Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 2 (22 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 2
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 2”tṛtīyakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ 2
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 yo vai pava̍mānānāmanvāro̱hān, vi̱dvān, yaja̱te’nu̱ pava̍mānā̱nā ro̍hati̱ na pava̍māne̱bhyo’va̍cchidyate śye̱no̍’si gāya̱tra cha̍ndā̱ anu̱ tvāra̍bhe sva̱sti mā̱ saṃ pā̍raya supa̱rṇo̍’si tri̱ṣṭupcha̍ndā̱ anu̱ tvāra̍bhe sva̱sti mā̱ saṃ pā̍raya̱ saghā̍si̱ jaga̍tī chandā̱ anu̱ tvāra̍bhe sva̱sti mā̱ saṃ pā̍ra̱yetyā̍hai̱te 2 vai pava̍mānānāmanvāro̱hāstān, ya e̱vaṃ vi̱dvān, yaja̱te’nu̱ pava̍mānā̱nā ro̍hati̱ na pava̍māne̱bhyo’va̍ cchidyate̱ yo vai pava̍mānasya̱ santa̍ti̱ṃ veda̱ sarva̱māyu̍reti̱ na pu̱rāyu̍ṣa̱ḥ pra mī̍yate paśu̱mānbha̍vati vi̱ndate̎ pra̱jāṃ pava̍mānasya̱ grahā̍ gṛhya̱nte’tha̱ vā a̍syai̱te’gṛ̍hītā droṇakala̱śa ā̍dhava̱nīya̍ḥ pūta̱bhṛttān, yadagṛ̍hītvopāku̱ryātpava̍māna̱ṃ vi 3 cchi̍ndyā̱ttaṃ vi̱cchidya̍mānamadhva̱ryoḥ prā̱ṇo’nu̱ vi cchi̍dyetopayā̱magṛ̍hīto’si pra̱jāpa̍taye̱ tveti̍ droṇakala̱śama̱bhi mṛ̍śe̱dindrā̍ya̱ tvetyā̍dhava̱nīya̱ṃ viśve̎bhyastvā de̱vebhya̱ iti̍ pūta̱bhṛta̱ṃ pava̍māname̱va tathsaṃ ta̍noti̱ sarva̱māyu̍reti̱ na pu̱rāyu̍ṣa̱ḥ pra mī̍yate paśu̱mānbha̍vati vi̱ndate̎ pra̱jām ||3.2.1||
e̱te dvica̍tvārṛśacca ||3.2.1||
4 trīṇi̱ vāva sava̍nā̱nyatha̍ tṛ̱tīyṛ̱ sava̍na̱mava̍ luṃpantyanṛ̱śu ku̱rvanta̍ upṛ̱śṛ hu̱tvopṛ̍śu pā̱tre’ṛ̍śuma̱vāsya̱ taṃ tṛ̍tīya sava̱ne̍’pi̱sṛjyā̱bhi ṣu̍ṇuyā̱dyadā̎pyā̱yaya̍ti̱ tenṛ̍śu̱madyada̍bhiṣu̱ṇoti̱ tena̍rjī̱ṣi sarvā̎ṇye̱va tathsava̍nānyṛśu̱manti̍ śu̱krava̍nti sa̱māva̍dvīryāṇi karoti̱ dvau sa̍mu̱drau vita̍tāvajū̱ryau pa̱ryāva̍rtete ja̱ṭhare̍va̱ pādā̎ḥ | tayo̱ḥ paśya̍nto̱ ati̍ yantya̱nyamapa̍śyanta̱ḥ 5 setu̱nāti̍ yantya̱nyam || dve dradha̍sī sa̱tatī̍ vasta̱ eka̍ḥ ke̱śī viśvā̱ bhuva̍nāni vi̱dvān | ti̱ro̱dhāyai̱tyasi̍ta̱ṃ vasā̍naḥ śu̱kramā da̍tte anu̱hāya̍ jā̱ryai || de̱vā vai yadya̱jñe’ku̍rvata̱ tadasu̍rā akurvata̱ te de̱vā e̱taṃ ma̍hāya̱jñama̍paśya̱ntama̍tanvatāgniho̱traṃ vra̱tama̍kurvata̱ tasmā̱ddvivra̍taḥ syā̱ddvirhya̍gniho̱traṃ juhva̍ti paurṇamā̱saṃ ya̱jñama̍gnīṣo̱mīya̍ṃ 6 pa̱śuma̍kurvata dā̱rśyaṃ ya̱jñamā̎gne̱yaṃ pa̱śuma̍kurvata vaiśvade̱vaṃ prā̍taḥ sava̱nama̍kurvata varuṇapraghā̱sānmādhya̍ndinṛ̱ sava̍nṛ sākame̱dhān pi̍tṛya̱jñaṃ trya̍ṃbakāg stṛtīyasava̱nama̍kurvata̱ tame̍ṣā̱masu̍rā ya̱jñama̱nvavā̍jigṛ sa̱ntaṃ nānvavā̍ya̱nte̎’bruvannadhvarta̱vyā vā i̱me de̱vā a̍bhūva̱nniti̱ tada̍dhva̱rasyā̎dhvara̱tvaṃ tato̍ de̱vā abha̍va̱nparāsu̍rā̱ ya e̱vaṃ vi̱dvānthsome̍na̱ yaja̍te̱ bhava̍tyā̱tmanā̱ parā̎sya̱ bhrātṛ̍vyo bhavati ||3.2.2||
