imāṃ gaṃdhavatīṃ puṇyāṃ purīṃ vāyorvilokaya
gaṇāvūcatuḥ
imāṃ gaṃdhavatīṃ puṇyāṃ purīṃ vāyorvilokaya ||
vāruṇyā uttare bhāge mahābhāgyanidhe dvija
||1||इमां गंधवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय ॥
वारुण्या उत्तरे भागे महाभाग्यनिधे द्विज
asyāṃ prabhaṃjano nāma jagatprāṇodigīśvaraḥ ||
ārādhya śrīmahādevaṃ dikpālatvamavāptavān
||2||अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः ॥
आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्
purā kaśyapadāyādaḥ pūtātmeti ca viśrutaḥ ||
dhūrjaṭe rājadhānyāṃ sa cacāra vipulaṃ tapaḥ
||3||पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः ॥
धूर्जटे राजधान्यां स चचार विपुलं तपः
vārāṇasyāṃ mahābhāgo varṣāṇāmayutaṃ śatam ||
sthāpayitvā mahāliṃgaṃ pāvanaṃ pavaneśvaram
||4||वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् ॥
स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्
yasya darśanamātreṇa pūtātmā jāyate naraḥ ||
pāpakaṃcukamutsṛjya sa vasetpāvane pure
||5||यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः ॥
पापकंचुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे
tatastasyogratapasā tapasāphaladaḥ śivaḥ ||
āvirāsīttato liṃgājjyotīrūpo maheśvaraḥ
||5||ततस्तस्योग्रतपसा तपसाफलदः शिवः ॥
आविरासीत्ततो लिंगाज्ज्योतीरूपो महेश्वरः
uvāca ca prasannātmā karuṇāmṛtasāgaraḥ ||
uttiṣṭhottiṣṭha pūtātmanvaraṃ varaya suvrata
||7||उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः ॥
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन्वरं वरय सुव्रत
anena tapasogreṇa liṃgasyārādhanena ca ||
tavādeyaṃ na pūtātmaṃstrailokye sacarācare
||8||अनेन तपसोग्रेण लिंगस्याराधनेन च ॥
तवादेयं न पूतात्मंस्त्रैलोक्ये सचराचरे
pūtātmovāca
devadevamahādeva devānāmabhayaprada ||
brahmanārāyaṇeṃdrādi sarvadevapadaprada
||9||देवदेवमहादेव देवानामभयप्रद ॥
ब्रह्मनारायणेंद्रादि सर्वदेवपदप्रद
vedāstvāṃ na ca viṃdaṃti kimātmaka iti prabho ||
prāptāḥ śatapathatvaṃ ca netinetītivādinaḥ
||10||वेदास्त्वां न च विंदंति किमात्मक इति प्रभो ॥
प्राप्ताः शतपथत्वं च नेतिनेतीतिवादिनः
brahmaviṣṇvopi girāṃ gocaro na ca vākpateḥ ||
pramatheśaṃ kathaṃ stotuṃ mādṛśaḥ prabhavetprabho
||11||ब्रह्मविष्ण्वोपि गिरां गोचरो न च वाक्पतेः ॥
प्रमथेशं कथं स्तोतुं मादृशः प्रभवेत्प्रभो
prasahya pramimīteśa bhaktirmāṃstutikarmaṇi ||
karomi kiṃ jagannātha na vaśyānīṃdriyāṇi me
||12||प्रसह्य प्रमिमीतेश भक्तिर्मांस्तुतिकर्मणि ॥
करोमि किं जगन्नाथ न वश्यानींद्रियाणि मे
viśvaṃ tvaṃ nāsti vai bhedastvamekaḥ sarvago yataḥ ||
stutyaṃ stotā stutistvaṃ ca saguṇo nirguṇo bhavān
||13||विश्वं त्वं नास्ति वै भेदस्त्वमेकः सर्वगो यतः ॥
स्तुत्यं स्तोता स्तुतिस्त्वं च सगुणो निर्गुणो भवान्
sargātpurā bhavāneko rūpanāma vivarjitaḥ ||
yoginopi na te tattvaṃ viṃdaṃti paramārthataḥ
||14||सर्गात्पुरा भवानेको रूपनाम विवर्जितः ॥
योगिनोपि न ते तत्त्वं विंदंति परमार्थतः
yadaikalo na śaknoṣi raṃtuṃ svairacara prabho ||
tadicchā tavayotpannā sevyā śaktirabhūttava
||15||यदैकलो न शक्नोषि रंतुं स्वैरचर प्रभो ॥
तदिच्छा तवयोत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव
tvameko dvitvamāpannaḥ śivaśaktiprabhedataḥ ||
tvaṃ jñānarūpo bhagavānsvecchā śaktisvarūpiṇī
||16||त्वमेको द्वित्वमापन्नः शिवशक्तिप्रभेदतः ॥
त्वं ज्ञानरूपो भगवान्स्वेच्छा शक्तिस्वरूपिणी
ubhābhyāṃ śivaśaktibhyā yuvābhyāṃ nijalīlayā ||
utpāditā kriyāśaktistataḥ sarvamidaṃ jagat
||17||उभाभ्यां शिवशक्तिभ्या युवाभ्यां निजलीलया ॥
उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततः सर्वमिदं जगत्
jñānaśaktirbhavānīśa icchāśaktirumā smṛtā ||
kriyāśaktiridaṃ viśvamasya tvaṃ kāraṇaṃ tataḥ
||18||ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता ॥
क्रियाशक्तिरिदं विश्वमस्य त्वं कारणं ततः
dakṣiṇāṃgaṃ tava vidhirvāmāṃgaṃ tava cācyutaḥ ||
caṃdrasūryāgninetrastvaṃ tvanniḥśvāsaḥ śrutitrayam
||19||दक्षिणांगं तव विधिर्वामांगं तव चाच्युतः ॥
चंद्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम्
tvatsvedādaṃbunidhayastava śrotraṃ samīraṇaḥ ||
bāhavaste daśadiśo mukhaṃ te brāhmaṇāḥ smṛtāḥ
||20||त्वत्स्वेदादंबुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः ॥
बाहवस्ते दशदिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः
rājanyavaryāste bāhu vaiśyā ūrusamudbhavāḥ ||
padbhyāṃ śūdrastaveśāna keśāste jaladāḥ prabho
||21||राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः ॥
पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो
tvaṃ puṃ prakṛtirūpeṇa brahmāṃḍamasṛjaḥ purā ||
madhye brahmāṃḍamakhilaṃ viśvametaccarācaram
||22||त्वं पुं प्रकृतिरूपेण ब्रह्मांडमसृजः पुरा ॥
मध्ये ब्रह्मांडमखिलं विश्वमेतच्चराचरम्
atastvatto na manye'haṃ kiṃcidbhinnaṃ jaganmaya ||
tvayi sarvāṇi bhūtāni sarvabhūtamayo bhavān
||23||अतस्त्वत्तो न मन्येऽहं किंचिद्भिन्नं जगन्मय ॥
त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतमयो भवान्
namastubhyaṃ namastubhyaṃ namastu'bhyaṃ namonamaḥ ||
ayameva varo nātha tvayi me'stu sthirā matiḥ
||24||नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुऽभ्यं नमोनमः ॥
अयमेव वरो नाथ त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः
ityuktavati deveśa stasminpūtātmani prabhuḥ ||
svamūrtitvaṃ samāropya dikpālapadamādadhe
||25||इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः ॥
स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे
sarvago mama rūpeṇa sarvatattvāvabodhakaḥ ||
sarveṣāmāyuṣorūpaṃ bhavāneva bhaviṣyati
||26||सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः ॥
सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति
tava liṃgamidaṃ divyaṃ ye drakṣyaṃtīha mānavāḥ ||
sarvabhogasamṛddhāste tvallokasukhabhāginaḥ
||27||तव लिंगमिदं दिव्यं ये द्रक्ष्यंतीह मानवाः ॥
सर्वभोगसमृद्धास्ते त्वल्लोकसुखभागिनः
pavamāneśvaraṃ liṃgaṃ madhye janmasakṛnnaraḥ ||
yathoktavidhinā pūjya sugaṃdhasnapanādibhiḥ
||28||पवमानेश्वरं लिंगं मध्ये जन्मसकृन्नरः ॥
यथोक्तविधिना पूज्य सुगंधस्नपनादिभिः
sugaṃdhacaṃdanaiḥ puṣpairmama loke mahīyate ||
jyeṣṭheśātpaścimebhāge vāyukuṃḍottareṇa tu
||29||सुगंधचंदनैः पुष्पैर्मम लोके महीयते ॥
ज्येष्ठेशात्पश्चिमेभागे वायुकुंडोत्तरेण तु
pāvamānaṃ samārādhya pūto bhavati tatkṣaṇāt ||
iti dattvā varāndevastasmim̐lliṃge layaṃ yayau
||30||पावमानं समाराध्य पूतो भवति तत्क्षणात् ॥
इति दत्त्वा वरान्देवस्तस्मिँल्लिंगे लयं ययौ
gaṇāvūcatuḥ
iti gaṃdhavatī puryāḥ svarūpaṃ te nirūpitam ||
tasyāḥ prācyāṃ kuberasya śrīmatyeṣālakāpurī
||31||इति गंधवती पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम् ॥
तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी
śaṃbhoḥ sakhitvamāpede nāthosyā bhaktiyogataḥ ||
nidhīnāṃ padmamukhyānāṃ dātā bhoktā harārcanāt
||32||शंभोः सखित्वमापेदे नाथोस्या भक्तियोगतः ॥
निधीनां पद्ममुख्यानां दाता भोक्ता हरार्चनात्
śivaśarmovāca
kosau kasya punaḥ kīdṛgbhaktirasya sadāśive ||
yayā sakhitvamāpanno devadevasyadhūrjaṭeḥ
||33||कोसौ कस्य पुनः कीदृग्भक्तिरस्य सदाशिवे ॥
यया सखित्वमापन्नो देवदेवस्यधूर्जटेः
iti śrotuṃ mama manaḥ śrutigocaratāṃ gatam ||
yuvayorvāksudhāsvāda medurodaramaṃtharam
||34||इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् ॥
युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्
gaṇāvūcatuḥ
śivaśarmanmahāprājña pariśuddheṃdriyeśvara ||
sutīrthakṣālitāśeṣajanmajātamahāmala
||35||शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर ॥
सुतीर्थक्षालिताशेषजन्मजातमहामल
suhṛdi premasaṃpanne tvayyanudyaṃ na kiṃcana ||
sādhubhiḥ saha saṃvādaḥ sarvaśreyo'bhivṛddhaye
||36||सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन ॥
साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयोऽभिवृद्धये
āsītkāṃpilyanagare somayājikulodbhavaḥ ||
dīkṣito yajñadattākhyo yajñavidyāviśāradaḥ
||37||आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः ॥
दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः
vedavedāṃgavedārthānvedoktācāracaṃcuraḥ ||
rājamānyo bahudhano vadānyaḥ kīrtibhājanam
||38||वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः ॥
राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम्
agniśuśrūṣaṇarato vedādhyayanatatparaḥ ||
tasya putro guṇanidhiścaṃdrabiṃbasamākṛtiḥ
||39||अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः ॥
तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चंद्रबिंबसमाकृतिः
kṛtopanayanaḥ sotha vidyāṃ jagrāha bhūriśaḥ ||
atha pitrānabhijñāto dyūtakarmarato'bhavat
||40||कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः ॥
अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत्
ādāyādāya bahuśo dhanaṃ mātuḥ sakāśataḥ ||
dadāti dyūtakārebhyo maitrī taiśca cakāra saḥ
||41||आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः ॥
ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्री तैश्च चकार सः
