Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Pañcama kāṇḍa, prapāṭhaka 2 (24 anuvākāḥ)
Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Pañcama kāṇḍa, prapāṭhaka 2
Section titled “Kṛṣṇayajuḥ Taittirīyasaṃhitā — Pañcama kāṇḍa, prapāṭhaka 2”pañcamakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ 2
Anuvākāḥ
Section titled “Anuvākāḥ”1 viṣṇu̍mukhā̱ vai de̱vāśchando̍bhiri̱mā3ṛllo̱kāna̍napa ja̱yyama̱bhya̍jaya̱ṉ yadvi̍ṣṇukra̱mānkrama̍te̱ viṣṇu̍re̱va bhū̱tvā yaja̍māna̱śchando̍bhiri̱mā3ṛllo̱kāna̍napaja̱yyama̱bhi ja̍yati̱ viṣṇo̱ḥ kramo̎’syabhimāti̱hetyā̍ha gāya̱trī vai pṛ̍thi̱vī traiṣṭu̍bhama̱ntari̍kṣa̱ṃ jāga̍tī̱ dyaurānu̍ṣṭubhī̱rdiśa̱śchando̍bhire̱vemā3ṛllo̱kān, ya̍thāpū̱rvama̱bhi ja̍yati pra̱jāpa̍tira̱gnima̍sṛjata̱ so̎’smāthsṛ̱ṣṭaḥ 2 parā̍ṅai̱ttame̱tayānvai̱dakra̍nda̱diti̱ tayā̱ vai so̎’gneḥ pri̱yaṃ dhāmāvā̍ruṃdha̱ yade̱tāma̱nvāhā̱gnere̱vaitayā̎ pri̱yaṃ dhāmāva̍ ruṃdha īśva̱ro vā e̱ṣa parā̎ṅpra̱dagho̱ yo vi̍ṣṇukra̱mānkrama̍te cata̱sṛbhi̱rā va̍rtate ca̱tvāri̱ chandṛ̍si̱ chandṛ̍si̱ khalu̱ vā a̱gneḥ pri̱yā ta̱nūḥ pri̱yāme̱vāsya̍ ta̱nuva̍ma̱bhi 3 pa̱ryāva̍rtate dakṣi̱ṇā pa̱ryāva̍rtate̱ svame̱va vī̱rya̍manu̍ pa̱ryāva̍rtate̱ tasmā̱ddakṣi̱ṇo’rdha̍ ā̱tmano̍ vī̱ryā̍vatta̱ro’tho̍ ādi̱tyasyai̱vāvṛta̱manu̍ pa̱ryāva̍rtate̱ śuna̱ḥśepa̱mājī̍garti̱ṃ varu̍ṇo’gṛhṇā̱thsa e̱tāṃ vā̍ru̱ṇīma̍paśya̱ttayā̱ vai sa ā̱tmāna̍ṃ varuṇapā̱śāda̍muñca̱dvaru̍ṇo̱ vā e̱taṃ gṛ̍hṇāti̱ ya u̱khāṃ pra̍timu̱ñcata̱ udu̍tta̱maṃ va̍ruṇa̱pāśa̍ma̱smadityā̍hā̱tmāna̍me̱vaitayā̍ 4 varuṇapā̱śānmu̍ñca̱tyā tvā̍hārṣa̱mityā̱hāhye̍nṛ̱ hara̍ti dhru̱vasti̱ṣṭhāvi̍cācali̱rityā̍ha̱ prati̍ṣṭhityai̱ viśa̍stvā̱ sarvā̍vāñcha̱ntvityā̍ha vi̱śaivainṛ̱ sama̍rdhayatya̱sminrā̱ṣṭramadhi̍ śra̱yetyā̍ha rā̱ṣṭrame̱vāsmi̍ndhru̱vama̍ka̱ryaṃ kā̱maye̍ta rā̱ṣṭra2ṛ syā̱diti̱ taṃ mana̍sā dhyāyedrā̱ṣṭrame̱va bha̍va̱ 5 tyagre̍ bṛ̱hannu̱ṣasā̍mū̱rdhvo a̍sthā̱dityā̱hāgra̍me̱vainṛ̍ samā̱nānā̎ṃ karoti nirjagmi̱vāntama̍sa̱ ityā̍ha̱ tama̍ e̱vāsmā̱dapa̍ hanti̱ jyoti̱ṣāgā̱dityā̍ha̱ jyoti̍re̱vāsmi̍ndadhāti cata̱sṛbhi̍ḥ sādayati ca̱tvāri̱ chandṛ̍si̱ chando̍bhire̱vāti̍cchaṃdasotta̱mayā̱ varṣma̱ vā e̱ṣā chaṃda̍sā̱ṃ yadati̍cchandā̱ varṣmai̱vainṛ̍ samā̱nānā̎ṃ karoti̱ sadva̍tī 6 bhavati sa̱ttvame̱vaina̍ṃ gamayati vāthsa̱preṇopa̍ tiṣṭhata e̱tena̱ vai va̍thsa̱prīrbhā̍landa̱no̎’gneḥ pri̱yaṃ dhāmāvā̍ruṃdhā̱gnere̱vaitena̍ pri̱yaṃ dhāmāva̍ ruṃdha ekāda̱śaṃ bha̍vatyeka̱dhaiva yaja̍māne vī̱rya̍ṃ dadhāti̱ stome̍na̱ vai de̱vā a̱smi3ṛllo̱ka ā̎rdhnuva̱ñchando̍bhira̱muṣmi̱nthstoma̍syeva̱ khalu̱ vā e̱tadrū̱paṃ yadvā̎thsa̱praṃ yadvā̎thsa̱preṇo̍pa̱ tiṣṭha̍ta 7 i̱mame̱va tena̍ lo̱kama̱bhi ja̍yati̱ yadvi̍ṣṇukra̱mānkrama̍te̱’mume̱va tairlo̱kama̱bhi ja̍yati pūrve̱dyuḥ pra krā̍matyuttare̱dyurupa̍ tiṣṭhate̱ tasmā̱dyoge̱’nyāsā̎ṃ pra̱jānā̱ṃ mana̱ḥ, kṣeme̱’nyāsā̱ṃ tasmā̎dyāyāva̱raḥ, kṣe̱myasye̍śe̱ tasmā̎dyāyāva̱raḥ, kṣe̱myama̱dhyava̍syati mu̱ṣṭī ka̍roti̱ vāca̍ṃ yacchati ya̱jñasya̱ dhṛtyai̎ ||5.2.1||
sṛ̱ṣṭo̎(1̱)bhye̍tayā̍ bhavati̱ sadva̍tyupa̱ tiṣṭha̍te̱ dvica̍tvārṛśacca ||5.2.1||