apa̍śyaṃto’gnīṣo̱mīya̍mā̱tmanā̱ parā̱ trīṇi̍ ca ||3.2.2||
7 pa̱ri̱bhūra̱gniṃ pa̍ri̱bhūrindra̍ṃ pari̱bhūrviśvā̎n de̱vānpa̍ri̱bhūrmṛ sa̱ha bra̍hmavarca̱se na̱ sa na̍ḥ pavasva̱ śaṃ gave̱ śaṃ janā̍ya̱ śamarva̍te̱ śṛ rā̍ja̱nnoṣa̍dhī̱bhyo’cchi̍nnasya te rayipate su̱vīrya̍sya rā̱yaspoṣa̍sya dadi̱tāra̍ḥ syāma | tasya̍ me rāsva̱ tasya̍ te bhakṣīya̱ tasya̍ ta i̱damunmṛ̍je || prā̱ṇāya̍ me varco̱dā varca̍se pavasvāpā̱nāya̍ vyā̱nāya̍ vā̱ce 8 da̍kṣa kra̱tubhyā̱ṃ cakṣu̍rbhyāṃ me varco̱dau varca̍se pavethā̱g̱ śrotrā̍yā̱tmane’ṅge̎bhya̱ āyu̍ṣe vī̱ryā̍ya̱ viṣṇo̱rindra̍sya̱ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̎ṃ ja̱ṭhara̍masi varco̱dā me̱ varca̍se pavasva̱ ko̍’si̱ ko nāma̱ kasmai̎ tvā̱ kāya̍ tvā̱ yaṃ tvā̱ some̱nātī̍tṛpa̱ṃ yaṃ tvā̱ some̱nāmī̍madṛ supra̱jāḥ pra̱jayā̍ bhūyāsṛ su̱vīro̍ vī̱raiḥ su̱varcā̱ varca̍sā su̱poṣa̱ḥ poṣai̱rviśve̎bhyo me rū̱pebhyo̍ varco̱dā 9 varca̍se pavasva̱ tasya̍ me rāsva̱ tasya̍ te bhakṣīya̱ tasya̍ ta i̱damunmṛ̍je || bubhū̍ṣa̱nnave̎kṣetai̱ṣa vai pātri̍yaḥ pra̱jāpa̍tirya̱jñaḥ pra̱jāpa̍ti̱stame̱va ta̍rpayati̱ sa e̍naṃ tṛ̱pto bhūtyā̱bhi pa̍vate brahmavarca̱sakā̱mo’ve̎kṣetai̱ṣa vai pātri̍yaḥ pra̱jāpa̍tirya̱jñaḥ pra̱jāpa̍ti̱stame̱va ta̍rpayati̱ sa e̍naṃ tṛ̱pto bra̍hmavarca̱senā̱bhi pa̍vata āmayā̱vya 10 ve̎kṣetai̱ṣa vai pātri̍yaḥ pra̱jāpa̍tirya̱jñaḥ pra̱jāpa̍ti̱stame̱va ta̍rpayati̱ sa e̍naṃ tṛ̱pta āyu̍ṣā̱bhi pa̍vate’bhi̱cara̱nnave̎kṣetai̱ṣa vai pātri̍yaḥ pra̱jāpa̍tirya̱jñaḥ pra̱jāpa̍ti̱stame̱va ta̍rpayati̱ sa e̍naṃ tṛ̱ptaḥ prā̍ṇāpā̱nābhyā̎ṃ vā̱co da̍kṣakra̱tubhyā̱ṃ cakṣu̍rbhyā̱g̱ śrotrā̎bhyāmā̱tmano’ṅge̎bhya̱ āyu̍ṣo̱’ntare̍ti tā̱jak pra dha̍nvati ||3.2.3||
vā̱ce rū̱pebhyo̍ varco̱dā ā̍mayā̱vī paṃca̍ catvārṛśacca ||3.2.3||
11 sphyaḥ sva̱stirvi̍gha̱naḥ sva̱stiḥ parśu̱rvedi̍ḥ para̱śurna̍ḥ sva̱stiḥ | ya̱jñiyā̍ yajña̱kṛta̍ḥ stha̱ te mā̱smin, ya̱jña upa̍ hvayadhva̱mupa̍ mā̱ dyāvā̍pṛthi̱vī hva̍yetā̱mupā̎stā̱vaḥ ka̱laśa̱ḥ somo̍ a̱gnirupa̍ de̱vā upa̍ ya̱jña upa̍ mā̱ hotrā̍ upaha̱ve hva̍yantā̱ṃ namo̱’gnaye̍ makha̱ghne ma̱khasya̍ mā̱ yaśo̎’ryā̱dityā̍hava̱nīya̱mupa̍ tiṣṭhate ya̱jño vai ma̱kho 12 ya̱jñaṃ vāva sa tada̍ha̱ntasmā̍ e̱va na̍ma̱skṛtya̱ sada̱ḥ pra sa̍rpatyā̱tmano’nā̎rtyai̱ namo̍ ru̱drāya̍ makha̱ghne nama̍skṛtyā mā pā̱hītyāgnī̎dhra̱ṃ tasmā̍ e̱va na̍ma̱skṛtya̱ sada̱ḥ pra sa̍rpatyā̱tmano’nā̎rtyai̱ nama̱ indrā̍ya makha̱ghna i̍ṃdri̱yaṃ me̍ vī̱rya̍ṃ mā nirva̍dhī̱riti̍ ho̱trīya̍mā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎sta indri̱yasya̍ vī̱rya̍syāni̍rghātāya̱ yā vai 13 de̱vatā̱ḥ sada̱syārti̍mā̱rpaya̍nti̱ yastā vi̱dvānpra̱sarpa̍ti̱ na sada̱syārti̱mārccha̍ti̱ namo̱’gnaye̍ makha̱ghna ityā̍hai̱tā vai de̱vatā̱ḥ sada̱syārti̱mārpa̍yanti̱ tā ya e̱vaṃ vi̱dvānpra̱sarpa̍ti̱ na sada̱syārti̱mārcha̍ti dṛ̱ḍhe stha̍ḥ śithi̱re sa̱mīcī̱ mṛha̍saspātṛ̱ sūṟyo̍ mā de̱vo di̱vyādṛha̍saspātu vā̱yura̱ntari̍kṣā 14 ‘da̱gniḥ pṛ̍thi̱vyā ya̱maḥ pi̱tṛbhya̱ḥ sara̍svatī manu̱ṣye̎bhyo̱ devī̎ dvārau̱ mā mā̱ saṃtā̎pta̱ṃ nama̱ḥ sada̍se̱ nama̱ḥ sada̍sa̱spata̍ye̱ nama̱ḥ sakhī̍nāṃ puro̱gāṇā̱ṃ cakṣu̍ṣe̱ namo̍ di̱ve nama̍ḥ pṛthi̱vyā ahe̍ daidhiṣa̱vyodata̍stiṣṭhā̱nyasya̱ sada̍ne sīda̱ yo̎’smatpāka̍tara̱ unni̱vata̱ udu̱dvata̍śca geṣaṃ pā̱taṃ mā̎ dyāvāpṛthivī a̱dyāhna̱ḥ sado̱ vai pra̱sarpa̍ntaṃ 15 pi̱taro’nu̱ pra sa̍rpanti̱ ta e̍namīśva̱rā hṛsi̍to̱ḥ sada̍ḥ pra̱sṛpya̍ dakṣiṇā̱rdhaṃ pare̎kṣe̱tāga̍nta pitaraḥ pitṛ̱māna̱haṃ yu̱ṣmābhi̍rbhūyāsṛ supra̱jaso̱ mayā̍ yū̱yaṃ bhū̍yā̱steti̱ tebhya̍ e̱va na̍ma̱skṛtya̱ sada̱ḥ pra sa̍rpatyā̱tmano’nā̎rtyai ||3.2.4||
ma̱kho vā a̱ṃtari̍kṣātpra̱sarpa̍ṃta̱ṃ traya̍strṛśacca ||3.2.4||
16 bhakṣehi̱ mā vi̍śa dīrghāyu̱tvāya̍ śantanu̱tvāya̍ rā̱yaspoṣā̍ya̱ varca̍se suprajā̱stvāyehi̍ vaso purovaso pri̱yo me̍ hṛ̱do̎’sya̱śvino̎stvā bā̱hubhyṛ̍ saghyāsaṃ nṛ̱cakṣa̍saṃ tvā deva soma su̱cakṣā̱ ava̍ khyeṣaṃ ma̱ndrābhibhū̍tiḥ ke̱turya̱jñānā̱ṃ vāgju̍ṣā̱ṇā soma̍sya tṛpyatu ma̱ndrā sva̍rvā̱cyadi̍ti̱ranā̍hataśīrṣṇī̱ vāgju̍ṣā̱ṇā soma̍sya tṛpya̱tvehi̍ viśvacarṣaṇe 17 śa̱ṃ bhūrma̍yo̱bhūḥ sva̱sti mā̍ harivarṇa̱ pra ca̍ra̱ kratve̱ dakṣā̍ya rā̱yaspoṣā̍ya suvī̱ratā̍yai̱ mā mā̍ rāja̱nvi bī̍bhiṣo̱ mā me̱ hārdi̍tvi̱ṣā va̍dhīḥ | vṛṣa̍ṇe̱ śuṣmā̱yāyu̍ṣe̱ varca̍se || vasu̍madgaṇasya soma deva te mati̱vida̍ḥ prātaḥ sava̱nasya̍ gāya̱tra cha̍ṃdasa̱ indra̍pītasya̱ narā̱śṛsa̍pītasya pi̱tṛpī̍tasya̱ madhu̍mata̱ upa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmi ru̱drava̍dgaṇasya soma deva te mati̱vido̱ mādhya̍ndinasya̱ sava̍nasya tri̱ṣṭupcha̍ṃdasa̱ indra̍pītasya̱ narā̱śṛsa̍pītasya 18 pi̱tṛpī̍tasya̱ madhu̍mata̱ upa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmyādi̱tyava̍dgaṇasya soma deva te mati̱vida̍stṛ̱tīya̍sya̱ sava̍nasya̱ jaga̍tī chaṃdasa̱ indra̍pītasya̱ narā̱śṛsa̍pītasya pi̱tṛpī̍tasya̱ madhu̍mata̱ upa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmi || ā pyā̍yasva̱ same̍tu te vi̱śvata̍ḥ soma̱ vṛṣṇi̍yam | bhavā̱ vāja̍sya saṅga̱the || hinva̍ me̱ gātrā̍ harivo ga̱ṇānme̱ mā vi tī̍tṛṣaḥ | śi̱vo me̍ sapta̱ṟṣīnupa̍ tiṣṭhasva̱ mā mevā̱ṅnābhi̱mati̍ 19 gāḥ || apā̍ma̱ soma̍ma̱mṛtā̍ abhū̱māda̍rśma̱ jyoti̱ravi̍dāma de̱vān | kima̱smānkṛ̍ṇava̱darā̍ti̱ḥ kimu̍ dhū̱rtira̍mṛta̱ martya̍sya || yanma̍ ā̱tmano̍ mi̱ndābhū̍da̱gnistatpuna̱rāhā̎rjā̱tave̍dā̱ vica̍rṣaṇiḥ | puna̍ra̱gniścakṣu̍radā̱tpuna̱rindro̱ bṛha̱spati̍ḥ | puna̍rme aśvinā yu̱vaṃ cakṣu̱rā dha̍ttama̱kṣyoḥ || i̱ṣṭaya̍juṣaste deva soma stu̱tasto̍masya 20 śa̱stoktha̍sya̱ hari̍vata̱ indra̍pītasya̱ madhu̍mata̱ upa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmi || ā̱pūryā̱ḥ sthā mā̍ pūrayata pra̱jayā̍ ca̱ dhane̍na ca || e̱tatte̍ tata̱ ye ca̱ tvāmanve̱tatte̍ pitāmaha prapitāmaha̱ ye ca̱ tvāmanvatra̍ pitaro yathābhā̱gaṃ ma̍ndadhva̱ṃ namo̍ vaḥ pitaro̱ rasā̍ya̱ namo̍ vaḥ pitara̱ḥ śuṣmā̍ya̱ namo̍ vaḥ pitaro jī̱vāya̱ namo̍ vaḥ pitaraḥ 21 sva̱dhāyai̱ namo̍ vaḥ pitaro ma̱nyave̱ namo̍ vaḥ pitaro gho̱rāya̱ pita̍ro̱ namo̍ vo̱ ya e̱tasmi̍3ṛllo̱ke stha yu̱ṣmāgste’nu̱ ye̎’smi3ṛllo̱ke māṃ te’nu̱ ya e̱tasmi̍3ṛllo̱ke stha yū̱yaṃ teṣā̱ṃ vasi̍ṣṭhā bhūyāsta̱ ye̎’smi3ṛllo̱ke̍’haṃ teṣā̱ṃ vasi̍ṣṭho bhūyāsa̱ṃ prajā̍pate̱ na tvade̱tānya̱nyo viśvā̍ jā̱tāni̱ pari̱ tā ba̍bhūva | 22 yatkā̍māste juhu̱mastanno̍ astu va̱ya2ṛ syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām || de̱vakṛ̍ta̱syaina̍so’va̱yaja̍namasi manu̱ṣya̍kṛta̱syaina̍so’va̱yaja̍namasi pi̱tṛkṛ̍ta̱syaina̍so’va̱yaja̍namasya̱psu dhau̱tasya̍ soma deva te̱ nṛbhi̍ḥ su̱tasye̱ṣṭaya̍juṣaḥ stu̱tasto̍masya śa̱stoktha̍sya̱ yo bha̱kṣo a̍śva̱sani̱ṟyo go̱sani̱stasya̍ te pi̱tṛbhi̍rbha̱kṣaṃ kṛ̍ta̱syopa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmi ||3.2.5||
vi̱śva̱ca̱ṟṣa̱ṇe̱ tri̱ṣṭupcha̍ṃdasa̱ iṃdra̍pītasya̱ narā̱śṛsa̍pīta̱syāti̍ stu̱tasto̍masya jī̱vāya̱ namo̍ vaḥ pitaro babhūva̱ catu̍ścatvārṛśacca ||3.2.5||
23 ma̱hī̱nāṃ payo̍’si̱ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̎ṃ ta̱nūrṛ̱dhyāsa̍ma̱dya pṛṣa̍tīnā̱ṃ graha̱ṃ pṛṣa̍tīnā̱ṃ graho̍’si̱ viṣṇo̱rhṛda̍yama̱syeka̍miṣa̱ viṣṇu̱stvānu̱ vi ca̍krame bhū̱tirda̱dhnā ghṛ̱tena̍ vardhatā̱ṃ tasya̍ me̱ṣṭasya̍ vī̱tasya̱ dravi̍ṇa̱mā ga̍myā̱jjyoti̍rasi vaiśvāna̱raṃ pṛśni̍yai du̱gdhaṃ yāva̍tī̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ma̍hi̱tvā yāva̍cca sa̱pta sindha̍vo vita̱sthuḥ | tāva̍ntamindra te̱ 24 grahṛ̍ sa̱horjā gṛ̍hṇā̱myastṛ̍tam || yatkṛ̍ṣṇaśaku̱naḥ pṛ̍ṣadā̱jyama̍vamṛ̱śecchū̱drā a̍sya pra̱māyu̍kāḥ syu̱ryacchvāva̍ mṛ̱śeccatu̍ṣpādo’sya pa̱śava̍ḥ pra̱māyu̍kāḥ syu̱ryat skande̱dyaja̍mānaḥ pra̱māyu̍kaḥ syātpa̱śavo̱ vai pṛ̍ṣadā̱jyaṃ pa̱śavo̱ vā e̱tasya̍ skandanti̱ yasya̍ pṛṣadā̱jya2ṛ skanda̍ti̱ yatpṛ̍ṣadā̱jyaṃ puna̍rgṛ̱hṇāti̍ pa̱śūne̱vāsmai̱ puna̍rgṛhṇāti