Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Pañcama kāṇḍa, prapāṭhaka 3 (24 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Pañcama kāṇḍa, prapāṭhaka 3
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Pañcama kāṇḍa, prapāṭhaka 3”pañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ 3
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 u̱thsa̱nna̱ya̱jño vā e̱ṣa yada̱gniḥ kiṃ vāhai̱tasya̍ kri̱yate̱ kiṃ vā̱ na yadvai ya̱jñasya̍ kri̱yamā̍ṇasyānta̱ryanti̱ pūya̍ti̱ vā a̍sya̱ tadā̎śvi̱nīrupa̍ dadhātya̱śvinau̱ vai de̱vānā̎ṃ bhi̱ṣajau̱ tābhyā̍me̱vāsmai̍ bheṣa̱jaṃ ka̍roti̱ pañcopa̍ dadhāti̱ pāṅkto̍ ya̱jño yāvā̍ne̱va ya̱jñastasmai̍ bheṣa̱jaṃ ka̍rotyṛta̱vyā̍ upa̍ dadhātyṛtū̱nāṃ klṛptyai̱ 2 pañcopa̍ dadhāti̱ pañca̱ vā ṛ̱tavo̱ yāva̍nta e̱vartava̱stānka̍lpayati samā̱napra̍bhṛtayo bhavanti samā̱noda̍rkā̱stasmā̎thsamā̱nā ṛ̱tava̱ eke̍na pa̱dena̱ vyāva̍rtante̱ tasmā̍dṛ̱tavo̱ vyāva̍rtante prāṇa̱bhṛta̱ upa̍ dadhātyṛ̱tuṣve̱va prā̱ṇānda̍dhāti̱ tasmā̎thsamā̱nāḥ santa̍ ṛ̱tavo̱ na jī̎rya̱ntyatho̱ pra ja̍nayatye̱vainā̍ne̱ṣa vai vā̱yuryatprā̱ṇo yadṛ̍ta̱vyā̍ upa̱dhāya̍ prāṇa̱bhṛta̍ 3 upa̱dadhā̍ti̱ tasmā̱thsarvā̍nṛ̱tūnanu̍ vā̱yurā va̍rīvarti vṛṣṭi̱sanī̱rupa̍ dadhāti̱ vṛṣṭi̍me̱vāva̍ ruṃdhe̱ yade̍ka̱dhopa̍da̱dhyādeka̍mṛ̱tuṃ va̍rṣedanupari̱hārṛ̍ sādayati̱ tasmā̱thsarvā̍nṛ̱tūn, va̍rṣati̱ yatprā̍ṇa̱bhṛta̍ upa̱dhāya̍ vṛṣṭi̱sanī̍rupa̱dadhā̍ti̱ tasmā̎dvā̱yupra̍cyutā di̱vo vṛṣṭi̍rīrte pa̱śavo̱ vai va̍ya̱syā̍ nānā̍manasa̱ḥ khalu̱ vai pa̱śavo̱ nānā̎ vratā̱ste̍’pa e̱vābhi sama̍naso̱ 4 yaṃ kā̱maye̍tāpa̱śuḥ syā̱diti̍ vaya̱syā̎stasyo̍pa̱dhāyā̍pa̱syā̍ upa̍ dadhyā̱dasa̎ṃjñāname̱vāsmai̍ pa̱śubhi̍ḥ karotyapa̱śure̱va bha̍vati̱ yaṃ kā̱maye̍ta paśu̱mānthsyā̱ditya̍pa̱syā̎stasyo̍pa̱dhāya̍ vaya̱syā̍ upa̍ dadhyāthsa̱ṃ jñāna̍me̱vāsmai̍ pa̱śubhi̍ḥ karoti paśu̱māne̱va bha̍vati̱ cata̍sraḥ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti̱ tasmā̎cca̱tvāri̱ cakṣu̍ṣo rū̱pāṇi̱ dve śu̱kle dve kṛ̱ṣṇe 5 mū̎rdha̱nvatī̎rbhavanti̱ tasmā̎tpu̱rastā̎nmū̱rdhā pañca̱ dakṣi̍ṇāyā̱g̱ śroṇyā̱mupa̍ dadhāti̱ pañcotta̍rasyā̱ṃ tasmā̎tpa̱ścādvarṣī̍yānpu̱rastā̎tpravaṇaḥ pa̱śurba̱sto vaya̱ iti̱ dakṣi̱ṇe’ṛsa̱ upa̍ dadhāti vṛ̱ṣṇirvaya̱ ityutta̱re’ṛsā̍ve̱va prati̍ dadhāti vyā̱ghro vaya̱ iti̱ dakṣi̍ṇe pa̱kṣa upa̍ dadhāti sṛ̱ho vaya̱ ityutta̍re pa̱kṣayo̍re̱va vī̱rya̍ṃ dadhāti̱ puru̍ṣo̱ vaya̱ iti̱ madhye̱ tasmā̱tpuru̍ṣaḥ paśū̱nāmadhi̍patiḥ ||5.3.1||
klṛptyā̍ upa̱dhāya̍ prāṇa̱bhṛta̱ḥ sama̍nasaḥ kṛ̱ṣṇe puru̍ṣo̱ vaya̱ iti̱ paṃca̍ ca ||5.3.1||