8 anna̍pa̱te’nna̍sya no de̱hītyā̍hā̱gnirvā anna̍pati̱ḥ sa e̱vāsmā̱ anna̱ṃ praya̍cchatyanamī̱vasya̍ śu̱ṣmiṇa̱ ityā̍hāya̱kṣmasyeti̱ vāvaitadā̍ha̱ pra pra̍dā̱tāra̍ṃ tāriṣa̱ ūrja̍ṃ no dhehi dvi̱pade̱ catu̍ṣpada̱ ityā̍hā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎sta̱ udu̍ tvā̱ viśve̍ de̱vā ityā̍ha prā̱ṇā vai viśve̍ de̱vāḥ 9 prā̱ṇaire̱vaina̱mudya̍ccha̱te’gne̱ bhara̍ntu̱ citti̍bhi̱rityā̍ha̱ yasmā̍ e̱vaina̍ṃ ci̱ttāyo̱dyaccha̍te̱ tenai̱vainṛ̱ sama̍rdhayati cata̱sṛbhi̱rā sā̍dayati ca̱tvāri̱ chandṛ̍si̱ chando̍bhire̱vāti̍cchaṃdasotta̱mayā̱ varṣma̱ vā e̱ṣā chaṃda̍sā̱ṃ yadati̍cchandā̱ varṣmai̱vainṛ̍ samā̱nānā̎ṃ karoti̱ sadva̍tī bhavati sa̱ttvame̱vaina̍ṃ gamayati̱ preda̍gne̱ jyoti̍ṣmān 10 yā̱hītyā̍ha̱ jyoti̍re̱vāsmi̍ndadhāti ta̱nuvā̱ vā e̱ṣa hi̍nasti̱ yṛ hi̱nasti̱ mā hṛ̍sīsta̱nuvā̎ pra̱jā ityā̍ha pra̱jābhya̍ e̱vainṛ̍ śamayati̱ rakṣṛ̍si̱ vā e̱tadya̱jñṛ sa̍cante̱ yadana̍ u̱thsarja̱tyakra̍nda̱dityanvā̍ha̱ rakṣa̍sā̱mapa̍hatyā̱ ana̍sā vaha̱ntyapa̍citime̱vāsmi̍ndadhāti̱ tasmā̍dana̱svī ca̍ ra̱thī cāti̍thīnā̱mapa̍citatamā̱ 11 vapa̍citimānbhavati̱ ya e̱vaṃ veda̍ sa̱midhā̱gniṃ du̍vasya̱teti̍ ghṛtānuṣi̱ktāmava̍site sa̱midha̱mā da̍dhāti̱ yathāti̍thaya̱ āga̍tāya sa̱rpiṣva̍dāti̱thyaṃ kri̱yate̍ tā̱dṛge̱va tadgā̍yatri̱yā brā̎hma̱ṇasya̍ gāya̱tro hi brā̎hma̱ṇastri̱ṣṭubhā̍ rāja̱nya̍sya̱ traiṣṭu̍bho̱ hi rā̍ja̱nyo̎’psu bhasma̱ pra ve̍śayatya̱psuyo̍ni̱rvā a̱gniḥ svāme̱vaina̱ṃ yoni̍ṃ gamayati ti̱sṛbhi̱ḥ pra ve̍śayati tri̱vṛdvā 12 a̱gniryāvā̍ne̱vāgnistaṃ pra̍ti̱ṣṭhāṃ ga̍mayati̱ parā̱ vā e̱ṣo̎’gniṃ va̍pati̱ yo̎’psu bhasma̍ prave̱śaya̍ti̱ jyoti̍ṣmatībhyā̱mava̍ dadhāti̱ jyoti̍re̱vāsmi̍ndadhāti̱ dvābhyā̱ṃ prati̍ṣṭhityai̱ parā̱ vā e̱ṣa pra̱jāṃ pa̱śūn, va̍pati̱ yo̎’psu bhasma̍ prave̱śaya̍ti̱ puna̍rū̱rjā sa̱ha ra̱yyeti̱ puna̍ru̱daiti̍ pra̱jāme̱va pa̱śūnā̱tmandha̍tte̱ puna̍stvādi̱tyā 13 ru̱drā vasa̍va̱ḥ sami̍ndhatā̱mityā̍hai̱tā vā e̱taṃ de̱vatā̱ agre̱ samai̎ndhata̱ tābhi̍re̱vainṛ̱ sami̍ndhe̱ bodhā̱ sa bo̱dhītyupa̍ tiṣṭhate bo̱dhaya̍tye̱vaina̱ṃ tasmā̎thsu̱ptvā pra̱jāḥ pra bu̍dhyante yathāsthā̱namupa̍ tiṣṭhate̱ tasmā̎dyathāsthā̱naṃ pa̱śava̱ḥ puna̱retyopa̍ tiṣṭhante ||5.2.2||
vai viśve̍ de̱vā jyoti̍ṣmā̱napa̍citatamau tri̱vṛdvā ā̍di̱tyā dvica̍tvārṛśacca ||5.2.2||
14 yāva̍tī̱ vai pṛ̍thi̱vī tasyai̍ ya̱ma ādhi̍patya̱ṃ parī̍yāya̱ yo vai ya̱maṃ de̍va̱yaja̍nama̱syā ani̍ryācyā̱gniṃ ci̍nu̱te ya̱māyai̍nṛ̱ sa ci̍nu̱te’pe̱tetya̱dhyava̍sāyayati ya̱mame̱va de̍va̱yaja̍nama̱syai ni̱ryācyā̱tmane̱’gniṃ ci̍nuta iṣva̱greṇa̱ vā a̱syā anā̍mṛtami̱cchanto̱ nāvi̍nda̱nte de̱vā e̱tadyaju̍rapaśya̱nnape̱teti̱ yade̱tenā̎dhyavasā̱yaya̱tya 15 nā̍mṛta e̱vāgniṃ ci̍nuta̱ uddha̍nti̱ yade̱vāsyā̍ ame̱dhyaṃ tadapa̍ hantya̱po’vo̎kṣati̱ śāntyai̱ sika̍tā̱ni va̍patye̱tadvā a̱gnervai̎śvāna̱rasya̍ rū̱pṛ rū̱peṇai̱va vai̎śvāna̱ramava̍ ruṃdha̱ ūṣā̱nni va̍pati̱ puṣṭi̱rvā e̱ṣā pra̱jana̍na̱ṃ yadūṣā̱ḥ puṣṭyā̍me̱va pra̱jana̍ne̱’gniṃ ci̍nu̱te’tho̍ sa̱ṃjñāna̍ e̱va sa̱ṃjñāna̱gg̱ hye̍tat 16 pa̍śū̱nāṃ yadūṣā̱ dyāvā̍pṛthi̱vī sa̱hāstā̱ṃ te vi̍ya̱tī a̍brūtā̱mastve̱va nau̍ sa̱ha ya̱jñiya̱miti̱ yada̱muṣyā̍ ya̱jñiya̱māsī̱ttada̱syāma̍dadhā̱tta ūṣā̍ abhava̱ṉ yada̱syā ya̱jñiya̱māsī̱ttada̱muṣyā̍madadhā̱ttada̱daśca̱ndrama̍si kṛ̱ṣṇamūṣā̎nni̱vapa̍nna̱do dhyā̍ye̱ddyāvā̍pṛthi̱vyore̱va ya̱jñiye̱’gniṃ ci̍nute̱’yṛ so a̱gniriti̍ vi̱śvāmi̍trasya 17 sū̱ktaṃ bha̍vatye̱tena̱ vai vi̱śvāmi̍tro̱’gneḥ pri̱yaṃ dhāmāvā̍ruṃdhā̱gnere̱vaitena̍ pri̱yaṃ dhāmāva̍ ruṃdhe̱ chando̍bhi̱rvai de̱vāḥ su̍va̱rga3ṛlo̱kamā̍ya̱ñcata̍sra̱ḥ prācī̱rupa̍ dadhāti