Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Ṣaṣṭha kāṇḍa, prapāṭhaka 1 (22 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Ṣaṣṭha kāṇḍa, prapāṭhaka 1
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Ṣaṣṭha kāṇḍa, prapāṭhaka 1”ṣaṣṭhakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ 1
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 prā̱cīna̍vṛśaṃ karoti devamanu̱ṣyā diśo̱ vya̍bhajanta̱ prācī̎ṃ de̱vā da̍kṣi̱ṇā pi̱tara̍ḥ pra̱tīcī̎ṃ manu̱ṣyā̍ udī̍cṛ ru̱drā yatprā̱cīna̍vṛ śaṃ ka̱roti̍ devalo̱kame̱va tadyaja̍māna u̱pāva̍rtate̱ pari̍ śrayatya̱ntarhi̍to̱ hi de̍valo̱ko ma̍nuṣyalo̱kānnāsmāllo̱kāthsve̍tavyami̱vetyā̍hu̱ḥ ko hi tadveda̱ yadya̱muṣmi̍3ṛllo̱ke’sti̍ vā̱ na veti̍ di̱kṣva̍tīkā̱śānka̍ro 2 tyu̱bhayo̎rlo̱kayo̍ra̱bhiji̍tyai keśaśma̱śru va̍pate na̱khāni̱ ni kṛ̍ntate mṛ̱tā vā e̱ṣā tvaga̍me̱dhyā yatke̍śaśma̱śru mṛ̱tāme̱va tvaca̍mame̱dhyāma̍pa̱hatya̍ ya̱jñiyo̍ bhū̱tvā medha̱mupai̱tyaṃgi̍rasaḥ suva̱rgaṃ lo̱kaṃ yanto̱’psu dī̎kṣāta̱pasī̱ prāve̍śayanna̱psu snā̍ti sā̱kṣāde̱va dī̎kṣāta̱pasī̱ ava̍ ruṃdhe tī̱rthe snā̍ti tī̱rthe hi te tāṃ prāve̍śayantī̱rthe snā̍ti 3 tī̱rthame̱va sa̍mā̱nānā̎ṃ bhavatya̱po̎’śnātyantara̱ta e̱va medhyo̍ bhavati̱ vāsa̍sā dīkṣayati sau̱myaṃ vai kṣauma̍ṃ de̱vata̍yā̱ soma̍me̱ṣa de̱vatā̱mupai̍ti̱ yo dīkṣa̍te̱ soma̍sya ta̱nūra̍si ta̱nuva̍ṃ me pā̱hītyā̍ha̱ svāme̱va de̱vatā̱mupai̱tyatho̍ ā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste̱’gnestū̍ṣā̱dhāna̍ṃ vā̱yorvā̍ta̱pāna̍ṃ pitṛ̱ṇāṃ nī̱viroṣa̍dhīnāṃ praghā̱ta 4 ā̍di̱tyānā̎ṃ prācīnatā̱no viśve̍ṣāṃ de̱vānā̱motu̱rnakṣa̍trāṇāmatīkā̱śāstadvā e̱tathsa̍rvadeva̱tya̍ṃ yadvāso̱ yadvāsa̍sā dī̱kṣaya̍ti̱ sarvā̍bhire̱vaina̍ṃ de̱vatā̍bhirdīkṣayati ba̱hiḥprā̍ṇo̱ vai ma̍nu̱ṣya̍stasyāśa̍naṃ prā̱ṇo̎’śnāti̱ saprā̍ṇa e̱va dī̎kṣata̱ āśi̍to bhavati̱ yāvā̍ne̱vāsya̍ prā̱ṇastena̍ sa̱ha medha̱mupai̍ti ghṛ̱taṃ de̱vānā̱ṃ mastu̍ pitṛ̱ṇāṃ niṣpa̍kvaṃ manu̱ṣyā̍ṇā̱ṃ tadvā 5 e̱tathsa̍rvadeva̱tya̍ṃ yannava̍nīta̱ṃ yannava̍nītenābhya̱ṅkte sarvā̍ e̱va de̱vatā̎ḥ prīṇāti̱ pracyu̍to̱ vā e̱ṣo̎’smāllo̱kādaga̍to devalo̱kaṃ yo dī̎kṣi̱to̎’nta̱reva̱ nava̍nīta̱ṃ tasmā̱nnava̍nītenā̱bhya̍ṅkte’nulo̱maṃ yaju̍ṣā̱ vyāvṛ̍ttyā̱ indro̍ vṛ̱trama̍ha̱ntasya̍ ka̱nīni̍kā̱ parā̍’pata̱ttadāñja̍namabhava̱dyadā̱ṅkte cakṣu̍re̱va bhrātṛ̍vyasya vṛṅkte̱ dakṣi̍ṇa̱ṃ pūrva̱mā’ṅkte̍ 6 sa̱vyṛ hi pūrva̍ṃ manu̱ṣyā̍ ā̱ñjate̱ na ni dhā̍vate̱ nīva̱ hi ma̍nu̱ṣyā̍ dhāva̍nte̱ pañca̱ kṛtva̱ ā’ṅkte̱ pañcā̎kṣarā pa̱ṅktiḥ pāṅkto̍ ya̱jño ya̱jñame̱vāva̍ ruṃdhe̱ pari̍mita̱mā’ṅkte’pa̍rimitṛ̱ hi ma̍nu̱ṣyā̍ ā̱ñjate̱ satū̍la̱yā”ṅkte’pa̍tūlayā̱ hi ma̍nu̱ṣyā̍ ā̱ñjate̱ vyāvṛ̍ttyai̱ yadapa̍tūlayāṃjī̱ta vajra̍ iva syā̱thsatū̍la̱yāṅkte̍ mitra̱tvāye 7 ndro̍ vṛ̱trama̍ha̱nthso̎’2̱po̎’2̱bhya̍mriyata̱ tāsā̱ṃ yanmedhya̍ṃ ya̱jñiyṛ̱ sade̍va̱māsī̱ttada̱poda̍krāma̱tte da̱rbhā a̍bhava̱ṉ yadda̍rbha puṃjī̱laiḥ pa̱vaya̍ti̱ yā e̱va medhyā̍ ya̱jñiyā̱ḥ sade̍vā̱ āpa̱stābhi̍re̱vaina̍ṃ pavayati̱ dvābhyā̎ṃ pavayatyahorā̱trābhyā̍me̱vaina̍ṃ pavayati tri̱bhiḥ pa̍vayati̱ traya̍ i̱me lo̱kā e̱bhire̱vaina̍ṃ lo̱kaiḥ pa̍vayati pa̱ñcabhi̍ḥ 8 pavayati̱ pañcā̎kṣarā pa̱ṅktiḥ pāṅkto̍ ya̱jño ya̱jñāyai̱vaina̍ṃ pavayati ṣa̱ḍbhiḥ pa̍vayati̱ ṣaḍvā ṛ̱tava̍ ṛ̱tubhi̍re̱vaina̍ṃ pavayati sa̱ptabhi̍ḥ pavayati sa̱pta chandṛ̍si̱ chando̍bhire̱vaina̍ṃ pavayati na̱vabhi̍ḥ pavayati̱ nava̱ vai puru̍ṣe prā̱ṇāḥ saprā̍ṇame̱vaina̍ṃ pavaya̱tyeka̍vṛśatyā pavayati̱ daśa̱ hastyā̍ a̱ṅgula̍yo̱ daśa̱ padyā̍ ā̱tmaika̍vṛ̱śo yāvā̍ne̱va puru̍ṣa̱stamapa̍rivargaṃ 9 pavayati ci̱tpati̍stvā punā̱tvityā̍ha̱ mano̱ vai ci̱tpati̱rmana̍sai̱vaina̍ṃ pavayati vā̱kpati̍stvā punā̱tvityā̍ha vā̱caivaina̍ṃ pavayati de̱vastvā̍ savi̱tā pu̍nā̱tvityā̍ha savi̱tṛpra̍sūta e̱vaina̍ṃ pavayati̱ tasya̍ te pavitrapate pa̱vitre̍ṇa̱ yasmai̱ kaṃ pu̱ne taccha̍keya̱mityā̍hā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste ||6.1.1||