saṃtyakta brāhmaṇācāraḥ saṃdhyāsnānaparāṅmukhaḥ ||
niṃdako vedaśāstrāṇāṃ devabrāhmaṇaniṃdakaḥ
||42||संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः ॥
निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः
smṛtyācāravihīnastu gītavādyavinodabhāk ||
naṭapākhaṃḍibhaṃḍaiśca baddhapremaparaṃparaḥ
||43||स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् ॥
नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः
preritopi jananyā sa na yāti pituraṃtikam ||
gṛhakāryāṃtaravyagro dīkṣito dīkṣitāyinīm
||44||प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम् ॥
गृहकार्यांतरव्यग्रो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्
yadā yadaiva tāṃ pṛcchedayeguṇanidhiḥ sutaḥ ||
na dṛśyate mayā gehe kva yāti vidadhāti kim
||45||यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः ॥
न दृश्यते मया गेहे क्व याति विदधाति किम्
tadā tadeti sā brūyādidānīṃ sa bahirgataḥ ||
snātvā samarcya vai devānetāvaṃtamanehasam
||46||तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः ॥
स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्
adhītyādhyayanārthaṃ sa dvitrairmitraiḥ samaṃ yayau ||
ekaputreti tanmātā pratārayati dīkṣitam
||47||अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ ॥
एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्
na tatkarma ca tadvṛttaṃ kiṃcidvetti sa dīkṣitaḥ ||
sa ca keśāṃtakarmāsya kṛtvā varṣe'tha ṣoḍaśe
||48||न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः ॥
स च केशांतकर्मास्य कृत्वा वर्षेऽथ षोडशे
gṛhyoktena vidhānena pāṇigrāhamakārayat ||
pratyahaṃ tasya jananī sutaṃ guṇanidhiṃ mṛdu
||49||गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् ॥
प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु
śāsti snehārdrahṛdayā krodhanaste pitetyalam ||
yadi jñāsyati te vṛttaṃ tvāṃ ca māṃ tāḍayiṣyati
||50||शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् ॥
यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति
ācchādayāmi te nityaṃ pituragre kuceṣṭitam ||
lokamānyosti te tātaḥ sadācārairna vai dhanaiḥ
||51||आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् ॥
लोकमान्योस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः
brāhmaṇānāṃ dhanaṃ putra sadvidyā sādhusaṃgamaḥ ||
sacchrotriyāstvanūcānā dīkṣitāḥ somayājinaḥ
||52||ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः ॥
सच्छ्रोत्रियास्त्वनूचाना दीक्षिताः सोमयाजिनः
iti rūḍhimiha prāptāstava pūrvapitāmahāḥ ||
tyaktvā durvṛttasaṃsargaṃ sādhusaṃgarato bhava
||53||इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः ॥
त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव
sadvidyā sumano dhehi brāhmaṇācāramācara ||
tavānurūpārūpeṇa vayasākulaśīlataḥ
||54||सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर ॥
तवानुरूपारूपेण वयसाकुलशीलतः
ūnaviṃśatiko'si tvameṣā ṣoḍaśavārṣikī ||
tava patnī guṇanidhe sādhvī madhurabhāṣiṇī
||55||ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी ॥
तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी
etāṃ saṃvṛṇu sadvṛttāṃ pitṛbhaktiyutā bhava ||
śvaśuropi hi te mānyaḥ sarvatra guṇaśīlataḥ
||56||एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव ॥
श्वशुरोपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः
tato'patrapase kiṃ na tyaja durvṛttatāṃ śiśo ||
mātulāste'tulāḥ putra vidyāśīlakulādibhiḥ
||57||ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो ॥
मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः
tebhyopi na bibheṣi tvaṃ śuddhosyubhaya vaṃśataḥ ||
paśyaitānprativeśmasthānbrāhmaṇānāṃ kumārakān
||58||तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः ॥
पश्यैतान्प्रतिवेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान्
gṛhepi śiṣyānpaśyaitānpituste vinayocitān ||
rājāpi śroṣyati yadā tava duśceṣṭitaṃ suta
||59||गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान् ॥
राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत
śraddhāṃ vihāya te tāte vṛttilopaṃ kariṣyati ||
bālaceṣṭitamevaitadvadaṃtyadyāpi te janāḥ
||60||श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति ॥
बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः
anaṃtaraṃ hasiṣyaṃti yuktaṃ dīkṣitatāstviti ||
sarvepyākṣārayiṣyaṃti tava vipraṃ ca māṃ ca vai
||61||अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति ॥
सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव विप्रं च मां च वै
mātuścaritraṃ tanayo dhatte durbhāṣaṇairiti ||
pitā pitena pāpīyāñcchrutismṛtipathīnakim
||62||मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति ॥
पिता पितेन पापीयाञ्च्छ्रुतिस्मृतिपथीनकिम्
tadaṃghrilīnamanaso mama sākṣī maheśvaraḥ ||
na cartusnātayāpīha mukhaṃ duṣṭasya vīkṣitam
||63||तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः ॥
न चर्तुस्नातयापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम्
aho balīyānsavidhiryena jātā bhavāniti ||
pratikṣaṇaṃ jananyeti śikṣyamāṇotidurmadaḥ
||64||अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति ॥
प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मदः
na tatyāja ca taddharmaṃ durbodho vyasanī yataḥ ||
mṛgayā madya paiśunya veśyācauryadurodaraiḥ
||65||न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः ॥
मृगया मद्य पैशुन्य वेश्याचौर्यदुरोदरैः
sapāradārairvyasanairebhiḥ kotra na khaṃḍitaḥ ||
yadyanmadhye gṛhe paśyettattannītvā sudurmatiḥ
||66||सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः ॥
यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः
arpayeddyūtakārāṇāṃ sakupyaṃ vasanādikam ||
navaratnamayīṃ mātuḥ karataḥ piturūrmikāma
||67||अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम् ॥
नवरत्नमयीं मातुः करतः पितुरूर्मिकाम
svapaṃtyāstvekadā''dāya durodarikare'rpayat ||
ekadā gacchatā rājabhavanānnijamudrikā
||68||स्वपंत्यास्त्वेकदाऽऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत् ॥
एकदा गच्छता राजभवनान्निजमुद्रिका
dīkṣitena parijñātā daivāddyūtakṛtaḥ kare ||
uvāca dīkṣitastaṃ ca kuto labdhā tvayormikā ||
pṛṣṭastenātha nirbaṃdhādasakṛtpratyuvāca kim
||69||दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे ॥
उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका ॥
पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्
mamākṣipasi viproccaiḥ kiṃ mayā caurya karmaṇā ||
labdhā mudrā tvadīyena putreṇaiṣā mamārpitā
||70||ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा ॥
लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैषा ममार्पिता
mama māturhi pūrve dyurjitvānīto hi śāṭakaḥ ||
na kevalaṃ mamāpyetadaṃgulīyaṃ samarpitam
||71||मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः ॥
न केवलं ममाप्येतदंगुलीयं समर्पितम्
anyeṣāṃ dyūtakartṛṇāṃ bhūri tenārpitaṃ vasu ||
ratnakupyadukūlāni bhṛṃgāruprabhṛtīni ca
||72||अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु ॥
रत्नकुप्यदुकूलानि भृंगारुप्रभृतीनि च
bhājanāni vicitrāṇi kāṃsya tāmramayāni ca ||
nagnīkṛtyaprati dinaṃ baddhyaṃte dyūtakāribhiḥ
||73||भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च ॥
नग्नीकृत्यप्रति दिनं बद्ध्यंते द्यूतकारिभिः
na tena sadṛśaḥ kaścidākṣiko bhūmimaṃḍale ||
adya yāvattvayā vipra durodaraśiromaṇiḥ
||74||न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले ॥
अद्य यावत्त्वया विप्र दुरोदरशिरोमणिः
kathaṃ nājñāyi tanayo 'vinayānayakovidaḥ ||
iti śrutvā trapābhāra vinamratarakaṃdharaḥ
||75||कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः ॥
इति श्रुत्वा त्रपाभार विनम्रतरकंधरः
prāvṛtya vāsasā mauliṃ prāviśannijamaṃdiram ||
mahāpativratāmāsya patnīṃ provāca tāmatha
||76||प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम् ॥
महापतिव्रतामास्य पत्नीं प्रोवाच तामथ
dīkṣitāyini kutrāsi kva te guṇanidhiḥ sutaḥ ||
atha tiṣṭhatu kiṃ tena kva sā mama śubhormikā
||77||दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः ॥
अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका
aṃgodvartana kāle yā tvayā meṃ'gulito hṛtā ||
navaratnamayīṃ śīghraṃ tāmānīya prayaccha me
||78||अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता ॥
नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे
iti śrutvātha tadvākyaṃ bhītā sā dīkṣitāyinī ||
provāca sā tu mādhyāhnīṃ kriyāṃ niṣpādayatvatha
||79||इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी ॥
प्रोवाच सा तु माध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्वथ
vyagrāsmi devapūjārthamupahārādi karmaṇi ||
samayoyamatikrāmedatithīnāṃ priyātithe
||80||व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि ॥
समयोयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे
idānīmeva pakvānnakaraṇavyagrayā mayā ||