ca̱tvāri̱ chandṛ̍si̱ chando̍bhire̱va tadyaja̍mānaḥ suva̱rga3ṛlo̱kame̍ti̱ teṣṛ̍ suva̱rga3ṛlo̱kaṃ ya̱tāṃ diśa̱ḥ sama̍vlīyanta̱ te dve pu̱rastā̎thsa̱mīcī̱ upā̍dadhata̱ 18 dve pa̱ścāthsa̱mīcī̱ tābhi̱rvai te diśo̍’dṛha̱ṉ yaddve pu̱rastā̎thsa̱mīcī̍ upa̱dadhā̍ti̱ dve pa̱ścāthsa̱mīcī̍ di̱śāṃ vidhṛ̍tyā̱ atho̍ pa̱śavo̱ vai chandṛ̍si pa̱śūne̱vāsmai̍ sa̱mīco̍ dadhātya̱ṣṭāvupa̍ dadhātya̱ṣṭākṣa̍rā gāya̱trī gā̍ya̱tro̎’gniryāvā̍ne̱vāgnistaṃ ci̍nute̱’ṣṭāvupa̍ dadhātya̱ṣṭākṣa̍rā gāya̱trī gā̍ya̱trī su̍va̱rga3ṛlo̱kamañja̍sā veda suva̱rgasya̍ lo̱kasya̱ 19 prajñā̎tyai̱ trayo̍daśa lokaṃ pṛ̱ṇā upa̍ dadhā̱tyeka̍vṛśati̱ḥ saṃ pa̍dyante prati̱ṣṭhā vā e̍kavṛ̱śaḥ pra̍ti̱ṣṭhā gārha̍patya ekavṛ̱śasyai̱va pra̍ti̱ṣṭhāṃ gārha̍patya̱manu̱ prati̍ tiṣṭhati̱ pratya̱gniṃ ci̍kyā̱nasti̍ṣṭhati̱ ya e̱vaṃ veda̱ pañca̍ citīkaṃ cinvīta pratha̱maṃ ci̍nvā̱naḥ pāṅkto̍ ya̱jñaḥ pāṅktā̎ḥ pa̱śavo̍ ya̱jñame̱va pa̱śūnava̍ ruṃdhe̱ tri ci̍tīkaṃ cinvīta dvi̱tīya̍ṃ cinvā̱nastraya̍ i̱me lo̱kā e̱ṣve̍va lo̱keṣu̱ 20 prati̍ tiṣṭha̱tyeka̍ citīkaṃ cinvīta tṛ̱tīya̍ṃ cinvā̱na e̍ka̱dhā vai su̍va̱rgo lo̱ka e̍ka̱vṛtai̱va su̍va̱rga3ṛlo̱kame̍ti̱ purī̍ṣeṇā̱bhyū̍hati̱ tasmā̎nmṛ̱senāsthi̍ cha̱nnaṃ na du̱ścarmā̍ bhavati̱ ya e̱vaṃ veda̱ pañca̱ cita̍yo bhavanti pa̱ñcabhi̱ḥ purī̍ṣaira̱bhyū̍hati̱ daśa̱ saṃ pa̍dyante̱ daśā̎kṣarā vi̱rāḍanna̍ṃ vi̱rāḍvi̱rājye̱vānnādye̱ prati̍ tiṣṭhati ||5.2.3||
a̱dhya̱va̱sā̱yaya̍ti̱ hye̍tadvi̱śvāmi̍trasyā’dadhata̱ dve lo̱kasya̍ lo̱keṣu̍ sa̱ptaca̍tvārṛśacca ||5.2.3||
21 vi vā e̱tau dvi̍ṣāte̱ yaśca̍ pu̱rāgniryaśco̱khāyṛ̱ sami̍ta̱miti̍ cata̱sṛbhi̱ḥ saṃ ni va̍pati ca̱tvāri̱ chandṛ̍si̱ chandṛ̍si̱ khalu̱ vā a̱gneḥ pri̱yā ta̱nūḥ pri̱yayai̱vainau̍ ta̱nuvā̱ sṛ śā̎sti̱ sami̍ta̱mityā̍ha̱ tasmā̱dbrahma̍ṇā kṣa̱trṛ same̍ti̱ yathsa̱ṃ nyupya̍ vi̱ hara̍ti̱ tasmā̱dbrahma̍ṇā kṣa̱traṃ vye̎tyṛ̱tubhi̱ 22 rvā e̱taṃ dī̎kṣayanti̱ sa ṛ̱tubhi̍re̱va vi̱mucyo̍ mā̱teva̍ pu̱traṃ pṛ̍thi̱vī pu̍rī̱ṣya̍mityā̍ha̱rtubhi̍re̱vaina̍ṃ dīkṣayi̱tvartubhi̱rvi mu̍ñcati vaiśvāna̱ryā śi̱kya̍mā da̍tte sva̱daya̍tye̱vaina̍nnairṛ̱tīḥ kṛ̱ṣṇāsti̱srastuṣa̍pakvā bhavanti̱ nirṛ̍tyai̱ vā e̱tadbhā̍ga̱dheya̱ṃ yattuṣā̱ nirṛ̍tyai rū̱paṃ kṛ̱ṣṇṛ rū̱peṇai̱va nirṛ̍tiṃ ni̱rava̍dayata i̱māṃ diśa̍ṃ yantye̱ṣā 23 vai nirṛ̍tyai̱ diksvāyā̍me̱va di̱śi nirṛ̍tiṃ ni̱rava̍dayate̱ svakṛ̍ta̱ iri̍ṇa̱ upa̍ dadhāti prada̱re vai̱tadvai nirṛ̍tyā ā̱yata̍na̱gg̱ sva e̱vāyata̍ne̱ nirṛ̍tiṃ ni̱rava̍dayate śi̱kya̍ma̱bhyupa̍ dadhāti nairṛ̱to vai pāśa̍ḥ sā̱kṣāde̱vaina̍ṃ nirṛtipā̱śānmu̍ñcati ti̱sra upa̍ dadhāti tredhāvihi̱to vai puru̍ṣo̱ yāvā̍ne̱va puru̍ṣa̱stasmā̱nnirṛ̍ti̱mava̍ yajate̱ parā̍cī̱rupa̍ 24 dadhāti̱ parā̍cīme̱vāsmā̱nnirṛ̍ti̱ṃ pra ṇu̍da̱te’pra̍tīkṣa̱mā ya̍nti̱ nirṛ̍tyā a̱ntarhi̍tyai mārjayi̱tvopa̍ tiṣṭhante medhya̱tvāya̱ gārha̍patya̱mupa̍ tiṣṭhante nirṛtilo̱ka e̱va ca̍ri̱tvā pū̱tā de̍valo̱kamu̱pāva̍rtanta̱ eka̱yopa̍ tiṣṭhanta eka̱dhaiva yaja̍māne vī̱rya̍ṃ dadhati ni̱veśa̍naḥ sa̱ṅgama̍no̱ vasū̍nā̱mityā̍ha pra̱jā vai pa̱śavo̱ vasu̍ pra̱jayai̱vaina̍ṃ pa̱śubhi̱ḥ sama̍rdhayanti ||5.2.4||
ṛ̱tubhi̍re̱ṣā parā̍cī̱rupā̱’ṣṭā ca̍tvārṛśacca ||5.2.4||