6 indrā̎gnī̱ avya̍thamānā̱miti̍ svayamātṛ̱ṇṇāmupa̍ dadhātīndrā̱gnibhyā̱ṃ vā i̱mau lo̱kau vidhṛ̍tāva̱nayo̎rlo̱kayo̱rvidhṛ̍tyā̱ adhṛ̍teva̱ vā e̱ṣā yanma̍dhya̱mā citi̍ra̱ntari̍kṣamiva̱ vā e̱ṣendrā̎gnī̱ ityā̍hendrā̱gnī vai de̱vānā̍mojo̱bhṛtā̱voja̍sai̱vainā̍ma̱ntari̍kṣe cinute̱ dhṛtyai̎ svayamātṛ̱ṇṇāmupa̍ dadhātya̱ntari̍kṣa̱ṃ vai sva̍yamātṛ̱ṇṇāntari̍kṣame̱vopa̍ dha̱tte’śva̱mupa̍ 7 ghrāpayati prā̱ṇame̱vāsyā̎ṃ dadhā̱tyatho̎ prājāpa̱tyo vā aśva̍ḥ pra̱jāpa̍tinai̱vāgniṃ ci̍nute svayamātṛ̱ṇṇā bha̍vati prā̱ṇānā̱muthsṛ̍ṣṭyā̱ atho̍ suva̱rgasya̍ lo̱kasyānu̍khyātyai de̱vānā̱ṃ vai su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ ya̱tāṃ diśa̱ḥ sama̍vlīyanta̱ ta e̱tā diśyā̍ apaśya̱ntā upā̍dadhata̱ tābhi̱rvai te diśo̍’dṛha̱ṉ yaddiśyā̍ upa̱dadhā̍ti di̱śāṃ vidhṛ̍tyai̱ daśa̍ prāṇa̱bhṛta̍ḥ pu̱rastā̱dupa̍ 8 dadhāti̱ nava̱ vai puru̍ṣe prā̱ṇā nābhi̍rdaśa̱mī prā̱ṇāne̱va pu̱rastā̎ddhatte̱ tasmā̎tpu̱rastā̎tprā̱ṇā jyoti̍ṣmatīmutta̱māmupa̍ dadhāti̱ tasmā̎tprā̱ṇānā̱ṃ vāgjyoti̍rutta̱mā daśopa̍ dadhāti̱ daśā̎kṣarā vi̱rāḍvi̱rāṭchaṃda̍sā̱ṃ jyoti̱rjyoti̍re̱va pu̱rastā̎ddhatte̱ tasmā̎tpu̱rastā̱jjyoti̱rupā̎smahe̱ chandṛ̍si pa̱śuṣvā̱jima̍yu̱stān bṛ̍ha̱tyuda̍jaya̱t tasmā̱dbārha̍tāḥ 9 pa̱śava̍ ucyante̱ mā chaṃda̱ iti̍ dakṣiṇa̱ta upa̍ dadhāti̱ tasmā̎ddakṣi̱ṇāvṛ̍to̱ māsā̎ḥ pṛthi̱vī chaṃda̱ iti̍ pa̱ścātprati̍ṣṭhityā a̱gnirde̱vatetyu̍ttara̱ta ojo̱ vā a̱gniroja̍ e̱votta̍ra̱to dha̍tte̱ tasmā̍duttarato’bhiprayā̱yī ja̍yati̱ ṣaṭtrṛ̍śa̱thsaṃ pa̍dyante̱ ṣaṭtrṛ̍śadakṣarā bṛha̱tī bārha̍tāḥ pa̱śavo̍ bṛha̱tyaivāsmai̍ pa̱śūnava̍ ruṃdhe bṛha̱tī chaṃda̍sā̱g̱ svārā̎jya̱ṃ parī̍yāya̱ yasyai̱tā 10 u̍padhī̱yante̱ gaccha̍ti̱ svārā̎jyṛ sa̱pta vāla̍khilyāḥ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti sa̱pta pa̱ścāthsa̱pta vai śī̍rṣa̱ṇyā̎ḥ prā̱ṇā dvāvavā̎ñcau prā̱ṇānṛ̍ savīrya̱tvāya̍ mū̱rdhāsi̱ rāḍiti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti̱ yantrī̱ rāḍiti̍ pa̱ścātprā̱ṇāne̱vāsmai̍ sa̱mīco̍ dadhāti ||5.3.2||
aśva̱mupa̍ pu̱rastā̱dupa̱ bārha̍tā e̱tāścatu̍strṛśacca ||5.3.2||
11 de̱vā vai yadya̱jñe’ku̍rvata̱ tadasu̍rā akurvata̱ te de̱vā e̱tā a̍kṣṇayāsto̱mīyā̍ apaśya̱ntā a̱nyathā̱nūcyā̱nyathopā̍dadhata̱ tadasu̍rā̱ nānvavā̍ya̱ntato̍ de̱vā abha̍va̱nparāsu̍rā̱ yada̍kṣṇayāsto̱mīyā̍ a̱nyathā̱nūcyā̱nyatho̍pa̱dadhā̍ti̱ bhrātṛ̍vyābhibhūtyai̱ bhava̍tyā̱tmanā̱ parā̎sya̱ bhrātṛ̍vyo bhavatyā̱śustri̱vṛditi̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti yajñamu̱khaṃ vai tri̱vṛ 12 dya̍jñamu̱khame̱va pu̱rastā̱dvi yā̍tayati̱ vyo̍ma saptada̱śa iti̍ dakṣiṇa̱to’nna̱ṃ vai vyo̍mānnṛ̍ saptada̱śo’nna̍me̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̍ṇe̱nānna̍madyate dha̱ruṇa̍ ekavṛ̱śa iti̍ pa̱ścātpra̍ti̱ṣṭhā vā e̍kavṛ̱śaḥ prati̍ṣṭhityai bhā̱ntaḥ pa̍ñcada̱śa ityu̍ttara̱ta ojo̱ vai bhā̱nta oja̍ḥ pañcada̱śa oja̍ e̱votta̍ra̱to dha̍tte̱ tasmā̍duttarato’bhiprayā̱yī ja̍yati̱ pratū̎rtiraṣṭāda̱śa iti̍ pu̱rastā̱ 13 dupa̍ dadhāti̱ dvau tri̱vṛtā̍vabhipū̱rvaṃ ya̍jñamu̱khe vi yā̍tayatyabhiva̱rtaḥ sa̍vṛ̱śa iti̍ dakṣiṇa̱to’nna̱ṃ vā a̍bhiva̱rto’nnṛ̍ savṛ̱śo’nna̍me̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̍ṇe̱nānna̍madyate̱ varco̎ dvāvṛ̱śa iti̍ pa̱ścādyadvṛ̍śa̱tirdve tena̍ vi̱rājau̱ yaddve pra̍ti̱ṣṭhā tena̍ vi̱rājo̍re̱vābhi̍pū̱rvama̱nnādye̱ prati̍ tiṣṭhati̱ tapo̍ navada̱śa ityu̍ttara̱tastasmā̎thsa̱vyo 14 hasta̍yostapa̱svita̍ro̱ yoni̍ścaturvṛ̱śa iti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti̱ catu̍rvṛśatyakṣarā gāya̱trī gā̍ya̱trī ya̍jñamu̱khaṃ ya̍jñamu̱khame̱va pu̱rastā̱dvi yā̍tayati̱ garbhā̎ḥ pañcavṛ̱śa iti̍ dakṣiṇa̱to’nna̱ṃ vai garbhā̱ anna̍ṃ pañcavṛ̱śonname̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̍ṇe̱nānna̍madyata̱ oja̍striṇa̱va iti̍ pa̱ścādi̱me vai lo̱kāstri̍ṇa̱va e̱ṣve̍va lo̱keṣu̱ prati̍ tiṣṭhati sa̱ṃ bhara̍ṇastrayovṛ̱śa i 15 tyu̍ttara̱tastasmā̎thsa̱vyo hasta̍yoḥ saṃ bhā̱rya̍tara̱ḥ kratu̍rekatrṛ̱śa iti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti̱ vāgvai kratu̍ryajñamu̱khaṃ vāgya̍jñamu̱khame̱va pu̱rastā̱dvi yā̍tayati bra̱dhnasya̍ vi̱ṣṭapa̍ṃ catustrṛ̱śa iti̍ dakṣiṇa̱to̍’sau vā ā̍di̱tyo bra̱dhnasya̍ vi̱ṣṭapa̍ṃ brahmavarca̱same̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̱ṇo’rdho̎ brahmavarca̱sita̍raḥ prati̱ṣṭhā tra̍yastrṛ̱śa iti̍ pa̱ścātprati̍ṣṭhityai̱ nāka̍ḥ ṣaṭtrṛ̱śa ityu̍ttara̱taḥ su̍va̱rgo vai lo̱ko nāka̍ḥ suva̱rgasya̍ lo̱kasya̱ sama̍ṣṭyai ||5.3.3||
vai tri̱vṛditi̍ pu̱rastā̎thsa̱vyastra̍yovṛ̱śa iti̍ suva̱rgo vai paṃca̍ ca ||5.3.3||
ā̱śurvyo̍ma dha̱ruṇo̍ bhā̱ntaḥ pratū̎rtirabhiva̱rto varca̱stapo̱ yoni̱rgarbhā̱ oja̍ssa̱ṃbhara̍ṇa̱ḥ kratu̍rbra̱dhnasya̍ prati̱ṣṭhā nāka̱ṣṣoḍa̍śa || 16 a̱gnerbhā̱go̍’sīti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti yajñamu̱khaṃ vā a̱gnirya̍jñamu̱khaṃ dī̱kṣā ya̍jñamu̱khaṃ brahma̍ yajñamu̱khaṃ tri̱vṛdya̍jñamu̱khame̱va pu̱rastā̱dvi yā̍tayati nṛ̱cakṣa̍sāṃ bhā̱go̍’sīti̍ dakṣiṇa̱taḥ śu̍śru̱vṛso̱ vai nṛ̱cakṣa̱so’nna̍ṃ dhā̱tā jā̱tāyai̱vāsmā̱ anna̱mapi̍ dadhāti̱ tasmā̎jjā̱to’nna̍matti ja̱nitragg̍ spṛ̱tṛ sa̍ptada̱śaḥ stoma̱ ityā̱hānna̱ṃ vai ja̱nitra̱ 17 mannṛ̍ saptada̱śo’nna̍me̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̍ṇe̱nānna̍madyate mi̱trasya̍ bhā̱go̍’sīti̍ pa̱ścātprā̱ṇo vai mi̱tro̍’pā̱no varu̍ṇaḥ prāṇāpā̱nāve̱vāsmi̍ndadhāti di̱vo vṛ̱ṣṭirvātā̎ḥ spṛ̱tā e̍kavṛ̱śaḥ stoma̱ ityā̍ha prati̱ṣṭhā vā e̍kavṛ̱śaḥ prati̍ṣṭhityā̱ indra̍sya bhā̱go̍’sītyu̍ttara̱ta ojo̱ vā indra̱ ojo̱ viṣṇu̱roja̍ḥ, kṣa̱tramoja̍ḥ pañcada̱śa 18 oja̍ e̱votta̍ra̱to dha̍tte̱ tasmā̍duttarato’bhiprayā̱yī ja̍yati̱ vasū̍nāṃ bhā̱go̍’sīti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti yajñamu̱khaṃ vai vasa̍vo yajñamu̱khṛ ru̱drā ya̍jñamu̱khaṃ ca̍turvṛ̱śo ya̍jñamu̱khame̱va pu̱rastā̱dvi yā̍tayatyādi̱tyānā̎ṃ bhā̱go̍’sīti̍ dakṣiṇa̱to’nna̱ṃ vā ā̍di̱tyā anna̍ṃ ma̱ruto’nna̱ṃ garbhā̱ anna̍ṃ pañcavṛ̱śo’nna̍me̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̍ṇe̱nānna̍madya̱te’di̍tyai bhā̱go̍ 19 ‘sīti̍ pa̱ścātpra̍ti̱ṣṭhā vā adi̍tiḥ prati̱ṣṭhā pū̱ṣā pra̍ti̱ṣṭhā tri̍ṇa̱vaḥ prati̍ṣṭhityai de̱vasya̍ savi̱turbhā̱go̍’sītyu̍ttara̱to brahma̱ vai de̱vaḥ sa̍vi̱tā brahma̱ bṛha̱spati̱rbrahma̍ catuṣṭo̱mo bra̍hmavarca̱same̱votta̍ra̱to dha̍tte̱ tasmā̱dutta̱ro’rdho̎ brahmavarca̱sita̍raḥ sāvi̱trava̍tī bhavati̱ prasū̎tyai̱ tasmā̎dbrāhma̱ṇānā̱mudī̍cī sa̱niḥ prasū̍tā dha̱rtraśca̍tuṣṭo̱ma iti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti yajñamu̱khaṃ vai dha̱rtro 20 ya̍jñamu̱khaṃ ca̍tuṣṭo̱mo ya̍jñamu̱khame̱va pu̱rastā̱dvi yā̍tayati̱ yāvā̍nāṃ bhā̱go̍’sīti̍ dakṣiṇa̱to māsā̱ vai yāvā̍ ardhamā̱sā ayā̍vā̱stasmā̎ddakṣi̱ṇāvṛ̍to̱ māsā̱ anna̱ṃ vai yāvā̱ anna̍ṃ pra̱jā anna̍me̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̍ṇe̱nānna̍madyata ṛbhū̱ṇāṃ bhā̱go̍’sīti̍ pa̱ścātprati̍ṣṭhityai viva̱rto̎’ṣṭācatvārṛ̱śa ityu̍ttara̱to̍’nayo̎rlo̱kayo̎ḥ savīrya̱tvāya̱ tasmā̍di̱mau lo̱kau sa̱māva̍dvīryau̱ 21 yasya̱ mukhya̍vatīḥ pu̱rastā̍dupadhī̱yante̱ mukhya̍ e̱va bha̍va̱tyāsya̱ mukhyo̍ jāyate̱ yasyānna̍vatīrdakṣiṇa̱to’ttyanna̱māsyā̎nnā̱do jā̍yate̱ yasya̍ prati̱ṣṭhāva̍tīḥ pa̱ścātpratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yasyauja̍svatīruttara̱ta o̍ja̱svye̍va bha̍va̱tyāsyau̍ja̱svī jā̍yate̱’rko vā e̱ṣa yada̱gnistasyai̱tade̱va sto̱trame̱taccha̱straṃ yade̱ṣā vi̱dhā 22 vi̍dhī̱yate̱’rka e̱va tada̱rkya̍manu̱ vi dhī̍ya̱te’tyanna̱māsyā̎nnā̱do jā̍yate̱ yasyai̱ṣā vi̱dhā vi̍dhī̱yate̱ ya u̍ caināme̱vaṃ veda̱ sṛṣṭī̱rupa̍ dadhāti yathāsṛ̱ṣṭame̱vāva̍ ruṃdhe̱ na vā i̱daṃ divā̱ na nakta̍māsī̱davyā̍vṛtta̱ṃ te de̱vā e̱tā vyu̍ṣṭīrapaśya̱ntā upā̍dadhata̱ tato̱ vā i̱daṃ vyau̎ccha̱dyasyai̱tā u̍padhī̱yante̱ vye̍vāsmā̍ uccha̱tyatho̱ tama̍ e̱vāpa̍ hate ||5.3.4||
vai ja̱nitra̍ṃ paṃcada̱śodi̍tyai bhā̱go vai dha̱rtraḥ sa̱māva̍dvīryau vi̱dhā tato̱ vā i̱daṃ catu̍rdaśa ca ||5.3.4||
a̱gnernṛ̱cakṣa̍sāṃ ja̱nitra̍ṃ mi̱trasyeṃdra̍sya̱ vasū̍nāmādi̱tyānā̱madi̍tyai de̱vasya̍ savi̱tuḥ sā̍vi̱trava̍tī dha̱rtro yāvā̍nāmṛbhū̱ṇāṃ vi̍va̱rtaścatu̍rdaśa || 23 agne̍ jā̱tān praṇu̍dā naḥ sa̱patnā̱niti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti jā̱tāne̱va bhrātṛ̍vyā̱n pra ṇu̍date̱ saha̍sā jā̱tāniti̍ pa̱ścājja̍ni̱ṣyamā̍ṇāne̱va prati̍ nudate catuścatvārṛ̱śaḥ stoma̱ iti̍ dakṣiṇa̱to bra̍hmavarca̱saṃ vai ca̍tuścatvārṛ̱śo bra̍hmavarca̱same̱va da̍kṣiṇa̱to dha̍tte̱ tasmā̱ddakṣi̱ṇo’rdho̎ brahmavarca̱sita̍raḥ ṣoḍa̱śa stoma̱ ityu̍ttara̱ta ojo̱ vai ṣo̍ḍa̱śa oja̍ e̱votta̍ra̱to dha̍tte̱ tasmā̍ 24 duttarato’bhiprayā̱yī ja̍yati̱ vajro̱ vai ca̍tuścatvārṛ̱śo vajra̍ḥ ṣoḍa̱śo yade̱te iṣṭa̍ke upa̱ dadhā̍ti jā̱tāgścai̱va ja̍ni̱ṣyamā̍ṇāgśca̱ bhrātṛ̍vyānpra̱ṇudya̱ vajra̱manu̱ pra ha̍rati̱ stṛtyai̱ purī̍ṣavatī̱ṃ madhya̱ upa̍ dadhāti̱ purī̍ṣa̱ṃ vai madhya̍mā̱tmana̱ḥ sātmā̍name̱vāgniṃ ci̍nute̱ sātmā̱muṣmi̍3ṛllo̱ke bha̍vati̱ ya e̱vaṃ vedai̱tā vā a̍sapa̱tnā nāmeṣṭa̍kā̱ yasyai̱tā u̍padhī̱yante̱ 25 nāsya̍ sa̱patno̍ bhavati pa̱śurvā e̱ṣa yada̱gnirvi̱rāja̍ utta̱māyā̱ṃ cityā̱mupa̍ dadhāti vi̱rāja̍me̱votta̱māṃ pa̱śuṣu̍ dadhāti̱ tasmā̎tpaśu̱mānu̍tta̱māṃ vāca̍ṃ vadati̱ daśa̍da̱śopa̍ dadhāti savīrya̱tvāyā̎kṣṇa̱yopa̍ dadhāti̱ tasmā̍dakṣṇa̱yā pa̱śavo’ṅgā̍ni̱ pra ha̍ranti̱ prati̍ṣṭhityai̱ yāni̱ vai chandṛ̍si suva̱rgyā̎ṇyāsa̱ntairde̱vāḥ su̍va̱rgaṃ lo̱kamā̍ya̱ntenarṣa̍yo 26 ‘śrāmya̱nte tapo̍’tapyanta̱ tāni̱ tapa̍sāpaśya̱ntebhya̍ e̱tā iṣṭa̍kā̱ nira̍mima̱teva̱śchando̱ vari̍va̱śchaṃda̱ iti̱ tā upā̍dadhata̱ tābhi̱rvai te su̍va̱rgaṃ lo̱kamā̍ya̱ṉ yade̱tā iṣṭa̍kā upa̱dadhā̍ti̱ yānye̱va chandṛ̍si suva̱rgyā̍ṇi̱ taire̱va yaja̍mānaḥ suva̱rgaṃ lo̱kame̍ti ya̱jñena̱ vai pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā a̍sṛjata̱ tāḥ stoma̍bhāgaire̱vāsṛ̍jata̱ yath 27 stoma̍bhāgā upa̱dadhā̍ti pra̱jā e̱va tadyaja̍mānaḥ sṛjate̱ bṛha̱spati̱rvā e̱tadya̱jñasya̱ teja̱ḥ sama̍bhara̱dyathstoma̍bhāgā̱ yathstoma̍bhāgā upa̱dadhā̍ti̱ sate̍jasame̱vāgniṃ ci̍nute̱ bṛha̱spati̱rvā e̱tāṃ ya̱jñasya̍ prati̱ṣṭhāma̍paśya̱dyathstoma̍bhāgā̱ yathstoma̍bhāgā upa̱dadhā̍ti ya̱jñasya̱ prati̍ṣṭhityai sa̱ptasa̱ptopa̍ dadhāti savīrya̱tvāya̍ ti̱sro madhye̱ prati̍ṣṭhityai ||5.3.5||
u̱tta̱ra̱to dhatte̱ tasmā̍dupadhī̱yanta̱ ṛṣa̍yo’sṛjata̱ yattrica̍tvārṛśacca ||5.3.5||
28 ra̱śmiritye̱vādi̱tyama̍sṛjata̱ preti̱riti̱ dharma̱manvi̍ti̱riti̱ divṛ̍ sa̱ndhiritya̱ntari̍kṣaṃ prati̱dhiriti̍ pṛthi̱vīṃ vi̍ṣṭa̱ṃbha iti̱ vṛṣṭi̍ṃ pra̱vetyaha̍ranu̱veti̱ rātri̍mu̱śigiti̱ vasū̎nprake̱ta iti̍ ru̱drānthsu̍dī̱tirityā̍di̱tyānoja̱ iti̍ pi̱tṝg stantu̱riti̍ pra̱jāḥ pṛ̍tanā̱ṣāḍiti̍ pa̱śūnre̱vadityoṣa̍dhīrabhi̱jida̍si yu̱ktagrā̱ve 29 ndrā̍ya̱ tvendra̍ṃ ji̱nvetye̱va da̍kṣiṇa̱to vajra̱ṃ paryau̍hada̱bhiji̍tyai̱ tāḥ pra̱jā apa̍prāṇā asṛjata̱ tāsvadhi̍patira̱sītye̱va prā̱ṇama̍dadhādya̱ntetya̍pā̱nṛ sṛ̱ sarpa̱ iti̱ cakṣu̍rvayo̱dhā iti̱ śrotra̱ṃ tāḥ pra̱jāḥ prā̍ṇa̱tīra̍pāna̱tīḥ paśya̍ntīḥ śaṛṇva̱tīrna mi̍thu̱nī a̍bhava̱ntāsu̍ tri̱vṛda̱sītye̱va mi̍thu̱nama̍dadhā̱ttāḥ pra̱jā mi̍thu̱nī 30 bhava̍ntī̱rna prājā̍yanta̱ tāḥ sṛ̍ ro̱ho̍’si nī ro̱ho̍’sītye̱va prāja̍naya̱ttāḥ pra̱jāḥ prajā̍tā̱ na pratya̍tiṣṭha̱ntā va̍su̱ko̍’si̱ veṣa̍śrirasi̱ vasya̍ṣṭira̱sītye̱vaiṣu lo̱keṣu̱ pratya̍sthāpaya̱dyadāha̍ vasu̱ko̍’si̱ veṣa̍śrirasi̱ vasya̍ṣṭira̱sīti̍ pra̱jā e̱va prajā̍tā e̱ṣu lo̱keṣu̱ prati̍ ṣṭhāpayati̱ sātmā̱ntari̍kṣṛ rohati̱ saprā̍ṇo̱’muṣmi̍3ṛllo̱ke prati̍ tiṣṭha̱tyavya̍rdhukaḥ prāṇāpā̱nābhyā̎ṃ bhavati̱ ya e̱vaṃ veda̍ ||5.3.6||
