai̱ 7 tāṃ vāva de̱vā viji̍timutta̱māmasu̍rai̱rvya̍jayanta̱ yo bhrātṛ̍vyavā̱nthsyāthsa spardha̍māna e̱tayeṣṭyā̍ yaje̱teṃdrā̍yṛho̱muce̍ puro̱ḍāśa̱mekā̍daśakapāla̱ṃ nirva̍pe̱diṃdrā̍ya vaimṛ̱dhāyeṃdrā̍yeṃdri̱yāva̱te’ṛha̍sā̱ vā e̱ṣa gṛ̍hī̱to yasmā̱cchreyā̱nbhrātṛ̍vyo̱yadiṃdrā̍yṛho̱muce̍ ni̱rvapa̱tyṛha̍sa e̱va tena̍ mucyate mṛ̱dhā vā e̱ṣo̍’bhiṣa̍ṇṇo̱ yasmā̎thsamā̱neṣva̱nyaḥ śreyā̍nu̱tā 8 ‘bhrā̍tṛvyo̱ yadiṃdrā̍ya vaimṛ̱dhāya̱ mṛdha̍ e̱va tenā’pa̍ hate̱ yadiṃdrā̍yeṃdri̱yāva̍ta iṃdri̱yame̱va tenā̱tmandha̍tte̱ traya̍strṛśat kapālaṃ puro̱ḍāśa̱ṃ nirva̍pati̱ traya̍strṛśa̱dvai de̱vatā̱stā e̱va yaja̍māna ā̱tmannanu̍ sa̱māra̍ṃbhayate̱ bhūtyai̱ sā vā e̱ṣā viji̍ti̱rnāmeṣṭi̱rya e̱vaṃ vi̱dvāne̱tayeṣṭyā̱ yaja̍ta utta̱māme̱va viji̍ti̱ṃ bhrātṛ̍vyeṇa̱ vi ja̍yate ||2.4.2||
i̱ṃdri̱yāva̍tī̱ bhūtyā̍ u̱taikā̱nna pa̍ṃcā̱śacca̍ ||2.4.2||
9 de̱vā̱su̱rāḥ saṃya̍ttā āsa̱nteṣā̎ṃ gāya̱tṟyojo̱ bala̍miṃdri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ pra̱jāṃ pa̱śūnthsa̱ṃgṛhyā̱dāyā̍pa̱ kramyā̍tiṣṭha̱t te̍’manyanta yata̱rān, vā i̱yamu̍pāva̱rthsyati̱ ta i̱daṃ bha̍viṣya̱ntīti̱ tāṃ vya̍hvayanta̱ viśva̍karma̱nniti̍ de̱vā dābhītyasu̍rā̱ḥ sā nānya̍ta̱rāgśca̱ nopāva̍rtata̱ te de̱vā e̱tadyaju̍rapaśya̱nnojo̍’si̱ saho̍’si̱ bala̍masi̱ 10 bhrājo̍’si de̱vānā̱ṃ dhāma̱ nāmā̍si̱ viśva̍masi vi̱śvāyu̱ḥ sarva̍masi sa̱rvāyu̍rabhi̱bhūriti̱ vāva de̱vā asu̍rāṇā̱mojo̱ bala̍miṃdri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ pra̱jāṃ pa̱śūna̍vṛñjata̱ yadgā̍ya̱trya̍pa̱kramyāti̍ṣṭha̱ttasmā̍de̱tāṃ gā̍ya̱trītīṣṭi̍māhuḥ saṃvathsa̱ro vai gā̍ya̱trī sa̍ṃvathsa̱ro vai tada̍pa̱kramyā̍tiṣṭha̱dyade̱tayā̍ de̱vā asu̍rāṇā̱mojo̱ bala̍miṃdri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ 11 pra̱jāṃ pa̱śūnavṛ̍ñjata̱ tasmā̍de̱tṛ sa̍ṃva̱rga itīṣṭi̍māhu̱ṟyo bhrātṛ̍vyavā̱nthsyāthsa spardha̍māna e̱tayeṣṭyā̍ yajetā̱gnaye̍ saṃva̱rgāya̍ puro̱ḍāśa̍ma̱ṣṭāka̍pāla̱ṃ nirva̍pe̱ttṛ śaṛ̱tamāsa̍nname̱tena̱ yaju̍ṣā̱bhi mṛ̍śe̱doja̍ e̱va bala̍miṃdri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ pra̱jāṃ pa̱śūnbhrātṛ̍vyasya vṛṅkte̱ bhava̍tyā̱tmanā̱ parā̎sya̱ bhrātṛ̍vyo bhavati ||2.4.3||