25 pu̱ru̱ṣa̱mā̱treṇa̱ vi mi̍mīte ya̱jñena̱ vai puru̍ṣa̱ḥ saṃmi̍to yajñapa̱ruṣai̱vaina̱ṃ vi mi̍mīte̱ yāvā̱npuru̍ṣa ū̱rdhvabā̍hu̱stāvā̎nbhavatye̱tāva̱dvai puru̍ṣe vī̱rya̍ṃ vī̱rye̍ṇai̱vaina̱ṃ vi mi̍mīte pa̱kṣī bha̍vati̱ na hya̍pa̱kṣaḥ pati̍tu̱marha̍tyara̱tninā̍ pa̱kṣau drāghī̍yṛsau bhavata̱stasmā̎tpa̱kṣapra̍vayṛsi̱ vayṛ̍si vyāmamā̱trau pa̱kṣau ca̱ puccha̍ṃ ca bhavatye̱tāva̱dvai puru̍ṣe vī̱rya̍ṃ 26 vī̱rya̍saṃmito̱ veṇu̍nā̱ vi mi̍mīta āgne̱yo vai veṇu̍ḥ sayoni̱tvāya̱ yaju̍ṣā yunakti̱ yaju̍ṣā kṛṣati̱ vyāvṛ̍ttyai ṣaḍga̱vena̍ kṛṣati̱ ṣaḍvā ṛ̱tava̍ ṛ̱tubhi̍re̱vaina̍ṃ kṛṣati̱ yaddvā̍daśa ga̱vena̍ saṃvathsa̱reṇai̱veyaṃ vā a̱gnera̍ti dā̱hāda̍bibhe̱thsaitad dvi̍gu̱ṇama̍paśyat kṛ̱ṣṭaṃ cākṛ̍ṣṭaṃ ca̱ tato̱ vā i̱māṃ nātya̍daha̱dyatkṛ̱ṣṭaṃ cākṛ̍ṣṭaṃ ca̱ 27 bhava̍tya̱syā ana̍tidāhāya dvigu̱ṇaṃ tvā a̱gnimudya̍ntumarha̱tītyā̍hu̱ryatkṛ̱ṣṭaṃ cākṛ̍ṣṭaṃ ca̱ bhava̍tya̱gnerudya̍tyā e̱tāva̍nto̱ vai pa̱śavo̎ dvi̱pāda̍śca̱ catu̍ṣpādaśca̱ tān, yatprāca̍ uthsṛ̱jedru̱drāyāpi̍ dadhyā̱dyadda̍kṣi̱ṇā pi̱tṛbhyo̱ ni dhu̍ve̱dyatpra̱tīco̱ rakṣṛ̍si hanyu̱rudī̍ca̱ uthsṛ̍jatye̱ṣā vai de̍vamanu̱ṣyāṇṛ̍ śā̱ntā dik 28 tāme̱vainā̱nanūthsṛ̍ja̱tyatho̱ khalvi̱māṃ diśa̱muthsṛ̍jatya̱sau vā ā̍di̱tyaḥ prā̱ṇaḥ prā̱ṇame̱vainā̱nanūthsṛ̍jati dakṣi̱ṇā pa̱ryāva̍rtante̱ svame̱va vī̱rya̍manu̍ pa̱ryāva̍rtante̱ tasmā̱ddakṣi̱ṇo’rdha̍ ā̱tmano̍ vī̱ryā̍vatta̱ro’tho̍ ādi̱tyasyai̱vāvṛta̱manu̍ pa̱ryāva̍rtante̱ tasmā̱tparā̎ñcaḥ pa̱śavo̱ vi ti̍ṣṭhante pra̱tyañca̱ ā va̍rtante ti̱srasti̍sra̱ḥ sītā̎ḥ 29 kṛṣati tri̱vṛta̍me̱va ya̍jñamu̱khe vi yā̍taya̱tyoṣa̍dhīrvapati̱ brahma̱ṇānna̱mava̍ ruṃdhe̱’rke̎’rkaścī̍yate caturda̱śabhi̍rvapati sa̱pta grā̱myā oṣa̍dhayaḥ sa̱ptāra̱ṇyā u̱bhayī̍ṣā̱mava̍ruddhyā̱ anna̍syānnasya vapa̱tyanna̍syānna̱syāva̍ruddhyai kṛ̱ṣṭe va̍pati kṛ̱ṣṭe hyoṣa̍dhayaḥ prati̱ tiṣṭha̍ntyanu sī̱taṃ va̍pati̱ prajā̎tyai dvāda̱śasu̱ sītā̍su vapati̱ dvāda̍śa̱ māsā̎ḥ saṃvathsa̱raḥ sa̍ṃvathsa̱reṇai̱vāsmā̱ anna̍ṃ pacati̱ yada̍gni̱ci 30 dana̍varuddhasyāśnī̱yādava̍ruddhena̱ vyṛ̍dhyeta̱ ye vana̱spatī̍nāṃ phala̱graha̍ya̱stāni̱dhme’pi̱ prokṣe̱dana̍varuddha̱syāva̍ruddhyai di̱gbhyo lo̱ṣṭānthsama̍syati di̱śāme̱va vī̱rya̍mava̱rudhya̍ di̱śāṃ vī̱rye̎’gniṃ ci̍nute̱ yaṃ dvi̱ṣyādyatra̱ sa syāttasyai̍ di̱śo lo̱ṣṭamā ha̍re̱diṣa̱mūrja̍ma̱hami̱ta ā da̍da̱ itīṣa̍me̱vorja̱ṃ tasyai̍ di̱śo’va̍ ruṃdhe̱ kṣodhu̍ko bhavati̱ yastasyā̎ṃ di̱śi bhava̍tyuttarave̱dimupa̍ vapatyuttarave̱dyāg hya̍gniścī̱yate’tho̍ pa̱śavo̱ vā u̍ttarave̱diḥ pa̱śūne̱vāva̍ ru̱ṃdhe’tho̍ yajñapa̱ruṣo’na̍ntarityai ||5.2.5||
ca̱ bha̱va̱tye̱tāva̱dvai puru̍ṣe vī̱rya̍ṃ yatkṛ̱ṣṭaṃ cā’kṛ̍ṣṭaṃ ca̱ dikhsītā̍ agni̱ cidava̱ paṃca̍ vṛśatiśca ||5.2.5||
31 agne̱ tava̱ śravo̱ vaya̱ iti̱ sika̍tā̱ ni va̍patye̱tadvā a̱gnervai̎śvāna̱rasya̍ sū̱ktṛ sū̱ktenai̱va vai̎śvāna̱ramava̍ ruṃdhe ṣa̱ḍbhirni va̍pati̱ ṣaḍvā ṛ̱tava̍ḥ saṃvathsa̱raḥ sa̍ṃvathsa̱ro̎’gnirvai̎śvāna̱raḥ sā̱kṣāde̱va vai̎śvāna̱ramava̍ ruṃdhe samu̱draṃ vai nāmai̱tacchaṃda̍ḥ samu̱dramanu̍ pra̱jāḥ pra jā̍yante̱ yade̱tena̱ sika̍tāni̱ vapa̍ti pra̱jānā̎ṃ pra̱jana̍nā̱yendro̍ 32 vṛ̱trāya̱ vajra̱ṃ prāha̍ra̱thsa tre̱dhā vya̍bhava̱t sphyastṛtī̍yṛ̱ ratha̱stṛtī̍ya̱ṃ yūpa̱stṛtī̍ya̱ṃ ye̎’ntaḥ śa̱rā aśī̎ryanta̱ tāḥ śarka̍rā abhava̱ntaccharka̍rāṇṛ śarkara̱tvaṃ vajro̱ vai śarka̍rāḥ pa̱śura̱gniryaccharka̍rābhira̱gniṃ pa̍ri mi̱noti̱ vajre̍ṇai̱vāsmai̍ pa̱śūnpari̍ gṛhṇāti̱ tasmā̱dvajre̍ṇa pa̱śava̱ḥ pari̍ gṛhītā̱stasmā̱t stheyā̱nasthe̍yaso̱ nopa̍ harate tri sa̱ptābhi̍ḥ pa̱śukā̍masya̱ 33 pari̍ minuyāthsa̱pta