Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 1 (22 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 1
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Tṛtīya kāṇḍa, prapāṭhaka 1”tṛtīyakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ 1
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 pra̱jāpa̍tirakāmayata pra̱jāḥ sṛ̍je̱yeti̱ sa tapo̍’tapyata̱ sa sa̱rpāna̍sṛjata̱ so̍’kāmayata pra̱jāḥ sṛ̍je̱yeti̱ sa dvi̱tīya̍matapyata̱ sa vayāg̍syasṛjata̱ so̍’kāmayata pra̱jāḥ sṛ̍je̱yeti̱ sa tṛ̱tīya̍matapyata̱ sa e̱taṃ dī̎kṣitavā̱dama̍paśya̱t tama̍vada̱t tato̱ vai sa pra̱jā a̍sṛjata̱ yattapa̍sta̱ptvā dī̎kṣitavā̱daṃ vada̍ti pra̱jā e̱va tadyaja̍mānaḥ 2 sṛjate̱ yadvai dī̎kṣi̱to̍’me̱dhyaṃ paśya̱tyapā̎smāddī̱kṣā krā̍mati̱ nīla̍masya̱ haro̱ vye̎tyaba̍ddha̱ṃ mano̍ da̱ridra̱ṃ cakṣu̱ḥ sūṟyo̱ jyoti̍ṣā̱g̱ śreṣṭho̱ dīkṣe̱ mā mā̍ hāsī̱rityā̍ha̱ nāsmā̎ddī̱kṣā’pa̍ krāmati̱ nāsya̱ nīla̱ṃ na haro̱ vye̍ti̱ yadvai dī̎kṣi̱tama̍bhi̱varṣa̍ti di̱vyā āpo’śā̎ntā̱ ojo̱ bala̍ṃ dī̱kṣāṃ 3 tapo̎’sya̱ nirghna̍ntyunda̱tīrbala̍ṃ dha̱ttaujo̍ dhatta̱ bala̍ṃ dhatta̱ mā me̍ dī̱kṣāṃ mā tapo̱ nirva̍dhi̱ṣṭetyā̍hai̱tade̱va sarva̍mā̱tmandha̍tte̱ nāsyaujo̱ bala̱ṃ na dī̱kṣāṃ na tapo̱ nirghna̍ntya̱gnirvai dī̎kṣi̱tasya̍ de̱vatā̱ so̎’smāde̱tarhi̍ ti̱ra i̍va̱ yarhi̱ yāti̱ tamī̎śva̱rṛ rakṣṛ̍si̱ hanto̎ 4 rbha̱drāda̱bhi śreya̱ḥ prehi̱ bṛha̱spati̍ḥ pura e̱tā te̍ a̱stvityā̍ha̱ brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ bṛha̱spati̱stame̱vānvāra̍bhate̱ sa e̍nṛ̱ saṃ pā̍raya̱tyedama̍ganma deva̱yaja̍naṃ pṛthi̱vyā ityā̍ha deva̱yaja̍na̱gg̱ hye̍ṣa pṛ̍thi̱vyā ā̱gaccha̍ti̱ yo yaja̍te̱ viśve̍ de̱vā yadaju̍ṣanta̱ pūrva̱ ityā̍ha̱ viśve̱ hye̍tadde̱vā jo̱ṣaya̍nte̱ yadbrā̎hma̱ṇā ṛ̍ksā̱mābhyā̱ṃ yaju̍ṣā sa̱ntara̍nta̱ ityā̍harksā̱mābhyā̱g̱ hye̍ṣa yaju̍ṣā sa̱ntara̍ti̱ yo yaja̍te rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sami̱ṣā ma̍de̱metyā̍hā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste ||3.1.1||
yaja̍māno dī̱kṣṛ haṃto̎rbrāhma̱ṇāścatu̍rvṛśatiśca ||3.1.1||
5 e̱ṣa te̍ gāya̱tro bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtāde̱ṣa te̱ traiṣṭu̍bho̱ jāga̍to bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtācchando̱mānṛ̱ sāmrā̎jyaṃ ga̱ccheti̍ me̱ somā̍ya brūtā̱dyo vai somṛ̱ rājā̍nṛ̱ sāmrā̎jyaṃ lo̱kaṃ ga̍mayi̱tvā krī̱ṇāti̱ gaccha̍ti̱ svānṛ̱ sāmrā̎jya̱ṃ chandṛ̍si̱ khalu̱ vai soma̍sya̱ rājña̱ḥ sāmrā̎jyo lo̱kaḥ pu̱rastā̱thsoma̍sya kra̱yāde̱vama̱bhi