a̱tī̱kā̱śān ka̍ro̱tyave̍śayantī̱rthe snā̍ti praghā̱to ma̍nu̱ṣyā̍ṇā̱ṃ tadvā āṅkte̍ mitra̱tvāya̍ pa̱ṃcabhi̱rapa̍rivargama̱ṣṭā ca̍tvārṛśacca ||6.1.1||
10 yāva̍nto̱ vai de̱vā ya̱jñāyāpu̍nata̱ ta e̱vābha̍va̱ṉ ya e̱vaṃ vi̱dvān, ya̱jñāya̍ punī̱te bhava̍tye̱va ba̱hiḥ pa̍vayi̱tvāntaḥ pra pā̍dayati manuṣyalo̱ka e̱vaina̍ṃ pavayi̱tvā pū̱taṃ de̍valo̱kaṃ praṇa̍ya̱tyadī̎kṣita̱ eka̱yāhu̱tyetyā̍huḥ sru̱veṇa̱ cata̍sro juhoti dīkṣita̱tvāya̍ sru̱cā pa̍ñca̱mīṃ pañcā̎kṣarā pa̱ṅktiḥ pāṅkto̍ ya̱jño ya̱jñame̱vāva̍ ruṃdha̱ ākū̎tyai pra̱yuje̱’gnaye̱ 11 svāhetyā̱hākū̎tyā̱ hi puru̍ṣo ya̱jñama̱bhi pra̍yu̱ṅkte yaje̱yeti̍ me̱dhāyai̱ mana̍se̱’gnaye̱ svāhetyā̍ha me̱dhayā̱ hi mana̍sā̱ puru̍ṣo ya̱jñama̍bhi̱gaccha̍ti̱ sara̍svatyai pū̱ṣṇe̎’gnaye̱ svāhetyā̍ha̱ vāgvai sara̍svatī pṛthi̱vī pū̱ṣā vā̱caiva pṛ̍thi̱vyā ya̱jñaṃ pra yu̍ṅkta̱ āpo̍ devīrbṛhatīrviśvaśaṃbhuva̱ ityā̍ha̱ yā vai varṣyā̱stā 12 āpo̍ de̱vīrbṛ̍ha̱tīrvi̱śvaśa̍ṃbhuvo̱ yade̱tadyaju̱rna brū̱yāddi̱vyā āpo’śā̎ntā i̱maṃ lo̱kamā ga̍ccheyu̱rāpo̍ devīrbṛhatīrviśvaśaṃbhuva̱ ityā̍hā̱smā e̱vainā̍ lo̱kāya̍ śamayati̱ tasmā̎cchā̱ntā i̱maṃ lo̱kamā ga̍cchanti̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ityā̍ha̱ dyāvā̍pṛthi̱vyorhi ya̱jña u̱rva̍ntari̍kṣa̱mityā̍hā̱ntari̍kṣe̱ hi ya̱jño bṛ̍ha̱spati̍rno ha̱viṣā̍ vṛdhā̱ 13 tvityā̍ha̱ brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ bṛha̱spati̱rbrahma̍ṇai̱vāsmai̍ ya̱jñamava̍ ruṃdhe̱ yadbrū̱yādvi̍dhe̱riti̍ yajñasthā̱ṇumṛ̍cchedvṛdhā̱tvityā̍ha yajñasthā̱ṇume̱va pari̍ vṛṇakti pra̱jāpa̍tirya̱jñama̍sṛjata̱ so̎’smāthsṛ̱ṣṭaḥ parā̍ṅai̱thsa pra yaju̱ravlī̍nā̱tpra sāma̱ tamṛguda̍yaccha̱dyadṛgu̱daya̍ccha̱t tadau̎d graha̱ṇasyau̎d grahaṇa̱tvamṛ̱cā 14 ju̍hoti ya̱jñasyodya̍tyā anu̱ṣṭupchaṃda̍sā̱muda̍yaccha̱dityā̍hu̱stasmā̍danu̱ṣṭubhā̍ juhoti ya̱jñasyodya̍tyai̱ dvāda̍śa vāthsaba̱ndhānyuda̍yaccha̱nnityā̍hu̱stasmā̎ddvāda̱śabhi̍rvāthsabandha̱vido̍ dīkṣayanti̱ sā vā e̱ṣarga̍nu̱ṣṭugvāga̍nu̱ṣṭugyade̱taya̱rcā dī̱kṣaya̍ti vā̱caivainṛ̱ sarva̍yā dīkṣayati̱ viśve̍ de̱vasya̍ ne̱turityā̍ha sāvi̱trye̍tena̱ marto̍ vṛṇīta sa̱khya 15 mityā̍ha pitṛdeva̱tyai̍tena̱ viśve̍ rā̱ya i̍ṣudhya̱sītyā̍ha vaiśvade̱vye̍tena̍ dyu̱mnaṃ vṛ̍ṇīta pu̱ṣyasa̱ ityā̍ha pau̱ṣṇye̍tena̱ sā vā e̱ṣarksa̍rvadeva̱tyā̍ yade̱taya̱rcā dī̱kṣaya̍ti̱ sarvā̍bhire̱vaina̍ṃ de̱vatā̍bhirdīkṣayati sa̱ptākṣa̍raṃ pratha̱maṃ pa̱dama̱ṣṭākṣa̍rāṇi̱ trīṇi̱ yāni̱ trīṇi̱ tānya̱ṣṭāvupa̍yanti̱ yāni̍ ca̱tvāri̱ tānya̱ṣṭau yada̱ṣṭākṣa̍rā̱ tena̍ 16 gāya̱trī yadekā̍daśākṣarā̱ tena̍ tri̱ṣṭugyaddvāda̍śākṣarā̱ tena̱ jaga̍tī̱ sā vā e̱ṣarksarvā̍ṇi̱ chandṛ̍si̱ yade̱taya̱rcā dī̱kṣaya̍ti̱ sarve̍bhire̱vaina̱ṃ chando̍bhirdīkṣayati sa̱ptākṣa̍raṃ pratha̱maṃ pa̱dṛ sa̱ptapa̍dā̱ śakva̍rī pa̱śava̱ḥ śakva̍rī pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdha̱ eka̍smāda̱kṣarā̱danā̎ptaṃ pratha̱maṃ pa̱daṃ tasmā̱dyadvā̱co’nā̎pta̱ṃ tanma̍nu̱ṣyā̍ upa̍ jīvanti pū̱rṇayā̍ juhoti pū̱rṇa i̍va̱ hi pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jāpa̍te̱rāptyai̱ nyū̍nayā juhoti̱ nyū̍nā̱ddhi pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā asṛ̍jata pra̱jānṛ̱ sṛṣṭyai̎ ||6.1.2||
a̱gnaye̱ tā vṛ̍dhātvṛ̱cā sa̱khyantena̍ juhoti̱ pañca̍daśa ca ||6.1.2||
17 ṛ̱ksā̱me vai de̱vebhyo̍ ya̱jñāyāti̍ṣṭhamāne̱ kṛṣṇo̍ rū̱paṃ kṛ̱tvāpa̱kramyā̍tiṣṭhatā̱ṃ te̍’manyanta̱ yaṃ vā i̱me u̍pāva̱rthsyata̱ḥ sa i̱daṃ bha̍viṣya̱tīti̱ te upā̍mantrayanta̱ te a̍horā̱trayo̎rmahi̱māna̍mapani̱dhāya̍ de̱vānu̱pāva̍rtetāme̱ṣa vā ṛ̱co varṇo̱ yacchu̱klaṃ kṛ̍ṣṇāji̱nasyai̱ṣa sāmno̱ yatkṛ̱ṣṇamṛ̍ksā̱mayo̱ḥ śilpe̎ stha̱ ityā̍harksā̱me e̱vāva̍ ruṃdha e̱ṣa 18 vā ahno̱ varṇo̱ yacchu̱klaṃ kṛ̍ṣṇāji̱nasyai̱ṣa rātri̍yā̱ yatkṛ̱ṣṇaṃ yade̱vaina̍yo̱statra̱ nya̍kta̱ṃ tade̱vāva̍ ruṃdhe kṛṣṇāji̱nena̍ dīkṣayati̱ brahma̍ṇo̱ vā e̱tadrū̱paṃ yatkṛ̍ṣṇāji̱naṃ brahma̍ṇai̱vaina̍ṃ dīkṣayatī̱māṃ dhiyṛ̱ śikṣa̍māṇasya de̱vetyā̍ha yathāya̱jure̱vaitadgarbho̱ vā e̱ṣa yaddī̎kṣi̱ta ulba̱ṃ vāsa̱ḥ prorṇu̍te̱ tasmā̱d 19 garbhā̱ḥ prāvṛ̍tā jāyante̱ na pu̱rā soma̍sya kra̱yādapo̎rṇvīta̱ yatpu̱rā soma̍sya kra̱yāda̍porṇvī̱ta garbhā̎ḥ pra̱jānā̎ṃ parā̱pātu̍kāḥ syuḥ krī̱te some’po̎rṇute̱ jāya̍ta e̱va tadatho̱ yathā̱ vasī̍yṛ saṃ pratyaporṇu̱te tā̱dṛge̱va tadaṃgi̍rasaḥ suva̱rgaṃ lo̱kaṃ yanta̱ ūrja̱ṃ vya̍bhajanta̱ tato̱ yada̱tyaśi̍ṣyata̱ te śa̱rā a̍bhava̱nnūrgvai śa̱rā yaccha̍ra̱mayī̱ 20 mekha̍lā̱ bhava̱tyūrja̍me̱vāva̍ ruṃdhe madhya̱taḥ saṃ na̍hyati madhya̱ta e̱vāsmā̱ ūrja̍ṃ dadhāti̱ tasmā̎nmadhya̱ta ū̱rjā bhu̍ñjata ū̱rdhvaṃ vai puru̍ṣasya̱ nābhyai̱ medhya̍mavā̱cīna̍mame̱dhyaṃ yanma̍dhya̱taḥ sa̱ṃnahya̍ti̱ medhya̍ṃ cai̱vāsyā̍me̱dhyaṃ ca̱ vyāva̍rtaya̱tīndro̍ vṛ̱trāya̱ vajra̱ṃ prāha̍ra̱thsa tre̱dhā vya̍bhava̱thsphyastṛtī̍yṛ̱ ratha̱stṛtī̍ya̱ṃ yūpa̱stṛtī̍ya̱ṃ 21 ye̎’ntaḥśa̱rā aśī̎ryanta̱ te śa̱rā a̍bhava̱ntaccha̱rāṇṛ̍ śara̱tvaṃ vajro̱ vai śa̱rāḥ, kṣutkhalu̱ vai ma̍nu̱ṣya̍sya̱ bhrātṛ̍vyo̱ yaccha̍ra̱mayī̱ mekha̍lā̱ bhava̍ti̱ vajre̍ṇai̱va sā̱kṣātkṣudha̱ṃ bhrātṛ̍vyaṃ madhya̱to’pa̍ hate tri̱vṛdbha̍vati tri̱vṛdvai prā̱ṇastri̱vṛta̍me̱va prā̱ṇaṃ ma̍dhya̱to yaja̍māne dadhāti pṛ̱thvī bha̍vati̱ rajjū̍nā̱ṃ vyāvṛ̍ttyai̱ mekha̍layā̱ yaja̍mānaṃ dīkṣayati̱ yoktre̍ṇa̱ patnī̎ṃ mithuna̱tvāya̍ 22 ya̱jño dakṣi̍ṇāma̱bhya̍dhyāya̱ttṛ sama̍bhava̱ttadindro̍’cāya̱thso̍’manyata̱ yo vā i̱to ja̍ni̱ṣyate̱ sa i̱daṃ bha̍viṣya̱tīti̱ tāṃ prāvi̍śa̱ttasyā̱ indra̍ e̱vājā̍yata̱ so̍’manyata̱ yo vai madi̱to’pa̍ro jani̱ṣyate̱ sa i̱daṃ bha̍viṣya̱tīti̱ tasyā̍ anu̱mṛśya̱ yoni̱mācchi̍na̱thsā sū̱tava̍śābhava̱ttathsū̱tava̍śāyai̱ janma̱ 23 tṛ haste̱ nya̍veṣṭayata̱ tāṃ mṛ̱geṣu̱ nya̍dadhā̱thsā kṛ̍ṣṇaviṣā̱ṇābha̍va̱dindra̍sya̱ yoni̍rasi̱ mā mā̍ hṛsī̱riti̍ kṛṣṇaviṣā̱ṇāṃ pra ya̍cchati̱ sayo̍nime̱va ya̱jñaṃ ka̍roti̱ sayo̍ni̱ṃ dakṣi̍ṇṛ̱ sayo̍ni̱mindrṛ̍ sayoni̱tvāya̍ kṛ̱ṣyai tvā̍ susa̱syāyā̱ ityā̍ha̱ tasmā̍dakṛṣṭapa̱cyā oṣa̍dhayaḥ pacyante supippa̱lābhya̱stvauṣa̍dhībhya̱ ityā̍ha̱ tasmā̱doṣa̍dhaya̱ḥ phala̍ṃ gṛhṇanti̱ yaddhaste̍na 24 kaṇḍū̱yeta̍ pāmana̱ṃ bhāvu̍kāḥ pra̱jāḥ syu̱ryathsmaye̍ta nagna̱ṃ bhāvu̍kāḥ kṛṣṇaviṣā̱ṇayā̍ kaṇḍūyate’pi̱gṛhya̍ smayate pra̱jānā̎ṃ gopī̱thāya̱ na pu̱rā dakṣi̍ṇābhyo̱ neto̎ḥ kṛṣṇaviṣā̱ṇāmava̍ cṛte̱dyatpu̱rā dakṣi̍ṇābhyo̱ neto̎ḥ kṛṣṇaviṣā̱ṇāma̍vacṛ̱tedyoni̍ḥ pra̱jānā̎ṃ parā̱pātu̍kā syānnī̱tāsu̱ dakṣi̍ṇāsu̱ cātvā̍le kṛṣṇaviṣā̱ṇāṃ prāsya̍ti̱ yoni̱rvai ya̱jñasya̱ cātvā̍la̱ṃ yoni̍ḥ kṛṣṇaviṣā̱ṇā yonā̍ve̱va yoni̍ṃ dadhāti ya̱jñasya̍ sayoni̱tvāya̍ ||6.1.3||
ru̱ndha̱ e̱ṣa tasmā̎cchara̱mayī̱ yūpa̱stṛtī̍yaṃ mithuna̱tvāya̱ janma̱ haste̍nā̱’ṣṭā ca̍tvārṛśacca ||6.1.3||
25 vāgvai de̱vebhyo’pā̎krāmadya̱jñāyāti̍ṣṭhamānā̱ sā vana̱spatī̱nprāvi̍śa̱thsaiṣā vāgvana̱spati̍ṣu vadati̱ yā du̍ndu̱bhau yā tūṇa̍ve̱ yā vīṇā̍yā̱ṃ yaddī̎kṣitada̱ṇḍaṃ pra̱yaccha̍ti̱ vāca̍me̱vāva̍ ruṃdha̱ audu̍ṃbaro bhava̱tyūrgvā u̍du̱ṃbara̱ ūrja̍me̱vāva̍ ruṃdhe̱ mukhe̍na̱ saṃ mi̍to bhavati mukha̱ta e̱vāsmā̱ ūrja̍ṃ dadhāti̱ tasmā̎nmukha̱ta ū̱rjā bhu̍ñjate 26 krī̱te some̍ maitrāvaru̱ṇāya̍ da̱ṇḍaṃ pra ya̍cchati maitrāvaru̱ṇo hi pu̱rastā̍dṛ̱tvigbhyo̱ vāca̍ṃ vi̱bhaja̍ti̱ tāmṛ̱tvijo̱ yaja̍māne̱ prati̍ ṣṭhāpayanti̱ svāhā̍ ya̱jñaṃ mana̱setyā̍ha̱ mana̍sā̱ hi puru̍ṣo ya̱jñama̍bhi̱gaccha̍ti̱ svāhā̱ dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̱mityā̍ha̱ dyāvā̍pṛthi̱vyorhi ya̱jñaḥ svāho̱rora̱ntari̍kṣā̱dityā̍hā̱ntari̍kṣe̱ hi ya̱jñaḥ svāhā̍ ya̱jñaṃ vātā̱dāra̍bha̱ ityā̍hā̱yaṃ 27 vāva yaḥ pava̍te̱ sa ya̱jñastame̱va sā̱kṣādā ra̍bhate mu̱ṣṭī ka̍roti̱ vāca̍ṃ yacchati ya̱jñasya̱ dhṛtyā̱ adī̎kṣiṣṭā̱yaṃ brā̎hma̱ṇa iti̱ triru̍pā̱g̱śvā̍ha de̱vebhya̍ e̱vaina̱ṃ prāha̱ triru̱ccairu̱bhaye̎bhya e̱vaina̍ṃ devamanu̱ṣyebhya̱ḥ prāha̱ na pu̱rā nakṣa̍trebhyo̱ vāca̱ṃ vi sṛ̍je̱dyatpu̱rā nakṣa̍trebhyo̱ vāca̍ṃ visṛ̱jedya̱jñaṃ vicchi̍ndyā̱ 