vai śī̍rṣa̱ṇyā̎ḥ prā̱ṇāḥ prā̱ṇāḥ pa̱śava̍ḥ prā̱ṇaire̱vāsmai̍ pa̱śūnava̍ ruṃdhe triṇa̱vābhi̱rbhrātṛ̍vyavatastri̱vṛta̍me̱va vajrṛ̍ sa̱ṃbhṛtya̱ bhrātṛ̍vyāya̱ pra ha̍rati̱ stṛtyā̱ apa̍rimitābhi̱ḥ pari̍ minuyā̱dapa̍rimita̱syāva̍ruddhyai̱ yaṃ kā̱maye̍tāpa̱śuḥ syā̱dityapa̍rimitya̱ tasya̱ śarka̍rā̱ḥ sika̍tā̱ vyū̍he̱dapa̍rigṛhīta e̱vāsya̍ viṣū̱cīnṛ̱ reta̱ḥ parā̍ siñcatyapa̱śure̱va bha̍vati̱ 34 yaṃ kā̱maye̍ta paśu̱mānthsyā̱diti̍ pari̱mitya̱ tasya̱ śarka̍rā̱ḥ sika̍tā̱ vyū̍he̱tpari̍gṛhīta e̱vāsmai̍ samī̱cīnṛ̱ reta̍ḥ siñcati paśu̱māne̱va bha̍vati sau̱myā vyū̍hati̱ somo̱ vai re̍to̱dhā reta̍ e̱va tadda̍dhāti gāyatri̱yā brā̎hma̱ṇasya̍ gāya̱tro hi brā̎hma̱ṇastri̱ṣṭubhā̍ rāja̱nya̍sya̱ traiṣṭu̍bho̱ hi rā̍ja̱nya̍ḥ śa̱ṃyuṃ bā̍rhaspa̱tyaṃ medho̱ nopā̍nama̱thso̎’gniṃ prāvi̍śa̱ 35 thso̎’gneḥ kṛṣṇo̍ rū̱paṃ kṛ̱tvodā̍yata̱ so’śva̱ṃ prāvi̍śa̱t so’śva̍syāvāntaraśa̱pho̍’bhava̱dyadaśva̍mākra̱maya̍ti̱ ya e̱va medho’śva̱ṃ prāvi̍śa̱ttame̱vāva̍ ruṃdhe pra̱jāpa̍tinā̱gniśce̍ta̱vya̍ ityā̍huḥ prājāpa̱tyo’śvo̱ yadaśva̍mākra̱maya̍ti pra̱jāpa̍tinai̱vāgniṃ ci̍nute puṣkarapa̱rṇamupa̍ dadhāti̱ yoni̱rvā a̱gneḥ pu̍ṣkarapa̱rṇṛ sayo̍nime̱vāgniṃ ci̍nute̱’pāṃ pṛ̱ṣṭhama̱sītyupa̍ dadhātya̱pāṃ vā e̱tatpṛ̱ṣṭhaṃ yatpu̍ṣkarapa̱rṇṛ rū̱peṇai̱vaina̱dupa̍ dadhāti ||5.2.6||
iṃdra̍ḥ pa̱śukā̍masya bhavatyaviśa̱thsayo̍niṃ vṛśa̱tiśca̍ ||5.2.6||
36 brahma̍ jajñā̱namiti̍ ru̱kmamupa̍ dadhāti̱ brahma̍mukhā̱ vai pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā a̍sṛjata̱ brahma̍mukhā e̱va tatpra̱jā yaja̍mānaḥ sṛjate̱ brahma̍ jajñā̱namityā̍ha̱ tasmā̎dbrāhma̱ṇo mukhyo̱ mukhyo̍ bhavati̱ ya e̱vaṃ veda̍ brahmavā̱dino̍ vadanti̱ na pṛ̍thi̱vyāṃ nāṃtari̍kṣe̱ na di̱vya̍gniśce̍ta̱vya̍ iti̱ yatpṛ̍thi̱vyāṃ ci̍nvī̱ta pṛ̍thi̱vṛ śu̱cārpa̍ye̱nnauṣa̍dhayo̱ na vana̱spata̍ya̱ḥ 37 pra jā̍yera̱ṉ yada̱ntari̍kṣe cinvī̱tāntari̍kṣṛ śu̱cārpa̍ye̱nna vayṛ̍si̱ pra jā̍yera̱ṉ yaddi̱vi ci̍nvī̱ta divṛ̍ śu̱cārpa̍ye̱nna pa̱rjanyo̍ varṣedru̱kmamupa̍ dadhātya̱mṛta̱ṃ vai hira̍ṇyama̱mṛta̍ e̱vāgniṃ ci̍nute̱ prajā̎tyai hira̱ṇmaya̱ṃ puru̍ṣa̱mupa̍ dadhāti yajamānalo̱kasya̱ vidhṛ̍tyai̱ yadiṣṭa̍kāyā̱ ātṛ̍ṇṇamanūpada̱dhyātpa̍śū̱nāṃ ca̱ yaja̍mānasya ca prā̱ṇamapi̍ dadhyāddakṣiṇa̱taḥ 38 prāñca̱mupa̍ dadhāti dā̱dhāra̍ yajamānalo̱kaṃ na pa̍śū̱nāṃ ca̱ yaja̍mānasya ca prā̱ṇamapi̍ dadhā̱tyatho̱ khalviṣṭa̍kāyā̱ ātṛ̍ṇṇa̱manūpa̍ dadhāti prā̱ṇānā̱muthsṛ̍ṣṭyai dra̱psaśca̍ska̱ndetya̱bhi mṛ̍śati̱ hotrā̎sve̱vaina̱ṃ prati̍ṣṭhāpayati̱ srucā̱vupa̍ dadhā̱tyājya̍sya pū̱rṇāṃ kā̎rṣmarya̱mayī̎ṃ da̱dhnaḥ pū̱rṇāmaudu̍ṃbarīmi̱yaṃ vai kā̎rṣmarya̱mayya̱sāvaudu̍ṃbarī̱me e̱vopa̍ dhatte 39 tū̱ṣṇīmupa̍ dadhāti̱ na hī me yaju̱ṣāptu̱marha̍ti̱ dakṣi̍ṇāṃ kārṣmarya̱mayī̱mutta̍rā̱maudu̍ṃbarī̱ṃ tasmā̍da̱syā a̱sāvutta̱rājya̍sya pū̱rṇāṃ kā̎rṣmarya̱mayī̱ṃ vajro̱ vā ājya̱ṃ vajra̍ḥ kārṣma̱ṟyo̍ vajre̍ṇai̱va ya̱jñasya̍ dakṣiṇa̱to rakṣā̱g̱syapa̍ hanti da̱dhnaḥ pū̱rṇāmaudu̍ṃbarīṃ pa̱śavo̱ vai dadhyūrgu̍du̱ṃbara̍ḥ pa̱śuṣve̱vorja̍ṃ dadhāti pū̱rṇe upa̍ dadhāti pū̱rṇe e̱vaina̍ 40 ma̱muṣmi̍3ṛllo̱ka upa̍ tiṣṭhete vi̱rājya̱gniśce̍ta̱vya̍ ityā̍hu̱ḥ srugvai vi̱rāḍyathsrucā̍vupa̱ dadhā̍ti vi̱rājye̱vāgniṃ ci̍nute yajñamu̱khe ya̍jñamukhe̱ vai kri̱yamā̍ṇe ya̱jñṛ rakṣṛ̍si jighṛsanti yajñamu̱khṛ ru̱kmo yadru̱kmaṃ vyā̍ghā̱raya̍ti yajñamu̱khāde̱va rakṣā̱g̱syapa̍ hanti pa̱ñcabhi̱rvyāghā̍rayati̱ pāṅkto̍ ya̱jño yāvā̍ne̱va ya̱jñastasmā̱drakṣā̱g̱syapa̍ hantyakṣṇa̱yā vyāghā̍rayati̱ tasmā̍dakṣṇa̱yā pa̱śavo’ṅgā̍ni̱ pra ha̍ranti̱ prati̍ṣṭhityai ||5.2.7||