ma̍ntrayeta̱ sāmrā̎jyame̱vai 6 na̍ṃ lo̱kaṃ ga̍mayi̱tvā krī̍ṇāti̱ gaccha̍ti̱ svānṛ̱ sāmrā̎jya̱ṃ yo vai tā̍nūna̱ptrasya̍ prati̱ṣṭhāṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati brahmavā̱dino̍ vadanti̱ na prā̱śnanti̱ na ju̍hva̱tyatha̱ kva̍ tānūna̱ptraṃ prati̍ tiṣṭha̱tīti̍ pra̱jāpa̍tau̱ mana̱sīti̍ brūyā̱ttrirava̍ jighretpra̱jāpa̍tau tvā̱ mana̍si juho̱mītye̱ṣā vai tā̍nūna̱ptrasya̍ prati̱ṣṭhā ya e̱vaṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yo 7 vā a̍dhva̱ryoḥ pra̍ti̱ṣṭhāṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yato̱ manye̱tāna̍bhikramya hoṣyā̱mīti̱ tattiṣṭha̱nnā śrā̍vayede̱ṣā vā a̍dhva̱ryoḥ pra̍ti̱ṣṭhā ya e̱vaṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yada̍bhi̱kramya̍ juhu̱yātpra̍ti̱ṣṭhāyā̍ iyā̱t tasmā̎thsamā̱natra̱ tiṣṭha̍tā hota̱vya̍ṃ prati̍ṣṭhityai̱ yo vā a̍dhva̱ryoḥ svaṃ veda̱ svavā̍ne̱va bha̍vati̱ srugvā a̍sya̱ svaṃ vā̍ya̱vya̍masya̱ 8 svaṃ ca̍ma̱so̎’sya̱ svaṃ yadvā̍ya̱vya̍ṃ vā cama̱saṃ vāna̍nvārabhyāśrā̱vaye̱t svādi̍yā̱t tasmā̍danvā̱rabhyā̱śrāvya̱gg̱ svāde̱va naiti̱ yo vai soma̱mapra̍tiṣṭhāpya sto̱tramu̍pāka̱rotyapra̍tiṣṭhita̱ḥ somo̱ bhava̱tyapra̍tiṣṭhita̱ḥ stomo’pra̍tiṣṭhitānyu̱kthānyapra̍tiṣṭhito̱ yaja̍mā̱no’pra̍tiṣṭhito’dhva̱ryurvā̍ya̱vya̍ṃ vai soma̍sya prati̱ṣṭhā ca̍ma̱so̎’sya prati̱ṣṭhā soma̱ḥ stoma̍sya̱ stoma̍ u̱kthānā̱ṃ graha̍ṃ vā gṛhī̱tvā ca̍ma̱saṃ vo̱nnīya̍ sto̱tramu̱pāku̍ryā̱tpratye̱va somagg̍ sthā̱paya̍ti̱ prati̱ stoma̱ṃ pratyu̱kthāni̱ prati̱ yaja̍māna̱stiṣṭha̍ti̱ pratya̍dhva̱ryuḥ ||3.1.2||
e̱va ti̍ṣṭhati̱ yo vā̍ya̱vya̍masya̱ graha̱ṃvaikā̱nna vṛ̍śa̱tiśca̍ ||3.1.2||
9 ya̱jñaṃ vā e̱tathsaṃ bha̍ranti̱ yathso̍ma̱kraya̍ṇyai pa̱daṃ ya̍jñamu̱khṛ ha̍vi̱rdhāne̱ yarhi̍ havi̱rdhāne̱ prācī̎ prava̱rtaye̍yu̱starhi̱ tenākṣa̱mupā̎ñjyādyajñamu̱kha e̱va ya̱jñamanu̱ saṃ ta̍noti̱ prāñca̍ma̱gniṃ pra ha̍ra̱ntyutpatnī̱mā na̍ya̱ntyanvanṛ̍si̱ pra va̍rtaya̱ntyatha̱ vā a̍syai̱ṣa dhiṣṇi̍yo hīyate̱ so’nu̍ dhyāyati̱ sa ī̎śva̱ro ru̱dro bhū̱tvā 10 pra̱jāṃ pa̱śūn, yaja̍mānasya̱ śama̍yito̱ryarhi̍ pa̱śumāprī̍ta̱muda̍ñca̱ṃ naya̍nti̱ tarhi̱ tasya̍ paśu̱śrapa̍ṇṛ hare̱t tenai̱vaina̍ṃ bhā̱gina̍ṃ karoti̱ yaja̍māno̱ vā ā̍hava̱nīyo̱ yaja̍māna̱ṃ vā e̱tadvi ka̍rṣante̱ yadā̍hava̱nīyā̎t paśu̱śrapa̍ṇṛ̱ hara̍nti̱ sa vai̱va syānni̍rma̱nthya̍ṃ vā kuryā̱dyaja̍mānasya sātma̱tvāya̱ yadi̍ pa̱śora̍va̱dāna̱ṃ naśye̱dājya̍sya pratyā̱khyāya̱mava̍ dye̱thsaiva tata̱ḥ prāya̍ścitti̱rye pa̱śuṃ vi̍mathnī̱ran, yastān kā̱maye̱tārti̱mārcche̍yu̱riti̍ ku̱vida̱ṅgeti̱ namo̍ vṛktivatya̱rcāgnī̎dhre juhuyā̱nnamo̍ vṛktime̱vaiṣā̎ṃ vṛṅkte tā̱jagārti̱mārccha̍nti ||3.1.3||