sthāpitā bhājane kvāpi vismṛteti na vedmyaham
||81||इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया ॥
स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्
dīkṣita uvāca
haṃho satputrajanani nityaṃ satyaprabhāṣiṇi ||
yadāyadā tvāṃ saṃpṛcche tanayaḥ kva gatastviti
||82||हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि ॥
यदायदा त्वां संपृच्छे तनयः क्व गतस्त्विति
tadātadeti tvaṃ brūyā nāthedānīṃ sa nirgataḥ ||
adhītyādhyayanārthaṃ ca dvitrairmitraiḥ sayugbahiḥ
||83||तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः ॥
अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सयुग्बहिः
kutastvacchāṭakaḥ patni māṃjiṣṭho yo mayā'rpitaḥ ||
laṃbate vastradhānyāṃyastathyaṃ brūhi bhayaṃ tyaja
||84||कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः ॥
लंबते वस्त्रधान्यांयस्तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज
sāṃprataṃ nekṣyate sopi bhṛṃgārurmaṇimaṃḍitaḥ ||
paṭṭasūtramayīsāpi tripaṭī kva nṛpārpitā
||85||सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः ॥
पट्टसूत्रमयीसापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता
kva dākṣiṇātyaṃ tatkāṃsyaṃ gauḍī tāmraghaṭī kva sā ||
nāgadaṃtamayī sā kva sukhakautukamaṃcikā
||86||क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा ॥
नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुकमंचिका
kva sā parvatadeśīyā caṃdrakāṃtaśilodbhavā ||
dīpikā vyagrahastāgrā sālaṃkṛcchālabhaṃjikā
||87||क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा ॥
दीपिका व्यग्रहस्ताग्रा सालंकृच्छालभंजिका
kiṃ bahūktena kulaje tubhyaṃ kupyāmyahaṃ vṛthā ||
tadābhyavahariṣyehamupayaṃsyāmyahaṃ yadā
||88||किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा ॥
तदाभ्यवहरिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा
anapatyosmi tenāhaṃ duṣṭena kuladūṣiṇā ||
uttiṣṭhānaya darbhāṃbu tasmai dadyāṃ tilāṃjalim
||89||अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा ॥
उत्तिष्ठानय दर्भांबु तस्मै दद्यां तिलांजलिम्
aputratvaṃ varaṃ nṛṇāṃ kuputrātkulapāṃsanāt ||
tyajedekaṃ kulasyārthe nītireṣā sanātanī
||90||अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् ॥
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी
snātvā nityavidhiṃ kṛtvā tasminnevāhnikasyacit ||
śrotriyasya sutāṃ prāpya pāṇiṃ jagrāha dīkṣitaḥ
||91||स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित् ॥
श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः
śrutvā tathā sa vṛttāṃtaṃ prāktanaṃ svaṃ viniṃdya ca ||
kāṃciddiśaṃ samālocya niryayau dīkṣitāṃgajaḥ
||92||श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च ॥
कांचिद्दिशं समालोच्य निर्ययौ दीक्षितांगजः
ciṃtāmavāpa mahatīṃ kva yāmi karavāṇi kim ||
nāhamabhyastavidyosmi na caivāsti dhanosmyaham
||93||चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् ॥
नाहमभ्यस्तविद्योस्मि न चैवास्ति धनोस्म्यहम्
deśāṃtare hyasti dhanaḥ sadvidyaḥ sukhamedhate ||
bhayamasti dhane caurātsavidyaḥ sarvato'bhayaḥ
||94||देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते ॥
भयमस्ति धने चौरात्सविद्यः सर्वतोऽभयः
yāyajūke kule janma kvakva me vyasanaṃ tathā ||
aho balīyānsa vidhirbhāvikarmānusaṃdhayet
||95||यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा ॥
अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्
bhikṣituṃ nādhigacchāmi na me paricitaḥ kvacit ||
na ca pārśve dhanaṃ kiṃcitkimatra śaraṇaṃ bhavet
||96||भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित् ॥
न च पार्श्वे धनं किंचित्किमत्र शरणं भवेत्
sadābhyudite bhānau prasūrme mṛṣṭabhojanam ||
dadyādadyātra kaṃ yāce yāceha jananī na me
||97||सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम् ॥
दद्यादद्यात्र कं याचे याचेह जननी न मे
iti ciṃtayatastasya bhānurastācalaṃ gataḥ ||
etasminneva samaye kaścinmāheśvaro naraḥ
||98||इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः ॥
एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः
mahopahārānādāya nagarādbahirabhyagāt ||
samabhyarcitumīśānaṃ śivarātrāvupoṣitaḥ
||99||महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात् ॥
समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः
pakvānnagaṃdhamāghrāya kṣudhitaḥ sa tamanvagāt ||
idamannaṃ mayā grāhyaṃ śivāyopaskṛtaṃ niśi
||100||पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् ॥
इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपस्कृतं निशि
ityāśāmavalaṃbyātha dvāri śaṃbhorupāviśat ||
dadarśa ca mahāpūjāṃ tena bhaktena nirmitām
||1||इत्याशामवलंब्याथ द्वारि शंभोरुपाविशत् ॥
ददर्श च महापूजां तेन भक्तेन निर्मिताम्
vidhāya nṛtyagītādi bhaktāḥ suptāḥ kṣaṇaṃ yadā ||
naivedyaṃ sa tadā''dātuṃ garbhāgāraṃ viveśa ha
||2||विधाय नृत्यगीतादि भक्ताः सुप्ताः क्षणं यदा ॥
नैवेद्यं स तदाऽऽदातुं गर्भागारं विवेश ह
dīpaṃ maṃdaprabhaṃ dṛṣṭvā pakvānnāvekṣaṇāya saḥ ||
nijacailāṃcalādvartiṃ dattvā samudadīpayat
||3||दीपं मंदप्रभं दृष्ट्वा पक्वान्नावेक्षणाय सः ॥
निजचैलांचलाद्वर्तिं दत्त्वा समुददीपयत्
tataḥ pakkānnamādāya tvaritaṃ gacchato bahiḥ ||
tasya pādatalāghātātprasuptaḥ kopyabudhyata
||4||ततः पक्कान्नमादाय त्वरितं गच्छतो बहिः ॥
तस्य पादतलाघातात्प्रसुप्तः कोप्यबुध्यत
koyaṃkoyaṃ tvarāpannaścoroyaṃ gṛhyatāmiti ||
yāvadbhūyātsamāgatya tāvatsa purarakṣakaiḥ
||5||कोयंकोयं त्वरापन्नश्चोरोयं गृह्यतामिति ॥
यावद्भूयात्समागत्य तावत्स पुररक्षकैः
palāyamāno nihataḥ kṣaṇātpaṃcatvamāgataḥ ||
abhakṣayacca naivedyaṃ bhāvipuṇyabalānna saḥ
||6||पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः ॥
अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः
atha baddhaḥ samāgatya pāśamudgarapāṇibhiḥ ||
ninīṣubhiḥ sayaminīṃ yāmaiḥ sa vikaṭairbhaṭaiḥ
||7||अथ बद्धः समागत्य पाशमुद्गरपाणिभिः ॥
निनीषुभिः सयमिनीं यामैः स विकटैर्भटैः
tāvatpāriṣadāḥ prāptāḥ kiṃkiṇījālamālitam ||
divyaṃvimānamādāya taṃ netuṃ śūlapāṇayaḥ
||8||तावत्पारिषदाः प्राप्ताः किंकिणीजालमालितम् ॥
दिव्यंविमानमादाय तं नेतुं शूलपाणयः
śaṃbhorgaṇānsamālokya bhītaistairyamakiṃkaraiḥ ||
avādipraṇatairitthaṃ durvṛttoyaṃ gaṇā dvijaḥ
||9||शंभोर्गणान्समालोक्य भीतैस्तैर्यमकिंकरैः ॥
अवादिप्रणतैरित्थं दुर्वृत्तोयं गणा द्विजः
kulācārapratīpoyaṃ pitrorvākyaparāṅmukhaḥ ||
satyaśaucaparibhraṣṭaḥsaṃdhyāsnānavivarjitaḥ
||110||कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः ॥
सत्यशौचपरिभ्रष्टःसंध्यास्नानविवर्जितः
āstāṃ dūre'sya karmāṇi śivanirmālyahārakaḥ ||
pratyakṣato'tra vīkṣadhvamaspṛśyoyaṃ bhavādṛśām
||11||आस्तां दूरेऽस्य कर्माणि शिवनिर्माल्यहारकः ॥
प्रत्यक्षतोऽत्र वीक्षध्वमस्पृश्योयं भवादृशाम्
śivanirmālyabhoktāraḥ śivanirmālyalaṃghakāḥ(?) ||
śivanirmālyadātāraḥ sparśasteṣāṃ hyapuṇyakṛt
||12||शिवनिर्माल्यभोक्तारः शिवनिर्माल्यलंघकाः(?) ॥
शिवनिर्माल्यदातारः स्पर्शस्तेषां ह्यपुण्यकृत्
viṣamāloḍya vāpe yaṃ śreyovā'naśanaṃ param ||
sevitavyaṃ śivasvaṃ na prāṇaḥ kaṃṭhagatairapi
||13||विषमालोड्य वापे यं श्रेयोवाऽनशनं परम् ॥
सेवितव्यं शिवस्वं न प्राणः कंठगतैरपि
yūyaṃ pramāṇaṃ dharmeṣu yathā na ca tathā vayam ||
asti ceddharmaleśosya gaṇāstacchṛṇumo vayam
||14||यूयं प्रमाणं धर्मेषु यथा न च तथा वयम् ॥
अस्ति चेद्धर्मलेशोस्य गणास्तच्छृणुमो वयम्
itthaṃ tadvākyamākarṇya procuḥ pāriṣadāstataḥ ||
kiṃkarāḥ śivadharmā ye sūkṣmāste vai bhavādṛśaiḥ
||15||इत्थं तद्वाक्यमाकर्ण्य प्रोचुः पारिषदास्ततः ॥
किंकराः शिवधर्मा ये सूक्ष्मास्ते वै भवादृशैः
sthūlalakṣyaiḥ kathaṃ lakṣyā lakṣyā ye sūkṣmadṛṣṭibhiḥ ||
anenānena sā karma yatkṛtaṃ śṛṇuteha tat
||16||स्थूललक्ष्यैः कथं लक्ष्या लक्ष्या ये सूक्ष्मदृष्टिभिः ॥
अनेनानेन सा कर्म यत्कृतं शृणुतेह तत्
pataṃtī liṃgaśirasi dīpacchāyā nivāritā ||
svacailāṃcalato'nena dattvādīpe daśāṃ niśi
||17||पतंती लिंगशिरसि दीपच्छाया निवारिता ॥
स्वचैलांचलतोऽनेन दत्त्वादीपे दशां निशि
aparopi paro dharmo jātastatrāsya kiṃkarāḥ ||
śṛṇvatā śivanāmāni prasaṃgādapigṛhṇataḥ
||18||अपरोपि परो धर्मो जातस्तत्रास्य किंकराः ॥
शृण्वता शिवनामानि प्रसंगादपिगृह्णतः
bhaktena vidhinā pūjā kriyamāṇā nirīkṣitā ||
upoṣite na bhūtāyāmanena sthiracetasā
||19||भक्तेन विधिना पूजा क्रियमाणा निरीक्षिता ॥
उपोषिते न भूतायामनेन स्थिरचेतसा
kaliṃgarājobhavitā'dhunāvidhutakalmaṣaḥ ||
eṣa dvijavaro dūtā yūyaṃ yāta yathāgatāḥ
||120||कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः ॥
एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः
pārṣadairyamadūtebhyo mocitastviti sa dvijaḥ ||
ariṃdamasya tanayaḥ kaliṃgādhiterdamaḥ
||21||पार्षदैर्यमदूतेभ्यो मोचितस्त्विति स द्विजः ॥
अरिंदमस्य तनयः कलिंगाधितेर्दमः
kramādrājyamavāpyātha pitaryuparate yuvā ||
nānyaṃ dharmaṃ vijānāti durdamo bhūpatirdamaḥ
||22||क्रमाद्राज्यमवाप्याथ पितर्युपरते युवा ॥
नान्यं धर्मं विजानाति दुर्दमो भूपतिर्दमः
śivālayeṣu sarveṣu dīpadānādṛte dvija ||
grāmādhīśānsamāhūya sarvāntsvaviṣayasthitān