vana̱spata̍yo dakṣiṇa̱to dha̍tta ena̱ṃ tasmā̍dakṣṇa̱yā paṃca̍ ca ||5.2.7||
41 sva̱ya̱mā̱tṛ̱ṇṇāmupa̍ dadhātī̱yaṃ vai sva̍yamātṛ̱ṇṇemāme̱vopa̍ dha̱tte’śva̱mupa̍ ghrāpayati prā̱ṇame̱vāsyā̎ṃ dadhā̱tyatho̎ prājāpa̱tyo vā aśva̍ḥ pra̱jāpa̍tinai̱vāgniṃ ci̍nute pratha̱meṣṭa̍kopadhī̱yamā̍nā paśū̱nāṃ ca̱ yaja̍mānasya ca prā̱ṇamapi̍ dadhāti svayamātṛ̱ṇṇā bha̍vati prā̱ṇānā̱muthsṛ̍ṣṭyā̱ atho̍ suva̱rgasya̍ lo̱kasyānu̍khyātyā a̱gnāva̱gniśce̍ta̱vya̍ ityā̍hure̱ṣa vā 42 a̱gnirvai̎śvāna̱ro yadbrā̎hma̱ṇastasmai̎ pratha̱māmiṣṭa̍kā̱ṃ yaju̍ṣkṛtā̱ṃ pra ya̍cche̱ttāṃ brā̎hma̱ṇaścopa̍ dadhyātāma̱gnāve̱va tada̱gniṃ ci̍nuta īśva̱ro vā e̱ṣa ārti̱mārto̱ṟyo’vi̍dvā̱niṣṭa̍kāmupa̱ dadhā̍ti̱ trīn, varā̎ndadyā̱ttrayo̱ vai prā̱ṇāḥ prā̱ṇānā̱g̱ stṛtyai̱ dvāve̱va deyau̱ dvau hi prā̱ṇāveka̍ e̱va deya̱ eko̱ hi prā̱ṇaḥ pa̱śu 43 rvā e̱ṣa yada̱gnirna khalu̱ vai pa̱śava̱ āya̍vase ramante dūrveṣṭa̱kāmupa̍ dadhāti paśū̱nāṃ dhṛtyai̱ dvābhyā̱ṃ prati̍ṣṭhityai̱ kāṇḍā̎tkāṇḍātpra̱roha̱ntītyā̍ha̱ kāṇḍe̍na kāṇḍena̱ hye̍ṣā pra̍ti̱tiṣṭha̍tye̱vā no̍ dūrve̱ prata̍nu sa̱hasre̍ṇa śa̱tena̱ cetyā̍ha sāha̱sraḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jāpa̍te̱rāptyai̍ devala̱kṣmaṃ vai tryā̍likhi̱tā tāmutta̍ralakṣmāṇaṃ de̱vā upā̍dadha̱tādha̍ralakṣmāṇa̱masu̍rā̱ yaṃ 44 kā̱maye̍ta̱ vasī̍yānthsyā̱dityutta̍ralakṣmāṇa̱ṃ tasyopa̍ dadhyā̱dvasī̍yāne̱va bha̍vati̱ yaṃ kā̱maye̍ta̱ pāpī̍yānthsyā̱dityadha̍ralakṣmāṇa̱ṃ tasyopa̍ dadhyādasurayo̱nime̱vaina̱manu̱ parā̍ bhāvayati̱ pāpī̍yānbhavati tryālikhi̱tā bha̍vatī̱me vai lo̱kāstryā̍likhi̱taibhya e̱va lo̱kebhyo̱ bhrātṛ̍vyama̱ntare̱tyaṃgi̍rasaḥ suva̱rga3ṛlo̱kaṃ ya̱taḥ pu̍ro̱ḍāśa̍ḥ kū̱rmo bhū̱tvānu̱ prāsa̍rpa̱ 45 dyatkū̱rmamu̍pa̱dadhā̍ti̱ yathā̎ kṣetra̱vidañja̍sā̱ naya̍tye̱vame̱vaina̍ṃ kū̱rmaḥ su̍va̱rgaṃ lo̱kamañja̍sā nayati̱ medho̱ vā e̱ṣa pa̍śū̱nāṃ yatkū̱rmo yatkū̱rmamu̍pa̱dadhā̍ti̱ svame̱va medha̱ṃ paśya̍ntaḥ pa̱śava̱ upa̍ tiṣṭhante śmaśā̱naṃ vā e̱tatkri̍yate̱ yanmṛ̱tānā̎ṃ paśū̱nṛ śī̱ṟṣāṇyu̍padhī̱yante̱ yajjīva̍ntaṃ kū̱rmamu̍pa̱dadhā̍ti̱ tenāśma̍śānacidvāsta̱vyo̍ vā e̱ṣa yat 46 kū̱rmo madhu̱ vātā̍ ṛtāya̱ta iti̍ da̱dhnāma̍dhumi̱śreṇā̱bhya̍nakti sva̱daya̍tye̱vaina̍ṃ grā̱myaṃ vā e̱tadanna̱ṃ yaddadhyā̍ra̱ṇyaṃ madhu̱ yadda̱dhnā ma̍dhumi̱śreṇā̎bhya̱naktyu̱bhaya̱syāva̍ruddhyai ma̱hī dyauḥ pṛ̍thi̱vī ca̍ na̱ ityā̍hā̱bhyāme̱vaina̍mubha̱yata̱ḥ pari̍ gṛhṇāti̱ prāñca̱mupa̍ dadhāti suva̱rgasya̍ lo̱kasya̱ sama̍ṣṭyai pu̱rastā̎tpra̱tyañca̱mupa̍ dadhāti̱ tasmā̎t 47 pu̱rastā̎tpra̱tyañca̍ḥ pa̱śavo̱ medha̱mupa̍ tiṣṭhante̱ yo vā apa̍nābhima̱gniṃ ci̍nu̱te yaja̍mānasya̱ nābhi̱manu̱ pra vi̍śati̱ sa e̍namīśva̱ro hṛsi̍toru̱lūkha̍la̱mupa̍ dadhātye̱ṣā vā a̱gnernābhi̱ḥ sanā̍bhime̱vāgniṃ ci̍nu̱te hṛ̍sāyā̱ audu̍ṃbaraṃ bhava̱tyūrgvā u̍du̱ṃbara̱ ūrja̍me̱vāva̍ ruṃdhe madhya̱ta upa̍ dadhāti madhya̱ta e̱vāsmā̱ ūrja̍ṃ dadhāti̱ tasmā̎nmadhya̱ta ū̱rjā bhu̍ñjata̱ iya̍dbhavati pra̱jāpa̍tinā yajñamu̱khena̱ saṃmi̍ta̱mava̍ ha̱ntyanna̍me̱vāka̍rvaiṣṇa̱vyarcopa̍ dadhāti̱ viṣṇu̱rvai ya̱jño vai̎ṣṇa̱vā vana̱spata̍yo ya̱jña e̱va ya̱jñaṃ prati̍ṣṭhāpayati ||5.2.8||
