prathamakāṇḍe tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ
prathamakāṇḍe tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ
juṣṭo vāco bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspatir yad vāco madhumat tasmai svāhā svāhā sarasvatyai
||1.3.1||nigrābhyāḥ stha devaśrutas tarpayata māyur me tarpayata tarpayata mā prāṃaṃ me tarpayata tarpayata māpānaṃ me tarpayata tarpayata mā vyānaṃ me tarpayata tarpayata mā cakṣur me tarpayata tarpayata mā śrotraṃ me tarpayata tarpayata mā mano me tarpayata tarpayata mā vācam me tarpayata tarpayata mātmānaṃ me tarpayata tarpayata mā prajāṃ me tarpayata tarpayata mā gṛhān me tarpayata tarpayata mā paśūn me tarpayata tarpayata mā gaṇair mā mā vitītṛṣata tarpayata mā
||1.3.2||devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām ādade grāvāsy adhvarakṛd devebhyo gabhīram imam adhvaraṃ kṛdhi ||
indrāya tvā suṣuttamaṃ madhumantaṃ payasvantam |
indrāya tvābhimātighna indrāya tvā vasumate rudravata indrāya tvādityavate ||
agnaye tvā rāyaspoṣade viṣṇave tvā śyenāya tvā somabhṛte viṣṇave tvā ||
śvātrāḥ stha vṛtraturo rādhvaṃ gūrtā amṛtasya patnīḥ |
tā devīr devatremaṃ yajñaṃ dhattopahūtāḥ somasya pibata ||
yat te soma divi jyotir yat pṛthivyāṃ yad urā antarikṣe tenāsmai yajñapataya uru rāye kṛdhy adhi dhātre voco mā bhair mā saṃvikthā ūrjaṃ dhatsvorjam asmāsu dhehi dhiṣaṇe īḍite īḍethām ūrjaṃ dadhāthām ūrjam asmāsu dhattaṃ mā vāṃ hiṃsiṣaṃ māsmān yuvaṃ hiṃsiṣṭam
||1.3.3||vācaspataye pavasva vṛṣṇo aṃśubhyāṃ gabhastipūtaḥ ||
devo devānāṃ pavitram asi yeṣāṃ bhāgo 'si ||
madhumatīr nā iṣas kṛdhi svāṅkṛto 'sy urv antarikṣaṃ vīhi viśvebhya indriyebhyo divyebhyaḥ pārthivebhyo manas tvāṣṭu svāhā tvā subhava sūryāya devebhyas tvā marīcipebhyaḥ prāṇāya tvā yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā prāg apāg adharāg udag etās tvā diśā ādhāvantv amba nismara sam arir vidām
||1.3.4||tvāṣṭu : fn oertel, zur kapiṣṭhala-kaṭha-saṃhitā, p| 114
upayāmagṛhīto 'si ||
antar yacha maghavan pāhi somam uruṣya rāyaḥ sam iṣo yajasva ||
antas te dyāvāpṛthivī dadhāmy antar dadhāmy urv antarikṣam |
sajoṣā devair avaraiḥ paraiś cāntaryāme maghavan mādayasva ||
vāk tvāṣṭu svāhā tvā subhava sūryāya devebhyas tvā marīcipebhyo 'pānāya tvā
||1.3.5||ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ sahasraṃ te niyuto viśvavāra |
upo te andho madyam ayāmi yasya deva dadhiṣe pūrvapeyam ||
upayāmagṛhīto 'si vāyave tvā ||
indravāyū ime sutā upa prayobhir āgatam |
indavo vām uśanti hi ||
upayāmagṛhīto 'si vāyava indravāyubhyāṃ tvaiṣa te yoniḥ sajoṣobhyāṃ tvā
||1.3.6||ayaṃ vāṃ mitrāvaruṇā sutaḥ soma ṛtāvṛdhā |
mamed iha śrutaṃ havam ||
upayāmagṛhīto asi mitrāvaruṇābhyāṃ tvaiṣa te yonir ṛtāyubhyāṃ tvā
||1.3.7||yā vāṃ kaśā madhumaty aśvinā sūnṛtāvatī |
tayā yajñaṃ mimikṣatam ||
upayāmagṛhīto 'sy aśvibhyāṃ tvaiṣa te yonir mādhvībhyāṃ tvā