||23||शिवालयेषु सर्वेषु दीपदानादृते द्विज ॥
ग्रामाधीशान्समाहूय सर्वान्त्स्वविषयस्थितान्
itthamājñāpayāmāsa sa me daṃḍyo bhaviṣyati ||
yasya yasyābhito grāmaṃ yāvaṃtaśca śivālayāḥ
||24||इत्थमाज्ञापयामास स मे दंड्यो भविष्यति ॥
यस्य यस्याभितो ग्रामं यावंतश्च शिवालयाः
tatra tatra sadā dīpo dyotanīyo'vicāritam ||
mamājñābhaṃgadoṣeṇa śiraśchetsyāmyasaṃśayam
||25||तत्र तत्र सदा दीपो द्योतनीयोऽविचारितम् ॥
ममाज्ञाभंगदोषेण शिरश्छेत्स्याम्यसंशयम्
iti tadbhayato dīptā dīpāḥ prati śivālayam ||
anenaiva sa dharmeṇa yāvajjīvaṃ damo nṛpaḥ
||26||इति तद्भयतो दीप्ता दीपाः प्रति शिवालयम् ॥
अनेनैव स धर्मेण यावज्जीवं दमो नृपः
dharmarddhi mahatīṃ prāpya kāladharmavaśaṃ gataḥ ||
sadīpavāsanāyāgodbahūndīpānpradīpya vai
||27||धर्मर्द्धि महतीं प्राप्य कालधर्मवशं गतः ॥
सदीपवासनायागोद्बहून्दीपान्प्रदीप्य वै
alakāyāḥ patirabhūdratnadīpaśikhāśrayaḥ ||
evaṃ phalati kālena śive'lpamapi yatkṛtam
||28||अलकायाः पतिरभूद्रत्नदीपशिखाश्रयः ॥
एवं फलति कालेन शिवेऽल्पमपि यत्कृतम्
iti jñātvā śive kāryaṃ bhajanaṃ svasukhārthibhiḥ ||
kva sa dīkṣitadāyādaḥ sarvadharma parāṅmukhaḥ
||29||इति ज्ञात्वा शिवे कार्यं भजनं स्वसुखार्थिभिः ॥
क्व स दीक्षितदायादः सर्वधर्म पराङ्मुखः
svārthadīpadaśodyota liṃgamauli tamoharaḥ ||
kaliṃgaviṣaye rājyaṃ prāpto dharmaratiḥ sadā
||130||स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः ॥
कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा
śivālaye samuddīpya dīpānprāgvāsanodayāt ||
kvaiṣā dikpālapadavī śivaśarmanvilokaya ||
manuṣyadharmaṇānena sāṃprataṃ yeha bhujyate
||31||शिवालये समुद्दीप्य दीपान्प्राग्वासनोदयात् ॥
क्वैषा दिक्पालपदवी शिवशर्मन्विलोकय ॥
मनुष्यधर्मणानेन सांप्रतं येह भुज्यते
gaṇāvūcatuḥ
sarvadaiva śivenāsau sakhitvaṃ ca yatheyivān ||
tadapyekamanā vipra saṃśṛṇuṣva bravāvahai
||32||सर्वदैव शिवेनासौ सखित्वं च यथेयिवान् ॥
तदप्येकमना विप्र संशृणुष्व ब्रवावहै
pādme kalpe purā vipra brahmaṇo mānasātsutāt ||
pulastyādviśravā jajñe tasya vaiśravaṇaḥ sutaḥ
||33||पाद्मे कल्पे पुरा विप्र ब्रह्मणो मानसात्सुतात् ॥
पुलस्त्याद्विश्रवा जज्ञे तस्य वैश्रवणः सुतः
teneyamalakā bhuktā purī viśvakṛtā kṛtā ||
ārādhyaṃ tryaṃbakaṃ devamatyugratapasā purā
||34||तेनेयमलका भुक्ता पुरी विश्वकृता कृता ॥
आराध्यं त्र्यंबकं देवमत्युग्रतपसा पुरा
vyatīte tatra kalpe vai pravṛtte meghavāhane ||
yājñadattirasauśrīdastapastepe suduḥsaham
||35||व्यतीते तत्र कल्पे वै प्रवृत्ते मेघवाहने ॥
याज्ञदत्तिरसौश्रीदस्तपस्तेपे सुदुःसहम्
bhaktiprabhāvaṃ vijñāya śaṃbhostaddīpamātrataḥ ||
purīṃ purāreḥ saṃprāpya kāśikāṃ citprakāśikām
||36||भक्तिप्रभावं विज्ञाय शंभोस्तद्दीपमात्रतः ॥
पुरीं पुरारेः संप्राप्य काशिकां चित्प्रकाशिकाम्
śivaikadaśamudbodhya citraratnapradīpakam ||
ananyabhaktisnehāḍhyaṃ tanmahodhyānaniścalam
||37||शिवैकदशमुद्बोध्य चित्ररत्नप्रदीपकम् ॥
अनन्यभक्तिस्नेहाढ्यं तन्महोध्याननिश्चलम्
śivaikyasumahāpātraṃ tapogniparibṛṃhitam ||
kāmakrodhamahāvighnapataṃgāghātavarjitam
||38||शिवैक्यसुमहापात्रं तपोग्निपरिबृंहितम् ॥
कामक्रोधमहाविघ्नपतंगाघातवर्जितम्
prāṇasaṃrodhanirvātaṃ nirmalaṃ nirmalekṣaṇāt ||
saṃsthāpya śāṃbhavaṃ liṃgaṃ sadbhāvakusumārcitam
||39||प्राणसंरोधनिर्वातं निर्मलं निर्मलेक्षणात् ॥
संस्थाप्य शांभवं लिंगं सद्भावकुसुमार्चितम्
tāvattatāpa sa tapastvagasthipariśeṣitam ||
yāvadbabhūva tadvarṣma varṣāṇāmayutaṃ śatam
||140||तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् ॥
यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्
tataḥ saha viśālākṣyā devo viśveśvaraḥ svayam ||
alakāpatimālokya prasannenāṃtarātmanā
||41||ततः सह विशालाक्ष्या देवो विश्वेश्वरः स्वयम् ॥
अलकापतिमालोक्य प्रसन्नेनांतरात्मना
liṃge manaḥ samādhāya sthitaṃ sthāṇusvarūpiṇam ||
uvāca varadosmīti taptvālamalakāpate
||42||लिंगे मनः समाधाय स्थितं स्थाणुस्वरूपिणम् ॥
उवाच वरदोस्मीति तप्त्वालमलकापते
unmīlya nayane yāvatsa paśyati tapodhanaḥ ||
tāvadudyatsahasrāṃśu sahasrādhika tejasam
||43||उन्मील्य नयने यावत्स पश्यति तपोधनः ॥
तावदुद्यत्सहस्रांशु सहस्राधिक तेजसम्
puro dadarśa śrīkaṃṭhaṃ caṃdracūḍamumādhavam ||
tattejaḥ paribhūtākṣitejāḥ saṃmīlya locane
||44||पुरो ददर्श श्रीकंठं चंद्रचूडमुमाधवम् ॥
तत्तेजः परिभूताक्षितेजाः संमील्य लोचने
uvāca devadeveśaṃ manorathapathātigam ||
nijāṃghridarśanenātha dṛksāmarthyaṃ prayaccha me
||45||उवाच देवदेवेशं मनोरथपथातिगम् ॥
निजांघ्रिदर्शनेनाथ दृक्सामर्थ्यं प्रयच्छ मे