28 dudi̍teṣu̱ nakṣa̍treṣu vra̱taṃ kṛ̍ṇu̱teti̱ vāca̱ṃ vi sṛ̍jati ya̱jñavra̍to̱ vai dī̎kṣi̱to ya̱jñame̱vābhi̱ vāca̱ṃ vi sṛ̍jati̱ yadi̍ visṛ̱jedvai̎ṣṇa̱vīmṛca̱manu̍ brūyādya̱jño vai viṣṇu̍rya̱jñenai̱va ya̱jñṛ saṃ ta̍noti̱ daivī̱ṃ dhiya̍ṃ manāmaha̱ ityā̍ha ya̱jñame̱va tanmra̍dayati supā̱rā no̍ asa̱dvaśa̱ ityā̍ha̱ vyu̍ṣṭime̱vāva̍ ruṃdhe 29 brahmavā̱dino̍ vadanti hota̱vya̍ṃ dīkṣi̱tasya̍ gṛ̱hā3 ina ho̍ta̱vyā3miti̍ ha̱virvai dī̎kṣi̱to yajju̍hu̱yādyaja̍mānasyāva̱dāya̍ juhuyā̱dyanna ju̍hu̱yādya̍jñapa̱rura̱ntari̍yā̱dye de̱vā mano̍jātā mano̱yuja̱ ityā̍ha prā̱ṇā vai de̱vā mano̍jātā mano̱yuja̱steṣve̱va pa̱ro’kṣa̍ṃ juhoti̱ tanneva̍ hu̱taṃ nevāhu̍tagg sva̱panta̱ṃ vai dī̎kṣi̱tṛ rakṣṛ̍si jighṛsantya̱gniḥ 30 khalu̱ vai ra̍kṣo̱hāgne̱ tvṛ su jā̍gṛhi va̱yṛ su ma̍ndiṣīma̱hītyā̍hā̱gnime̱vādhi̱pāṃ kṛ̱tvā sva̍piti̱ rakṣa̍sā̱mapa̍hatyā avra̱tyami̍va̱ vā e̱ṣa ka̍roti̱ yo dī̎kṣi̱taḥ svapi̍ti̱ tvama̍gne vrata̱pā a̱sītyā̍hā̱gnirvai de̱vānā̎ṃ vra̱tapa̍ti̱ḥ sa e̱vaina̍ṃ vra̱tamā la̍ṃbhayati de̱va ā martye̱ṣvetyā̍ha de̱vo 31 hye̍ṣa sanmartye̍ṣu̱ tvaṃ ya̱jñeṣvīḍya̱ ityā̍hai̱tṛ hi ya̱jñeṣvīḍa̱te’pa̱ vai dī̎kṣi̱tāthsu̍ṣu̱puṣa̍ iṃdri̱yaṃ de̱vatā̎ḥ krāmanti̱ viśve̍ de̱vā a̱bhi māmā’va̍vṛtra̱nnityā̍hendri̱yeṇai̱vaina̍ṃ de̱vatā̍bhi̱ḥ saṃ na̍yati̱ yade̱tadyaju̱rna brū̱yādyāva̍ta e̱va pa̱śūna̱bhi dīkṣe̍ta̱ tāva̍nto’sya pa̱śava̍ḥ syū̱ rāsveya̍th 32 so̱mā bhūyo̍ bha̱retyā̱hāpa̍rimitāne̱va pa̱śūnava̍ ruṃdhe ca̱ndrama̍si̱ mama̱ bhogā̍ya bha̱vetyā̍ha yathādeva̱tame̱vainā̱ḥ prati̍ gṛhṇāti vā̱yave̎ tvā̱ varu̍ṇāya̱ tveti̱ yade̱vame̱tā nānu̍di̱śedaya̍thādevata̱ṃ dakṣi̍ṇā gamaye̱dā de̱vatā̎bhyo vṛścyeta̱ yade̱vame̱tā a̍nudi̱śati̍ yathādeva̱tame̱va dakṣi̍ṇā gamayati̱ na de̱vatā̎bhya̱ ā 33 vṛ̍ścyate̱ devī̍rāpo apāṃ napā̱dityā̍ha̱ yadvo̱ medhya̍ṃ ya̱jñiyṛ̱ sade̍va̱ṃ tadvo̱ māva̍ kramiṣa̱miti̱ vāvaitadā̱hācchi̍nna̱ṃ tantu̍ṃ pṛthi̱vyā anu̍ geṣa̱mityā̍ha̱ setu̍me̱va kṛ̱tvātye̍ti ||6.1.4||
bhu̱ñja̱te̱’yaṃ chi̍ndyādruṃdhe̱’gnirā̍ha de̱va iya̍dde̱vatā̎bhya̱ ā traya̍strṛśacca ||6.1.4||
34 de̱vā vai de̍va̱yaja̍namadhyava̱sāya̱ diśo̱ na prājā̍na̱nte̎2̱’nyo̎’nyamupā̍dhāva̱ntvayā̱ pra jā̍nāma̱ tvayeti̱ te’di̍tyṛ̱ sama̍dhriyanta̱ tvayā̱ pra jā̍nā̱meti̱ sā’bra̍vī̱dvara̍ṃ vṛṇai̱ matprā̍yaṇā e̱va vo̍ ya̱jñā madu̍dayanā asa̱nniti̱ tasmā̍dādi̱tyaḥ prā̍ya̱ṇīyo̍ ya̱jñānā̍mādi̱tya u̍daya̱nīya̱ḥ pañca̍ de̱vatā̍ yajati̱ pañca̱ diśo̍ di̱śāṃ prajñā̎tyā̱ 35 atho̱ pañcā̎kṣarā pa̱ṅktiḥ pāṅkto̍ ya̱jño ya̱jñame̱vāva̍ ruṃdhe̱ pathyāg̍ sva̱stima̍yaja̱nprācī̍me̱va tayā̱ diśa̱ṃ prājā̍nanna̱gninā̍ dakṣi̱ṇā some̍na pra̱tīcṛ̍ savi̱trodī̍cī̱madi̍tyo̱rdhvāṃ pathyāg̍ sva̱stiṃ ya̍jati̱ prācī̍me̱va tayā̱ diśa̱ṃ prajā̍nāti̱ pathyāg̍ sva̱stimi̱ṣṭvāgnīṣomau̍ yajati̱ cakṣu̍ṣī̱ vā e̱te ya̱jñasya̱ yada̱gnīṣomau̱ tābhyā̍me̱vānu̍ paśya 36 tya̱gnīṣomā̍vi̱ṣṭvā sa̍vi̱tāra̍ṃ yajati savi̱tṛpra̍sūta e̱vānu̍ paśyati savi̱tāra̍mi̱ṣṭvādi̍tiṃ yajatī̱yaṃ vā adi̍tira̱syāme̱va pra̍ti̱ṣṭhāyānu̍ paśya̱tyadi̍timi̱ṣṭvā mā̍ru̱tīmṛca̱manvā̍ha ma̱ruto̱ vai de̱vānā̱ṃ viśo̍ devavi̱śaṃ khalu̱ vai kalpa̍mānaṃ manuṣyavi̱śamanu̍ kalpate̱ yanmā̍ru̱tīmṛca̍ma̱nvāha̍ vi̱śāṃ klṛptyai̎ brahmavā̱dino̍ vadanti prayā̱java̍dananūyā̱jaṃ prā̍ya̱ṇīya̍ṃ kā̱rya̍manūyā̱java̍ 37 daprayā̱jamu̍daya̱nīya̱mitī̱me vai pra̍yā̱jā a̱mī a̍nūyā̱jāḥ saiva sā ya̱jñasya̱ santa̍ti̱stattathā̱ na kā̱rya̍mā̱tmā vai pra̍yā̱jāḥ pra̱jānū̍yā̱jā yatpra̍yā̱jāna̍ntari̱yādā̱tmāna̍ma̱ntari̍yā̱dyada̍nūyā̱jāna̍ntari̱yātpra̱jāma̱ntari̍yā̱dyata̱ḥ khalu̱ vai ya̱jñasya̱ vita̍tasya̱ na kri̱yate̱ tadanu̍ ya̱jñaḥ parā̍ bhavati ya̱jñaṃ pa̍rā̱bhava̍nta̱ṃ yaja̍mā̱no’nu̱ 38 parā̍ bhavati prayā̱java̍de̱vānū̍yā̱java̍tprāya̱ṇīya̍ṃ kā̱rya̍ṃ prayā̱java̍danūyā̱java̍dudaya̱nīya̱ṃ nātmāna̍manta̱reti̱ na pra̱jāṃ na ya̱jñaḥ pa̍rā̱bhava̍ti̱ na yaja̍mānaḥ prāya̱ṇīya̍sya niṣkā̱sa u̍daya̱nīya̍ma̱bhi nirva̍pati̱ saiva sā ya̱jñasya̱ santa̍ti̱ryāḥ prā̍ya̱ṇīya̍sya yā̱jyā̍ yattā u̍daya̱nīya̍sya yā̱jyā̎ḥ ku̱ryātparā̍ṅa̱muṃ lo̱kamā ro̍hetpra̱māyu̍kaḥ syā̱dyāḥ prā̍ya̱ṇīya̍sya puro’nuvā̱kyā̎stā u̍daya̱nīya̍sya yā̱jyā̎ḥ karotya̱sminne̱va lo̱ke prati̍ tiṣṭhati ||6.1.5||