||1.3.8||upayāmagṛhito 'si devebhyas tvopayāmagṛhīto 'si viśvadevebhyas tvopayāmagṛhīto 'si viśvebhyas tvā devebhyaḥ ||
diteḥ putrāṇām aditer akāriṣam uruśarmaṇāṃ bṛhatāṃ varūthinām |
yeṣāṃ nāmāni vihitāni dhāmaśaś cittair yajanti bhuvanāya jīvase ||
upayāmagṛhīto 'si viṣṇos tvorukrame gṛhṇāmi viṣṇa urukramaiṣa te somas taṃ rakṣasva mā tvā dabhan duścakṣās te māvakśad ayaṃ vasuḥ purovasur vākpā vācaṃ me pātv ayaṃ vasur vidadvasuś cakṣuṣpāś cakṣur me pātv ayaṃ vasuḥ saṃyadvasuḥ śrotrapāḥ śrotraṃ me pātu
||1.3.9||ayaṃ venaś codayat pṛśnigarbhā jyotirjarāyū rajaso vimāne |
imam apāṃ saṅgame sūryasya śiśuṃ na viprā matibhī rihanti ||
upayāmagṛhīto 'si śaṇḍāya tvaiṣa te yonir vīratāyai tvā
||1.3.10||taṃ pratnathā pūrvathā viśvathemathā jyeṣṭharājaṃ barhiṣadaṃ svardṛśam |
pratīcīnaṃ vṛjanaṃ dohase girāśuṃ jayantam anu yāsu vardhase ||
upayāmagṛhīto 'si markāya tvaiṣa te yoniḥ prajābhyas tvā
||1.3.11||apanuttau śaṇḍāmarkau saha tena yaṃ dviṣmo 'chinnasya te deva soma dakṣasya rāyaspoṣasya suvīryasyābhirahītāraḥ syāma ||
tutho 'si janadhāyā devās tvā śukrapāḥ praṇayantu tutho 'si janadhāyā devās tvā manthipāḥ praṇayantv anādhṛṣṭāsi suvīrāḥ prajāḥ prajanayan parīhi suprajāḥ prajāḥ prajanayann abhiparīhi ||
indreṇa manyunā yujāvabādhe pṛtanyataḥ |
ghnatā vṛtrāny aprati ||
sañjagmānau divā pṛthivyā śukrau śukraśociṣau tau devau śukrāmanthinā āyur yajñe dhattam āyur yajñapatau pumāṃsaṃ garbham ādhattaṃ gavīṇyoḥ prāṇān paśuṣu yachataṃ śukrasyādhiṣṭhānam asi manthino 'dhiṣṭhānam asi nirastaḥ śaṇḍo nirasto markaḥ saha tena yaṃ dviṣmaḥ ||
yā prathamā saṃskṛtir yajñe asmin yaḥ paramo bṛhaspatiś cikitvān |
yo madhyamo varuṇo mitro agnis tasmā indrāya sutam ājuhota tasmai sūryāya sutam ājuhota
||1.3.12||ye devā divy ekādaśa stha pṛthivyām adhy ekādaśa stha |
apsukṣito mahinaikādaśa stha te devāso yajñam imaṃ juṣadhvam ||
devāso : fn emended| ed|: davāso|
upayāmagṛhīto 'sy āgrāyāṇo 'si svāgrāyaṇo jinva yajñaṃ jinva yajñapatim abhi savanāni pāhy atas tvā viṣṇuḥ pātu viśaṃ tvaṃ pāhīndriyeṇaiṣa te yonir viśvebhyas tvā devebhyaḥ
||1.3.13||upayāmagṛhīto 'si ||
indrāya tvā bṛhadvate vayasvata ukthāyuvam |
yat ta indra bṛhad vayas tasmai tvā viṣṇave tvā ||
eṣa te yonir indrāya tvopayāmagṛhīto 'si devebhyas tvā devāyuvaṃ gṛhṇāmi punarhavir asi devebhyas tvā devāyuvaṃ pṛṇacmi yajñasyāyuṣe
||1.3.14||mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaram ṛta ā jātam agnim |
kaviṃ samrājam atithiṃ janānām āsann ā pātraṃ janayanta devāḥ ||
upayāmagṛhīto 'si vaiśvānarāya tvā ||
dhruvo 'si dhruvakṣitir dhruvāṇāṃ dhruvatamo 'cyutānām acyutakṣittama eṣa te yonir vaiśvānarāya tvā ||
dhruvaṃ dhruveṇa haviṣā vaḥ somaṃ nayāmasi |
yathā naḥ sarvā ij janaḥ saṅgame sumanā asat ||
divi divyān dṛṃhāntarikṣe antarikṣyān pṛthivyāṃ pārthivān
||1.3.15||upayāmagṛhīto 'si madhave tvā mādhavāya tvā śukrāya tvā śucaye tvā nabhase tvā nabhasyāya tveṣāya tvorjāya tvā sahase tvā sahasyāya tvā tapase tvā tapasyāya tvā