bala̍masye̱tayā̍ de̱vā asu̍rāṇā̱mojo̱ bala̍miṃdri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ paṃca̍ catvārṛśacca ||2.4.3||
12 pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā a̍sṛjata̱ tā a̍smāthsṛ̱ṣṭāḥ parā̍cīrāya̱ntā yatrāva̍sa̱ntato̍ ga̱rmududa̍tiṣṭha̱ttā bṛha̱spati̍ścā̱nvavai̍tṛ̱ so̎’bravī̱dbṛha̱spati̍ra̱nayā̎ tvā̱ prati̍ṣṭhā̱nyatha̍ tvā pra̱jā u̱pāva̍rthsya̱ntīti̱ taṃ prāti̍ṣṭha̱ttato̱ vai pra̱jāpa̍tiṃ pra̱jā u̱pāva̍rtanta̱ yaḥ pra̱jākā̍ma̱ḥ syāttasmā̍ e̱taṃ prā̍jāpa̱tyaṃ gā̎rmu̱taṃ ca̱ruṃ nirva̍petpra̱jāpa̍ti 13 me̱va svena̍ bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ sa e̱vāsmai̎ pra̱jāṃ pra ja̍nayati pra̱jāpa̍tiḥ pa̱śūna̍sṛjata̱ te̎’smāthsṛ̱ṣṭāḥ parā̎ñca āya̱n te yatrāva̍sa̱ntato̍ ga̱rmududa̍tiṣṭha̱t tānpū̱ṣā cā̱nvavai̍tṛ̱ so̎’bravīt pū̱ṣānayā̍ mā̱ prati̱ṣṭhātha̍ tvā pa̱śava̍ u̱pāva̍rthsya̱ntīti̱ māṃ prati̱ṣṭheti̱ somo̎’bravī̱nmama̱ vā 14 a̍kṛṣṭapa̱cyamityu̱bhau vā̱ṃ prati̍ṣṭhā̱nītya̍bravī̱ttau prāti̍ṣṭha̱ttato̱ vai pra̱jāpa̍tiṃ pa̱śava̍ u̱pāva̍rtanta̱ yaḥ pa̱śukā̍ma̱ḥ syāttasmā̍ e̱tṛ so̍māpau̱ṣṇaṃ gā̎rmu̱taṃ ca̱ruṃ nirva̍pethsomāpū̱ṣaṇā̍ve̱va svena̍ bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ tāve̱vāsmai̍ pa̱śūn pra ja̍nayata̱ḥ somo̱ vai re̍to̱dhāḥ pū̱ṣā pa̍śū̱nāṃ pra̍janayi̱tā soma̍ e̱vāsmai̱ reto̱ dadhā̍ti pū̱ṣā pa̱śūn pra ja̍nayati ||2.4.4||
va̱pe̱t pra̱jāpa̍ti̱ṃ vai dadhā̍ti pū̱ṣā trīṇi̍ ca ||2.4.4||
15 agne̱ gobhi̍rna̱ ā ga̱hīndo̍ pu̱ṣṭyā ju̍ṣasva naḥ | iṃdro̍ dha̱rtā gṛ̱heṣu̍ naḥ || sa̱vi̱tā yaḥ sa̍ha̱sriya̱ḥ sa no̍ gṛ̱heṣu̍ rāraṇat | ā pū̱ṣā e̱tvā vasu̍ || dhā̱tā da̍dātu no ra̱yimīśā̍no̱ jaga̍ta̱spati̍ḥ | sa na̍ḥ pū̱rṇe na̍ vāvanat || tvaṣṭā̱ yo vṛ̍ṣa̱bho vṛṣā̱ sa no̍ gṛ̱heṣu̍ rāraṇat | sa̱hasre̍ṇā̱yute̍na ca || yena̍ de̱vā a̱mṛta̍ṃ 16 dī̱rgha2ṛ śravo̍ di̱vyaira̍yanta | rāya̍spoṣa̱ tvama̱smabhya̱ṃ gavā̎ṃ ku̱lmiṃ jī̱vasa̱ ā yu̍vasva || a̱gnirgṛ̱hapa̍ti̱ḥ somo̍ viśva̱vani̍ḥ savi̱tā su̍me̱dhāḥ svāhā̎ | agne̍ gṛhapate̱ yaste̱ ghṛtyo̍ bhā̱gastena̱ sa ha̱ oja̍ ā̱krama̍māṇāya dhehi̱ śraiṣṭhyā̎tpa̱tho mā yo̍ṣaṃ mū̱rdhā bhū̍yāsa̱gg̱ svāhā̎ ||2.4.5||
a̱mṛta̍ma̱ṣṭātrṛ̍śacca ||2.4.5||