prajñā̎tyai paśyatyanūyā̱java̱dyaja̍mā̱no’nu̍ puronuvā̱kyā̎stā a̱ṣṭau ca̍ ||6.1.5||
39 ka̱drūśca̱ vai su̍pa̱rṇī cā̎tmarū̱payo̍raspardhetṛ̱ sā ka̱drūḥ su̍pa̱rṇīma̍jaya̱thsābra̍vīttṛ̱tīya̍syāmi̱to di̱vi soma̱stamāha̍ra̱ tenā̱tmāna̱ṃ niṣkrī̍ṇī̱ṣvetī̱yaṃ vai ka̱drūra̱sau su̍pa̱rṇī chandṛ̍si sauparṇe̱yāḥ sābra̍vīda̱smai vai pi̱tarau̍ pu̱trānbi̍bhṛtastṛ̱tīya̍syāmi̱to di̱vi soma̱stamāha̍ra̱ tenā̱tmāna̱ṃ niṣkrī̍ṇī̱ṣve 40 ti̍ mā ka̱drūra̍voca̱diti̱ jaga̱tyuda̍pata̱ccatu̍rdaśākṣarā sa̱tī sāprā̎pya̱ nya̍vartata̱ tasyai̱ dve a̱kṣare̍ amīyetṛ̱ sā pa̱śubhi̍śca dī̱kṣayā̱ cāga̍ccha̱ttasmā̱jjaga̍tī̱ chaṃda̍sāṃ paśa̱vya̍tamā̱ tasmā̎tpaśu̱manta̍ṃ dī̱kṣopa̍ namati tri̱ṣṭuguda̍pata̱ttrayo̍daśākṣarā sa̱tī sāprā̎pya̱ nya̍vartata̱ tasyai̱ dve a̱kṣare̍ amīyetṛ̱ sā dakṣi̍ṇābhiśca̱ 41 tapa̍sā̱ cāga̍ccha̱ttasmā̎ttri̱ṣṭubho̍ lo̱ke mādhya̍ndine̱ sava̍ne̱ dakṣi̍ṇā nīyanta e̱tatkhalu̱ vāva tapa̱ ityā̍hu̱ryaḥ svaṃ dadā̱tīti̍ gāya̱tryuda̍pata̱ccatu̍rakṣarā sa̱tya̍jayā̱ jyoti̍ṣā̱ tama̍syā a̱jābhya̍ruṃdha̱ tada̱jāyā̍ aja̱tvṛ sā soma̱ṃ cāha̍racca̱tvāri̍ cā̱kṣarā̍ṇi̱ sāṣṭākṣa̍rā̱ sama̍padyata brahmavā̱dino̍ vadanti̱ 42 kasmā̎thsa̱tyādgā̍ya̱trī kani̍ṣṭhā̱ chaṃda̍sṛ sa̱tī ya̍jñamu̱khaṃ parī̍yā̱yeti̱ yade̱vādaḥ soma̱māha̍ra̱ttasmā̎dyajñamu̱khaṃ paryai̱ttasmā̎tteja̱svinī̍tamā pa̱dbhyāṃ dve sava̍ne sa̱magṛ̍hṇā̱nmukhe̱naika̱ṃ yanmukhe̍na sa̱magṛ̍hṇā̱ttada̍dhaya̱ttasmā̱d dve sava̍ne śu̱krava̍tī prātaḥsava̱naṃ ca̱ mādhya̍ndinaṃ ca̱ tasmā̎ttṛtīyasava̱na ṛ̍jī̱ṣama̱bhi ṣu̍ṇvanti dhī̱tami̍va̱ hi manya̍nta 43 ā̱śira̱mava̍ nayati saśukra̱tvāyātho̱ saṃ bha̍ratye̱vaina̱ttṛ soma̍māhri̱yamā̍ṇaṃ gandha̱rvo vi̱śvāva̍su̱ḥ parya̍muṣṇā̱thsa ti̱sro rātrī̱ḥ pari̍muṣito’vasa̱ttasmā̎tti̱sro rātrī̎ḥ krī̱taḥ somo̍ vasati̱ te de̱vā a̍bruva̱nstrīkā̍mā̱ vai ga̍ndha̱rvāḥ stri̱yā niṣkrī̍ṇā̱meti̱ te vāca̱gg̱ striya̱meka̍hāyanīṃ kṛ̱tvā tayā̱ nira̍krīṇa̱nthsā ro̱hidrū̱paṃ kṛ̱tvā ga̍ndha̱rvebhyo̍ 44 ‘pa̱kramyā̍tiṣṭha̱ttadro̱hito̱ janma̱ te de̱vā a̍bruva̱nnapa̍ yu̱ṣmadakra̍mī̱nnāsmānu̱pāva̍rtate̱ vi hva̍yāmahā̱ iti̱ brahma̍ gandha̱rvā ava̍da̱nnagā̍yande̱vāḥ sā de̱vāngāya̍ta u̱pāva̍rtata̱ tasmā̱dgāya̍nta̱gg̱ striya̍ḥ kāmayante̱ kāmu̍kā ena̱gg̱ striyo̍ bhavanti̱ ya e̱vaṃ vedātho̱ ya e̱vaṃ vi̱dvānapi̱ janye̍ṣu̱ bhava̍ti̱ tebhya̍ e̱va da̍datyu̱ta yadba̱huta̍yā 45 bhava̱ntyeka̍hāyanyā krīṇāti vā̱caivainṛ̱ sarva̍yā krīṇāti̱ tasmā̱deka̍hāyanā manu̱ṣyā̍ vāca̍ṃ vada̱ntyakū̍ṭa̱yā ‘ka̍rṇa̱yā ‘kā̍ṇa̱yā ‘ślo̍ṇa̱yā ‘sa̍ptaśaphayā krīṇāti̱ sarva̍yai̱vaina̍ṃ krīṇāti̱ yachve̱tayā̎ krīṇī̱yāddu̱ścarmā̱ yaja̍mānaḥ syā̱dyatkṛ̱ṣṇayā̍nu̱stara̍ṇī syātpra̱māyu̍ko̱ yaja̍mānaḥ syā̱dyaddvi̍rū̱payā̱ vārtra̍ghnī syā̱thsa vā̱nyaṃ ji̍nī̱yāttaṃ vā̱nyo ji̍nīyādaru̱ṇayā̍ piṅgā̱kṣyā krī̍ṇātye̱tadvai soma̍sya rū̱pagg svayai̱vaina̍ṃ de̱vata̍yā krīṇāti ||6.1.6||
niṣkrī̍ṇīṣva̱ dakṣi̍ṇābhiśca vadanti̱ manya̍nte gandha̱rvebhyo̍ ba̱huta̍yāḥ piṃgā̱kṣyā daśa̍ ca ||6.1.6||
46 taddhira̍ṇyamabhava̱ttasmā̍da̱dbhyo hira̍ṇyaṃ punanti brahmavā̱dino̍ vadanti̱ kasmā̎thsa̱tyāda̍na̱sthike̍na pra̱jāḥ pra̱vīya̍nte’stha̱nvatī̎rjāyanta̱ iti̱ yaddhira̍ṇyaṃ ghṛ̱te̍’va̱dhāya̍ ju̱hoti̱ tasmā̍dana̱sthike̍na pra̱jāḥ pra vī̍yante’stha̱nvatī̎rjāyanta e̱tadvā a̱gneḥ pri̱yaṃ dhāma̱ yadghṛ̱taṃ tejo̱ hira̍ṇyami̱yaṃ te̍ śukra ta̱nūri̱daṃ varca̱ ityā̍ha̱ sate̍jasame̱vainṛ̱ sata̍nuṃ 47 karo̱tyatho̱ saṃ bha̍ratye̱vaina̱ṃ yadaba̍ddhamavada̱dhyādgarbhā̎ḥ pra̱jānā̎ṃ parā̱pātu̍kāḥ syurba̱ddhamava̍ dadhāti̱ garbhā̍ṇā̱ṃ dhṛtyai̍ niṣṭa̱rkya̍ṃ badhnāti pra̱jānā̎ṃ pra̱jana̍nāya̱ vāgvā e̱ṣā yathso̍ma̱kraya̍ṇī̱ jūra̱sītyā̍ha̱ yaddhi mana̍sā̱ java̍te̱ tadvā̱cā vada̍ti dhṛ̱tā mana̱setyā̍ha̱ mana̍sā̱ hi vāgdhṛ̱tā juṣṭā̱ viṣṇa̍va̱ ityā̍ha 48 ya̱jño vai viṣṇu̍rya̱jñāyai̱vainā̱ṃ juṣṭā̎ṃ karoti̱ tasyā̎ste sa̱tyasa̍vasaḥ prasa̱va ityā̍ha savi̱tṛpra̍sūtāme̱va vāca̱mava̍ ruṃdhe̱ kāṇḍe̍kāṇḍe̱ vai kri̱yamā̍ṇe ya̱jñṛ rakṣṛ̍si jighṛsantye̱ṣa khalu̱ vā ara̍kṣohata̱ḥ panthā̱ yo̎’gneśca̱ sūrya̍sya ca̱ sūrya̍sya̱ cakṣu̱rāru̍hama̱gnera̱kṣṇaḥ ka̱nīni̍kā̱mityā̍ha̱ ya e̱vāra̍kṣohata̱ḥ panthā̱stṛ sa̱māro̍hati̱ 49 vāgvā e̱ṣā yathso̍ma̱kraya̍ṇī̱ cida̍si ma̱nāsītyā̍ha̱ śāstye̱vainā̍me̱tattasmā̎cchi̱ṣṭāḥ pra̱jā jā̍yante̱ cida̱sītyā̍ha̱ yaddhi mana̍sā ce̱taya̍te̱ tadvā̱cā vada̍ti ma̱nāsītyā̍ha̱ yaddhi mana̍sābhi̱gaccha̍ti̱ tatka̱roti̱ dhīra̱sītyā̍ha̱ yaddhi mana̍sā̱ dhyāya̍ti̱ tadvā̱cā 50 vada̍ti̱ dakṣi̍ṇā̱sītyā̍ha̱ dakṣi̍ṇā̱ hye̍ṣā ya̱jñiyā̱sītyā̍ha ya̱jñiyā̍me̱vainā̎ṃ karoti kṣa̱triyā̱sītyā̍ha kṣa̱triyā̱ hye̍ṣā ‘di̍tirasyubha̱yata̍ḥ śī̱ṟṣṇītyā̍ha̱ yade̱vādi̱tyaḥ prā̍ya̱ṇīyo̍ ya̱jñānā̍mādi̱tya u̍daya̱nīya̱stasmā̍de̱vamā̍ha̱ yadaba̍ddhā̱ syādaya̍tā syā̱dyatpa̍diba̱ddhānu̱stara̍ṇī syātpra̱māyu̍ko̱ yaja̍mānaḥ syā̱d 51 yatka̍rṇagṛhī̱tā vārtra̍ghnī syā̱thsa vā̱nyaṃ ji̍nī̱yāttaṃ vā̱nyo ji̍nīyānmi̱trastvā̍ pa̱di ba̍dhnā̱tvityā̍ha mi̱tro vai śi̱vo de̱vānā̱ṃ tenai̱vainā̎ṃ pa̱di ba̍dhnāti pū̱ṣādhva̍naḥ pā̱tvityā̍he̱yaṃ vai pū̱ṣemāme̱vāsyā̍ adhi̱pāma̍ka̱ḥ sama̍ṣṭyā̱ indrā̱yādhya̍kṣā̱yetyā̱hendra̍me̱vāsyā̱ adhya̍kṣaṃ karo̱ 52 tyanu̍ tvā mā̱tā ma̍nyatā̱manu̍ pi̱tetyā̱hānu̍matayai̱vaina̍yā krīṇāti̱ sā de̍vi de̱vamacche̱hītyā̍ha de̱vī hye̍ṣā de̱vaḥ soma̱ indrā̍ya̱ soma̱mityā̱hendrā̍ya̱ hi soma̍ āhri̱yate̱ yade̱tadyaju̱rna brū̱yātparā̎cye̱va so̍ma̱kraya̍ṇīyādru̱drastvā’ va̍rtaya̱tvityā̍ha ru̱dro vai krū̱ro 53 de̱vānā̱ṃ tame̱vāsyai̍ pa̱rastā̎ddadhā̱tyāvṛ̍ttyai krū̱rami̍va̱ vā e̱tatka̍roti̱ yadru̱drasya̍ kī̱rtaya̍ti mi̱trasya̍ pa̱thetyā̍ha̱ śāntyai̍ vā̱cā vā e̱ṣa vi krī̍ṇīte̱ yaḥ so̍ma̱kraya̍ṇyā sva̱sti soma̍sakhā̱ puna̱rehi̍ sa̱ha ra̱yyetyā̍ha vā̱caiva vi̱krīya̱ puna̍rā̱tmanvāca̍ṃ dha̱tte’nu̍padāsukāsya̱ vāgbha̍vati̱ ya e̱vaṃ veda̍ ||6.1.7||
sata̍nu̱ṃ viṣṇa̍va̱ ityā̍ha sa̱māro̍hati̱ dhyāya̍ti̱ tadvā̱cā yaja̍mānaḥ syātkaroti krū̱ro veda̍ ||6.1.7||
54 ṣaṭpa̱dānyanu̱ ni krā̍mati ṣaḍa̱haṃ vāṅnāti̍ vadatyu̱ta sa̍ṃvathsa̱rasyāya̍ne̱ yāva̍tye̱va vāktāmava̍ ruṃdhe sapta̱me pa̱de ju̍hoti sa̱ptapa̍dā̱ śakva̍rī pa̱śava̱ḥ śakva̍rī pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe sa̱pta grā̱myāḥ pa̱śava̍ḥ sa̱ptāra̱ṇyāḥ sa̱pta chandāg̍syu̱bhaya̱syāva̍ruddhyai̱ vasvya̍si ru̱drāsītyā̍ha rū̱pame̱vāsyā̍ e̱tanma̍hi̱māna̱ṃ 55 vyāca̍ṣṭe̱ bṛha̱spati̍stvā su̱mne ra̍ṇva̱tvityā̍ha̱ brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ bṛha̱spati̱rbrahma̍ṇai̱vāsmai̍ pa̱śūnava̍ ruṃdhe ru̱dro vasu̍bhi̱rā ci̍ke̱tvityā̱hāvṛ̍ttyai pṛthi̱vyāstvā̍ mū̱rdhannā ji̍gharmi deva̱yaja̍na̱ ityā̍ha pṛthi̱vyā hye̍ṣa mū̱rdhā yadde̍va̱yaja̍na̱miḍā̍yāḥ pa̱da ityā̱heḍā̍yai̱ hye̍tatpa̱daṃ yathso̍ma̱kraya̍ṇyai ghṛ̱tava̍ti̱ svāhe 56 tyā̍ha̱ yade̱vāsyai̍ pa̱dādghṛ̱tamapī̎ḍyata̱ tasmā̍de̱vamā̍ha̱ yada̍dhva̱ryura̍na̱gnāvāhu̍tiṃ juhu̱yāda̱ndho̎’dhva̱ryuḥ syā̱drakṣṛ̍si ya̱jñṛ ha̍nyu̱ṟhira̍ṇyamu̱pāsya̍ juhotyagni̱vatye̱va ju̍hoti̱ nāndho̎’dhva̱ryurbhava̍ti̱ na ya̱jñṛ rakṣṛ̍si ghnanti̱ kāṇḍe̍kāṇḍe̱ vai kri̱yamā̍ṇe ya̱jñṛ rakṣṛ̍si jighṛsanti̱ pari̍likhitṛ̱ rakṣa̱ḥ pari̍likhitā̱ arā̍taya̱ ityā̍ha̱ rakṣa̍sā̱mapa̍hatyā 57 i̱dama̱hṛ rakṣa̍so grī̱vā api̍ kṛntāmi̱ yo̎’smāndveṣṭi̱ yaṃ ca̍ va̱yaṃ dvi̱ṣma ityā̍ha̱ dvau vāva puru̍ṣau̱ yaṃ cai̱va dveṣṭi̱ yaścai̍na̱ṃ dveṣṭi̱ tayo̍re̱vāna̍ntarāyaṃ grī̱vāḥ kṛ̍ntati pa̱śavo̱ vai so̍ma̱kraya̍ṇyai pa̱daṃ yā̍vattmū̱tṛ saṃ va̍pati pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe̱’sme rāya̱ iti̱ saṃ va̍patyā̱tmāna̍me̱vādhva̱ryuḥ 58 pa̱śubhyo̱ nāntare̍ti̱ tve rāya̱ iti̱ yaja̍mānāya̱ pra ya̍cchati̱ yaja̍māna e̱va ra̱yiṃ da̍dhāti̱ tote̱ rāya̱ iti̱ patni̍yā a̱rdho vā e̱ṣa ā̱tmano̱ yatpatnī̱ yathā̍ gṛ̱heṣu̍ nidha̱tte tā̱dṛge̱va tattvaṣṭī̍matī te sape̱yetyā̍ha̱ tvaṣṭā̱ vai pa̍śū̱nāṃ mi̍thu̱nānṛ̍ rūpa̱kṛdrū̱pame̱va pa̱śuṣu̍ dadhātya̱smai vai lo̱kāya̱ gārha̍patya̱ ā dhī̍yate̱’muṣmā̍ āhava̱nīyo̱ yadgārha̍patya upa̱vape̍da̱smi3ṛllo̱ke pa̍śu̱mānthsyā̱dyadā̍hava̱nīye̱’muṣmi̍3ṛ llo̱ke pa̍śu̱mānthsyā̍du̱bhayo̱rupa̍ vapatyu̱bhayo̍re̱vaina̍ṃ lo̱kayo̎ḥ paśu̱manta̍ṃ karoti ||6.1.8||