bhū̱tvā tata̱ṣṣaḍvṛ̍śatiśca ||3.1.3||
11 pra̱jāpa̍te̱rjāya̍mānāḥ pra̱jā jā̱tāśca̱ yā i̱māḥ | tasmai̱ prati̱ pra ve̍daya ciki̱tvṛ anu̍ manyatām || i̱maṃ pa̱śuṃ pa̍śupate te a̱dya ba̱dhnāmya̍gne sukṛ̱tasya̱ madhye̎ | anu̍ manyasva su̱yajā̍ yajāma̱ juṣṭa̍ṃ de̱vānā̍mi̱dama̍stu ha̱vyam || pra̱jā̱nanta̱ḥ prati̍ gṛhṇanti̱ pūrve̎ prā̱ṇamaṅge̎bhya̱ḥ paryā̱cara̍ntam | su̱va̱rgaṃ yā̍hi pa̱thibhi̍rdeva̱yānai̱roṣa̍dhīṣu̱ prati̍ tiṣṭhā̱ śarī̍raiḥ || yeṣā̱mīśe̍ 12 paśu̱pati̍ḥ paśū̱nāṃ catu̍ṣpadāmu̱ta ca̍ dvi̱padā̎m | niṣkrī̍to̱’yaṃ ya̱jñiya̍ṃ bhā̱game̍tu rā̱yaspoṣā̱ yaja̍mānasya santu || ye ba̱dhyamā̍na̱manu̍ ba̱dhyamā̍nā a̱bhyaikṣa̍nta̱ mana̍sā̱ cakṣu̍ṣā ca | a̱gnistṛ agre̱ pra mu̍moktu de̱vaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jayā̍ saṃvidā̱naḥ || ya ā̍ra̱ṇyāḥ pa̱śavo̍ vi̱śvarū̍pā̱ virū̍pā̱ḥ santo̍ bahu̱dhaika̍rūpāḥ | vā̱yustṛ agre̱ pra mu̍moktu de̱vaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jayā̍ saṃvidā̱naḥ || pra̱mu̱ñcamā̍nā̱ 13 bhuva̍nasya̱ reto̍ gā̱tuṃ dha̍tta̱ yaja̍mānāya devāḥ | u̱pākṛ̍tṛ śaśamā̱naṃ yadasthā̎jjī̱vaṃ de̱vānā̱mapye̍tu̱ pātha̍ḥ || nānā̎ prā̱ṇo yaja̍mānasya pa̱śunā̍ ya̱jño de̱vebhi̍ḥ sa̱ha de̍va̱yāna̍ḥ | jī̱vaṃ de̱vānā̱mapye̍tu̱ pātha̍ḥ sa̱tyāḥ sa̍ntu̱ yaja̍mānasya̱ kāmā̎ḥ || yatpa̱śurmā̱yumakṛ̱toro̍ vā pa̱dbhirā̍ha̱te | a̱gnirmā̱ tasmā̱dena̍so̱ viśvā̎nmuñca̱tvṛha̍saḥ || śami̍tāra u̱peta̍na ya̱jñaṃ 14 de̱vebhi̍rinvi̱tam | pāśā̎t pa̱śuṃ pra mu̍ñcata ba̱ndhādya̱jñapa̍ti̱ṃ pari̍ || adi̍ti̱ḥ pāśa̱ṃ pra mu̍moktve̱taṃ nama̍ḥ pa̱śubhya̍ḥ paśu̱pata̍ye karomi | a̱rā̱tī̱yanta̱madha̍raṃ kṛṇomi̱ yaṃ dvi̱ṣmastasmi̱nprati̍ muñcāmi̱ pāśa̎m || tvāmu̱ te da̍dhire havya̱vāhṛ̍ śaṛ̱taṃ ka̱rtāra̍mu̱ta ya̱jñiya̍ṃ ca | agne̱ sada̍kṣa̱ḥ sata̍nu̱rhi bhū̱tvātha̍ ha̱vyā jā̍tavedo juṣasva || jāta̍vedo va̱payā̍ gaccha de̱vāntvṛ hi hotā̎ pratha̱mo ba̱bhūtha̍ | ghṛ̱tena̱ tvaṃ ta̱nuvo̍ vardhayasva̱ svāhā̍kṛtṛ ha̱vira̍dantu de̱vāḥ || svāhā̍ de̱vebhyo̍ de̱vebhya̱ḥ svāhā̎ ||3.1.4||
īśe̎ pramu̱ṃcamā̍nā ya̱jñaṃ tvṛ ṣoḍa̍śa ca ||3.1.4||
