Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 4 (22 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 4
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 4”tṛtīyakāṇḍe caturthaḥ praśnaḥ 4
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 vi vā e̱tasya̍ ya̱jña ṛ̍dhyate̱ yasya̍ ha̱vira̍ti̱ricya̍te̱ sūṟyo̍ de̱vo di̍vi̱ṣadbhya̱ ityā̍ha̱ bṛha̱spati̍nā cai̱vāsya̍ pra̱jāpa̍tinā ca ya̱jñasya̱ vyṛ̍ddha̱mapi̍ vapati̱ rakṣṛ̍si̱ vā e̱tatpa̱śṛ sa̍cante̱ yade̍kadeva̱tya̍ āla̍bdho̱ bhūyā̱nbhava̍ti̱ yasyā̎ste̱ hari̍to̱ garbha̱ ityā̍ha deva̱traivainā̎ṃ gamayati̱ rakṣa̍sā̱mapa̍hatyā̱ ā va̍rtana varta̱yetyā̍ha̱ 2 brahma̍ṇai̱vaina̱mā va̍rtayati̱ vi te̍ bhinadmi taka̱rīmityā̍ha yathā ya̱jure̱vaitadu̍rudra̱pso vi̱śvarū̍pa̱ indu̱rityā̍ha pra̱jā vai pa̱śava̱ indu̍ḥ pra̱jayai̱vaina̍ṃ pa̱śubhi̱ḥ sama̍rdhayati̱ diva̱ṃ vai ya̱jñasya̱ vyṛ̍ddhaṃ gacchati pṛthi̱vīmati̍rikta̱ṃ tadyanna śa̱maye̱dārti̱mārcche̱dyaja̍māno ma̱hī dyauḥ pṛ̍thi̱vī ca̍ na̱ ityā̍ 3 ‘ha̱ dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̍me̱va ya̱jñasya̱ vyṛ̍ddha̱ṃ cāti̍riktaṃ ca śamayati̱ nārti̱mārccha̍ti̱ yaja̍māno̱ bhasma̍nā̱bhi samū̍hati sva̱gākṛ̍tyā̱ atho̍ a̱nayo̱rvā e̱ṣa garbho̱’nayo̍re̱vaina̍ṃ dadhāti̱ yada̍va̱dyedati̱ tadre̍caye̱dyannāva̱dyet pa̱śorāla̍bdhasya̱ nāva̍ dyet pu̱rastā̱nnābhyā̍ a̱nyada̍va̱dyedu̱pari̍ṣṭāda̱nyatpu̱rastā̱dvai nābhyai̎ 4 prā̱ṇa u̱pari̍ṣṭādapā̱no yāvā̍ne̱va pa̱śustasyāva̍ dyati̱ viṣṇa̍ve śipivi̱ṣṭāya̍ juhoti̱ yadvai ya̱jñasyā̍ti̱ricya̍te̱ yaḥ pa̱śorbhū̱mā yā puṣṭi̱stadviṣṇu̍ḥ śipivi̱ṣṭo’ti̍rikta e̱vāti̍riktaṃ dadhā̱tyati̍riktasya̱ śāntyā̍ a̱ṣṭāprū̱ḍḍhira̍ṇya̱ṃ dakṣi̍ṇā̱ṣṭāpa̍dī̱ hye̍ṣātmā na̍va̱maḥ pa̱śorāptyā̍ antarako̱śa u̱ṣṇīṣe̱ṇāvi̍ṣṭitaṃ bhavatye̱vami̍va̱ hi pa̱śurulba̍miva̱ carme̍va mṛ̱sami̱vāsthī̍va̱ yāvā̍ne̱va pa̱śustamā̱ptvāva̍ ruṃdhe̱ yasyai̱ṣā ya̱jñe prāya̍ścittiḥ kri̱yata̍ i̱ṣṭvā vasī̍yānbhavati ||3.4.1||
va̱rta̱yetyā̍ha na̱ iti̱ vai nābhyā̱ ulba̍mi̱vaika̍vṛśatiśca ||3.4.1||
5 ā vā̍yo bhūṣa śucipā̱ upa̍ naḥ sa̱hasra̍ṃ te ni̱yuto̍ viśvavāra | upo̍ te̱ andho̱ madya̍mayāmi̱ yasya̍ deva dadhi̱ṣe pū̎rva̱peya̎m || ākū̎tyai tvā̱ kāmā̍ya tvā sa̱mṛdhe̎ tvā kikki̱ṭā te̱ mana̍ḥ pra̱jāpa̍taye̱ svāhā̍ kikki̱ṭā te̎ prā̱ṇaṃ vā̱yave̱ svāhā̍ kikki̱ṭā te̱ cakṣu̱ḥ sūryā̍ya̱ svāhā̍ kikki̱ṭā te̱ śrotra̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̱g̱ svāhā̍ kikki̱ṭā te̱ vācṛ̱ sara̍svatyai̱ svāhā̱ 6 tvaṃ tu̱rīyā̍ va̱śinī̍ va̱śāsi̍ sa̱kṛdyattvā̱ mana̍sā̱ garbha̱ āśa̍yat | va̱śā tvaṃ va̱śinī̍ gaccha de̱vānthsa̱tyāḥ sa̍ṃtu̱ yaja̍mānasya̱ kāmā̎ḥ || a̱jāsi̍ rayi̱ṣṭhā pṛ̍thi̱vyṛ sī̍do̱rdhvāntari̍kṣa̱mupa̍ tiṣṭhasva di̱vi te̍ bṛ̱hadbhāḥ | tantu̍ṃ ta̱nvanraja̍so bhā̱numanvi̍hi̱ jyoti̍ṣmataḥ pa̱tho ra̍kṣa dhi̱yā kṛ̱tān | a̱nu̱lba̱ṇaṃ va̍yata̱ jogu̍vā̱mapo̱ manu̍rbhava ja̱nayā̱ daivya̱ṃ jana̎m || mana̍so ha̱vira̍si pra̱jāpa̍te̱rvarṇo̱ gātrā̍ṇāṃ te gātra̱bhājo̍ bhūyāsma ||3.4.2||