e̱ṣa vai pa̱śuryama̍sarpade̱ṣa yattasmā̱ttasmā̎thsa̱ptavṛ̍śatiśca ||5.2.8||
48 e̱ṣāṃ vā e̱tallo̱kānā̱ṃ jyoti̱ḥ saṃbhṛ̍ta̱ṃ yadu̱khā yadu̱khāmu̍pa̱dadhā̎tye̱bhya e̱va lo̱kebhyo̱ jyoti̱rava̍ ruṃdhe madhya̱ta upa̍ dadhāti madhya̱ta e̱vāsmai̱ jyoti̍rdadhāti̱ tasmā̎nmadhya̱to jyoti̱rupā̎smahe̱ sika̍tābhiḥ pūrayatye̱tadvā a̱gnervai̎śvāna̱rasya̍ rū̱pṛ rū̱peṇai̱va vai̎śvāna̱ramava̍ ruṃdhe̱ yaṃ kā̱maye̍ta̱ kṣodhu̍kaḥ syā̱dityū̱nāṃ tasyopa̍ 49 dadhyā̱tkṣodhu̍ka e̱va bha̍vati̱ yaṃ kā̱maye̱tānu̍padasya̱danna̍madyā̱diti̍ pū̱rṇāṃ tasyopa̍ dadhyā̱danu̍padasyade̱vānna̍matti sa̱hasra̱ṃ vai prati̱ puru̍ṣaḥ paśū̱nāṃ ya̍cchati sa̱hasra̍ma̱nye pa̱śavo̱ madhye̍ puruṣaśī̱ṟṣamupa̍ dadhāti savīrya̱tvāyo̱khāyā̱mapi̍ dadhāti prati̱ṣṭhāme̱vaina̍dgamayati̱ vyṛ̍ddha̱ṃ vā e̱tatprā̱ṇaira̍me̱dhyaṃ yatpu̍ruṣaśī̱ṟṣama̱mṛta̱ṃ khalu̱ vai prā̱ṇā 50 a̱mṛtṛ̱ hira̍ṇyaṃ prā̱ṇeṣu̍ hiraṇyaśa̱lkānpratya̍syati prati̱ṣṭhāme̱vaina̍dgamayi̱tvā prā̱ṇaiḥ sama̍rdhayati da̱dhnā ma̍dhumi̱śreṇa̍ pūrayati madha̱vyo̍’sā̱nīti̍ śaṛtāta̱ṅkye̍na medhya̱tvāya̍ grā̱myaṃ vā e̱tadanna̱ṃ yaddadhyā̍ra̱ṇyaṃ madhu̱ yadda̱dhnā ma̍dhumi̱śreṇa̍ pū̱raya̍tyu̱bhaya̱syāva̍ruddhyai paśuśī̱ṟṣāṇyupa̍ dadhāti pa̱śavo̱ vai pa̍śuśī̱ṟṣāṇi̍ pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe̱ yaṃ kā̱maye̍tāpa̱śuḥ syā̱diti̍ 51 viṣū̱cīnā̍ni̱ tasyopa̍ dadhyā̱dviṣū̍ca e̱vāsmā̎tpa̱śūnda̍dhātyapa̱śure̱va bha̍vati̱ yaṃ kā̱maye̍ta paśu̱mānthsyā̱diti̍ samī̱cīnā̍ni̱ tasyopa̍ dadhyāthsa̱mīca̍ e̱vāsmai̍ pa̱śūnda̍dhāti paśu̱māne̱va bha̍vati pu̱rastā̎tpratī̱cīna̱maśva̱syopa̍ dadhāti pa̱ścātprā̱cīna̍mṛṣa̱bhasyāpa̍śavo̱ vā a̱nye go̍ a̱śvebhya̍ḥ pa̱śavo̍ go a̱śvāne̱vāsmai̍ sa̱mīco̍ dadhātye̱tāva̍nto̱ vai pa̱śavo̎ 52 dvi̱pāda̍śca̱ catu̍ṣpādaśca̱ tān, vā e̱tada̱gnau pra da̍dhāti̱ yatpa̍śuśī̱ṟṣāṇyu̍pa̱dadhā̎tya̱mumā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśā̱mītyā̍ha grā̱myebhya̍ e̱va pa̱śubhya̍ āra̱ṇyānpa̱śūñchuca̱manūthsṛ̍jati̱ tasmā̎thsa̱māva̍tpaśū̱nāṃ pra̱jāya̍mānānāmāra̱ṇyāḥ pa̱śava̱ḥ kanī̍yṛsaḥ śu̱cā hyṛ̍tāḥ sa̍rpaśī̱ṟṣamupa̍ dadhāti̱ yaiva sa̱rpe tviṣi̱stāme̱vāva̍ ruṃdhe̱ 53 yathsa̍mī̱cīna̍ṃ paśuśī̱ṟṣairu̍pa da̱dhyādgrā̱myānpa̱śūndṛśu̍kāḥ syu̱ryadvi̍ṣū̱cīna̍māra̱ṇyān, yaju̍re̱va va̍de̱dava̱ tāntviṣṛ̍ ruṃdhe̱ yā sa̱rpe na grā̱myānpa̱śūn hi̱nasti̱ nāra̱ṇyānatho̱ khalū̍pa̱dheya̍me̱va yadu̍pa̱dadhā̍ti̱ tena̱ tāṃ tviṣi̱mava̍ ruṃdhe̱ yā sa̱rpe yadyaju̱rvada̍ti̱ tena̍ śā̱ntam ||5.2.9||
ū̱nāntasyopa̍ prā̱ṇāḥ syā̱diti̱ vai pa̱śavo̍ ruṃdhe̱ catu̍ścatvārṛśacca ||5.2.9||
54 pa̱śurvā e̱ṣa yada̱gniṟyoni̱ḥ khalu̱ vā e̱ṣā pa̱śorvi kri̍yate̱ yatprā̱cīna̍maiṣṭa̱kādyaju̍ḥ kri̱yate̱ reto̍’pa̱syā̍ apa̱syā̍ upa̍ dadhāti̱ yonā̍ve̱va reto̍ dadhāti̱ pañcopa̍ dadhāti̱ pāṅktā̎ḥ pa̱śava̍ḥ pa̱śūne̱vāsmai̱ pra ja̍nayati̱ pañca̍ dakṣiṇa̱to vajro̱ vā a̍pa̱syā̍ vajre̍ṇai̱va ya̱jñasya̍ dakṣiṇa̱to rakṣā̱g̱syapa̍ hanti̱ pañca̍ pa̱ścāt 55 prācī̱rupa̍ dadhāti pa̱ścādvai prā̱cīnṛ̱ reto̍ dhīyate pa̱ścāde̱vāsmai̎ prā̱cīnṛ̱ reto̍ dadhāti̱ pañca̍ pu̱rastā̎tpra̱tīcī̱rupa̍ dadhāti̱ pañca̍ pa̱ścātprācī̱stasmā̎tprā̱cīnṛ̱ reto̍ dhīyate pra̱tīcī̎ḥ pra̱jā jā̍yante̱ pañco̎ttara̱taścha̍ṃda̱syā̎ḥ pa̱śavo̱ vai cha̍ṃda̱syā̎ḥ pa̱śūne̱va prajā̍tā̱nthsvamā̱yata̍nama̱bhi paryū̍hata i̱yaṃ vā a̱gnera̍tidā̱hāda̍bibhe̱thsaitā 56 a̍pa̱syā̍ apaśya̱ttā