||1.3.16||indrāgnī āgataṃ sutaṃ gīrbhir nabho vareṇyam |
asya pātaṃ dhiyeṣitā ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāgnibhyāṃ tvaiṣa te yonir indrāgnibhyāṃ tvā
||1.3.17||omāsaś carṣaṇīdhṛto viśve devāsā āgata |
dāśvāṃso dāśuṣaḥ sutam ||
upayāmagṛhīto 'si viśvebhyas tvā devebhya eṣa te yonir viśvebhyas tvā devebhyaḥ
||1.3.18||indra marutva iha pāhi somaṃ yathā śāryāte apibaḥ sutasya |
tava praṇītī tava śūra śarmann āvivāsanti kavayaḥ suyajñāḥ ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
||1.3.19||janiṣṭhā ugraḥ sahase turāya mandra ojiṣṭho bahulābhimānaḥ |
avardhann indraṃ marutaś cid atra mātā yad vīraṃ jajanaj janiṣṭham ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
||1.3.20||marutvantaṃ vṛṣabhaṃ vāvṛdhānam akavāriṃ divyaṃ śāsam indram |
viśvāsāham avase nūtanāyograṃ sahodām iha taṃ huve ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
||1.3.21||marutvaṃ indra vṛṣabho raṇāya pibā somam anuṣvadhaṃ madāya |
āsiñcasva jaṭhare madhva ūrmiṃ tvaṃ rājāsi pradivaḥ sutānām ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
||1.3.22||sajosā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahā śūra vidvān |
jahi śatrūṃr apa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
||1.3.23||mahaṃ indro ya ojasā parjanyo vṛṣṭimaṃ iva |
stomair vatsasya vāvṛdhe ||
upayāmagṛhīto 'si mahendrāya tvaiṣa te yonir mahendrāya tvā
||1.3.24||mahaṃ indro nṛvad ā carṣaṇiprā uta dvibarhā aminaḥ sahobhiḥ |
asmadryag vāvṛdhe vīryāyoruḥ pṛthuḥ sukṛtaḥ kartṛbhir bhūt ||
upayāmagṛhīto 'si mahendrāya tvaiṣa te yonir mahendrāya tvā
||1.3.25||kadā cana starīr asi nendra saścasi dāśuṣe |
upopen nu maghavan bhūyā in nu te dānaṃ devasya pṛcyate ||
upayāmagṛhīto 'sy ādityebhyas tvā ||
kadā cana prayuchasy ubhe nipāsi janmanī |
turīyāditya savanaṃ ta indriyam ātasthā amṛtaṃ divi ||
upayāmagṛhīto 'sy ādityebhyas tvā ||
yajño devānāṃ pratyetu sumnam ādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ |
ā vo 'rvācī sumatir vavṛtyād aṃhoś cid yā varivovittarāsat ||
ahaṃ parastād aham avastād ahaṃ viśvasya bhuvanasya rājā |
ahaṃ sūryam ubhayato dadarśa yad antarikṣaṃ tad u naḥ pitābhūt ||
unnambhaya pṛthivīṃ bhindhy ado divyaṃ nabhaḥ |
udno divyasya no dhātar īśāno viṣyā dṛtim
||1.3.26||adabdhebhiḥ savitaḥ pāyubhiṣ ṭvaṃ śivebhir adya paripāhi no vṛdhe |
hiraṇyajihvaḥ suvitāya navyase rakṣā mākir no aghaśamsa īśata ||
upayāmagṛhīto 'si sāvitro 'si janadhāyā jinva yajñaṃ jinva yajñapatim abhi savanāni pāhy atas tvā viṣṇuḥ pātu viśaṃ tvaṃ pāhīndriyeṇa
||1.3.27||upayāmagṛhīto 'si ||
suśarmāsi supratiṣṭhāno bṛhadukṣe namaḥ ||
eṣa te yonir viśvebhyas tvā devebhyaḥ
||1.3.28||upayāmagṛhīto 'si bṛhaspatisutasya ta inda indriyāvataḥ ||
patnīvantaṃ grahaṃ rādhyāsam ||
agnā3i patnīvā3nt sajūs tvaṣṭrā somaṃ piba