17 ci̱trayā̍ yajeta pa̱śukā̍ma i̱yaṃ vai ci̱trā yadvā a̱syāṃ viśva̍ṃ bhū̱tamadhi̍ pra̱jāya̍te̱ tene̱yaṃ ci̱trā ya e̱vaṃ vi̱dvāgści̱trayā̍ pa̱śukā̍mo̱ yaja̍te̱ pra pra̱jayā̍ pa̱śubhi̍rmithu̱nairjā̍yate̱ praivāgne̱ yena̍ vāpayati̱ reta̍ḥ sau̱myena̍ dadhāti̱ reta̍ e̱va hi̱taṃ tvaṣṭā̍ rū̱pāṇi̱ vi ka̍roti sārasva̱tau bha̍vata e̱tadvai daivya̍ṃ mithu̱naṃ daivya̍me̱vāsmai̍ 18 mithu̱naṃ ma̍dhya̱to da̍dhāti̱ puṣṭyai̎ pra̱jana̍nāya sinīvā̱lyai ca̱rurbha̍vati̱ vāgvai si̍nīvā̱lī puṣṭi̱ḥ khalu̱ vai vākpuṣṭi̍me̱va vāca̱mupai̎tyai̱ṃdra u̍tta̱mo bha̍vati̱ tenai̱va tanmi̍thu̱nṛ sa̱ptaitāni̍ ha̱vṛṣi̍ bhavanti sa̱pta grā̱myāḥ pa̱śava̍ḥ sa̱ptāra̱ṇyāḥ sa̱pta chaṃdāg̍syu̱bhaya̱syāva̍ruddhyā̱ athai̱tā āhu̍tīrjuhotye̱te vai de̱vāḥ puṣṭi̍pataya̱sta e̱vāsmi̱npuṣṭi̍ṃ dadhati̱ puṣya̍ti pra̱jayā̍ pa̱śubhi̱ratho̱ yade̱tā āhu̍tīrju̱hoti̱ prati̍ṣṭhityai ||2.4.6||
a̱smai̱ ta e̱va dvāda̍śa ca ||2.4.6||
19 mā̱ru̱tama̍si ma̱rutā̱mojo̱’pāṃ dhārā̎ṃ bhindhi ra̱maya̍ta marutaḥ śye̱namā̱yina̱ṃ mano̍javasa̱ṃ vṛṣa̍ṇṛ suvṛ̱ktim | yena̱ śardha̍ u̱gramava̍sṛṣṭa̱meti̱ tada̍śvinā̱ pari̍ dhatta2ṛ sva̱sti || pu̱ro̱vā̱to varṣa̍ṃji̱nvarā̱vṛthsvāhā̍ vā̱tāva̱dvarṣa̍nnu̱grarā̱vṛthsvāhā̎ sta̱naya̱nvarṣa̍n bhī̱marā̱vṛthsvāhā̍’naśa̱nya̍va̱sphūrja̍n di̱dyudvarṣa̍n tve̱ṣarā̱vṛthsvāhā̍tirā̱traṃ varṣa̍npū̱rtirā̱vṛth 20 svāhā̍ ba̱hu hā̱yama̍vṛṣā̱diti̍ śru̱tarā̱vṛthsvāhā̱tapa̍ti̱ varṣa̍nvi̱rāḍā̱vṛthsvāhā̍va̱sphūrja̍n di̱dyudvarṣa̍n bhū̱tarā̱vṛthsvāhā̱ māndā̱ vāśā̱ḥ śundhyū̱raji̍rāḥ | jyoti̍ṣmatī̱stama̍svarī̱runda̍tī̱ḥ suphe̍nāḥ | mitra̍bhṛta̱ḥ, kṣatra̍bhṛta̱ḥ surā̎ṣṭrā i̱ha mā̍vata | vṛṣṇo̱ aśva̍sya sa̱ṃdāna̍masi̱vṛṣṭyai̱ tvopa̍ nahyāmi ||2.4.7||
pū̱rtirā̱vṛddvica̍tvārṛśacca ||2.4.7||
21 devā̍ vasavyā̱ agne̍ soma sūrya | devā̎ḥ śarmaṇyā̱ mitrā̍varuṇāryaman | devā̎ḥ sapīta̱yo’pā̎ṃ napādāśuheman | u̱dno da̍tto’da̱dhiṃ bhi̍nta di̱vaḥ pa̱rjanyā̍da̱ntari̍kṣāt pṛthi̱vyāstato̍ no̱ vṛṣṭyā̍vata | divā̍ ci̱ttama̍ḥ kṛṇvanti pa̱rjanye̍nodavā̱hena̍ | pṛ̱thi̱vīṃ yadvyu̱ṃdanti̍ || ā yaṃ nara̍ḥ su̱dāna̍vo dadā̱śuṣe̍ di̱vaḥ kośa̱macu̍cyavuḥ | vi pa̱rjanyā̎ḥ sṛjanti̱ roda̍sī̱ anu̱ dhanva̍nā yanti 22 vṛ̱ṣṭaya̍ḥ || udī̍rayathā