upā̍dhatta̱ tato̱ vā i̱māṃ nātya̍daha̱dyada̍pa̱syā̍ upa̱dadhā̎tya̱syā ana̍tidāhāyo̱vāca̍ he̱yamada̱dithsa brahma̱ṇānna̱ṃ yasyai̱tā u̍padhī̱yāntai̱ ya u̍ cainā e̱vaṃ veda̱diti̍ prāṇa̱bhṛta̱ upa̍ dadhāti̱ reta̍sye̱va prā̱ṇānda̍dhāti̱ tasmā̱dvada̍n prā̱ṇan paśya̍ñchṛ̱ṇvan pa̱śurjā̍yate̱’yaṃ pu̱ro 57 bhuva̱ iti̍ pu̱rastā̱dupa̍ dadhāti prā̱ṇame̱vaitābhi̍rdādhārā̱yaṃ da̍kṣi̱ṇā vi̱śvaka̱rmeti̍ dakṣiṇa̱to mana̍ e̱vaitābhi̍rdādhārā̱yaṃ pa̱ścādvi̱śvavya̍cā̱ iti̍ pa̱ścāccakṣu̍re̱vaitābhi̍rdādhāre̱damu̍tta̱rāth suva̱rityu̍ttara̱taḥ śrotra̍me̱vaitābhi̍rdādhāre̱yamu̱pari̍ ma̱tirityu̱pari̍ṣṭā̱dvāca̍me̱vaitābhi̍rdādhāra̱ daśa̍ da̱śopa̍ dadhāti savīrya̱tvāyā̎kṣṇa̱yo 58 ‘pa̍ dadhāti̱ tasmā̍dakṣṇa̱yā pa̱śavo’ṅgā̍ni̱ pra ha̍ranti̱ prati̍ṣṭhityai̱ yāḥ prācī̱stābhi̱rvasi̍ṣṭha ārdhno̱dyā da̍kṣi̱ṇā tābhi̍rbha̱radvā̍jo̱ yāḥ pra̱tīcī̱stābhi̍rvi̱śvāmi̍tro̱ yā udī̍cī̱stābhi̍rja̱mada̍gni̱ryā ū̱rdhvāstābhi̍rvi̱śvaka̍rmā̱ ya e̱vame̱tāsā̱mṛddhi̱ṃ veda̱rdhnotye̱va ya ā̍sāme̱vaṃ ba̱ndhutā̱ṃ veda̱ bandhu̍mānbhavati̱ ya ā̍sāme̱vaṃ klṛpta̱ṃ veda̱ kalpa̍te 59 ‘smai̱ ya ā̍sāme̱vamā̱yata̍na̱ṃ vedā̱yata̍navānbhavati̱ ya ā̍sāme̱vaṃ pra̍ti̱ṣṭhāṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati prāṇa̱bhṛta̍ upa̱dhāya̍ sa̱ṃyata̱ upa̍ dadhāti prā̱ṇāne̱vāsmi̍ndhi̱tvā sa̱ṃyadbhi̱ḥ saṃ ya̍cchati̱ tathsa̱ṃyatṛ̍ saṃya̱ttvamatho̎ prā̱ṇa e̱vāpā̱naṃ da̍dhāti̱ tasmā̎tprāṇāpā̱nau saṃ ca̍rato̱ viṣū̍cī̱rupa̍ dadhāti̱ tasmā̱dviṣva̍ñcau prāṇāpā̱nau yadvā a̱gnerasa̍ṃyata̱ 60 masu̍vargyamasya̱ tathsu̍va̱rgyo̎’gniryathsa̱ṃyata̍ upa̱ dadhā̍ti̱ same̱vaina̍ṃ yacchati suva̱rgya̍me̱vāka̱stryavi̱rvaya̍ḥ kṛ̱tamayā̍nā̱mityā̍ha̱ vayo̍bhire̱vāyā̱nava̍ ru̱ṃdhe’yai̱rvayṛ̍si sa̱rvato̍ vāyu̱matī̎rbhavanti̱ tasmā̍da̱yṛ sa̱rvata̍ḥ pavate ||5.2.10||
pa̱ścāde̱tāḥ pu̱ro̎’kṣṇa̱yā kalpa̱te’sa̍ṃyata̱ṃ paṃca̍ trṛśacca ||5.2.10||
61 gā̱ya̱trī tri̱ṣṭubjaga̍tyanu̱ṣṭukpa̱ṅktyā̍ sa̱ha | bṛ̱ha̱tyu̍ṣṇihā̍ ka̱kuthsū̱cībhi̍ḥ śimyantu tvā || dvi̱padā̱ yā catu̍ṣpadā tri̱padā̱ yā ca̱ ṣaṭpa̍dā | sacha̍ndā̱ yā ca̱ viccha̍ndāḥ sū̱cībhi̍ḥ śimyantu tvā || ma̱hānā̎mnī re̱vata̍yo̱ viśvā̱ āśā̎ḥ pra̱sūva̍rīḥ | meghyā̍ vi̱dyuto̱ vāca̍ḥ sū̱cībhi̍ḥ śimyantu tvā || ra̱ja̱tā hari̍ṇī̱ḥ sīsā̱ yujo̍ yujyante̱ karma̍bhiḥ | aśva̍sya vā̱jina̍stva̱ci sū̱cībhi̍ḥ śimyantu tvā || nārī̎ 62 ste̱ patna̍yo̱ loma̱ vi ci̍nvantu manī̱ṣayā̎ | de̱vānā̱ṃ patnī̱rdiśa̍ḥ sū̱cībhi̍ḥ śimyantu tvā || ku̱vida̱ṅga yava̍manto̱ yava̍ṃ ci̱dyathā̱ dāntya̍nupū̱rvaṃ vi̱yūya̍ | i̱hehai̍ṣāṃ kṛṇuta̱ bhoja̍nāni̱ ye ba̱ṟhiṣo̱ namo̍vṛkti̱ṃ na ja̱gmuḥ ||5.2.11||
nārī̎strṛ̱śacca̍ ||5.2.11||
63 kastvā̎ chyati̱ kastvā̱ vi śā̎sti̱ kaste̱ gātrā̍ṇi śimyati | ka u̍ te śami̱tā ka̱viḥ || ṛ̱tava̍sta ṛtu̱dhā paru̍ḥ śami̱tāro̱ vi śā̍satu | sa̱ṃva̱thsa̱rasya̱ dhāya̍sā̱ śimī̍bhiḥ śimyantu tvā || daivyā̍ adhva̱ryava̍stvā̱ chyantu̱ vi ca̍ śāsatu | gātrā̍ṇi parva̱śaste̱ śimā̎ḥ kṛṇvantu̱ śimya̍ntaḥ || a̱rdha̱mā̱sāḥ parṛ̍ṣi te̱ māsā̎śchyantu̱ śimya̍ntaḥ | a̱ho̱rā̱trāṇi̍ ma̱ruto̱ vili̍ṣṭṛ 64 sūdayantu te || pṛ̱thi̱vī te̱’ntari̍kṣeṇa vā̱yuśchi̱draṃ bhi̍ṣajyatu | dyauste̱ nakṣa̍traiḥ sa̱ha rū̱paṃ kṛ̍ṇotu sādhu̱yā || śaṃ te̱ pare̎bhyo̱ gātre̎bhya̱ḥ śama̱stvava̍rebhyaḥ | śama̱sthabhyo̍ ma̱jjabhya̱ḥ śamu̍ te ta̱nuve̍ bhuvat ||5.2.12||
vili̍ṣṭaṃ trṛ̱śacca̍ ||5.2.12||