ma̱hi̱māna̱gg̱ svāhā’pa̍hatyā adhva̱ryurdhī̍yate̱ catu̍rvṛśatiśca ||6.1.8||
59 bra̱hma̱vā̱dino̍ vadanti vi̱citya̱ḥ somā3 na vi̱cityā3 iti̱ somo̱ vā oṣa̍dhīnṛ̱ rājā̱ tasmi̱ṉ, yadāpa̍nnaṃ grasi̱tame̱vāsya̱ tadyadvi̍cinu̱yādyathā̱syā̎d grasi̱taṃ ni̍ṣkhi̱dati̍ tā̱dṛge̱va tadyanna vi̍cinu̱yādyathā̱kṣannāpa̍nnaṃ vi̱dhāva̍ti tā̱dṛge̱va tatkṣodhu̍ko’dhva̱ryuḥ syātkṣodhu̍ko̱ yaja̍māna̱ḥ soma̍vikrayi̱nthsomṛ̍ śodha̱yetye̱va brū̍yā̱dyadīta̍ra̱ṃ 60 yadīta̍ramu̱bhaye̍nai̱va so̍mavikra̱yiṇa̍marpayati̱ tasmā̎thsomavikra̱yī kṣodhu̍ko’ru̱ṇo ha̍ smā̱haupa̍veśiḥ soma̱kraya̍ṇa e̱vāhaṃ tṛ̍tīyasava̱namava̍ ruṃdha̱ iti̍ paśū̱nāṃ carma̍nmimīte pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe pa̱śavo̱ hi tṛ̱tīyṛ̱ sava̍na̱ṃ yaṃ kā̱maye̍tāpa̱śuḥ syā̱dityṛ̍kṣa̱tastasya̍ mimīta̱rkṣaṃ vā a̍paśa̱vyama̍pa̱śure̱va bha̍vati̱ yaṃ kā̱maye̍ta paśu̱mānthsyā̱ 61 diti̍ loma̱tastasya̍ mimītai̱tadvai pa̍śū̱nṛ rū̱pṛ rū̱peṇai̱vāsmai̍ pa̱śūnava̍ ruṃdhe paśu̱māne̱va bha̍vatya̱pāmante̎ krīṇāti̱ sara̍same̱vaina̍ṃ krīṇātya̱mātyo̱’sītyā̍hā̱maivaina̍ṃ kurute śu̱kraste̱ graha̱ ityā̍ha śu̱kro hya̍sya̱ graho’na̱sāccha̍ yāti mahi̱māna̍me̱vāsyāccha̍ yā̱tyana̱sā 62 ‘ccha̍ yāti̱ tasmā̍danovā̱hyṛ̍ sa̱me jīva̍na̱ṃ yatra̱ khalu̱ vā e̱tṛ śī̱ṟṣṇā hara̍nti̱ tasmā̎cchīrṣahā̱rya̍ṃ gi̱rau jīva̍nama̱bhityaṃ de̱vṛ sa̍vi̱tāra̱mityati̍cchaṃdasa̱rcā mi̍mī̱te’ti̍cchandā̱ vai sarvā̍ṇi̱ chandṛ̍si̱ sarve̍bhire̱vaina̱ṃ chando̍bhirmimīte̱ varṣma̱ vā e̱ṣā chaṃda̍sā̱ṃ yadati̍cchandā̱ yadati̍cchaṃdasa̱rcā mimī̍te̱ varṣmai̱vainṛ̍ samā̱nānā̎ṃ karo̱tyaka̍yaikayo̱thsarga̍ṃ 63 mimī̱te’yā̍tayāmniyāyātayāmniyai̱vaina̍ṃ mimīte̱ tasmā̱nnānā̍vīryā a̱ṅgula̍ya̱ḥ sarvā̎svaṅgu̱ṣṭhamupa̱ ni gṛ̍hṇāti̱ tasmā̎thsa̱māva̍dvīṟyo̱’nyābhi̍ra̱ṅguli̍bhi̱stasmā̱thsarvā̱ anu̱ saṃ ca̍rati̱ yathsa̱ha sarvā̍bhi̱rmimī̍ta̱ sa2ṛśli̍ṣṭā a̱ṅgula̍yo jāyera̱nneka̍yaikayo̱thsarga̍ṃ mimīte̱ tasmā̱dvibha̍ktā jāyante̱ pañca̱ kṛtvo̱ yaju̍ṣā mimīte̱ pañcā̎kṣarā pa̱ṅktiḥ pāṅkto̍ ya̱jño ya̱jñame̱vāva̍ ruṃdhe̱ pañca̱ kṛtva̍stū̱ṣṇīṃ 64 daśa̱ saṃ pa̍dyante̱ daśā̎kṣarā vi̱rāḍanna̍ṃ vi̱rāḍvi̱rājai̱vānnādya̱mava̍ ruṃdhe̱ yadyaju̍ṣā̱ mimī̍te bhū̱tame̱vāva̍ ruṃdhe̱ yattū̱ṣṇīṃ bha̍vi̱ṣyadyadvai tāvā̍ne̱va soma̱ḥ syādyāva̍nta̱ṃ mimī̍te̱ yaja̍mānasyai̱va syā̱nnāpi̍ sada̱syā̍nāṃ pra̱jābhya̱stvetyupa̱ samū̍hati sada̱syā̍ne̱vānvābha̍jati̱ vāsa̱sopa̍ nahyati sarvadeva̱tya̍ṃ vai 65 vāsa̱ḥ sarvā̍bhire̱vaina̍ṃ de̱vatā̍bhi̱ḥ sama̍rdhayati pa̱śavo̱ vai soma̍ḥ prā̱ṇāya̱ tvetyupa̍ nahyati prā̱ṇame̱va pa̱śuṣu̍ dadhāti vyā̱nāya̱ tvetyanu̍ śaṛnthati vyā̱name̱va pa̱śuṣu̍ dadhāti̱ tasmā̎thsva̱panta̍ṃ prā̱ṇā na ja̍hati ||6.1.9||
ita̍raṃ paśu̱mānthsyā̎dyā̱tyana̍so̱thsargaṃ tū̱ṣṇṛ sa̍rvadeva̱tya̍ṃ vai traya̍strṛśacca ||6.1.9||
66 yatka̱layā̍ te śa̱phena̍ te krīṇā̱nīti̱ paṇe̱tāgo̍ arghṛ̱ soma̍ṃ ku̱ryādago̍ argha̱ṃ yaja̍māna̱mago̍ arghamadhva̱ryuṃ gostu ma̍hi̱māna̱ṃ nāva̍ tire̱dgavā̍ te krīṇā̱nītye̱va brū̍yādgo a̱rghame̱va soma̍ṃ ka̱roti̍ go a̱rghaṃ yaja̍mānaṃ go a̱rghama̍dhva̱ryuṃ na gorma̍hi̱māna̱mava̍ tiratya̱jayā̎ krīṇāti̱ sata̍pasame̱vaina̍ṃ krīṇāti̱ hira̍ṇyena krīṇāti̱ saśu̍krame̱vai 67 na̍ṃ krīṇāti dhe̱nvā krī̍ṇāti̱ sāśi̍rame̱vaina̍ṃ krīṇātyṛṣa̱bheṇa̍ krīṇāti̱ sendra̍me̱vaina̍ṃ krīṇātyana̱ḍuhā̎ krīṇāti̱ vahni̱rvā a̍na̱ḍvān, vahni̍nai̱va vahni̍ ya̱jñasya̍ krīṇāti mithu̱nābhyā̎ṃ krīṇāti mithu̱nasyāva̍ruddhyai̱ vāsa̍sā krīṇāti sarvadeva̱tya̍ṃ vai vāsa̱ḥ sarvā̎bhya e̱vaina̍ṃ de̱vatā̎bhyaḥ krīṇāti̱ daśa̱ saṃ pa̍dyante̱ daśā̎kṣarā vi̱rāḍanna̍ṃ vi̱rāḍvi̱rājai̱vānnādya̱mava̍ ruṃdhe̱ 68 tapa̍sasta̱nūra̍si pra̱jāpa̍te̱rvarṇa̱ ityā̍ha pa̱śubhya̍ e̱va tada̍dhva̱ryurnihnu̍ta ā̱tmano’nā̎vraskāya̱ gaccha̍ti̱ śriya̱ṃ pra pa̱śūnā̎pnoti̱ ya e̱vaṃ veda̍ śu̱kraṃ te̍ śu̱kreṇa̍ krīṇā̱mītyā̍ha yathāya̱jure̱vaitadde̱vā vai yena̱ hira̍ṇyena̱ soma̱makrī̍ṇa̱ntada̍bhī̱ṣahā̱ puna̱rāda̍data̱ ko hi teja̍sā vi kre̱ṣyata̱ iti̱ yena̱ hira̍ṇyena̱ 69 soma̍ṃ krīṇī̱yāttada̍bhī̱ṣahā̱ puna̱rā da̍dīta̱ teja̍ e̱vātmandha̍tte̱’sme jyoti̍ḥ somavikra̱yiṇi̱ tama̱ ityā̍ha̱ jyoti̍re̱va yaja̍māne dadhāti̱ tama̍sā somavikra̱yiṇa̍marpayati̱ yadanu̍pagrathya ha̱nyādda̍nda̱śūkā̱stṛ samṛ̍ sa̱rpāḥ syu̍ri̱dama̱hṛ sa̱rpāṇā̎ṃ danda̱śūkā̍nāṃ grī̱vā upa̍ grathnā̱mītyā̱hāda̍ndaśūkā̱stṛ samṛ̍ sa̱rpā bha̍vanti̱ tama̍sā somavikra̱yiṇa̍ṃ vidhyati̱ svāna̱ 70 bhrājetyā̍hai̱te vā a̱muṣmi̍3ṛllo̱ke soma̍marakṣa̱ntebhyo’dhi̱ soma̱māha̍ra̱ṉ yade̱tebhya̍ḥ soma̱kraya̍ṇā̱nnānu̍di̱śedakrī̍to’sya̱ soma̍ḥ syā̱nnāsyai̱te̍’muṣmi̍3ṛllo̱ke somṛ̍ rakṣeyu̱ryade̱tebhya̍ḥ soma̱kraya̍ṇānanudi̱śati̍ krī̱to̎’sya̱ somo̍ bhavatye̱te̎’syā̱muṣmi̍3ṛllo̱ke somṛ̍ rakṣanti ||6.1.10||
saśu̍krame̱va ru̍ṃdha̱ iti̱ yena̱ hira̍ṇyena̱ svāna̱ catu̍ścatvārṛśacca ||6.1.10||
71 vā̱ru̱ṇo vai krī̱taḥ soma̱ upa̍naddho mi̱tro na̱ ehi̱ sumi̍tradhā̱ ityā̍ha̱ śāntyā̱ indra̍syo̱rumā vi̍śa̱ dakṣi̍ṇa̱mityā̍ha de̱vā vai yṛ soma̱makrī̍ṇa̱ntamindra̍syo̱rau dakṣi̍ṇa̱ āsā̍dayanne̱ṣa khalu̱ vā e̱tarhīndro̱ yo yaja̍te̱ tasmā̍de̱vamā̱hodāyu̍ṣā svā̱yuṣetyā̍ha de̱vatā̍ e̱vānvā̱rabhyot 72 ti̍ṣṭhatyu̱rva̍ntari̍kṣa̱manvi̱hītyā̍hāntarikṣadeva̱tyo̎ 2̱ hye̍tarhi̱ somo’di̍tyā̱ḥ sado̱’syadi̍tyā̱ḥ sada̱ ā sī̱detyā̍ha yathāya̱jure̱vaitadvi vā e̍name̱tada̍rdhayati̱ yadvā̍ru̱ṇṛ santa̍ṃ mai̱traṃ ka̱roti̍ vāru̱ṇyarcā sā̍dayati̱ svayai̱vaina̍ṃ de̱vata̍yā̱ sama̍rdhayati̱ vāsa̍sā pa̱ryāna̍hyati sarvadeva̱tya̍ṃ vai vāsa̱ḥ sarvā̍bhire̱vai 73 na̍ṃ de̱vatā̍bhi̱ḥ sama̍rdhaya̱tyatho̱ rakṣa̍sā̱mapa̍hatyai̱ vane̍ṣu̱ vya̍ntari̍kṣaṃ tatā̱netyā̍ha̱ vane̍ṣu̱ hi vya̍ntari̍kṣaṃ ta̱tāna̱ vāja̱marva̱thsvityā̍ha̱ vāja̱gg̱ hyarva̍thsu̱ payo̍ aghni̱yāsvityā̍ha̱ payo̱ hya̍ghni̱yāsu̍ hṛ̱thsu kratu̱mityā̍ha hṛ̱thsu hi kratu̱ṃ varu̍ṇo vi̱kṣva̍gnimityā̍ha̱ varu̍ṇo̱ hi vi̱kṣva̍gniṃ di̱vi sūrya̱ 74 mityā̍ha di̱vi hi sūryṛ̱ soma̱madrā̱vityā̍ha̱ grāvā̍ṇo̱ vā adra̍ya̱steṣu̱ vā e̱ṣa soma̍ṃ dadhāti̱ yo yaja̍te̱ tasmā̍de̱vamā̱hodu̱tyaṃ jā̱tave̍dasa̱miti̍ sau̱ryarcā kṛ̍ṣṇāji̱naṃ pra̱tyāna̍hyati̱ rakṣa̍sā̱mapa̍hatyā̱ usrā̱veta̍ṃ dhūrṣāhā̱vityā̍ha yathāya̱jure̱vaitatpra cya̍vasva bhuvaspata̱ ityā̍ha bhū̱tānā̱g̱ hye̍ 75 ṣa pati̱rviśvā̎nya̱bhi dhāmā̱nītyā̍ha̱ viśvā̍ni̱ hye̎ 2̱ ṣo̍’bhi dhāmā̍ni pra̱cyava̍te̱ mā tvā̍ paripa̱rī vi̍da̱dityā̍ha̱ yade̱vādaḥ soma̍māhri̱yamā̍ṇaṃ gandha̱rvo vi̱śvāva̍suḥ pa̱ryamu̍ṣṇā̱ttasmā̍de̱vamā̱hāpa̍rimoṣāya̱ yaja̍mānasya sva̱styaya̍nya̱sītyā̍ha̱ yaja̍mānasyai̱vaiṣa ya̱jñasyā̎nvāra̱ṃbho’na̍vacchittyai̱ varu̍ṇo̱ vā e̱ṣa yaja̍mānama̱bhyaiti̱ yat 76 krī̱taḥ soma̱ upa̍naddho̱ namo̍ mi̱trasya̱ varu̍ṇasya̱ cakṣa̍sa̱ ityā̍ha̱ śāntyā̱ ā soma̱ṃ vaha̍ntya̱gninā̱ prati̍ tiṣṭhate̱ tau sa̱ṃbhava̍ntau̱ yaja̍mānama̱bhi saṃbha̍vataḥ pu̱rā khalu̱ vāvaiṣa medhā̍yā̱tmāna̍mā̱rabhya̍ carati̱ yo dī̎kṣi̱to yada̍gnīṣo̱mīya̍ṃ pa̱śumā̱labha̍ta ātmani̱ṣkraya̍ṇa e̱vāsya̱ sa tasmā̱ttasya̱ nāśya̍ṃ puruṣa ni̱ṣkraya̍ṇa iva̱ hyatho̱ khalvā̍hura̱gnīṣomā̎bhyā̱ṃ vā indro̍ vṛ̱trama̍ha̱nniti̱ yada̍gnīṣo̱mīya̍ṃ pa̱śumā̱labha̍te̱ vārtra̍ghna e̱vāsya̱ sa tasmā̎dvā̱śya̍ṃ vāru̱ṇyarcā pari̍ carati̱ svayai̱vaina̍ṃ de̱vata̍yā̱ pari̍ carati ||6.1.11||
a̱nvā̱rabhyothsarvā̍bhire̱va sūrya̍ṃ bhū̱tānā̱g̱ hye̍ti̱ yadā̍huḥ sa̱ptavṛ̍śatiśca ||6.1.11||