marutaḥ samudra̱to yū̱yaṃ vṛ̱ṣṭiṃ va̍rṣayathā purīṣiṇaḥ | na vo̍ dasrā̱ upa̍ dasyanti dhe̱nava̱ḥ śubha̍ṃ yā̱tāmanu̱ rathā̍ avṛthsata || sṛ̱jā vṛ̱ṣṭiṃ di̱va ādbhiḥ sa̍mu̱draṃ pṛ̍ṇa | a̱bjā a̍si prathama̱jā bala̍masi samu̱driya̎m || unna̍ṃ bhaya pṛthi̱vīṃ bhi̱ndhīdaṃ di̱vyaṃ nabha̍ḥ | u̱dno di̱vyasya̍ no de̱hīśā̍no̱ vi sṛ̍jā̱ dṛti̎m || ye de̱vā di̱vibhā̍gā̱ ye̎’ntari̍kṣabhāgā̱ ye pṛ̍thi̱vibhā̍gāḥ | ta i̱maṃ ya̱jñama̍vantu̱ ta i̱daṃ kṣetra̱mā vi̍śantu̱ ta i̱daṃ kṣetra̱manu̱ vi vi̍śantu ||2.4.8||
ya̱nti̱ de̱vā vṛ̍śa̱tiśca̍ ||2.4.8||
23 mā̱ru̱tama̍si ma̱rutā̱moja̱ iti̍ kṛ̱ṣṇaṃ vāsa̍ḥ kṛ̱ṣṇatū̍ṣa̱ṃ pari̍ dhatta e̱tadvai vṛṣṭyai̍ rū̱pṛ sarū̍pa e̱va bhū̱tvā pa̱rjanya̍ṃ varṣayati ra̱maya̍ta marutaḥ śye̱namā̱yina̱miti̍ paścādvā̱taṃ prati̍ mīvati purovā̱tame̱va ja̍nayati va̱ṟṣasyāva̍ruddhyai vātanā̱māni̍ juhoti vā̱yurvai vṛṣṭyā̍ īśe vā̱yume̱va svena̍ bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ sa e̱vāsmai̍ pa̱rjanya̍ṃ varṣayatya̱ṣṭau 24 ju̍hoti̱ cata̍sro̱ vai diśa̱ścata̍sro’vāntaradi̱śā di̱gbhya e̱va vṛṣṭṛ̱ saṃ pra cyā̍vayati kṛṣṇāji̱ne saṃ yau̍ti ha̱vire̱vāka̍rantarve̱di saṃ yau̱tyava̍ruddhyai̱ yatī̍nāma̱dyamā̍nānṛ śī̱rṣāṇi̱ parā̍pata̱nte kha̱rjūrā̍ abhava̱nteṣṛ̱ rasa̍ ū̱rdhvo̍’pata̱ttāni̍ ka̱rīrā̎ṇyabhavanthsau̱myāni̱ vai ka̱rīrā̍ṇi sau̱myā khalu̱ vā āhu̍tirdi̱vo vṛṣṭi̍ṃ cyāvayati̱ yatka̱rīrā̍ṇi̱ bhava̍nti 25 sau̱myayai̱vāhu̍tyā di̱vo vṛṣṭi̱mava̍ rundhe̱ madhu̍ṣā̱ saṃ yau̎tya̱pāṃ vā e̱ṣa oṣa̍dhīnṛ̱ raso̱ yanmadhva̱dbhya e̱vauṣa̍dhībhyo varṣa̱tyatho̍ a̱dbhya e̱vauṣa̍dhībhyo̱ vṛṣṭi̱ṃ ni na̍yati̱ māndā̱ vāśā̱ iti̱ saṃ yau̍ti nāma̱dheyai̍re̱vainā̱ acchai̱tyatho̱ yathā̎ brū̱yādasā̱vehītye̱vame̱vainā̍ nāma̱dheyai̱rā 26 cyā̍vayati̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya sa̱ṃdāna̍masi̱ vṛṣṭyai̱ tvopa̍ nahyā̱mītyā̍ha̱ vṛṣā̱ vā aśvo̱ vṛṣā̍ pa̱rjanya̍ḥ kṛ̱ṣṇa i̍va̱ khalu̱ vai bhū̱tvā va̍rṣati rū̱peṇai̱vainṛ̱ sama̍rdhayati va̱rṣasyāva̍ruddhyai ||2.4.9||
a̱ṣṭau bhava̍ṃti nāma̱dheyai̱raikā̱nna trṛ̱śacca̍ ||2.4.9||