yu̱ktagrā̍vā pra̱jā mi̍thu̱nya̍ṃtari̍kṣa̱ṃ dvāda̍śa ca ||5.3.6||
31 nā̱ka̱sadbhi̱rvai de̱vāḥ su̍va̱rgaṃ lo̱kamā̍ya̱ntannā̍ka̱sadā̎ṃ nākasa̱ttvaṃ yannā̍ka̱sada̍ upa̱dadhā̍ti nāka̱sadbhi̍re̱va tadyaja̍mānaḥ suva̱rgaṃ lo̱kame̍ti suva̱rgo vai lo̱ko nāko̱ yasyai̱tā u̍padhī̱yante̱ nāsmā̱ aka̍ṃ bhavati yajamānāyata̱naṃ vai nā̍ka̱sado̱ yannā̍ka̱sada̍ upa̱dadhā̎tyā̱yata̍name̱va tadyaja̍mānaḥ kurute pṛ̱ṣṭhānā̱ṃ vā e̱tatteja̱ḥ saṃbhṛ̍ta̱ṃ yannā̍ka̱sado̱ yannā̍ka̱sada̍ 32 upa̱dadhā̍ti pṛ̱ṣṭhānā̍me̱va tejo’va̍ ruṃdhe pañca̱coḍā̱ upa̍ dadhātyapsa̱rasa̍ e̱vaina̍me̱tā bhū̱tā a̱muṣmi̍3ṛllo̱ka upa̍ śe̱re’tho̍ tanū̱pānī̍re̱vaitā yaja̍mānasya̱ yaṃ dvi̱ṣyāttamu̍pa̱dadha̍ddhyāyede̱tābhya̍ e̱vaina̍ṃ de̱vatā̎bhya̱ ā vṛ̍ścati tā̱jagārti̱mārccha̱tyutta̍rā nāka̱sadbhya̱ upa̍ dadhāti̱ yathā̍ jā̱yāmā̱nīya̍ gṛ̱heṣu̍ niṣā̱daya̍ti tā̱dṛge̱va tat 33 pa̱ścātprācī̍mutta̱māmupa̍ dadhāti̱ tasmā̎tpa̱ścātprācī̱ patnyanvā̎ste svayamātṛ̱ṇṇāṃ ca̍ vika̱rṇīṃ co̎tta̱me upa̍ dadhāti prā̱ṇo vai sva̍yamātṛ̱ṇṇāyu̍rvika̱rṇī prā̱ṇaṃ cai̱vāyu̍śca prā̱ṇānā̍mutta̱mau dha̍tte̱ tasmā̎tprā̱ṇaścāyu̍śca prā̱ṇānā̍mutta̱mau nānyāmutta̍rā̱miṣṭa̍kā̱mupa̍ dadhyā̱dyada̱nyāmutta̍rā̱miṣṭa̍kāmupada̱dhyātpa̍śū̱nāṃ 34 ca̱ yaja̍mānasya ca prā̱ṇaṃ cāyu̱ścāpi̍ dadhyā̱ttasmā̱nnānyotta̱reṣṭa̍kopa̱dheyā̎ svayamātṛ̱ṇṇāmupa̍ dadhātya̱sau vai sva̍yamātṛ̱ṇṇāmūme̱vopa̍ dha̱tte’śva̱mupa̍ ghrāpayati prā̱ṇame̱vāsyā̎ṃ dadhā̱tyatho̎ prājāpa̱tyo vā aśva̍ḥ pra̱jāpa̍tinai̱vāgniṃ ci̍nute svayamātṛ̱ṇṇā bha̍vati prā̱ṇānā̱muthsṛ̍ṣṭyā̱ atho̍ suva̱rgasya̍ lo̱kasyānu̍khyātyā e̱ṣā vai de̱vānā̱ṃ vikrā̎nti̱ryadvi̍ka̱rṇī yadvi̍ka̱rṇīmu̍pa̱dadhā̍ti de̱vānā̍me̱va vikrā̎nti̱manu̱ vi kra̍mata uttara̱ta upa̍ dadhāti̱ tasmā̍duttara̱ta u̍pacāro̱’gnirvā̍yu̱matī̍ bhavati̱ sami̍ddhyai ||5.3.7||
saṃbhṛ̍ta̱ṃ yannā̍ka̱sado̱ yannā̍ka̱sada̱statpa̍śū̱nāme̱ṣā vai dvā vṛ̍śatiśca ||5.3.7||
35 chandā̱g̱syupa̍ dadhāti pa̱śavo̱ vai chandṛ̍si pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe̱ chandṛ̍si̱ vai de̱vānā̎ṃ vā̱maṃ pa̱śavo̍ vā̱mame̱va pa̱śūnava̍ ruṃdha e̱tṛ ha̱ vai ya̱jñase̍naścaitriyāya̱ṇaściti̍ṃ vi̱dāṃ ca̍kāra̱ tayā̱ vai sa pa̱śūnavā̍ruṃdha̱ yade̱tāmu̍pa̱dadhā̍ti pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe gāya̱trīḥ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti̱ tejo̱ vai gā̍ya̱trī teja̍ e̱va 36 mu̍kha̱to dha̍tte mūrdha̱nvatī̎rbhavanti mū̱rdhāna̍me̱vainṛ̍ samā̱nānā̎ṃ karoti tri̱ṣṭubha̱ upa̍ dadhātīṃdri̱yaṃ vai tri̱ṣṭugi̍ndri̱yame̱va ma̍dhya̱to dha̍tte̱ jaga̍tī̱rupa̍ dadhāti̱ jāga̍tā̱ vai pa̱śava̍ḥ pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe’nu̱ṣṭubha̱ upa̍ dadhāti prā̱ṇā vā a̍nu̱ṣṭupprā̱ṇānā̱muthsṛ̍ṣṭyai bṛha̱tīru̱ṣṇihā̎ḥ pa̱ṃktīra̱kṣara̍paṃktī̱riti̱ viṣu̍rūpāṇi̱ chandā̱g̱syupa̍ dadhāti̱ viṣu̍rūpā̱ vai pa̱śava̍ḥ pa̱śava̱ 37 śchandṛ̍si̱ viṣu̍rūpāne̱va pa̱śūnava̍ ruṃdhe̱ viṣu̍rūpamasya gṛ̱he dṛ̍śyate̱ yasyai̱tā u̍padhī̱yante̱ ya u̍ cainā e̱vaṃ vedāti̍cchaṃdasa̱mupa̍ dadhā̱tyati̍cchandā̱ vai sarvā̍ṇi̱ chandṛ̍si̱ sarve̍bhire̱vaina̱ṃ chando̍bhiścinute̱ varṣma̱ vā e̱ṣā chaṃda̍sā̱ṃ yadati̍cchandā̱ yadati̍cchaṃdasamupa̱dadhā̍ti̱ varṣmai̱vainṛ̍ samā̱nānā̎ṃ karoti dvi̱padā̱ upa̍ dadhāti dvi̱pādyaja̍māna̱ḥ prati̍ṣṭhityai ||5.3.8||
teja̍ e̱va pa̱śava̍ḥ pa̱śavo̱ yaja̍māna̱ eka̍ṃ ca ||5.3.8||
38 sarvā̎bhyo̱ vai de̱vatā̎bhyo̱’gniścī̍yate̱ yathsa̱yujo̱ nopa̍da̱dhyādde̱vatā̍ asyā̱gniṃ vṛ̍ñjīra̱ṉ yathsa̱yuja̍ upa̱dadhā̎tyā̱tmanai̱vainṛ̍ sa̱yuja̍ṃ cinute̱ nāgninā̱ vyṛ̍dhya̱te’tho̱ yathā̱ puru̍ṣa̱ḥ snāva̍bhi̱ḥ santa̍ta e̱vame̱vaitābhi̍ra̱gniḥ santa̍to̱’gninā̱ vai de̱vāḥ su̍va̱rgaṃ lo̱kamā̍ya̱ntā a̱mūḥ kṛtti̍kā abhava̱ṉ yasyai̱tā u̍padhī̱yante̍ suva̱rgame̱va 39 lo̱kame̍ti̱ gaccha̍ti prakā̱śaṃ ci̱trame̱va bha̍vati maṇḍaleṣṭa̱kā upa̍ dadhātī̱me vai lo̱kā ma̍ṇḍaleṣṭa̱kā i̱me khalu̱ vai lo̱kā de̍vapu̱rā de̍vapu̱rā e̱va pra vi̍śati̱ nārti̱mārccha̍tya̱gniṃ ci̍kyā̱no vi̱śvajyo̍tiṣa̱ upa̍ dadhātī̱māne̱vaitābhi̍rlo̱kāñjyoti̍ṣmataḥ kuru̱te’tho̎ prā̱ṇāne̱vaitā yaja̍mānasya dādhratye̱tā vai de̱vatā̎ḥ suva̱rgyā̎stā e̱vānvā̱rabhya̍ suva̱rgaṃ lo̱kame̍ti ||5.3.9||
su̱va̱rgame̱va tā e̱va ca̱tvāri̍ ca ||5.3.9||
40 vṛ̱ṣṭi̱sanī̱rupa̍ dadhāti̱ vṛṣṭi̍me̱vāva̍ ruṃdhe̱ yade̍ka̱dhopa̍da̱dhyādeka̍mṛ̱tuṃ va̍rṣedanupari̱hārṛ̍ sādayati̱ tasmā̱thsarvā̍nṛ̱tūn va̍rṣati purovāta̱ sani̍ra̱sītyā̍hai̱tadvai vṛṣṭyai̍ rū̱pṛ rū̱peṇai̱va vṛṣṭi̱mava̍ ruṃdhe sa̱ṃyānī̍bhi̱rvai de̱vā i̱mā3ṛllo̱kānthsama̍yu̱stathsa̱ṃyānī̍nṛ saṃyāni̱tvaṃ yathsa̱ṃyānī̍rupa̱ dadhā̍ti̱ yathā̱psu nā̱vā sa̱ṃyātye̱va 41 me̱vaitābhi̱ryaja̍māna i̱mā3ṛllo̱kānthsaṃ yā̍ti pla̱vo vā e̱ṣo̎’gneryathsa̱ṃyānī̱ryathsa̱ṃyānī̍rupa̱ dadhā̍ti pla̱vame̱vaitama̱gnaya̱ upa̍ dadhātyu̱ta yasyai̱tāsūpa̍hitā̱svāpo̱’gnṛ hara̱ntyahṛ̍ta e̱vāsyā̱gnirā̍dityeṣṭa̱kā upa̍ dadhātyādi̱tyā vā e̱taṃ bhūtyai̱ prati̍ nudante̱ yo’la̱ṃ bhūtyai̱ sanbhūti̱ṃ na prā̱pnotyā̍di̱tyā 42 e̱vaina̱ṃ bhūti̍ṃ gamayantya̱sau vā e̱tasyā̍di̱tyo ruca̱mā da̍tte̱ yo̎’gniṃ ci̱tvā na roca̍te̱ yadā̍dityeṣṭa̱kā u̍pa̱dadhā̎tya̱sāve̱vāsmi̍nnādi̱tyo ruca̍ṃ dadhāti̱ yathā̱sau de̱vānṛ̱ roca̍ta e̱vame̱vaiṣa ma̍nu̱ṣyā̍ṇṛ rocate ghṛteṣṭa̱kā upa̍ dadhātye̱tadvā a̱gneḥ pri̱yaṃ dhāma̱ yadghṛ̱taṃ pri̱yeṇai̱vaina̱ṃ dhāmnā̱ sama̍rdhaya̱ 43 tyatho̱ teja̍sā’nupari̱hārṛ̍ sādaya̱tyapa̍rivargame̱vāsmi̱ntejo̍ dadhāti pra̱jāpa̍tira̱gnima̍cinuta̱ sa yaśa̍sā̱ vyā̎rdhyata̱ sa e̱tā ya̍śo̱dā a̍paśya̱ttā upā̍dhatta̱ tābhi̱rvai sa yaśa̍ ā̱tmanna̍dhatta̱ yadya̍śo̱dā u̍pa̱ dadhā̍ti̱ yaśa̍ e̱va tābhi̱ryaja̍māna ā̱tmandha̍tte̱ pañcopa̍ dadhāti̱ pāṅkta̱ḥ puru̍ṣo̱ yāvā̍ne̱va puru̍ṣa̱stasmi̱ṉ yaśo̍ dadhāti ||5.3.10||
e̱vaṃ prā̱pnotyā̍di̱tyā a̍rdhaya̱tyekā̱nna pa̍ṃcā̱śacca̍ ||5.3.10||
44 de̱vā̱su̱rāḥ saṃya̍ttā āsa̱nkanī̍yṛso de̱vā āsa̱nbhūyṛ̱so’su̍rā̱ste de̱vā e̱tā iṣṭa̍kā apaśya̱ntā upā̍dadhata bhūya̱skṛda̱sītye̱va bhūyṛ̍so’ bhava̱nvana̱spati̍bhi̱ roṣa̍dhībhirvariva̱ skṛda̱sītī̱māma̍jaya̱n prācya̱sīti̱ prācī̱ṃ diśa̍majayannū̱rdhvāsītya̱ mūma̍jayannantarikṣa̱ sada̍sya̱ntari̍kṣe sī̱detya̱ntari̍kṣamajaya̱ntato̍ de̱vā abha̍va̱n 45 parāsu̍rā̱ yasyai̱tā u̍padhī̱yante̱ bhūyā̍ne̱va bha̍vatya̱bhīmā3ṛllo̱kāñja̍yati̱ bhava̍tyā̱tmanā̱ parā̎sya̱ bhrātṛ̍vyo bhavatyapsu̱ṣada̍si śyena̱sada̱sītyā̍hai̱tadvā a̱gne rū̱pṛ rū̱peṇai̱vāgnimava̍ ruṃdhe pṛthi̱vyāstvā̱ dravi̍ṇe sādayā̱mītyā̍he̱māne̱vaitābhi̍rlo̱kān dravi̍ṇāvataḥ kuruta āyu̱ṣyā̍ upa̍ dadhā̱tyāyu̍re̱vā 46 ‘smi̍ndadhā̱tyagne̱ yatte̱ parṛ̱ hṛnnāmetyā̍hai̱tadvā a̱gneḥ pri̱yaṃ dhāma̍ pri̱yame̱vāsya̱ dhāmopā̎pnoti̱ tāvehi̱ sṛ ra̍bhāvahā̱ ityā̍ha̱ vye̍vaine̍na̱ pari̍ dhatte̱ pāñca̍janye̱ṣvapye̎dhyagna̱ ityā̍hai̱ṣa vā a̱gniḥ pāñca̍janyo̱ yaḥ pañca̍citīka̱stasmā̍de̱vamā̍harta̱vyā̍ upa̍ dadhātye̱tadvā ṛ̍tū̱nāṃ pri̱yaṃ dhāma̱ yadṛ̍ta̱vyā̍ ṛtū̱nāme̱va pri̱yaṃ dhāmāva̍ ruṃdhe su̱meka̱ ityā̍ha saṃvathsa̱ro vai su̱meka̍ḥ saṃvathsa̱rasyai̱va pri̱yaṃ dhāmopā̎pnoti ||5.3.11||
abha̍va̱nnāyu̍re̱varta̱vyā̍ upa̱ ṣaḍvṛ̍śatiśca ||5.3.11||
47 pra̱jāpa̍te̱rakṣya̍śvaya̱t tat parā̍pata̱t tadaśvo̍’bhava̱dyadaśva̍ya̱t tadaśva̍syāśva̱tvaṃ tadde̱vā a̍śvame̱dhenai̱va pratya̍dadhure̱ṣa vai pra̱jāpa̍tṛ̱ sarva̍ṃ karoti̱ yo̎’śvame̱dhena̱ yaja̍te̱ sarva̍ e̱va bha̍vati̱ sarva̍sya̱ vā e̱ṣā prāya̍ścitti̱ḥ sarva̍sya bheṣa̱jṛ sarva̱ṃ vā e̱tena̍ pā̱pmāna̍ṃ de̱vā a̍tara̱nnapi̱ vā e̱tena̍ brahmaha̱tyāma̍tara̱nthsarva̍ṃ pā̱pmāna̍ṃ 48 tarati̱ tara̍ti brahmaha̱tyāṃ yo̎’śvame̱dhena̱ yaja̍te̱ ya u̍ cainame̱vaṃ vedotta̍ra̱ṃ vai tat pra̱jāpa̍te̱rakṣya̍śvaya̱t tasmā̱daśva̍syottara̱to’va̍ dyanti dakṣiṇa̱to̎’nyeṣā̎ṃ paśū̱nāṃ vai̍ta̱saḥ kaṭo̍ bhavatya̱psuyo̍ni̱rvā aśvo̎’psu̱jo ve̍ta̱saḥ sva e̱vaina̱ṃ yonau̱ prati̍ṣṭhāpayati catuṣṭo̱maḥ stomo̍ bhavati sa̱raḍḍha̱ vā aśva̍sya̱ sakthyāvṛ̍ha̱ttadde̱vāśca̍tuṣṭo̱menai̱va pratya̍dadhu̱ryacca̍tuṣṭo̱maḥ stomo̱ bhava̱tyaśva̍sya sarva̱tvāya̍ ||5.3.12||
sarva̍ṃ pā̱pmāna̍mavṛha̱ddvāda̍śa ca ||5.3.12||