sara̍svatyai̱ svāhā̱ manu̱strayo̍daśa ca ||3.4.2||
7 i̱me vai sa̱hāstā̱ṃ te vā̱yurvya̍vā̱tte garbha̍madadhātā̱ṃ tṛ soma̱ḥ prāja̍nayada̱gnira̍grasata̱ sa e̱taṃ pra̱jāpa̍tirāgne̱yama̱ṣṭāka̍pālamapaśya̱ttaṃ nira̍vapa̱ttenai̱vainā̍ma̱gneradhi̱ nira̍krīṇā̱ttasmā̱dapya̍nyadeva̱tyā̍mā̱labha̍māna āgne̱yama̱ṣṭāka̍pālaṃ pu̱rastā̱nnirva̍peda̱gnere̱vainā̱madhi̍ ni̱ṣkrīyāla̍bhate̱ yad 8 vā̱yurvyavā̱ttasmā̎dvāya̱vyā̍ yadi̱me garbha̱mada̍dhātā̱ṃ tasmā̎d dyāvāpṛthi̱vyā̍ yathsoma̱ḥ prāja̍nayada̱gniragra̍sata̱ tasmā̍dagnīṣo̱mīyā̱ yada̱nayo̎rviya̱tyorvāgava̍da̱ttasmā̎thsārasva̱tī yatpra̱jāpa̍tira̱gneradhi̍ ni̱rakrī̍ṇā̱t tasmā̎t prājāpa̱tyā sā vā e̱ṣā sa̍rvadeva̱tyā̍ yada̱jā va̱śā vā̍ya̱vyā̍mā la̍bheta̱ bhūti̍kāmo vā̱yurvai kṣepi̍ṣṭhā de̱vatā̍ vā̱yume̱va svena̍ 9 bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ sa e̱vaina̱ṃ bhūti̍ṃ gamayati dyāvāpṛthi̱vyā̍mā la̍bheta kṛ̱ṣamā̍ṇaḥ prati̱ṣṭhākā̍mo di̱va e̱vāsmai̍ pa̱rjanyo̍ varṣati̱ vya̍syāmoṣa̍dhayo rohanti sa̱mardhu̍kamasya sa̱syaṃ bha̍vatyagnīṣo̱mīyā̱mā la̍bheta̱ yaḥ kā̱maye̱tānna̍vānannā̱daḥ syā̱mitya̱gninai̱vānna̱mava̍ ruṃdhe̱ some̍nā̱nnādya̱manna̍vāne̱vānnā̱do bha̍vati sārasva̱tīmā la̍bheta̱ ya 10 ī̎śva̱ro vā̱co vadi̍to̱ḥ sanvāca̱ṃ na vade̱dvāgvai sara̍svatī̱ sara̍svatīme̱va svena̍ bhāga̱dheye̱nopa̍ dhāvati̱ saivāsmi̱nvāca̍ṃ dadhāti prājāpa̱tyāmā la̍bheta̱ yaḥ kā̱maye̱tāna̍bhijitama̱bhi ja̍yeya̱miti̍ pra̱jāpa̍ti̱ḥ sarvā̍ de̱vatā̍ de̱vatā̍bhire̱vāna̍bhijitama̱bhi ja̍yati vāya̱vya̍yo̱pāka̍roti vā̱yore̱vainā̍mava̱rudhyā la̍bhata̱ ākū̎tyai tvā̱ kāmā̍ya̱ tve 11 tyā̍ha yathāya̱jure̱vaitat ki̍kkiṭā̱kāra̍ṃ juhoti kikkiṭākā̱reṇa̱ vai grā̱myāḥ pa̱śavo̍ ramante̱ prāra̱ṇyāḥ pa̍tanti̱ yatki̍kkiṭā̱kāra̍ṃ ju̱hoti̍ grā̱myāṇā̎ṃ paśū̱nāṃ dhṛtyai̱ parya̍gnau kri̱yamā̍ṇe juhoti̱ jīva̍ntīme̱vainṛ̍ suva̱rgaṃ lo̱kaṃ ga̍mayati̱ tvaṃ tu̱rīyā̍ va̱śinī̍ va̱śāsītyā̍ha deva̱traivainā̎ṃ gamayati sa̱tyāḥ sa̍ntu̱ yaja̍mānasya̱ kāmā̱ ityā̍hai̱ṣa vai kāmo̱ 12 yaja̍mānasya̱ yadanā̎rta u̱dṛca̱ṃ gaccha̍ti̱ tasmā̍de̱vamā̍hā̱jāsi̍ rayi̱ṣṭhetyā̍hai̱ṣve̍vainā̎ṃ lo̱keṣu̱ prati̍ṣṭhāpayati di̱vi te̍ bṛ̱hadbhā ityā̍ha suva̱rga e̱vāsmai̍ lo̱ke jyoti̍rdadhāti̱ tantu̍ṃ ta̱nvanraja̍so bhā̱numanvi̱hītyā̍he̱māne̱vāsmai̍ lo̱kāñjyoti̍ṣmataḥ karotyanulba̱ṇaṃ va̍yata̱ jogu̍vā̱mapa̱ ityā̍ 13 ‘ha yade̱va ya̱jña u̱lbaṇa̍ṃ kri̱yate̱ tasyai̱vaiṣā śānti̱rmanu̍rbhava ja̱nayā̱ daivya̱ṃ jana̱mityā̍ha māna̱vyo̍ vai pra̱jāstā e̱vādyā̎ḥ kurute̱ mana̍so ha̱vira̱sītyā̍ha sva̱gākṛ̍tyai̱ gātrā̍ṇāṃ te gātra̱bhājo̍ bhūyā̱smetyā̍hā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste̱ tasyai̱ vā e̱tasyā̱ eka̍me̱vāde̍vayajana̱ṃ yadāla̍bdhāyāma̱bhro 14 bhava̍ti̱ yadāla̍bdhāyāma̱bhraḥ syāda̱psu vā̎ prave̱śaye̱thsarvā̎ṃ vā̱ prāśnī̍yā̱dyada̱psu pra̍ve̱śaye̎dyajñaveśa̱saṃ ku̍ryā̱thsarvā̍me̱va prāśnī̍yādindri̱yame̱vātmandha̍tte̱ sā vā e̱ṣā tra̍yā̱ṇāme̱vāva̍ruddhā saṃvathsara̱sada̍ḥ sahasrayā̱jino̍ gṛhame̱dhina̱sta e̱vaitayā̍ yajera̱nteṣā̍me̱vaiṣāptā ||3.4.3||
yathsvena̍ sārasva̱tīmā la̍bheta̱ yaḥ kāmā̍ya tvā̱ kāmopa̱ itya̱bbhro dvica̍tvārṛśacca ||3.4.3||
15 ci̱ttaṃ ca̱ citti̱ścākū̍ta̱ṃ cākū̍tiśca̱ vijñā̍taṃ ca vi̱jñāna̍ṃ ca̱ mana̍śca̱ śakva̍rīśca̱ darśa̍śca pū̱rṇamā̍saśca bṛ̱hacca̍ rathaṃta̱raṃ ca̍ pra̱jāpa̍ti̱rjayā̱nindrā̍ya̱ vṛṣṇe̱ prāya̍cchadu̱graḥ pṛ̍ta̱nājye̍ṣu̱ tasmai̱ viśa̱ḥ sama̍namanta̱ sarvā̱ḥ sa u̱graḥ sa hi havyo̍ ba̱bhūva̍ devāsu̱rāḥ saṃya̍ttā āsa̱nthsa indra̍ḥ pra̱jāpa̍ti̱mupā̍dhāva̱ttasmā̍ e̱tāñjayā̱n prāya̍ccha̱t tāna̍juho̱ttato̱ vai de̱vā asu̍rānajaya̱ṉ yadaja̍ya̱ntajjayā̍nāṃ jaya̱tva2ṛ spardha̍mānenai̱te ho̍ta̱vyā̍ jaya̍tye̱va tāṃ pṛta̍nām ||3.4.4||
upa̱ paṃca̍ vṛśatiśca ||3.4.4||
16 a̱gnirbhū̱tānā̱madhi̍pati̱ḥ sa mā̍va̱tvindro̎ jye̱ṣṭhānā̎ṃ ya̱maḥ pṛ̍thi̱vyā vā̱yura̱ntari̍kṣasya̱ sūṟyo̍ di̱vaśca̱ndramā̱ nakṣa̍trāṇā̱ṃ bṛha̱spati̱rbrahma̍ṇo mi̱traḥ sa̱tyānā̱ṃ varu̍ṇo̱’pṛ sa̍mu̱draḥ sro̱tyānā̱mannṛ̱ sāmrā̎jyānā̱madhi̍pati̱ tanmā̍vatu̱ soma̱ oṣa̍dhīnṛ savi̱tā pra̍sa̱vānṛ̍ ru̱draḥ pa̍śū̱nāṃ tvaṣṭā̍ rū̱pāṇā̱ṃ viṣṇu̱ḥ parva̍tānāṃ ma̱ruto̍ ga̱ṇānā̱madhi̍pataya̱ste mā̍vantu̱ pita̍raḥ pitāmahāḥ pare’vare̱ tatā̎statāmahā i̱ha mā̍vata | a̱smin brahma̍nna̱smin kṣa̱tre̎’syāmā̱śiṣya̱syāṃ pu̍ro̱dhāyā̍ma̱smin karma̍nna̱syāṃ de̱vahū̎tyām ||3.4.5||
a̱va̱re̱ sa̱ptada̍śa ca ||3.4.5||
17 de̱vā vai yadya̱jñe’ku̍rvata̱ tadasu̍rā akurvata̱ te de̱vā e̱tāna̍bhyātā̱nāna̍paśya̱ntāna̱bhyāta̍nvata̱ yadde̱vānā̱ṃ karmāsī̱dārdhya̍ta̱ tadyadasu̍rāṇā̱ṃ na tadā̎rdhyata̱ yena̱ karma̱ṇerthse̱ttatra̍ hota̱vyā̍ ṛ̱dhnotye̱va tena̱ karma̍ṇā̱ yadviśve̍ de̱vāḥ sa̱mabha̍ra̱ntasmā̍dabhyātā̱nā vai̎śvade̱vā yatpra̱jāpa̍ti̱rjayā̱nprāya̍ccha̱ttasmā̱jjayā̎ḥ prājāpa̱tyā 18 yadrā̎ṣṭra̱bhṛdbhī̍ rā̱ṣṭramāda̍data̱ tadrā̎ṣṭra̱bhṛtṛ̍ rāṣṭrabhṛ̱ttvaṃ te de̱vā a̍bhyātā̱nairasu̍rāna̱bhyāta̍nvata̱ jayai̍rajayan rāṣṭra̱bhṛdbhī̍ rā̱ṣṭramāda̍data̱ yadde̱vā a̍bhyātā̱nairasu̍rāna̱bhyāta̍nvata̱ tada̍bhyātā̱nānā̍mabhyātāna̱tvaṃ yajjayai̱raja̍ya̱ntajjayā̍nāṃ jaya̱tvaṃ yadrā̎ṣṭra̱bhṛdbhī̍ rā̱ṣṭramāda̍data̱ tadrā̎ṣṭra̱bhṛtṛ̍ rāṣṭrabhṛ̱ttvaṃ tato̍ de̱vā abha̍va̱nparāsu̍rā̱ yo bhrātṛ̍vyavā̱nthsyāthsa e̱tāñju̍huyādabhyātā̱naire̱va bhrātṛ̍vyāna̱bhyāta̍nute̱ jayai̎rjayati rāṣṭra̱bhṛdbhī̍ rā̱ṣṭramā da̍tte̱ bhava̍tyā̱tmanā̱ parā̎sya̱ bhrātṛ̍vyo bhavati ||3.4.6||
prā̱jā̱pa̱tyāsso̎ṣṭāda̍śa ca ||3.4.6||
19 ṛ̱tā̱ṣāḍṛ̱tadhā̍mā̱gnirga̍ndha̱rvastasyauṣa̍dhayo’psa̱rasa̱ ūrjo̱ nāma̱ sa i̱daṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̍tu̱ tā i̱daṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̎ntu̱ tasmai̱ svāhā̱ tābhya̱ḥ svāhā̍ sṛhi̱to vi̱śvasā̍mā̱ sūṟyo̍ gandha̱rvastasya̱ marī̍cayo’psa̱rasa̍ ā̱yuva̍ḥ suṣu̱mnaḥ sūrya̍raśmiśca̱ndramā̍ gandha̱rvastasya̱ nakṣa̍trāṇyapsa̱raso̍ be̱kura̍yo bhu̱jyuḥ su̍pa̱rṇo ya̱jño ga̍ndha̱rvastasya̱ dakṣi̍ṇā apsa̱rasa̍ḥ sta̱vāḥ pra̱jāpa̍tirvi̱śvaka̍rmā̱ mano̍ 20 gandha̱rvastasya̍rksā̱mānya̍psa̱raso̱ vahna̍ya iṣi̱ro vi̱śvavya̍cā̱ vāto̍ gandha̱rvastasyāpo̎’psa̱raso̍ mu̱dā bhuva̍nasya pate̱ yasya̍ ta u̱pari̍ gṛ̱hā i̱ha ca̍ | sa no̍ rā̱svājyā̍nṛ rā̱yaspoṣṛ̍ su̱vīryṛ̍ saṃvathsa̱rīṇāg̍ sva̱stim || pa̱ra̱me̱ṣṭhyadhi̍patirmṛ̱tyurga̍ndha̱rvastasya̱ viśva̍mapsa̱raso̱ bhuva̍ḥ sukṣi̱tiḥ subhū̍tirbhadra̱kṛthsuva̍rvānpa̱rjanyo̍ gandha̱rvastasya̍ vi̱dyuto̎’psa̱raso̱ ruco̍ dū̱rehe̍tiramṛḍa̱yo 21 mṛ̱tyurga̍ndha̱rvastasya̍ pra̱jā a̍psa̱raso̍ bhī̱ruva̱ścāru̍ḥ kṛpaṇakā̱śī kāmo̍ gandha̱rvastasyā̱dhayo̎’psa̱rasa̍ḥ śo̱caya̍ntī̱rnāma̱ sa i̱daṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̍tu̱ tā i̱daṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̎ntu̱ tasmai̱ svāhā̱ tābhya̱ḥ svāhā̱ sa no̍ bhuvanasya pate̱ yasya̍ ta u̱pari̍ gṛ̱hā i̱ha ca̍ | u̱ru brahma̍ṇe̱’smai kṣa̱trāya̱ mahi̱ śarma̍ yaccha ||3.4.7||
mano̍’mṛḍa̱yaṣṣaṭca̍tvārṛśacca ||3.4.7||
22 rā̱ṣṭrakā̍māya hota̱vyā̍ rā̱ṣṭraṃ vai rā̎ṣṭra̱bhṛto̍ rā̱ṣṭreṇai̱vāsmai̍ rā̱ṣṭramava̍ ruṃdhe rā̱ṣṭrame̱va bha̍vatyā̱tmane̍ hota̱vyā̍ rā̱ṣṭraṃ vai rā̎ṣṭra̱bhṛto̍ rā̱ṣṭraṃ pra̱jā rā̱ṣṭraṃ pa̱śavo̍ rā̱ṣṭraṃ yacchreṣṭho̱ bhava̍ti rā̱ṣṭreṇai̱va rā̱ṣṭramava̍ ruṃdhe̱ vasi̍ṣṭhaḥ samā̱nānā̎ṃ bhavati̱ grāma̍kāmāya hota̱vyā̍ rā̱ṣṭraṃ vai rā̎ṣṭra̱bhṛto̍ rā̱ṣṭrṛ sa̍jā̱tā rā̱ṣṭreṇai̱vāsmai̍ rā̱ṣṭrṛ sa̍jā̱tānava̍ ruṃdhe grā̱ 23 mye̍va bha̍vatyadhi̱deva̍ne juhotyadhi̱deva̍na e̱vāsmai̍ sajā̱tānava̍ ruṃdhe̱ ta e̍na̱mava̍ruddhā̱ upa̍ tiṣṭhante rathamu̱kha oja̍skāmasya hota̱vyā̍ ojo̱ vai rā̎ṣṭra̱bhṛta̱ ojo̱ ratha̱ oja̍sai̱vāsmā̱ ojo’va̍ ruṃdha oja̱svye̍va bha̍vati̱ yo rā̱ṣṭrādapa̍bhūta̱ḥ syāttasmai̍ hota̱vyā̍ yāva̍nto’sya̱ rathā̱ḥ syustānbrū̍yādyu̱ṅghvamiti̍ rā̱ṣṭrame̱vāsmai̍ yuna̱ktyā 24 ‘hu̍tayo̱ vā e̱tasyāklṛ̍ptā̱ yasya̍ rā̱ṣṭraṃ na kalpa̍te svara̱thasya̱ dakṣi̍ṇaṃ ca̱kraṃ pra̱vṛhya̍ nā̱ḍīma̱bhi ju̍huyā̱dāhu̍tīre̱vāsya̍ kalpayati̱ tā a̍sya̱ kalpa̍mānā rā̱ṣṭramanu̍ kalpate saṃgrā̱me saṃya̍tte hota̱vyā̍ rā̱ṣṭraṃ vai rā̎ṣṭra̱bhṛto̍ rā̱ṣṭre khalu̱ vā e̱te vyāya̍cchante̱ ye sa̍ṃgrā̱mṛ sa̱ṃyanti̱ yasya̱ pūrva̍sya̱ juhva̍ti̱ sa e̱va bha̍vati̱ jaya̍ti̱ tṛ sa̍ṃgrā̱maṃ mā̎ndhu̱ka i̱dhmo 25 bha̍va̱tyaṅgā̍rā e̱va pra̍ti̱veṣṭa̍mānā a̱mitrā̍ṇāmasya̱ senā̱ṃ prati̍ veṣṭayanti̱ ya u̱nmādye̱ttasmai̍ hota̱vyā̍ gandharvāpsa̱raso̱ vā e̱tamunmā̍dayanti̱ ya u̱nmādya̍tye̱te khalu̱ vai ga̍ndharvāpsa̱raso̱ yadrā̎ṣṭra̱bhṛta̱stasmai̱ svāhā̱ tābhya̱ḥ svāheti̍ juhoti̱ tenai̱vainā̎ñchamayati̱ naiya̍grodha̱ audu̍ṃbara̱ āśva̍ttha̱ḥ plākṣa̱ itī̱dhmo bha̍vatye̱te vai ga̍ndharvāpsa̱rasā̎ṃ gṛ̱hāḥ sva e̱vainā̍ 26 nā̱yata̍ne śamayatyabhi̱cara̍tā pratilo̱mṛ ho̍ta̱vyā̎ḥ prā̱ṇāne̱vāsya̍ pra̱tīca̱ḥ prati̍ yauti̱ taṃ tato̱ yena̱ kena̍ ca stṛṇute̱ svakṛ̍ta̱ iri̍ṇe juhoti prada̱re vai̱tadvā a̱syai nirṛ̍tigṛhīta̱ṃ niṛr̍tigṛhīta e̱vaina̱ṃ niṛr̍tyā grāhayati̱ yadvā̱caḥ krū̱raṃ tena̱ vaṣa̍ṭkaroti vā̱ca e̱vaina̍ṃ krū̱reṇa̱ pra vṛ̍ścati tā̱jagārti̱mārccha̍ti̱ yasya̍ kā̱maye̍tā̱nnādya̱ 27 mā da̍dī̱yeti̱ tasya̍ sa̱bhāyā̍muttā̱no ni̱padya̱ bhuva̍nasya pata̱ iti̱ tṛṇā̍ni̱ saṃ gṛ̍hṇīyātpra̱jāpa̍ti̱rvai bhuva̍nasya̱ pati̍ḥ pra̱jāpa̍tinai̱vāsyā̱nnādya̱mā da̍tta i̱dama̱hama̱muṣyā̍muṣyāya̱ṇasyā̱nnādyṛ̍ harā̱mītyā̍hā̱nnādya̍me̱vāsya̍ harati ṣa̱ḍbhirha̍rati̱ ṣaḍvā ṛ̱tava̍ḥ pra̱jāpa̍tinai̱vāsyā̱nnādya̍mā̱dāya̱rtavo̎’smā̱ anu̱ pra ya̍cchanti̱ 28 yo jye̱ṣṭhaba̍ndhu̱rapa̍bhūta̱ḥ syātta2ṛ sthale̍’va̱sāyya̍ brahmauda̱naṃ catu̍ḥśarāvaṃ pa̱ktvā tasmai̍ hota̱vyā̍ varṣma̱ vai rā̎ṣṭra̱bhṛto̱ varṣma̱ sthala̱ṃ varṣma̍ṇai̱vaina̱ṃ varṣma̍ samā̱nānā̎ṃ gamayati̱ catu̍ḥśarāvo bhavati di̱kṣve̍va prati̍ tiṣṭhati kṣī̱re bha̍vati̱ ruca̍me̱vāsmi̍ndadhā̱tyuddha̍rati śaṛta̱tvāya̍ sa̱rpiṣvā̎nbhavati medhya̱tvāya̍ ca̱tvāra̍ ārṣe̱yāḥ prāśna̍nti di̱śāme̱va jyoti̍ṣi juhoti ||3.4.8||
grā̱mī yu̍naktī̱dhmaḥ sva e̱vainā̍na̱nnādya̍ṃ yaccha̱ṃtyekā̱nna pa̍ṃcā̱śacca̍ ||3.4.8||