15 prā̱jā̱pa̱tyā vai pa̱śava̱steṣṛ̍ ru̱dro’dhi̍pati̱ryade̱tābhyā̍mupāka̱roti̱ tābhyā̍me̱vaina̍ṃ prati̱procyā la̍bhata ā̱tmano’nā̎vraskāya̱ dvābhyā̍mu̱pāka̍roti dvi̱pādyaja̍māna̱ḥ prati̍ṣṭhityā upā̱kṛtya̱ pañca̍ juhoti̱ pāṅktā̎ḥ pa̱śava̍ḥ pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe mṛ̱tyave̱ vā e̱ṣa nī̍yate̱ yatpa̱śustaṃ yada̍nvā̱rabhe̍ta pra̱māyu̍ko̱ yaja̍mānaḥ syā̱nnānā̎ prā̱ṇo yaja̍mānasya pa̱śunetyā̍ha̱ vyāvṛ̍ttyai̱ 16 yatpa̱śurmā̱yumakṛ̱teti̍ juhoti̱ śāntyai̱ śami̍tāra u̱peta̱netyā̍ha yathāya̱jure̱vaitadva̱pāyā̱ṃ vā ā̎hri̱yamā̍ṇāyāma̱gnermedho’pa̍ krāmati̱ tvāmu̱ te da̍dhire havya̱vāha̱miti̍ va̱pāma̱bhi ju̍hotya̱gnere̱va medha̱mava̍ ru̱ṃdhe’tho̍ śaṛta̱tvāya̍ pu̱rastā̎thsvāhākṛtayo̱ vā a̱nye de̱vā u̱pari̍ṣṭāthsvāhākṛtayo̱’nye svāhā̍ de̱vebhyo̍ de̱vebhya̱ḥ svāhetya̱bhito̍ va̱pāṃ ju̍hoti̱ tāne̱vobhayā̎nprīṇāti ||3.1.5||
vyāvṛ̍tyā a̱bhito̍ va̱pāṃ paṃca̍ ca ||3.1.5||
17 yo vā aya̍thādevataṃ ya̱jñamu̍pa̱cara̱tyā de̱vatā̎bhyo vṛścyate̱ pāpī̍yānbhavati̱ yo ya̍thādeva̱taṃ na de̱vatā̎bhya̱ ā vṛ̍ścyate̱ vasī̍yānbhavatyāgne̱yyarcāgnī̎dhrama̱bhi mṛ̍śedvaiṣṇa̱vyā ha̍vi̱rdhāna̍māgne̱yyā sruco̍ vāya̱vya̍yā vāya̱vyā̎nyaindri̱yā sado̍ yathādeva̱tame̱va ya̱jñamupa̍ carati̱ na de̱vatā̎bhya̱ ā vṛ̍ścyate̱ vasī̍yānbhavati yu̱najmi̍ te pṛthi̱vīṃ jyoti̍ṣā sa̱ha yu̱najmi̍ vā̱yuma̱ntari̍kṣeṇa 18 te sa̱ha yu̱najmi̱ vācṛ̍ sa̱ha sūrye̍ṇa te yu̱najmi̍ ti̱sro vi̱pṛca̱ḥ sūrya̍sya te | a̱gnirde̱vatā̍ gāya̱trī chaṃda̍ upṛ̱śoḥ pātra̍masi̱ somo̍ de̱vatā̎ tri̱ṣṭupchando̎’ntaryā̱masya̱ pātra̍ma̱sīndro̍ de̱vatā̱ jaga̍tī̱ chaṃda̍ indravāyu̱voḥ pātra̍masi̱ bṛha̱spati̍rde̱vatā̍nu̱ṣṭupchando̍ mi̱trāvaru̍ṇayo̱ḥ pātra̍masya̱śvinau̍ de̱vatā̍ pa̱ṅktiśchando̱’śvino̱ḥ pātra̍masi̱ sūṟyo̍ de̱vatā̍ bṛha̱tī 19 chaṃda̍ḥ śu̱krasya̱ pātra̍masi ca̱ndramā̍ de̱vatā̍ sa̱tobṛ̍hatī̱ chando̍ ma̱nthina̱ḥ pātra̍masi̱ viśve̍ de̱vā de̱vato̱ṣṇihā̱ chaṃda̍ āgraya̱ṇasya̱ pātra̍ma̱sīndro̍ de̱vatā̍ ka̱kucchaṃda̍ u̱kthānā̱ṃ pātra̍masi pṛthi̱vī de̱vatā̍ vi̱rāṭchando̎ dhru̱vasya̱ pātra̍masi ||3.1.6||
a̱ṃtari̍kṣeṇa bṛha̱tī traya̍strṛśacca ||3.1.6||
20 i̱ṣṭargo̱ vā a̍dhva̱ryuryaja̍mānasye̱ṣṭarga̱ḥ khalu̱ vai pūrvo̱’rṣṭuḥ, kṣī̍yata āsa̱nyā̎nmā̱ mantrā̎tpāhi̱ kasyā̎ścida̱bhiśa̍styā̱ iti̍ pu̱rā prā̍taranuvā̱kājju̍huyādā̱tmana̍ e̱va tada̍dhva̱ryuḥ pu̱rastā̱ccharma̍ nahya̱te’nā̎rtyai saṃve̱śāya̍ tvopave̱śāya̍ tvā gāyatri̱yāstri̱ṣṭubho̱ jaga̍tyā a̱bhibhū̎tyai̱ svāhā̱ prāṇā̍pānau mṛ̱tyormā̍ pāta̱ṃ prāṇā̍pānau̱ mā mā̍ hāsiṣṭaṃ de̱vatā̍su̱ vā e̱te prā̍ṇāpā̱nayo̱ 21 rvyāya̍cchante̱ yeṣṛ̱ soma̍ḥ samṛ̱cchate̍ saṃve̱śāya̍ tvopave̱śāya̱ tvetyā̍ha̱ chandṛ̍si̱ vai sa̍ṃve̱śa u̍pave̱śaśchando̍bhire̱vāsya̱ chandṛ̍si vṛṅkte̱ preti̍va̱ntyājyā̍ni bhavantya̱bhiji̍tyai ma̱rutva̍tīḥ prati̱pado̱ viji̍tyā u̱bhe bṛ̍hadrathanta̱re bha̍vata i̱yaṃ vāva ra̍thaṃta̱rama̱sau bṛ̱hadā̱bhyāme̱vaina̍ma̱ntare̎tya̱dya vāva ra̍thaṃta̱ra2ṛ śvo bṛ̱hada̍dyā̱śvāde̱vaina̍ma̱ntare̍ti bhū̱taṃ 22 vāva ra̍thaṃta̱raṃ bha̍vi̱ṣyad bṛ̱hadbhū̱tāścai̱vaina̍ṃ bhaviṣya̱taścā̱ntare̍ti̱ pari̍mita̱ṃ vāva ra̍thaṃta̱ramapa̍rimitaṃ bṛ̱hat pari̍mitāccai̱vaina̱mapa̍rimitāccā̱ntare̍ti viśvāmitrajamada̱gnīvasi̍ṣṭhenāspardhetṛ̱ sa e̱tajja̱mada̍gnirviha̱vya̍mapaśya̱ttena̱ vai sa vasi̍ṣṭhasyendri̱yaṃ vī̱rya̍mavṛṅkta̱ yadvi̍ha̱vyṛ̍ śa̱syata̍ indri̱yame̱va tadvī̱rya̍ṃ yaja̍māno̱ bhrātṛ̍vyasya vṛṅkte̱ yasya̱ bhūyṛ̍so yajñakra̱tava̱ ityā̍hu̱ḥ sa de̱vatā̍ vṛṅkta̱ iti̱ yadya̍gniṣṭo̱maḥ soma̍ḥ pa̱rastā̱thsyādu̱kthya̍ṃ kurvīta̱ yadyu̱kthya̍ḥ syāda̍tirā̱traṃ ku̍rvīta yajñakra̱tubhi̍re̱vāsya̍ de̱vatā̍ vṛṅkte̱ vasī̍yānbhavati ||3.1.7||
prā̱ṇā̱pā̱nayo̎rbhū̱taṃ vṛ̍ṃkte̱ṣṭāvṛ̍śatiśca ||3.1.7||
23 ni̱grā̱bhyā̎ḥ stha deva̱śruta̱ āyu̍rme tarpayata prā̱ṇaṃ me̍ tarpayatāpā̱naṃ me̍ tarpayata vyā̱naṃ me̍ tarpayata̱ cakṣu̍rme tarpayata̱ śrotra̍ṃ me tarpayata̱ mano̍ me tarpayata̱ vāca̍ṃ me tarpayatā̱tmāna̍ṃ me tarpaya̱tāṅgā̍ni me tarpayata pra̱jāṃ me̍ tarpayata pa̱śūn me̍ tarpayata gṛ̱hān me̍ tarpayata ga̱ṇān me̍ tarpayata sa̱rvaga̍ṇaṃ mā tarpayata ta̱rpaya̍ta mā 24 ga̱ṇā me̱ mā vi tṛ̍ṣa̱nnoṣa̍dhayo̱ vai soma̍sya̱ viśo̱ viśa̱ḥ khalu̱ vai rājña̱ḥ pradā̍torīśva̱rā ai̱ndraḥ somo’vī̍vṛdhaṃ vo̱ mana̍sā sujātā̱ ṛta̍prajātā̱ bhaga̱ idva̍ḥ syāma | indre̍ṇa de̱vīrvī̱rudha̍ḥ saṃvidā̱nā anu̍ manyantṛ̱ sava̍nāya̱ soma̱mityā̱hauṣa̍dhībhya e̱vaina̱gg̱ svāyai̍ vi̱śaḥ svāyai̍ de̱vatā̍yai ni̱ryācyā̱bhi ṣu̍ṇoti̱ yo vai soma̍syābhiṣū̱yamā̍ṇasya 25 pratha̱mṛ̍śuḥ skanda̍ti̱ sa ī̎śva̱ra i̍ndri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ pra̱jāṃ pa̱śūn, yaja̍mānasya̱ nirha̍nto̱stama̱bhi ma̍ntraye̱tā mā̎skānthsa̱ha pra̱jayā̍ sa̱ha rā̱yaspo̍ṣeṇendri̱yam me̍ vī̱rya̍ṃ mā nirva̍dhī̱rityā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎sta indri̱yasya̍ vī̱rya̍sya pra̱jāyai̍ paśū̱nāmani̍rghātāya dra̱psaśca̍skanda pṛthi̱vīmanu̱ dyāmi̱maṃ ca̱ yoni̱manu̱ yaśca̱ pūrva̍ḥ | tṛ̱tīya̱ṃ yoni̱manu̍ sa̱ṃcara̍ntaṃ dra̱psaṃ ju̍ho̱myanu̍ sa̱pta hotrā̎ḥ ||3.1.8||
ta̱rpaya̍ta mābhiṣū̱yamā̍ṇasya̱ yaśca̱ daśa̍ ca ||3.1.8||