||1.3.29||upayāmagṛhīto 'si harir asi hāriyojano harivān haryoḥ sthātā stutastomasya te deva soma śastokthasyeṣṭayajuṣaḥ ||
harivato hāriyojanasya harivantaṃ grahaṃ rādhyāsam ||
haryor dhānā harivatīḥ sahasomā indrāya rayyai tvā poṣāya tvā
||1.3.30||agnā āyūṃṣi pavasā āsuvorjam iṣaṃ ca naḥ |
āre bādhasva duchunām ||
upayāmagṛhīto 'si agnaye tvāyuṣmata eṣa te yonir agnaye tvāyuṣmate
||1.3.31||ojas tad asya titviṣa ubhe yat samavartayat |
indraś carmeva rodasī ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvaujasvata eṣa te yonir indrāya tvaujasvate
||1.3.32||adṛśrann asya ketavo vi raśmayo janaṃ anu |
bhrājanto agnayo yathā ||
upayāmagṛhīto 'si sūryāya tvā bhrājasvata eṣa te yoniḥ sūryāya tvā bhrājasvate
||1.3.33||indram id dharī vahato 'pratidhṛṣṭaśavasam |
ṛṣīṇāṃ ca stutīr upa yajñaṃ ca mānuṣāṇām ||
upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā harivata eṣa te yonir indrāya tvā harivate
||1.3.34||upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmi rātaṃ devebhyo dakṣāya dakṣavṛdham agnihvarebhyas tvā ṛtāyubhyā indrajyeṣṭhebhyo varuṇarājabhyo vātāpibhyaḥ parjanyātmabhyaḥ pṛthivyai tvāntarikṣāya tvā dive tvādbhyas tvauṣadhībhyo vanaspatibhyas tvā prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tvā sate tvāsate tvā bhūtāya tvā bhavyāya tvā yena prajā achidrā ajāyanta tasmai tvā prajāpataye viśvakarmaṇe viśvavyacase vibhūdāvne vibhuṃ bhāgaṃ juhomi svāhā ||
tisro jihvasya samidhaḥ parijmano 'gner akṛṇvann uśijo amṛtyave |
tāsām ekām adadhur martye bhujaṃ lokam u dve upa jāmī īyatuḥ
||1.3.35||agniḥ prātaḥ savanāt pātv asmān vaiśvānaro viśvaśrīr viśvaśambhūḥ |
sa naḥ pāvako draviṇaṃ dadhātv āyuṣmantaḥ sahabhakṣāḥ syāma ||
agnaye tvā pravṛhāmi gāyatreṇa chandasendrāya tvā pravṛhāmi traiṣṭubhena chandasādityebhyas tvā pravṛhāmi jāgatena chandasā reśīnāṃ tvā patmann ādhūnomi māndānāṃ tvā patmann ādhūnomi bhandanānāṃ tvā patmann ādhūnomi pūtanānāṃ tvā patmann ādhūnomi pastyānāṃ tvā patmann ādhūnomi mādhvīnāṃ tvā patmann ādhūnomi madughānāṃ tvā patmann ādhūnomi devayānīnāṃ tvā patmann ādhūnomy upayāmagṛhīto 'si śukraṃ tvā śukra śukrāya gṛhṇāmy ahno rūpe sūryasya raśmiṣu ||
ā samudrā acucyavur divo dhārā asaścata ||
kakubhaṃ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhad vasūnām ādhītau rudrāṇāṃ karmann ādityānāṃ cetasīndrāya tvā vibhūvase juhomy uśik tvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasāgner dhāmopehi vaśī tvaṃ deva soma traiṣṭubhena chandasendrasya dhāmopehy asmatsakhā deva soma jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānāṃ priyaṃ pāthā upehi
||1.3.36||ud u tyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ |
dṛśe viśvāya sūryam ||
citraṃ devānām udagād anīkaṃ cakṣur mitrasya varuṇasyāgneḥ |
āprā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ sūrya ātmā jagatas tasthuṣaś ca ||
dyāṃ gacha svar gacha rūpaṃ vo rūpeṇābhyemi vayasā vayas tutho vo viśvavedā vibhajatu varṣiṣṭhe adhi nāke pṛthivyāḥ ||
etat te agne rādha eti somacyutaṃ tan mitrasya pathā naya ||
ayaṃ no agnir varivas kṛṇotv ayaṃ mṛdhaḥ pura etu prabhindan |
ayaṃ śatrūn jayatu jarhṛṣāṇo 'yaṃ vājaṃ jayatu vājasātau ||
ṛtasya pathā preta candradakṣiṇā brāhmaṇam adya ṛdhyāsaṃ pitṛmantaṃ paitṛmatyam ṛṣim ārṣeyaṃ sudhātudakṣiṇam ||
vi svaḥ paśya vyantarikṣaṃ yatasva sadasyair asmadrātā madhumatīr devatrā gachata pradātāram āviśatānavahāyāsmān devagānena pathā sukṛtāṃ loke sīdata tan naḥ saṃskṛtam
||1.3.37||dhātā rātiḥ savitedaṃ juṣantāṃ prajāpatir varuṇo mitro agniḥ |
viṣṇus tvaṣṭā prajayā saṃrarāṇo yajamānāya draviṇaṃ dadhātu ||
sam indra no manasā neṣi gobhiḥ saṃ sūribhir harivaḥ saṃ svastyā |
saṃ brahmaṇā devakṛtaṃ yad asti saṃ devānāṃ sumatau yajñiyānām ||
saṃ varcasā payasā saṃ tanūbhir aganmahi manasā saṃ śivena |
tvaṣṭā sudatro vidadhātu rāyo 'nu no mārṣṭu tanvo yad viriṣṭam ||
sugā vo devāḥ sadanā kṛṇomi ya ājagmedaṃ savanaṃ juṣāṇāḥ |
jakṣivāṃsaḥ papivāṃsaś ca viśve 'sme dhatta vasavo vasūni ||
yān āvaha uśato deva devāṃs tān preraya sve agne sadhasthe |
vahamānā bharamāṇā havīṃṣy asuṃ gharmaṃ divam ātiṣṭhatānu ||
yad adya tvā prayati yajñe asminn agne hotāram avṛṇīmahīha |
ṛdhag ayāḍ ṛdhag utāśamiṣṭa vidvān prajānann upayāhi yajñam ||
yajña yajñaṃ gacha yajñapatiṃ gacha svaṃ yoniṃ gacha svāhaiṣa te yajño yajñapate sahasūktavākaḥ suvīras tena sambhava bhrājaṃ gacha devā gātuvido gātuṃ vittvā gātum ita manasaspate sudhātv imaṃ yajñaṃ divi deveṣu vāte dhāḥ svāhā
||1.3.38||uruṃ hi rājā varuṇaś cakāra sūryāya panthām anvetavā u |
apade pādā pratidhātave 'kar utāpavaktā hṛdayāvidhaś cit ||
śataṃ te rājan bhiṣajaḥ sahasram urvī gabhīrā sumatiṣ ṭe astu ||
āre bādhasva nirṛtiṃ parācaiḥ kṛtaṃ cid enaḥ pramumugdhy asmat ||
agner anīkam apa āviveśāpāṃ napāt pratirakṣad asuryān ||
damedame samidhaṃ yakṣy agne prati te jihvā ghṛtam uccaraṇyat ||
samudre te hṛdayam apsv antaḥ saṃ tvā viśantv oṣadhīr utāpaḥ |
yajñasya te yajñapate sūktoktau namovāke vidhema || svāhāvabhṛtha nicuṅkuṇa nicerur asi nicuṅkuṇo gṛhaṃ gṛho 'va no devair devakṛtam eno yakṣy ava martyair martyakṛtaṃ cikitvān uror ā no deva riṣas pāhy apsu dhautasya te deva soma nṛbhiḥ ṣṭutasya yas te gosanir bhakṣo yo aśvasanis tasya tā upahūtā upahūtasya bhakṣayāmi vicṛtto varuṇasya pāśaḥ pratyasto varuṇasya pāśo namo varuṇasya pāśāyonnetar vasīyo nā unnayābhi ||
udut te madhumattamā giraḥ stomāsa īrate |
satrājito dhanasā akṣitotayo vājayanto rathā iva ||
kaṇvā iva bhṛgavaḥ sūryā iva viśvam id dhitam ānaśuḥ |
udeta prajām uta varco dadhānā yuṣmān rāya uta yajñā asaścata ||
gāyatraṃ chando anu saṃrabhadhvam athā syāta surabhayo gṛheṣu |
edho 'sy edhiṣīmahi samid asi samedhiṣīmahi ||
apo adyānvacāriṣaṃ rasena samasṛkṣmahi |
payasvān agnā āgamaṃ taṃ mā saṃsṛja varcasā
||1.3.39||