29 devi̍kā̱ nirva̍petpra̱jākā̍ma̱śchandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍sīva̱ khalu̱ vai pra̱jāśchando̍bhire̱vāsmai̎ pra̱jāḥ pra ja̍nayati pratha̱maṃ dhā̱tāra̍ṃ karoti mithu̱nī e̱va tena̍ karo̱tyanve̱vāsmā̱ anu̍matirmanyate rā̱te rā̱kā pra si̍nīvā̱lī ja̍nayati pra̱jāsve̱va prajā̍tāsu ku̱hvā̍ vāca̍ṃ dadhātye̱tā e̱va nirva̍petpa̱śukā̍ma̱śchandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍sī 30 va̱ khalu̱ vai pa̱śava̱śchando̍bhire̱vāsmai̍ pa̱śūn pra ja̍nayati pratha̱maṃ dhā̱tāra̍ṃ karoti̱ praiva tena̍ vāpaya̱tyanve̱vāsmā̱ anu̍matirmanyate rā̱te rā̱kā pra si̍nīvā̱lī ja̍nayati pa̱śūne̱va prajā̍tānku̱hvā̎ prati̍ṣṭhāpayatye̱tā e̱va nirva̍pe̱dgrāma̍kāma̱śchandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍sīva̱ khalu̱ vai grāma̱śchando̍bhire̱vāsmai̱ grāma̱ 31 mava̍ ruṃdhe madhya̱to dhā̱tāra̍ṃ karoti madhya̱ta e̱vaina̱ṃ grāma̍sya dadhātye̱tā e̱va nirva̍pe̱jjyogā̍mayāvī̱ chandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍si̱ khalu̱ vā e̱tama̱bhi ma̍nyante̱ yasya̱ jyogā̱maya̍ti̱ chando̍bhire̱vaina̍maga̱daṃ ka̍roti madhya̱to dhā̱tāra̍ṃ karoti madhya̱to vā e̱tasyā’klṛ̍pta̱ṃ yasya̱ jyogā̱maya̍ti madhya̱ta e̱vāsya̱ tena̍ kalpayatye̱tā e̱va ni 32 rva̍pe̱dyaṃ ya̱jño nopa̱name̱cchandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍si̱ khalu̱ vā e̱taṃ nopa̍ namanti̱ yaṃ ya̱jño nopa̱nama̍ti pratha̱maṃ dhā̱tāra̍ṃ karoti mukha̱ta e̱vāsmai̱ chandṛ̍si dadhā̱tyupai̍naṃ ya̱jño na̍matye̱tā e̱va nirva̍pedījā̱naśchandṛ̍si̱ vai devi̍kā yā̱tayā̍mānīva̱ khalu̱ vā e̱tasya̱ chandṛ̍si̱ ya ī̍jā̱na u̍tta̱maṃ dhā̱tāra̍ṃ karo 33 tyu̱pari̍ṣṭāde̱vāsmai̱ chandā̱g̱syayā̍tayāmā̱nyava̍ ruṃdha̱ upai̍na̱mutta̍ro ya̱jño na̍matye̱tā e̱va nirva̍pe̱dyaṃ me̱dhā nopa̱name̱cchandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍si̱ khalu̱ vā e̱taṃ nopa̍ namanti̱ yaṃ me̱dhā nopa̱nama̍ti pratha̱maṃ dhā̱tāra̍ṃ karoti mukha̱ta e̱vāsmai̱ chandṛ̍si dadhā̱tyupai̍naṃ me̱dhā na̍matye̱tā e̱va nirva̍pe̱d 34 rukkā̍ma̱śchandṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchandṛ̍sīva̱ khalu̱ vai rukchando̍bhire̱vāsmi̱nruca̍ṃ dadhāti kṣī̱re bha̍vanti̱ ruca̍me̱vāsmi̍ndadhati madhya̱to dhā̱tāra̍ṃ karoti madhya̱ta e̱vainṛ̍ ru̱co da̍dhāti gāya̱trī vā anu̍matistri̱ṣṭugrā̱kā jaga̍tī sinīvā̱lya̍nu̱ṣṭupku̱hūrdhā̱tā va̍ṣaṭkā̱raḥ pū̎rvapa̱kṣo rā̱kāpa̍rapa̱kṣaḥ ku̱hūra̍māvā̱syā̍ sinīvā̱lī pau̎rṇamā̱syanu̍matiśca̱ndramā̍ dhā̱tāṣṭau 35 vasa̍vo̱’ṣṭākṣa̍rā gāya̱tryekā̍daśa ru̱drā ekā̍daśākṣarā tri̱ṣṭubdvāda̍śādi̱tyā dvāda̍śākṣarā̱ jaga̍tī pra̱jāpa̍tiranu̱ṣṭubdhā̱tā va̍ṣaṭkā̱ra e̱tadvai devi̍kā̱ḥ sarvā̍ṇi ca̱ chandṛ̍si̱ sarvā̎śca de̱vatā̍ vaṣaṭkā̱rastā yathsa̱ha sarvā̍ ni̱rvape̍dīśva̱rā e̍naṃ pra̱daho̱ dve pra̍tha̱me ni̱rupya̍ dhā̱tustṛ̱tīya̱ṃ nirva̍pe̱ttatho̍ e̱votta̍re̱ nirva̍pe̱ttathai̍na̱ṃ na pra da̍ha̱ntyatho̱ yasmai̱ kāmā̍ya niru̱pyante̱ tame̱vābhi̱rupā̎pnoti ||3.4.9||