26 yo vai de̱vān de̍vayaśa̱senā̱rpaya̍ti manu̱ṣyā̎nmanuṣyayaśa̱sena̍ devayaśa̱sye̍va de̱veṣu̱ bhava̍ti manuṣyayaśa̱sī ma̍nu̱ṣye̍ṣu̱ yān prā̱cīna̍māgraya̱ṇād grahā̎n gṛhṇī̱yāt tānu̍pṛ̱śu gṛ̍hṇīyā̱dyānū̱rdhvāg stānu̍pabdi̱mato̍ de̱vāne̱va tadde̍vayaśa̱senā̎rpayati manu̱ṣyā̎n manuṣyayaśa̱sena̍ devayaśa̱sye̍va de̱veṣu̍ bhavati manuṣyayaśa̱sī ma̍nu̱ṣye̎ṣva̱gniḥ prā̍taḥsava̱ne pā̎tva̱smānvai̎śvāna̱ro ma̍hi̱nā vi̱śvaśa̍ṃbhūḥ | sa na̍ḥ pāva̱ko dravi̍ṇaṃ dadhā̱ 27 tvāyu̍ṣmantaḥ sa̱habha̍kṣāḥ syāma || viśve̍ de̱vā ma̱ruta̱ indro̍ a̱smāna̱smindvi̱tīye̱ sava̍ne̱ na ja̍hyuḥ | āyu̍ṣmantaḥ pri̱yame̍ṣā̱ṃ vada̍nto va̱yaṃ de̱vānṛ̍ suma̱tau syā̍ma || i̱daṃ tṛ̱tīyṛ̱ sava̍naṃ kavī̱nāmṛ̱tena̱ ye ca̍ma̱samaira̍yanta | te sau̍dhanva̱nāḥ suva̍rānaśā̱nāḥ svi̍ṣṭiṃ no a̱bhi vasī̍yo nayantu || ā̱yata̍navatī̱rvā a̱nyā āhu̍tayo hū̱yante̍’nāyata̱nā a̱nyā yā ā̍ghā̱rava̍tī̱stā ā̱yata̍navatī̱ryāḥ 28 sau̱myāstā a̍nāyata̱nā ai̎ndravāya̱vamā̱dāyā̍ghā̱ramāghā̍rayedadhva̱ro ya̱jño̍’yama̍stu devā̱ oṣa̍dhībhyaḥ pa̱śave̍ no̱ janā̍ya̱ viśva̍smai bhū̱tāyā̎dhva̱ro̍’si̱ sa pi̍nvasva ghṛ̱tava̍ddeva so̱meti̍ sau̱myā e̱va tadāhu̍tīrā̱yata̍navatīḥ karotyā̱yata̍navānbhavati̱ ya e̱vaṃ vedātho̱ dyāvā̍pṛthi̱vī e̱va ghṛ̱tena̱ vyu̍natti̱ te vyu̍tte upajīva̱nī ye̍ bhavata upajīva̱nīyo̍ bhavati̱ 29 ya e̱vaṃ vedai̱ṣa te̍ rudra bhā̱go yaṃ ni̱rayā̍cathā̱staṃ ju̍ṣasva vi̱dergau̍pa̱tyṛ rā̱yaspoṣṛ̍ su̱vīryṛ̍ saṃvathsa̱rīṇāg̍ sva̱stim || manu̍ḥ pu̱trebhyo̍ dā̱yaṃ vya̍bhaja̱thsa nābhā̱nedi̍ṣṭhaṃ brahma̱carya̱ṃ vasa̍nta̱ṃ nira̍bhaja̱thsa āga̍ccha̱thso̎’bravītka̱thā mā̱ nira̍bhā̱giti̱ na tvā̱ nira̍bhākṣa̱mitya̍bravī̱daṃgi̍rasa i̱me sa̱ttramā̍sate̱ te 30 su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ na pra jā̍nanti̱ tebhya̍ i̱daṃ brāhma̍ṇaṃ brūhi̱ te su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ yanto̱ ya e̍ṣāṃ pa̱śava̱stāgste̍ dāsya̱ntīti̱ tade̎bhyo’bravī̱tte su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ yanto̱ ya e̍ṣāṃ pa̱śava̱ āsa̱ntāna̍smā adadu̱staṃ pa̱śubhi̱ścara̍ntaṃ yajñavā̱stau ru̱dra āga̍ccha̱thso̎’bravī̱nmama̱ vā i̱me pa̱śava̱ ityadu̱rvai 31 mahya̍mi̱mānitya̍bravī̱nna vai tasya̱ ta ī̍śata̱ itya̍bravī̱dyadya̍jñavā̱stau hīya̍te̱ mama̱ vai taditi̱ tasmā̎dyajñavā̱stu nābhya̱vetyṛ̱ so̎’bravīdya̱jñe mā bha̱jātha̍ te pa̱śūnnābhi magg̍sya̱ iti̱ tasmā̍ e̱taṃ ma̱nthina̍ḥ sagg srā̱vama̍juho̱ttato̱ vai tasya̍ ru̱draḥ pa̱śūnnābhya̍manyata̱ yatrai̱tame̱vaṃ vi̱dvānma̱nthina̍ḥ sa2ṛ srā̱vaṃ ju̱hoti̱ na tatra̍ ru̱draḥ pa̱śūna̱bhi ma̍nyate ||3.1.9||
da̱dhā̱tvā̱yata̍navatī̱ryā u̍pa jīva̱nīyo̍ bhavati̱ te’du̱rvai yatrai̱tamekā̍daśa ca ||3.1.9||