27 devā̍ vasavyā̱ devā̎ḥ śarmaṇyā̱ devā̎ḥ sapītaya̱ ityā ba̍dhnāti de̱vatā̍bhire̱vānva̱haṃ vṛṣṭi̍micchati̱ yadi̱ varṣe̱ttāva̍tye̱va ho̍ta̱vya̍ṃ yadi̱ na varṣe̱cchvo bhū̱te ha̱virnirva̍pedahorā̱tre vai mi̱trāvaru̍ṇāvahorā̱trābhyā̱ṃ khalu̱ vai pa̱rjanyo̍ varṣati̱ nakta̍ṃ vā̱ hi divā̍ vā̱ varṣa̍ti mi̱trāvaru̍ṇāve̱va svena̍ bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ tāve̱vāsmā̍ 28 ahorā̱trābhyā̎ṃ pa̱rjanya̍ṃ varṣayato̱’gnaye̍ dhāma̱cchade̍ puro̱ḍāśa̍ma̱ṣṭāka̍pāla̱ṃ nirva̍penmāru̱tṛ sa̱ptaka̍pālṛ sau̱ryameka̍kapālama̱gnirvā i̱to vṛṣṭi̱mudī̍rayati ma̱ruta̍ḥ sṛ̱ṣṭāṃ na̍yanti ya̱dā khalu̱ vā a̱sāvā̍di̱tyo nya̍ṅṅra̱śmibhi̍ḥ paryā̱varta̱te’tha̍ varṣati dhāma̱cchadi̍va khalu̱ vai bhū̱tvā va̍rṣatye̱tā vai de̱vatā̱ vṛṣṭyā̍ īśate̱ tā e̱va svena̍ bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ tā 29 e̱vāsmai̍ pa̱rjanya̍ṃ varṣayantyu̱tāva̍rṣiṣya̱nvarṣa̍tye̱va sṛ̱jā vṛ̱ṣṭiṃ di̱va ādbhiḥ sa̍mu̱draṃ pṛ̱ṇetyā̍he̱māścai̱vāmūścā̱paḥ sama̍rdhaya̱tyatho̍ ā̱bhire̱vāmūracchai̎tya̱bjā a̍si prathama̱jā bala̍masi samu̱driya̱mityā̍ha yathāya̱jure̱vaitadunna̍ṃ bhaya pṛthi̱vīmiti̍ varṣā̱hvāṃ ju̍hotye̱ṣā vā oṣa̍dhīnāṃ vṛṣṭi̱vani̱stayai̱va vṛṣṭi̱mā cyā̍vayati̱ ye de̱vā di̱vibhā̍gā̱ iti̍ kṛṣṇāji̱namava̍ dhūnotī̱ma e̱vāsmai̍ lo̱kāḥ prī̱tā a̱bhīṣṭā̍ bhavanti ||2.4.10||
a̱smai̱ dhā̱va̱ti̱ tā vā eka̍vṛśatiśca ||2.4.10||
30 sarvā̍ṇi̱ chandāg̍sye̱tasyā̱miṣṭyā̍ma̱nūcyā̱nītyā̍hustri̱ṣṭubho̱ vā e̱tadvī̱rya̍ṃ yat ka̱kudu̱ṣṇihā̱ jaga̍tyai̱ yadu̍ṣṇiha ka̱kubhā̍va̱nvāha̱ tenai̱va sarvā̍ṇi̱ chandā̱g̱syava̍ rundhe gāya̱trī vā e̱ṣā yadu̱ṣṇihā̱ yāni̍ ca̱tvāryadhya̱kṣarā̍ṇi̱ catu̍ṣpāda e̱va te pa̱śavo̱ yathā̍ puro̱ḍāśe̍ puro̱ḍāśo’dhye̱vame̱va tadyadṛ̱cyadhya̱kṣarā̍ṇi̱ yajjaga̍tyā 31 parida̱dhyādanta̍ṃ ya̱jñaṃ ga̍mayettri̱ṣṭubhā̱ pari̍ dadhātīṃdri̱yaṃ vai vī̱rya̍ṃ tri̱ṣṭugi̍ṃdri̱ya e̱va vī̱rye̍ ya̱jñaṃ prati̍ ṣṭhāpayati̱ nānta̍ṃ gamaya̱tyagne̱ trī te̱ vāji̍nā̱ trī ṣa̱dhastheti̱ triva̍tyā̱ pari̍ dadhāti sarūpa̱tvāya̱ sarvo̱ vā e̱ṣa ya̱jño yattrai̍dhāta̱vīya̱ṃ kāmā̍yakāmāya̱ pra yu̍jyate̱ sarve̎bhyo̱ hi kāme̎bhyo ya̱jñaḥ pra̍yu̱jyate̎ traidhāta̱vīye̍na yajetābhi̱cara̱nthsarvo̱ vā 32 e̱ṣa ya̱jño yattrai̍dhāta̱vīyṛ̱ sarve̍ṇai̱vaina̍ṃ ya̱jñenā̱bhi ca̍rati stṛṇu̱ta