pa̱śukā̍ma̱śchaṃdṛ̍si̱ vai devi̍kā̱śchaṃdṛ̍si̱ grāma̍ṃ kalpayatye̱tā e̱va niru̍tta̱maṃ dhā̱tāra̍ṃ karoti me̱dhā na̍matye̱tā e̱va nirva̍peda̱ṣṭau da̍haṃti̱ nava̍ ca ||3.4.9||
devi̍kāḥ pra̱jākā̍mo mithu̱nī pra̱jānu̍ pa̱śukā̍ma̱ḥ praiva grāma̍kāmo̱ jyogā̍mayāvī̱yaṃ ya̱jño ya ī̍jā̱no yaṃ me̱dhā rukkā̍mo̱ṣṭau || devi̍kā bhavaṃti dadhati rā̱ṣṭrakā̍māya bhavati dadhāti || 36 vāsto̎ṣpate̱ prati̍ jānīhya̱smānthsvā̍ve̱śo a̍namī̱vo bha̍vā naḥ | yattvema̍he̱ prati̱ tanno̍ juṣasva̱ śaṃ na̍ edhi dvi̱pade̱ śaṃ catu̍ṣpade || vāsto̎ṣpate śa̱gmayā̍ sṛ̱sadā̍ te sakṣī̱mahi̍ ra̱ṇvayā̍ gātu̱matyā̎ | āva̱ḥ, kṣema̍ u̱ta yoge̱ vara̍ṃ no yū̱yaṃ pā̍ta sva̱stibhi̱ḥ sadā̍ naḥ || yathsā̱yaṃ prā̍taragniho̱traṃ ju̱hotyā̍hutīṣṭa̱kā e̱va tā upa̍ dhatte̱ 37 yaja̍māno’horā̱trāṇi̱ vā e̱tasyeṣṭa̍kā̱ ya āhi̍tāgni̱ryathsā̱yaṃ prā̍tarju̱hotya̍horā̱trāṇye̱vāptveṣṭa̍kāḥ kṛ̱tvopa̍ dhatte̱ daśa̍ samā̱natra̍ juhoti̱ daśā̎kṣarā vi̱rāḍvi̱rāja̍me̱vāptveṣṭa̍kāṃ kṛ̱tvopa̍ dha̱tte’tho̍ vi̱rājye̱va ya̱jñamā̎pnoti̱ citya̍ścityo’sya bhavati̱ tasmā̱dyatra̱ daśo̍ṣi̱tvā pra̱yāti̱ tadya̍jñavā̱stvavā̎stve̱va tadyattato̎’rvā̱cīnṛ̍ 38 ru̱draḥ khalu̱ vai vā̎stoṣpa̱tiryadahu̍tvā vāstoṣpa̱tīya̍ṃ prayā̱yādru̱dra e̍naṃ bhū̱tvāgnira̍nū̱tthāya̍ hanyādvāstoṣpa̱tīya̍ṃ juhoti bhāga̱dheye̍nai̱vainṛ̍ śamayati̱ nārti̱mārccha̍ti̱ yaja̍māno̱ yadyu̱kte ju̍hu̱yādyathā̱ prayā̍te̱ vāstā̱vāhu̍tiṃ ju̱hoti̍ tā̱dṛge̱va tadyadayu̍kte juhu̱yādyathā̱ kṣema̱ āhu̍tiṃ ju̱hoti̍ tā̱dṛge̱va tadahu̍tamasya vāstoṣpa̱tīyagg̍ syā̱d 39 dakṣi̍ṇo yu̱kto bhava̍ti sa̱vyo’yu̱kto’tha̍ vāstoṣpa̱tīya̍ṃ juhotyu̱bhaya̍me̱vāka̱rapa̍rivargame̱vainṛ̍ śamayati̱ yadeka̍yā juhu̱yādda̍rviho̱maṃ ku̍ryāt puro’nuvā̱kyā̍ma̱nūcya̍ yā̱jya̍yā juhoti sadeva̱tvāya̱ yaddhu̱ta ā̍da̱dhyādru̱draṃ gṛ̱hāna̱nvāro̍haye̱dyada̍va̱kṣāṇā̱nyasa̍ṃ prakṣāpya prayā̱yādyathā̍ yajñaveśa̱saṃ vā̱daha̍naṃ vā tā̱dṛge̱va tada̱yaṃte̱ yoni̍rṛ̱tviya̱ itya̱raṇyo̎ḥ sa̱māro̍haya 40 tye̱ṣa vā a̱gneṟyoni̱ḥ sva e̱vaina̱ṃ yonau̍ sa̱māro̍haya̱tyatho̱ khalvā̍hu̱ryada̱raṇyo̎ḥ sa̱mārū̍ḍho̱ naśye̱duda̍syā̱gniḥ sī̍detpunarā̱dheya̍ḥ syā̱diti̱ yā te̍ agne ya̱jñiyā̍ ta̱nūstayehyā ro̱hetyā̱tmanthsa̱māro̍hayate̱ yaja̍māno̱ vā a̱gneṟyoni̱ḥ svāyā̍me̱vaina̱ṃ yonyṛ̍ sa̱māro̍hayate ||3.4.10||
dha̱tte̱’rvā̱cīnagg̍ syāthsa̱māro̍hayati̱ paṃca̍ catvārṛśacca ||3.4.10||