prā̱ṇo vai pṛ̍ṣadā̱jyaṃ prā̱ṇo vā 25 e̱tasya̍ skandati̱ yasya̍ pṛṣadā̱jya2ṛ skanda̍ti̱ yatpṛ̍ṣadā̱jyaṃ puna̍rgṛ̱hṇāti̍ prā̱ṇame̱vāsmai̱ puna̍rgṛhṇāti̱ hira̍ṇyamava̱dhāya̍ gṛhṇātya̱mṛta̱ṃ vai hira̍ṇyaṃ prā̱ṇaḥ pṛ̍ṣadā̱jyama̱mṛta̍me̱vāsya̍ prā̱ṇe da̍dhāti śa̱tamā̍naṃ bhavati śa̱tāyu̱ḥ puru̍ṣaḥ śa̱teṃdri̍ya̱ āyu̍ṣye̱vendri̱ye prati̍ tiṣṭha̱tyaśva̱mava̍ ghrāpayati prājāpa̱tyo vā aśva̍ḥ prājāpa̱tyaḥ prā̱ṇaḥ svāde̱vāsmai̱ yone̎ḥ prā̱ṇaṃ nirmi̍mīte̱ vi vā e̱tasya̍ ya̱jñaśchi̍dyate̱ yasya̍ pṛṣadā̱jya2ṛ skanda̍ti vaiṣṇa̱vyarcā puna̍rgṛhṇāti ya̱jño vai viṣṇu̍rya̱jñenai̱va ya̱jñṛ saṃ ta̍noti ||3.2.6||
te̱ pṛ̱ṣa̱dā̱jyaṃ prā̱ṇo vai yone̎ḥ prā̱ṇaṃ dvāvṛ̍śatiśca ||3.2.6||
26 deva̍ savitare̱tatte̱ prāha̱ tatpra ca̍ suva̱ pra ca̍ yaja̱ bṛha̱spati̍rbra̱hmāyu̍ṣmatyā ṛ̱co mā gā̍ta tanū̱pāthsāmna̍ḥ sa̱tyā va̍ ā̱śiṣa̍ḥ santu sa̱tyā ākū̍taya ṛ̱taṃ ca̍ sa̱tyaṃ ca̍ vadata stu̱ta de̱vasya̍ savi̱tuḥ pra̍sa̱ve stu̱tasya̍ stu̱tama̱syūrja̱ṃ mahyagg̍ stu̱taṃ du̍hā̱mā mā̎ stu̱tasya̍ stu̱taṃ ga̍myāccha̱strasya̍ śa̱stra 27 ma̱syūrja̱ṃ mahyṛ̍ śa̱straṃ du̍hā̱mā mā̍ śa̱strasya̍ śa̱straṃ ga̍myādindri̱yāva̍nto vanāmahe dhukṣī̱mahi̍ pra̱jāmiṣa̎m || sā me̍ sa̱tyāśīrde̱veṣu̍ bhūyādbrahma varca̱saṃ māga̍myāt || ya̱jño ba̍bhūva̱ sa ā ba̍bhūva̱ sa pra ja̍jñe̱ sa vā̍vṛdhe | sa de̱vānā̱madhi̍patirbabhūva̱ so a̱smṛ adhi̍patīnkarotu va̱ya2ṛ syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām || ya̱jño vā̱ vai 28 ya̱jñapa̍tiṃ du̱he ya̱jñapa̍tirvā ya̱jñaṃ du̍he̱ sa yaḥ stu̍taśa̱strayo̱rdoha̱mavi̍dvā̱ṉ yaja̍te̱ taṃ ya̱jño du̍he̱ sa i̱ṣṭvā pāpī̍yānbhavati̱ ya e̍nayo̱rdoha̍ṃ vi̱dvān yaja̍te̱ sa ya̱jñaṃ du̍he̱ sa i̱ṣṭvā vasī̍yānbhavati stu̱tasya̍ stu̱tama̱syūrja̱ṃ mahyagg̍ stu̱taṃ du̍hā̱mā mā̎ stu̱tasya̍ stu̱taṃ ga̍myāccha̱strasya̍ śa̱strama̱syūrja̱ṃ mahyṛ̍ śa̱straṃ du̍hā̱mā mā̍ śa̱strasya̍ śa̱straṃ ga̍myā̱dityā̍hai̱ṣa vai stu̍taśa̱strayo̱rdoha̱staṃ ya e̱vaṃ vi̱dvān yaja̍te du̱ha e̱va ya̱jñami̱ṣṭvā vasī̍yānbhavati ||3.2.7||
śa̱straṃ vai śa̱straṃ du̍hā̱ṃ dvāvṛ̍śatiśca ||3.2.7||
29 śye̱nāya̱ patva̍ne̱ svāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ namo̍ viṣṭa̱ṃbhāya̱ dharma̍ṇe̱ svāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ nama̍ḥ pari̱dhaye̍ jana̱pratha̍nāya̱ svāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ nama̍ ū̱rje hotrā̍ṇā̱g̱ svāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ nama̱ḥ paya̍se̱ hotrā̍ṇā̱g̱ svāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ nama̍ḥ pra̱jāpa̍taye̱ mana̍ve̱ svāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ nama̍ ṛ̱tamṛ̍tapāḥ suvarvā̱ṭ thsvāhā̱ vaṭthsva̱yama̍bhigūrtāya̱ nama̍stṛ̱ṃpantṛ̱ hotrā̱ madho̎rghṛ̱tasya̍ ya̱jñapa̍ti̱mṛṣa̍ya̱ ena̍sā 30 ‘huḥ | pra̱jā nirbha̍ktā anuta̱pyamā̍nā madha̱vyau̎ sto̱kāvapa̱ tau ra̍rādha | saṃ na̱stābhyṛ̍ sṛjatu vi̱śvaka̍rmā gho̱rā ṛṣa̍yo̱ namo̍ astvebhyaḥ | cakṣu̍ṣa eṣā̱ṃ mana̍saśca sa̱ndhau bṛha̱spata̍ye̱ mahi̱ ṣaddyu̱mannama̍ḥ | namo̍ vi̱śvaka̍rmaṇe̱ sa u̍ pātva̱smāna̍na̱nyānthso̍ma̱pān manya̍mānaḥ | prā̱ṇasya̍ vi̱dvānthsa̍ma̱re na dhīra̱ ena̍ścakṛ̱vānmahi̍ ba̱ddha e̍ṣām || taṃ vi̍śvakarma̱n 31 pra mu̍ñcā sva̱staye̱ ye bha̱kṣaya̍nto̱ na vasū̎nyānṛ̱huḥ | yāna̱gnayo̱’nvata̍pyanta̱ dhiṣṇi̍yā i̱yaṃ teṣā̍mava̱yā duri̍ṣṭyai̱ svi̍ṣṭiṃ na̱stāṃ kṛ̍ṇotu vi̱śvaka̍rmā || nama̍ḥ pi̱tṛbhyo̍ a̱bhi ye no̱ akhya̍n, yajña̱kṛto̍ ya̱jñakā̍māḥ sude̱vā a̍kā̱mā vo̱ dakṣi̍ṇā̱ṃ na nī̍nima̱ mā na̱stasmā̱dena̍saḥ pāpayiṣṭa | yāva̍nto̱ vai sa̍da̱syā̎ste sarve̍dakṣi̱ṇyā̎stebhyo̱ yo dakṣi̍ṇā̱ṃ na 32 naye̱daibhyo̍ vṛścyeta̱ yadvai̎śvakarma̱ṇāni̍ ju̱hoti̍ sada̱syā̍ne̱va tatprī̍ṇātya̱sme de̍vāso̱ vapu̍ṣe cikithsata̱ yamā̱śirā̱ daṃpa̍tī vā̱mama̍śnu̱taḥ | pumā̎npu̱tro jā̍yate vi̱ndate̱ vasvatha̱ viśve̍ ara̱pā e̍dhate gṛ̱haḥ || ā̱śī̱rdā̱yā daṃpa̍tī vā̱mama̍śnutā̱mari̍ṣṭo̱ rāya̍ḥ sacatṛ̱ samo̍kasā | ya āsi̍ca̱thsaṃdu̍gdhaṃ ku̱ṃbhyā sa̱heṣṭena̱ yāma̱nnama̍tiṃ jahātu̱ saḥ || sa̱rpi̱rgrī̱vī 33 pīva̍ryasya jā̱yā pīvā̍naḥ pu̱trā akṛ̍śāso asya | sa̱hajā̍ni̱ryaḥ su̍makha̱syamā̍na̱ indrā̍yā̱śirṛ̍ sa̱ha ku̱ṃbhyādā̎t || ā̱śīrma̱ ūrja̍mu̱ta su̍prajā̱stvamiṣa̍ṃ dadhātu̱ dravi̍ṇṛ̱ sava̍rcasam | sa̱ñjaya̱n kṣetrā̍ṇi̱ saha̍sā̱hami̍ndra kṛṇvā̱no a̱nyṛ adha̍rānthsa̱patnān̍ || bhū̱tama̍si bhū̱te mā̍ dhā̱ mukha̍masi̱ mukha̍ṃ bhūyāsa̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̎ṃ tvā̱ pari̍ gṛhṇāmi̱ viśve̎ tvā de̱vā vai̎śvāna̱rāḥ 34 pra cyā̍vayantu di̱vi de̱vān dṛ̍hā̱ntari̍kṣe̱ vayṛ̍si pṛthi̱vyāṃ pārthi̍vāndhru̱vaṃ dhru̱veṇa̍ ha̱viṣāva̱ soma̍ṃ nayāmasi | yathā̍ na̱ḥ sarva̱mijjaga̍daya̱kṣmṛ su̱manā̱ asa̍t || yathā̍ na̱ indra̱ idviśa̱ḥ keva̍lī̱ḥ sarvā̱ḥ sama̍nasa̱ḥ kara̍t | yathā̍ na̱ḥ sarvā̱ iddiśo̱’smāka̱ṃ keva̍lī̱rasan̍ ||3.2.8||
ena̍sā viśvakarma̱ṉ yo dakṣi̍ṇā̱ṃ na sa̍rpirgrī̱vī vai̎śvāna̱rāśca̍tvārṛ̱śacca̍ ||3.2.8||