e̱vaina̍me̱tayai̱va ya̍jetābhica̱ryamā̍ṇa̱ḥ sarvo̱ vā e̱ṣa ya̱jño yattrai̍dhāta̱vīyṛ̱ sarve̍ṇai̱va ya̱jñena̍ yajate̱ naina̍mabhi̱cara̎nthstṛṇuta e̱tayai̱va ya̍jeta sa̱hasre̍ṇa ya̱kṣyamā̍ṇa̱ḥ prajā̍tame̱vaina̍ddadātye̱tayai̱va ya̍jeta sa̱hasre̍ṇejā̱no’nta̱ṃ vā e̱ṣa pa̍śū̱nāṃ ga̍cchati̱ 33 yaḥ sa̱hasre̍ṇa̱ yaja̍tepra̱jāpa̍ti̱ḥ khalu̱ vai pa̱śūna̍sṛjata̱ tāg strai̍dhāta̱vīye̍nai̱vāsṛ̍jata̱ ya e̱vaṃ vi̱dvāg strai̍dhāta̱vīye̍na pa̱śukā̍mo̱ yaja̍te̱ yasmā̍de̱va yone̎ḥ pra̱jāpa̍tiḥ pa̱śūnasṛ̍jata̱ tasmā̍de̱vainā̎nthsṛjata̱ upai̍na̱mutta̍rṛ sa̱hasra̍ṃ namati de̱vatā̎bhyo̱ vā e̱ṣa ā vṛ̍ścyate̱ yo ya̱kṣya ityu̱ktvā na yaja̍te traidhāta̱vīye̍na yajeta̱ sarvo̱ vā e̱ṣa ya̱jño 34 yattrai̍dhāta̱vīyṛ̱ sarve̍ṇai̱va ya̱jñena̍ yajate̱ na de̱vatā̎bhya̱ ā vṛ̍ścyate̱ dvāda̍śakapālaḥ puro̱ḍāśo̍ bhavati̱ te traya̱ścatu̍ṣkapālāt triṣṣamṛddha̱tvāya̱ traya̍ḥ puro̱ḍāśā̍ bhavanti̱ traya̍ i̱me lo̱kā e̱ṣāṃ lo̱kānā̱māptyā̱ utta̍rauttaro̱ jyāyā̎nbhavatye̱vami̍va̱ hīme lo̱kā ya̍va̱mayo̱ madhya̍ e̱tadvā a̱ntari̍kṣasya rū̱pṛ samṛ̍ddhyai̱ sarve̍ṣāmabhi ga̱maya̱nnava̍dya̱tyaccha̍ṃbaṭkārṛ̱ hira̍ṇyaṃ dadāti̱ teja̍ e̱vā 35 ‘va̍ rundhe tā̱rpyaṃ da̍dāti pa̱śūne̱vāva̍ rundhe dhe̱nuṃ da̍dātyā̱śiṣa̍ e̱vāva̍ rundhe̱ sāmno̱ vā e̱ṣa varṇo̱ yaddhira̍ṇya̱ṃ yaju̍ṣāṃ tā̱rpyamu̍kthāma̱dānā̎ṃ dhe̱nure̱tāne̱va sarvā̱nvarṇā̱nava̍ rundhe ||2.4.11||
jaga̍tyābhi̱cara̱nthsarvo̱ vai ga̍cchati ya̱jñasteja̍ e̱va trṛ̱śacca̍ ||2.4.11||
36 tvaṣṭā̍ ha̱tapu̍tro̱ vīṃdrṛ̱ soma̱māha̍ra̱ttasmi̱nniṃdra̍ upaha̱vamai̎cchata̱ taṃ nopā̎hvayata pu̱traṃ me̍’vadhī̱riti̱ sa ya̍jñaveśa̱saṃ kṛ̱tvā prā̱sahā̱ soma̍mapiba̱ttasya̱ yada̱tyaśi̍ṣyata̱ tattvaṣṭā̍hava̱nīya̱mupa̱ prāva̍rtaya̱thsvāheṃdra̍śatrurvardha̱sveti̱ sa yāva̍dū̱rdhvaḥ pa̍rā̱vidhya̍ti̱ tāva̍ti sva̱yame̱va vya̍ramata̱ yadi̍ vā̱ tāva̍tprava̱ṇamā 37 ‘sī̱dyadi̍ vā̱ tāva̱dadhya̱gnerāsī̱thsa sa̱ṃbhava̍nna̱gnīṣomā̍va̱bhi sama̍bhava̱thsa i̍ṣumā̱trami̍ṣumātra̱ṃ viṣva̍ṅṅavardhata̱ sa i̱mā3ṛ llo̱kāna̍vṛṇo̱dyadi̱mā3ṛllo̱kānavṛ̍ṇo̱ttadvṛ̱trasya̍ vṛtra̱tvaṃ tasmā̱diṃdro̍’bibhe̱dapi̱ tvaṣṭā̱ tasmai̱ tvaṣṭā̱ vajra̍masiñca̱ttapo̱ vai sa vajra̍ āsī̱ttamudya̍ntu̱ṃ nāśa̍kno̱datha̱ vai tarhi̱ viṣṇu̍ 38 ra̱nyā de̱vatā̍’sī̱thso̎’bravī̱dviṣṇa̱vehī̱damā ha̍riṣyāvo̱ yenā̱yami̱damiti̱ sa viṣṇu̍stre̱dhātmāna̱ṃ vi nya̍dhatta pṛthi̱vyāṃ tṛtī̍yama̱ntari̍kṣe̱ tṛtī̍yaṃ di̱vi tṛtī̍yamabhi paryāva̱rtāddhyabi̍bhe̱dyat pṛ̍thi̱vyāṃ tṛtī̍ya̱māsī̱t teneṃdro̱ vajra̱muda̍yaccha̱dviṣṇva̍nusthita̱ḥ so̎’bravī̱nmā me̱ pra hā̱rasti̱ vā i̱daṃ 39 mayi̍ vī̱rya̍ṃ tatte̱ pra dā̎syā̱mīti̱ tada̍smai̱ prāya̍ccha̱ttatpratya̍gṛhṇā̱dadhā̱ meti̱ tadviṣṇa̱veti̱ prāya̍ccha̱ttadviṣṇu̱ḥ pratya̍gṛhṇāda̱smāsviṃdra̍ iṃdri̱yaṃ da̍dhā̱tviti̱ yada̱ntari̍kṣe̱ tṛtī̍ya̱māsī̱tteneṃdro̱ vajra̱muda̍yaccha̱dviṣṇva̍nusthita̱ḥ so̎’bravī̱nmā me̱ pra hā̱rasti̱ vā i̱daṃ 40 mayi̍ vī̱rya̍ṃ tatte̱ pra dā̎syā̱mīti̱ tada̍smai̱ prāya̍ccha̱t tatpratya̍gṛhṇā̱ddvirmā̍dhā̱ iti̱ tadviṣṇa̱veti̱ prāya̍ccha̱ttadviṣṇu̱ḥ pratya̍gṛhṇāda̱smāsviṃdra̍ iṃdri̱yaṃ da̍dhā̱tviti̱ yaddi̱vi tṛtī̍ya̱māsī̱tteneṃdro̱ vajra̱muda̍yaccha̱dviṣṇva̍nusthita̱ḥ so̎’bravī̱nmā me̱ pra hā̱ryenā̱ha 41 mi̱damasmi̱ tatte̱ pa dā̎syā̱mīti̱ tvī(3) itya̍bravīthsa̱ṃdhāṃ tu saṃ da̍dhāva hai̱ tvāme̱va pra vi̍śā̱nīti̱ yanmāṃ pra̍vi̱śeḥ kiṃ mā̍ bhuñjyā̱ itya̍bravī̱ttvāme̱vendhī̍ya̱ tava̱ bhogā̍ya̱ tvāṃ pra vi̍śeya̱mitya̍bravī̱ttam vṛ̱traḥ prāvi̍śadu̱dara̱ṃ vai vṛ̱traḥ, kṣu̱tkhalu̱ vai ma̍nu̱ṣya̍sya̱ bhrātṛ̍vyo̱ 42 ya e̱vaṃ veda̱ hanti̱ kṣudha̱ṃ bhrātṛ̍vya̱ṃ tada̍smai̱ prāya̍ccha̱ttatpratya̍gṛhṇā̱ttrirmā̍dhā̱ iti̱ tadviṣṇa̱veti̱ prāya̍ccha̱ttadviṣṇu̱ḥ pratya̍gṛhṇāda̱smāsviṃdra̍ iṃdri̱yaṃ da̍dhā̱tviti̱ yattriḥ prāya̍ccha̱ttriḥ pra̱tyagṛ̍hṇā̱ttattri̱dhāto̎stridhātu̱tvaṃ yadviṣṇu̍ra̱nvati̍ṣṭhata̱ viṣṇa̱veti̱ prāya̍ccha̱ttasmā̍daiṃdrāvaiṣṇa̱vṛ ha̱virbha̍vati̱ yadvā i̱daṃ kiṃ ca̱ tada̍smai̱ tatprāya̍ccha̱dṛca̱ḥ sāmā̍ni̱ yajṛ̍ṣi sa̱hasra̱ṃ vā a̍smai̱ tatprāya̍ccha̱ttasmā̎thsa̱hasra̍dakṣiṇam ||2.4.12||
pra̱va̱ṇaṃ viṣṇu̱rvā i̱dami̱dama̱haṃ yo bha̍va̱tyeka̍vṛśatiśca ||2.4.12||
43 de̱vā vai rā̍ja̱nyā̎jjāya̍mānādabibhayu̱stama̱ntare̱va santa̱ṃ dāmnāpau̎ṃbha̱nthsa vā e̱ṣo’po̎bdho jāyate̱ yadrā̍ja̱nyo̍ yadvā e̱ṣo’na̍pobdho̱ jāye̍ta vṛ̱trān ghna2ṛśca̍re̱dyaṃ kā̱maye̍ta rāja̱nya̍mana̍pobdho jāyeta vṛ̱trānghna2ṛśca̍re̱diti̱ tasmā̍ e̱tamai̎ṃdrābārhaspa̱tyaṃ ca̱ruṃ nirva̍pedai̱ṃdro vai rā̍ja̱nyo̎ brahma̱ bṛha̱spati̱rbrahma̍ṇai̱vaina̱ṃ dāmno̱’poṃbha̍nānmuñcati hira̱ṇmaya̱ṃ dāma̱ dakṣi̍ṇā sā̱kṣāde̱vaina̱ṃ dāmno̱’poṃbha̍nānmuñcati ||2.4.13||