41 tvama̍gne bṛ̱hadvayo̱ dadhā̍si deva dā̱śuṣe̎ | ka̱virgṛ̱hapa̍ti̱ryuvā̎ || ha̱vya̱vāḍa̱gnira̱jara̍ḥ pi̱tā no̍ vi̱bhurvi̱bhāvā̍ su̱dṛśī̍ko a̱sme | su̱gā̱ṟha̱pa̱tyāḥ samiṣo̍ didīhyasma̱driya̱ksaṃmi̍mīhi̱ śravṛ̍si || tvaṃ ca̍ soma no̱ vaśo̍ jī̱vātu̱ṃ na ma̍rāmahe | pri̱yasto̎tro̱ vana̱spati̍ḥ || bra̱hmā de̱vānā̎ṃ pada̱vīḥ ka̍vī̱nāmṛṣi̱rviprā̍ṇāṃ mahi̱ṣo mṛ̱gāṇā̎m | śye̱no gṛdhrā̍ṇā̱g̱ svadhi̍ti̱rvanā̍nṛ̱ soma̍ḥ 42 pa̱vitra̱matye̍ti̱ rebhan̍ || ā vi̱śvade̍vṛ̱ satpa̍tṛ sū̱ktaira̱dyā vṛ̍ṇīmahe | sa̱tyasa̍vṛ savi̱tāra̎m || ā sa̱tyena̱ raja̍sā̱ varta̍māno nive̱śaya̍nna̱mṛta̱ṃ martya̍ṃ ca | hi̱ra̱ṇyaye̍na savi̱tā rathe̱nā de̱vo yā̍ti̱ bhuva̍nā vi̱paśyan̍ || yathā̍ no̱ adi̍ti̱ḥ kara̱t paśve̱ nṛbhyo̱ yathā̱ gave̎ | yathā̍ to̱kāya̍ ru̱driya̎m || mā na̍sto̱ke tana̍ye̱ mā na̱ āyu̍ṣi̱ mā no̱ goṣu̱ mā 43 no̱ aśve̍ṣu rīriṣaḥ | vī̱rānmā no̍ rudra bhāmi̱to va̍dhīrha̱viṣma̍nto̱ nama̍sā vidhema te || u̱da̱pruto̱ na vayo̱ rakṣa̍māṇā̱ vāva̍dato a̱bhriya̍syeva̱ ghoṣā̎ḥ | gi̱ri̱bhrajo̱ normayo̱ mada̍nto̱ bṛha̱spati̍ma̱bhya̍rkā a̍nāvan || hṛ̱sairi̍va̱ sakhi̍bhi̱rvāva̍dadbhiraśma̱nmayā̍ni̱ naha̍nā̱ vyasyan̍ | bṛha̱spati̍rabhi̱kani̍krada̱dgāu̱ta prāstau̱ducca̍ vi̱dvṛ a̍gāyat || endra̍ sāna̱sṛ ra̱yṛ 44 sa̱jitvā̍nṛ sadā̱saha̎m | varṣi̍ṣṭhamū̱taye̍ bhara || pra sa̍sāhiṣe puruhūta̱ śatrū̱ñjyeṣṭha̍ste̱ śuṣma̍ i̱ha rā̱tira̍stu | indrā bha̍ra̱ dakṣi̍ṇenā̱ vasū̍ni̱ pati̱ḥ sindhū̍nāmasi re̱vatī̍nām || tvṛ su̱tasya̍ pī̱taye̍ sa̱dyo vṛ̱ddho a̍jāyathāḥ | indra̱ jyaiṣṭhyā̍ya sukrato || bhuva̱stvami̍ndra̱ brahma̍ṇā ma̱hānbhuvo̱ viśve̍ṣu̱ sava̍neṣu ya̱jñiya̍ḥ | bhuvo̱ nṝgścyau̱tno viśva̍smi̱n bhare̱ jyeṣṭha̍śca̱ mantro̍ 45 viśvacarṣaṇe || mi̱trasya̍ carṣaṇī̱dhṛta̱ḥ śravo̍ de̱vasya̍ sāna̱sim | sa̱tyaṃ ci̱traśra̍vastamam || mi̱tro janān̍ yātayati prajā̱nanmi̱tro dā̍dhāra pṛthi̱vīmu̱ta dyām | mi̱traḥ kṛ̱ṣṭīrani̍miṣā̱bhi ca̍ṣṭe sa̱tyāya̍ ha̱vyaṃ ghṛ̱tava̍dvidhema || pra sa mi̍tra̱ marto̍ astu̱ praya̍svā̱ṉ yasta̍ āditya̱ śikṣa̍ti vra̱tena̍ | na ha̍nyate̱ na jī̍yate̱ tvoto̱ naina̱mṛho̍ aśno̱tyanti̍to̱ na dū̱rāt || ya 46 cci̱ddhi te̱ viśo̍ yathā̱ pra de̍va varuṇa vra̱tam | mi̱nī̱masi̱ dyavi̍dyavi || yatkiṃ ce̱daṃ va̍ruṇa̱ daivye̱ jane̍’bhidro̱haṃ ma̍nu̱ṣyā̎ścarā̍masi | aci̍ttī̱ yattava̱ dharmā̍ yuyopi̱ma mā na̱stasmā̱dena̍so deva rīriṣaḥ || ki̱ta̱vāso̱ yadri̍ri̱purna dī̱vi yadvā̍ ghā sa̱tyamu̱ta yanna vi̱dma | sarvā̱ tā viṣya̍ śithi̱reva̍ de̱vāthā̍ te syāma varuṇa pri̱yāsa̍ḥ ||3.4.11||
somo̱ goṣu̱ mā ra̱yiṃ maṃtro̱ yacchithi̱rā sa̱pta ca̍ ||3.4.11||