ayameva varo nātha yattvaṃ sākṣānnirīkṣyase ||
kimanyena vareṇeśa namaste śaśiśekhara
||46||अयमेव वरो नाथ यत्त्वं साक्षान्निरीक्ष्यसे ॥
किमन्येन वरेणेश नमस्ते शशिशेखर
iti tadvacanaṃ śrutvā devadeva umāpatiḥ ||
dadau darśanasāmarthyaṃ spṛṣṭvā pāṇitalena tam
||47||इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेव उमापतिः ॥
ददौ दर्शनसामर्थ्यं स्पृष्ट्वा पाणितलेन तम्
prasārya nayane pūrvamumāmeva vyalokayat ||
śaṃbhoḥ samīpe kāyoṣideṣā sarvāṃgasuṃdarī
||48||प्रसार्य नयने पूर्वमुमामेव व्यलोकयत् ॥
शंभोः समीपे कायोषिदेषा सर्वांगसुंदरी
anayā kiṃtapastaptaṃ mamāpi tapasodhikam ||
aho rūpamaho prema saubhāgyaśrīraho bhṛśam
||49||अनया किंतपस्तप्तं ममापि तपसोधिकम् ॥
अहो रूपमहो प्रेम सौभाग्यश्रीरहो भृशम्
krūradṛgvīkṣate yāvatpunaḥpunaridaṃ vadan ||
tāvatpusphoṭa tannetraṃ vāmaṃ vāmā vilokanāta
||150||क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् ॥
तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात
atha devyabravīddevaṃ kimasau duṣṭatāpasaḥ ||
asakṛdvīkṣya māṃ vakti nyakkurvanme tapaḥprabhām
||51||अथ देव्यब्रवीद्देवं किमसौ दुष्टतापसः ॥
असकृद्वीक्ष्य मां वक्ति न्यक्कुर्वन्मे तपःप्रभाम्
asakṛddakṣiṇenākṣṇā punarmāmevapaśyati ||
asūyamāno me rūpaṃ premasaubhāgyasaṃpadaḥ
||52||असकृद्दक्षिणेनाक्ष्णा पुनर्मामेवपश्यति ॥
असूयमानो मे रूपं प्रेमसौभाग्यसंपदः
iti devīgiraṃ śrutvā prahasya prāha tāṃ prabhuḥ ||
ume tvadīyaḥ putroyaṃ na ca krūreṇa cakṣuṣā
||53||इति देवीगिरं श्रुत्वा प्रहस्य प्राह तां प्रभुः ॥
उमे त्वदीयः पुत्रोयं न च क्रूरेण चक्षुषा
saṃpaśyate tapo lakṣmīṃ tava kiṃ tvadhivarṇayet ||
iti devīṃ samābhāṣya tamīśaḥ punarabravīt
||54||संपश्यते तपो लक्ष्मीं तव किं त्वधिवर्णयेत् ॥
इति देवीं समाभाष्य तमीशः पुनरब्रवीत्
varāndadāmi te vatsa tapasānena toṣitaḥ ||
nidhīnāmadhināthastvaṃ guhyakānāṃ bhaveśvaraḥ
||55||वरान्ददामि ते वत्स तपसानेन तोषितः ॥
निधीनामधिनाथस्त्वं गुह्यकानां भवेश्वरः
yakṣāṇāṃ kinnarāṇāṃ ca rājā rājñāṃ ca suvrata ||
patiḥ puṇyajanānāṃ ca sarveṣāṃ dhanado bhava
||56||यक्षाणां किन्नराणां च राजा राज्ञां च सुव्रत ॥
पतिः पुण्यजनानां च सर्वेषां धनदो भव
mayā sakhyaṃ ca te nityaṃ vatsyāmi ca tavāṃtike ||
alakāṃ nikaṣāmitra tava prītivivṛddhaye
||57||मया सख्यं च ते नित्यं वत्स्यामि च तवांतिके ॥
अलकां निकषामित्र तव प्रीतिविवृद्धये
āgaccha pādayorasyāḥ pata te jananī tviyam ||
iti dattvā varāndevaḥ punarāha śivāṃ śivaḥ ||
prasādaṃ kuru deveśi tapasvinyaṃgaje'tra vai
||58||आगच्छ पादयोरस्याः पत ते जननी त्वियम् ॥
इति दत्त्वा वरान्देवः पुनराह शिवां शिवः ॥
प्रसादं कुरु देवेशि तपस्विन्यंगजेऽत्र वै
devyuvāca
vatsa te niścalā bhaktirbhave bhavatu sarvadā ||
bhavaikāṃṣeṃgo(?)gonetreṇa vāmena sphuṭitena ha
||59||वत्स ते निश्चला भक्तिर्भवे भवतु सर्वदा ॥
भवैकांषेंगो(?)गोनेत्रेण वामेन स्फुटितेन ह
devena dattā ye tubhyaṃ varāḥ saṃtu tathaiva te ||
kubero bhava nāmnā tvaṃ mama rūperṣyayā suta
||160||देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते ॥
कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत
tvayedaṃ sthāpitaṃ liṃgaṃ tava nāmnā bhaviṣyati ||
siddhidaṃ sādhakānāṃ ca sarvapāpaharaṃ param
||61||त्वयेदं स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति ॥
सिद्धिदं साधकानां च सर्वपापहरं परम्
na dhanena viyujyeta na sakhyā na ca bāṃdhavaiḥ ||
kubereśvaraliṃgasya kuryādyo darśanaṃ naraḥ
||62||न धनेन वियुज्येत न सख्या न च बांधवैः ॥
कुबेरेश्वरलिंगस्य कुर्याद्यो दर्शनं नरः
viśveśāddakṣiṇebhāge kubereśaṃ samarcayet ||
naro lipyeta no pāpairna dāridryeṇa no'sukhaiḥ
||63||विश्वेशाद्दक्षिणेभागे कुबेरेशं समर्चयेत् ॥
नरो लिप्येत नो पापैर्न दारिद्र्येण नोऽसुखैः
iti dattvā varāndevo devyā saha maheśvaraḥ ||
dhanadāyā viveśātha dhāma vaiśveśvaraṃ param
||64||इति दत्त्वा वरान्देवो देव्या सह महेश्वरः ॥
धनदाया विवेशाथ धाम वैश्वेश्वरं परम्
gaṇāvūcatuḥ
itthaṃ sakhitvaṃ śrīśaṃbhoḥ prāpaiṣa dhanadaḥ param ||
alakāṃ nikaṣācaiṣa kailāsaḥ śaṃkarālayaḥ
||65||इत्थं सखित्वं श्रीशंभोः प्रापैष धनदः परम् ॥
अलकां निकषाचैष कैलासः शंकरालयः
puryāṃ yakṣeśvarāṇāṃ te svarūpamiti varṇitam ||
yacchrutvā sarvapāpebhyo naro mucyedasaṃśayam
||166||पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम् ॥
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो नरो मुच्येदसंशयम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe gaṃdhavatyalakāvarṇanaṃ nāma trayodaśodhyāyaḥ || 13 ||