e̱na̱ṃ dvāda̍śa ca ||2.4.13||
44 navo̍navo bhavati̱ jāya̍mā̱no’hnā̎ṃ ke̱turu̱ṣasā̍me̱tyagre̎ | bhā̱gaṃ de̱vebhyo̱ vi da̍dhātyā̱yan pra ca̱ṃdramā̎stirati dī̱rghamāyu̍ḥ || yamā̍di̱tyā a̱ṛ̱śumā̎pyā̱yaya̍nti̱ yamakṣi̍ta̱makṣi̍taya̱ḥ piba̍nti | tena̍ no̱ rājā̱ varu̍ṇo̱ bṛha̱spati̱rā pyā̍yayantu̱ bhuva̍nasya go̱pāḥ || prācyā̎ṃ di̱śi tvami̍ṃdrāsi̱ rājo̱todī̎cyāṃ vṛtrahanvṛtra̱hāsi̍ | yatra̱ yanti̍ sro̱tyāsta 45 jji̱taṃ te̍ dakṣiṇa̱to vṛ̍ṣa̱bha e̍dhi̱ havya̍ḥ | iṃdro̍ jayāti̱ na parā̍ jayātā adhirā̱jo rāja̍su rājayāti | viśvā̱ hi bhū̱yāḥ pṛta̍nā abhi̱ṣṭīru̍pa̱sadyo̍ nama̱syo̍ yathāsa̍t || a̱syede̱va pra ri̍rice mahi̱tvaṃ di̱vaḥ pṛ̍thi̱vyāḥ parya̱ntari̍kṣāt | sva̱rāḍiṃdro̱ dama̱ ā vi̱śvagū̎rtaḥ sva̱rirama̍tro vavakṣe̱ raṇā̍ya | a̱bhi tvā̍ śūra nonu̱mo ‘du̍gdhā iva dhe̱nava̍ḥ | īśā̍na 46 ma̱sya jaga̍taḥ suva̱rdṛśa̱mīśā̍namiṃdra ta̱sthuṣa̍ḥ || tvāmiddhi havā̍mahe sā̱tā vāja̍sya kā̱rava̍ḥ | tvāṃ vṛ̱treṣvi̍ṃdra̱ satpa̍ti̱ṃ nara̱stvāṃ kāṣṭhā̱svarva̍taḥ || yaddyāva̍ iṃdra te śa̱tṛ śa̱taṃ bhūmī̍ru̱ta syuḥ | na tvā̍ vajrinthsa̱hasrṛ̱ sūryā̱ anu̱ na jā̱tama̍ṣṭa̱ roda̍sī || pibā̱ soma̍miṃdra̱ manda̍tu tvā̱ yaṃ te̍ su̱ṣāva̍ harya̱śvādri̍ḥ || 47 so̱turbā̱hubhyṛ̱ suya̍to̱ nārvā̎ || re̱vatī̎rnaḥ sadha̱māda̱ iṃdre̍ santu tu̱vivā̍jāḥ | kṣu̱manto̱ yābhi̱rmade̍ma || uda̍gne̱ śuca̍ya̱stava̱ vi jyoti̱ṣodu̱ tyaṃ jā̱tave̍dasṛ sa̱pta tvā̍ ha̱rito̱ rathe̱ vaha̍nti deva sūrya | śo̱ciṣke̍śaṃ vicakṣaṇa || ci̱traṃ de̱vānā̱muda̍gā̱danī̍ka̱ṃ cakṣu̍rmi̱trasya̱ varu̍ṇasyā̱gneḥ | āprā̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣṛ̱ sūrya̍ ā̱tmā jaga̍tasta̱sthuṣa̍ 48 śca || viśve̍ de̱vā ṛ̍tā̱vṛdha̍ ṛ̱tubhi̍rhavana̱śruta̍ḥ | ju̱ṣantā̱ṃ yujya̱ṃ paya̍ḥ || viśve̍ devāḥ śaṛṇu̱temṛ hava̍ṃ me̱ ye a̱ntari̍kṣe̱ ya upa̱ dyavi̱ṣṭha | ye a̍gniji̱hvā u̱ta vā̱ yaja̍trā ā̱sadyā̱sminba̱rhiṣi̍ mādayadhvam ||2.4.14||
tadīśā̍na̱madri̍sta̱sthuṣa̍strṛ̱śacca̍ ||2.4.14||