35 yadvai hotā̎dhva̱ryuma̍bhyā̱hvaya̍te̱ vajra̍menama̱bhi pra va̍rtaya̱tyuktha̍śā̱ ityā̍ha prātaḥsava̱naṃ pra̍ti̱gīrya̱ trīṇye̱tānya̱kṣarā̍ṇi tri̱padā̍ gāya̱trī gā̍ya̱traṃ prā̍taḥsava̱naṃ gā̍yatri̱yaiva prā̍taḥsava̱ne vajra̍ma̱ntardha̍tta u̱kthaṃ vā̱cītyā̍ha̱ mādhya̍ndinṛ̱ sava̍naṃ prati̱gīrya̍ ca̱tvārye̱tānya̱kṣarā̍ṇi̱ catu̍ṣpadā tri̱ṣṭuptraiṣṭu̍bha̱ṃ mādhya̍ndinṛ̱ sava̍naṃ tri̱ṣṭubhai̱va mādhya̍ndine̱ sava̍ne̱ vajra̍ma̱ntardha̍tta 36 u̱kthaṃ vā̱cīndrā̱yetyā̍ha tṛtīyasava̱naṃ pra̍ti̱gīrya̍ sa̱ptaitānya̱kṣarā̍ṇi sa̱ptapa̍dā̱ śakva̍rī śākva̱ro vajro̱ vajre̍ṇai̱va tṛ̍tīyasava̱ne vajra̍ma̱ntardha̍tte brahmavā̱dino̍ vadanti̱ sa tvā a̍dhva̱ryuḥ syā̱dyo ya̍thāsava̱naṃ pra̍tiga̱re chandṛ̍si saṃpā̱daye̱tteja̍ḥ prātaḥsava̱na ā̱tman dadhī̍teṃdri̱yaṃ mādhya̍ndine̱ sava̍ne pa̱śūgstṛ̍tīyasava̱na ityuktha̍śā̱ ityā̍ha prātaḥsava̱naṃ pra̍ti̱gīrya̱ trīṇye̱tānya̱kṣarā̍ṇi 37 tri̱padā̍ gāya̱trī gā̍ya̱traṃ prā̍taḥsava̱naṃ prā̍taḥsava̱na e̱va pra̍tiga̱re chandṛ̍si̱ saṃ pā̍daya̱tyatho̱ tejo̱ vai gā̍ya̱trī teja̍ḥ prātaḥsava̱naṃ teja̍ e̱va prā̍taḥsava̱na ā̱tmandha̍tta u̱kthaṃ vā̱cītyā̍ha̱ mādhya̍ndinṛ̱ sava̍naṃ prati̱gīrya̍ ca̱tvārye̱tānya̱kṣarā̍ṇi̱ catu̍ṣpadā tri̱ṣṭuptraiṣṭu̍bha̱ṃ mādhya̍ndinṛ̱ sava̍na̱ṃ mādhya̍ndina e̱va sava̍ne pratiga̱re chandṛ̍si̱ saṃ pā̍daya̱tyatho̍ iṃdri̱yaṃ vai tri̱ṣṭugi̍ṃdri̱yaṃ mādhya̍ndinṛ̱ sava̍na 38 mindri̱yame̱va mādhya̍ndine̱ sava̍na ā̱tmandha̍tta u̱kthaṃ vā̱cīndrā̱yetyā̍ha tṛtīyasava̱naṃ pra̍ti̱gīrya̍ sa̱ptaitānya̱kṣarā̍ṇi sa̱ptapa̍dā̱ śakva̍rī śākva̱rāḥ pa̱śavo̱ jāga̍taṃ tṛtīyasava̱naṃ tṛ̍tīyasava̱na e̱va pra̍tiga̱re chandṛ̍si̱ saṃ pā̍daya̱tyatho̍ pa̱śavo̱ vai jaga̍tī pa̱śava̍stṛtīyasava̱naṃ pa̱śūne̱va tṛ̍tīyasava̱na ā̱tmandha̍tte̱ yadvai hotā̎dhva̱ryuma̍bhyā̱hvaya̍ta ā̱vya̍masmindadhāti̱ tadyannā 39 ‘pa̱hanī̍ta pu̱rāsya̍ saṃvathsa̱rādgṛ̱ha ā ve̍vīra̱ñchṛsā̱ moda̍ i̱veti̍ pra̱tyāhva̍yate̱ tenai̱va tadapa̍ hate̱ yathā̱ vā āya̍tāṃ pra̱tīkṣa̍ta e̱vama̍dhva̱ryuḥ pra̍tiga̱raṃ pratī̎kṣate̱ yada̍bhipratigṛṇī̱yādyathāya̍tayā samṛ̱cchate̍ tā̱dṛge̱va tadyada̍rdha̱rcāllupye̍ta̱ yathā̱ dhāva̍dbhyo̱ hīya̍te tā̱dṛge̱va tatpra̱bāhu̱gvā ṛ̱tvijā̍mudgī̱thā u̍dgī̱tha e̱vodgā̍tṛ̱ṇā 40 mṛ̱caḥ pra̍ṇa̱va u̍kthaśṛ̱sinā̎ṃ pratiga̱ro̎’dhvaryū̱ṇāṃ ya e̱vaṃ vi̱dvānpra̍tigṛ̱ṇātya̍nnā̱da e̱va bha̍va̱tyāsya̍ pra̱jāyā̎ṃ vā̱jī jā̍yata i̱yaṃ vai hotā̱sāva̍dhva̱ryuryadāsī̍na̱ḥ śṛsa̍tya̱syā e̱va taddhotā̱ naityāsta̍ iva̱ hīyamatho̍ i̱māme̱va tena̱ yaja̍māno duhe̱ yattiṣṭha̍n pratigṛ̱ṇātya̱muṣyā̍ e̱va tada̍dhva̱ryurnaiti̱ 41 tiṣṭha̍tīva̱ hya̍sāvatho̍ a̱mūme̱va tena̱ yaja̍māno duhe̱ yadāsī̍na̱ḥ śṛsa̍ti̱ tasmā̍di̱taḥ pra̍dānaṃ de̱vā upa̍ jīvanti̱ yattiṣṭha̍npratigṛ̱ṇāti̱ tasmā̍da̱muta̍ḥ pradānaṃ manu̱ṣyā̍ upa̍ jīvanti̱ yatprāṅāsī̍na̱ḥ śṛsa̍ti pra̱tyaṅtiṣṭha̍npratigṛ̱ṇāti̱ tasmā̎tprā̱cīnṛ̱ reto̍ dhīyate pra̱tīcī̎ḥ pra̱jā jā̍yante̱ yadvai hotā̎dhva̱ryuma̍bhyā̱hvaya̍te̱ vajra̍menama̱bhi pra va̍rtayati̱ parā̱ṅā va̍rtate̱ vajra̍me̱va tanni ka̍roti ||3.2.9||