32 juṣṭo̍ vā̱co bhū̍yāsa̱ṃ juṣṭo̍ vā̱caspata̍ye̱ devi̍ vāk | yadvā̱co madhu̍ma̱ttasmi̍nmādhā̱ḥ svāhā̱ sara̍svatyai || ṛ̱cā stomṛ̱ sama̍rdhaya gāya̱treṇa̍ rathaṃta̱ram | bṛ̱hadgā̍ya̱trava̍rtani || yaste̎ dra̱psa skanda̍ti̱ yaste̍ a̱ṛ̱śurbā̱hucyu̍to dhi̱ṣaṇa̍yoru̱pasthā̎t | a̱dhva̱ṟyorvā̱ pari̱ yaste̍ pa̱vitrā̱th svāhā̍kṛta̱miṃdrā̍ya̱ taṃ ju̍homi || yo dra̱pso a̱ṛ̱śuḥ pa̍ti̱taḥ pṛ̍thi̱vyāṃ pa̍rivā̱pāt 33 pu̍ro̱ḍāśā̎t kara̱ṃbhāt | dhā̱nā̱so̱mānma̱nthina̍ indra śu̱krāt svāhā̍kṛta̱mindrā̍ya̱ taṃ ju̍homi || yaste̎ dra̱pso madhu̍mṛ indri̱yāvā̱nthsvāhā̍kṛta̱ḥ puna̍ra̱pyeti̍ de̱vān | di̱vaḥ pṛ̍thi̱vyāḥ parya̱ntari̍kṣā̱thsvāhā̍kṛta̱mindrā̍ya̱ taṃ ju̍homi || a̱dhva̱ryurvā ṛ̱tvijā̎ṃ pratha̱mo yu̍jyate̱ tena̱ stomo̍ yokta̱vya̍ ityā̍hu̱rvāga̍gre̱gā agra̍ etvṛju̱gā de̱vebhyo̱ yaśo̱ mayi̱ dadha̍tī prā̱ṇānpa̱śuṣu̍ pra̱jāṃ mayi̍ 34 ca̱ yaja̍māne̱ cetyā̍ha̱ vāca̍me̱va tadya̍jñamu̱khe yu̍nakti̱ vāstu̱ vā e̱tadya̱jñasya̍ kriyate̱ yadgrahā̎ngṛhī̱tvā ba̍hiṣpavamā̱nṛ sarpa̍nti̱ parā̎ñco̱ hi yanti̱ parā̍cībhiḥ stu̱vate̍ vaiṣṇa̱vyarcā puna̱retyopa̍ tiṣṭhate ya̱jño vai viṣṇu̍rya̱jñame̱vāka̱rviṣṇo̱ tvaṃ no̱ anta̍ma̱ḥ śarma̍ yaccha sahantya | pra te̱ dhārā̍ madhu̱ścuta̱ uthsa̍ṃ duhrate̱ akṣi̍ta̱mityā̍ha̱ yade̱vāsya̱ śayā̍nasyopa̱ śuṣya̍ti̱ tade̱vāsyai̱tenāpyā̍yayati ||3.1.10||
pa̱ri̱vā̱pātpra̱jāṃ mayi̍ duhrate̱ catu̍rdaśa ca ||3.1.10||
35 a̱gninā̍ ra̱yima̍śnava̱t poṣa̍me̱va di̱ve di̍ve | ya̱śasa̍ṃ vī̱rava̍ttamam || gomṛ̍ a̱gne’vi̍mṛ a̱śvī ya̱jño nṛ̱vathsa̍khā̱ sada̱mida̍pramṛ̱ṣyaḥ | iḍā̍vṛ e̱ṣo a̍sura pra̱jāvā̎ndī̱rgho ra̱yiḥ pṛ̍thubu̱dhnaḥ sa̱bhāvān̍ || ā pyā̍yasva̱ saṃ te̎ || i̱ha tvaṣṭā̍ramagri̱yaṃ vi̱śvarū̍pa̱mupa̍ hva ye | a̱smāka̍mastu̱ keva̍laḥ || tanna̍stu̱rīpa̱madha̍ poṣayi̱tnu deva̍ tvaṣṭa̱rvi ra̍rā̱ṇaḥ sya̍sva | yato̍ vī̱raḥ 36 ka̍rma̱ṇya̍ḥ su̱dakṣo̍ yu̱ktagrā̍vā̱ jāya̍te de̱vakā̍maḥ || śi̱vastva̍ṣṭari̱hā ga̍hi vi̱bhuḥ poṣa̍ u̱ta tmanā̎ | ya̱jñe ya̍jñe na̱ uda̍va || pi̱śaṃga̍rūpaḥ su̱bharo̍ vayo̱dhāḥ śru̱ṣṭī vī̱ro jā̍yate de̱vakā̍maḥ | pra̱jāṃ tvaṣṭā̱ viṣya̍tu̱ nābhi̍ma̱sme athā̍ de̱vānā̱mapye̍tu̱ pātha̍ḥ || praṇo̍ de̱vyā no̍ di̱vaḥ || pī̱pi̱vṛ sṛ̱ sara̍svata̱ḥ stana̱ṃ yo vi̱śvada̍rśataḥ | dhu̱kṣī̱mahi̍ pra̱jāmiṣa̎m || 37 ye te̍ sarasva ū̱rmayo̱ madhu̍manto ghṛta̱ścuta̍ḥ | teṣā̎ṃ te su̱mnamī̍mahe || yasya̍ vra̱taṃ pa̱śavo̱ yanti̱ sarve̱ yasya̍ vra̱tamu̍pa̱tiṣṭha̍nta̱ āpa̍ḥ | yasya̍ vra̱te pu̍ṣṭi̱pati̱rnivi̍ṣṭa̱stṛ sara̍svanta̱mava̍se huvema || di̱vyṛ su̍pa̱rṇaṃ va̍ya̱saṃ bṛ̱hanta̍ma̱pāṃ garbha̍ṃ vṛṣa̱bhamoṣa̍dhīnām | a̱bhī̱pa̱to vṛ̱ṣṭyā ta̱rpaya̍nta̱ṃ tṛ sara̍svanta̱mava̍se huvema || sinī̍vāli̱ pṛthu̍ṣṭuke̱ yā de̱vānā̱masi̱ svasā̎ | ju̱ṣasva̍ ha̱vya 38 māhu̍taṃ pra̱jāṃ de̍vi didiḍḍhi naḥ || yā su̍pā̱ṇiḥ sva̍ṅgu̱riḥ su̱ṣūmā̍ bahu̱sūva̍rī | tasyai̍ vi̱śpatni̍yai ha̱viḥ si̍nīvā̱lyai ju̍hotana || indra̍ṃ vo vi̱śvata̱sparīndra̱ṃ nara̍ḥ || asi̍tavarṇā̱ hara̍yaḥ supa̱rṇā miho̱ vasā̍nā̱ diva̱mutpa̍tanti | ta āva̍vṛtra̱nthsada̍nāni kṛ̱tvāditpṛ̍thi̱vī ghṛ̱tairvyu̍dyate || hira̍ṇyakeśo̱ raja̍so visā̱re’hi̱rdhuni̱rvāta̍ iva̱ dhrajī̍mān | śuci̍bhrājā u̱ṣaso̱ 39 nave̍dā̱ yaśa̍svatīrapa̱syuvo̱ na sa̱tyāḥ || ā te̍ supa̱rṇā a̍minanta̱ evai̎ḥ kṛ̱ṣṇo no̍nāva vṛṣa̱bho yadī̱dam | śi̱vābhi̱rna smaya̍mānābhi̱rāgā̱tpata̍nti̱ miha̍ḥ sta̱naya̍ntya̱bhrā || vā̱śreva̍ vi̱dyunmi̍māti va̱thsaṃ na mā̱tā si̍ṣakti | yade̍ṣāṃ vṛ̱ṣṭirasa̍rji || parva̍taści̱nmahi̍ vṛ̱ddho bi̍bhāya di̱vaści̱thsānu̍ rejata sva̱ne va̍ḥ | yatkrīḍa̍tha maruta 40 ṛṣṭi̱manta̱ āpa̍ iva sa̱dhriya̍ñco dhavadhve || a̱bhi kra̍nda sta̱naya̱ garbha̱mā dhā̍ uda̱nvatā̱ pari̍ dīyā̱ rathe̍na | dṛtṛ̱ su ka̍rṣa̱ viṣi̍ta̱ṃ nya̍ñcṛ sa̱mā bha̍vantū̱dvatā̍ nipā̱dāḥ || tvaṃ tyā ci̱dacyu̱tāgne̍ pa̱śurna yava̍se | dhāmā̍ha̱ yatte̍ ajara̱ vanā̍ vṛ̱ścanti̱ śikva̍saḥ || agne̱ bhūrī̍ṇi̱ tava̍ jātavedo̱ deva̍ svadhāvo̱’mṛta̍sya̱ dhāma̍ | yāśca̍ 41 mā̱yā mā̱yinā̎ṃ viśvaminva̱ tve pū̱rvīḥ sa̍ṃda̱dhuḥ pṛ̍ṣṭabandho || di̱vo no̍ vṛ̱ṣṭiṃ ma̍ruto rarīdhva̱ṃ pra pi̍nvata̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ dhārā̎ḥ | a̱rvāṅe̱tena̍ stanayi̱tnunehya̱po ni̍ṣi̱ñcannasu̍raḥ pi̱tā na̍ḥ || pinva̍ntya̱po ma̱ruta̍ḥ su̱dāna̍va̱ḥ payo̍ ghṛ̱tava̍dvi̱dathe̎ṣvā̱bhuva̍ḥ | atya̱ṃ na mi̱he vi na̍yanti vā̱jina̱muthsa̍ṃ duhanti sta̱naya̍nta̱makṣi̍tam || u̱da̱pruto̍ maruta̱stṛ i̍yarta̱ vṛṣṭi̱ṃ 42 ye viśve̍ ma̱ruto̍ ju̱nanti̍ | krośā̍ti̱ gardā̍ ka̱nye̍va tu̱nnā peru̍ṃ tuñjā̱nā patye̍va jā̱yā || ghṛ̱tena̱ dyāvā̍pṛthi̱vī madhu̍nā̱ samu̍kṣata̱ paya̍svatīḥ kṛṇu̱tāpa̱ oṣa̍dhīḥ | ūrja̍ṃ ca̱ tatra̍ suma̱tiṃ ca̍ pinvatha̱ yatrā̍ naro marutaḥ si̱ñcathā̱ madhu̍ || udu̱ tyaṃ ci̱tram || au̱rva̱bhṛ̱gu̱vacchuci̍mapnavāna̱vadā hu̍ve | a̱gnṛ sa̍mu̱dravā̍sasam || ā sa̱vṛ sa̍vi̱turya̍thā̱ bhaga̍syeva bhu̱jṛ hu̍ve | a̱gnṛ sa̍mu̱dravā̍sasam || hu̱ve vāta̍svanaṃ ka̱viṃ pa̱rjanya̍krandyṛ̱ saha̍ḥ | a̱gnṛ sa̍mu̱dravā̍sasam ||3.1.11||
vī̱ra iṣṛ̍ ha̱vyamu̱ṣaso̍ marutaśca̱ vṛṣṭi̱ṃ bhaga̍sya̱ dvāda̍śa ca ||3.1.11||