sava̍ne̱ vajra̍ma̱ṃtardha̍tte̱ trīṇyai̱tānya̱kṣarā̍ṇīṃdri̱yaṃ mādhya̍ṃdinṛ̱ sava̍na̱ṃ nodgā̍tṛ̱ṇāma̍dhva̱ryurnaiti̍ vartayatya̱ṣṭau ca̍ ||3.2.9||
42 u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto’si vākṣa̱sada̍si vā̱kpābhyā̎ṃ tvā kratu̱pābhyā̍ma̱sya ya̱jñasya̍ dhru̱vasyādhya̍kṣābhyāṃ gṛhṇāmyupayā̱magṛ̍hīto’syṛta̱sada̍si cakṣu̱ṣpābhyā̎ṃ tvā kratu̱pābhyā̍ma̱sya ya̱jñasya̍ dhru̱vasyādhya̍kṣābhyāṃ gṛhṇāmyupayā̱magṛ̍hīto’si śruta̱sada̍si śrotra̱pābhyā̎ṃ tvā kratu̱pābhyā̍ma̱sya ya̱jñasya̍ dhru̱vasyādhya̍kṣābhyāṃ gṛhṇāmi de̱vebhya̍stvā vi̱śvade̍vebhyastvā̱ viśve̎bhyastvā de̱vebhyo̱ viṣṇa̍vurukramai̱ṣa te̱ soma̱stṛ ra̍kṣasva̱ 43 taṃ te̍ du̱ścakṣā̱ mā va̍ khya̱nmayi̱ vasu̍ḥ puro̱vasu̍rvā̱kpā vāca̍ṃ me pāhi̱ mayi̱ vasu̍rvi̱dadva̍suścakṣu̱ṣpāścakṣu̍rme pāhi̱ mayi̱ vasu̍ḥ sa̱ṃyadva̍suḥ śrotra̱pāḥ śrotra̍m me pāhi̱ bhūra̍si̱ śreṣṭho̍ raśmī̱nāṃ prā̍ṇa̱pāḥ prā̱ṇaṃ me̍ pāhi̱ dhūra̍si̱ śreṣṭho̍ raśmī̱nāma̍pāna̱pā a̍pā̱naṃ me̍ pāhi̱ yo na̍ indravāyū mitrāvaruṇāvaśvināvabhi̱dāsa̍ti̱ bhrātṛ̍vya u̱tpipī̍te śubhaspatī i̱dama̱haṃ tamadha̍raṃ pādayāmi̱ yathe̎ndrā̱hamu̍tta̱maśce̱tayā̍ni ||3.2.10||
rakṣasva̱ bhrātṛ̍vya̱strayo̍daśa ca ||3.2.10||
44 pra so a̍gne̱ tavo̱tibhi̍ḥ su̱vīrā̍bhistarati̱ vāja̍karmabhiḥ | yasya̱ tvṛ sa̱khyamāvi̍tha || pra hotre̍ pū̱rvyaṃ vaco̱’gnaye̍ bharatā bṛ̱hat | vi̱pāṃ jyotṛ̍ṣi̱ bibhra̍te̱ na ve̱dhase̎ || agne̱ trīte̱ vāji̍nā̱ trīṣa̱dhasthā̍ ti̱sraste̍ ji̱hvā ṛ̍tajāta pū̱rvīḥ | ti̱sra u̍ te ta̱nuvo̍ de̱vavā̍tā̱stābhi̍rnaḥ pāhi̱ giro̱ apra̍yucchan || saṃ vā̱ṃ karma̍ṇā̱ sami̱ṣā 45 hi̍no̱mīndrā̍viṣṇū̱ apa̍saspā̱re a̱sya | ju̱ṣethā̎ṃ ya̱jñaṃ dravi̍ṇaṃ ca dhatta̱mari̍ṣṭairnaḥ pa̱thibhi̍ḥ pā̱raya̍ntā || u̱bhā ji̍gyathu̱rna parā̍ jayethe̱ na parā̍ jigye kata̱raśca̱naino̎ḥ | indra̍śca viṣṇo̱ yadapa̍spṛdhethāṃ tre̱dhā sa̱hasra̱ṃ vi tadai̍rayethām || trīṇyāyṛ̍ṣi̱ tava̍ jātavedasti̱sra ā̱jānī̍ru̱ṣasa̍ste agne | tābhi̍rde̱vānā̱mavo̍ yakṣi vi̱dvānathā̍ 46 bhava̱ yaja̍mānāya̱ śaṃ yoḥ || a̱gnistrīṇi̍ tri̱dhātū̱nyā kṣe̍ti vi̱dathā̍ ka̱viḥ | sa trṛre̍kāda̱śṛ i̱ha | yakṣa̍cca pi̱praya̍cca no̱ vipro̍ dū̱taḥ pari̍ṣkṛtaḥ | nabha̍ntāmanya̱ke sa̍me || indrā̍viṣṇū dṛhi̱tāḥ śaṃba̍rasya̱ nava̱ puro̍ nava̱tiṃ ca̍ śnathiṣṭam | śa̱taṃ va̱rcina̍ḥ sa̱hasra̍ṃ ca sā̱kṛ ha̱tho a̍pra̱tyasu̍rasya vī̱rān || u̱ta mā̱tā ma̍hi̱ṣamanva̍venada̱mī tvā̍ jahati putra de̱vāḥ | athā̎bravīd vṛ̱tramindro̍ hani̱ṣyanthsakhe̍ viṣṇo vita̱raṃ vi kra̍masva ||3.2.11||
i̱ṣātha̍ tvā̱ trayo̍daśa ca ||3.2.11||