सोमलोकवर्णनम्
गणावूचतुः
अलकायाः पुरोभागे पूरैशानीमहोदया ॥
अस्यां वसंति सततं रुद्रभक्तास्तपोधनाः
॥१॥शिवस्मरणसंसक्ताः शिवव्रतपरायणाः ॥
शिवसात्कृतकर्माणः शिवपूजारताः सदा
॥२॥साभिलाषास्तपस्यंति स्वर्गभोगोस्त्वितीह नः ॥
तेऽत्र रुद्रपुरे रम्ये रुद्ररूपधरा नराः
॥३॥अजैकपादहिर्बुध्न्य मुख्या एकादशापि वै ॥
रुद्राः परिवृढाश्चात्र त्रिशूलोद्यतपाणयः
॥४॥पुर्यष्टकं च दुष्टेभ्यो देवध्रुग्भ्यो ह्यवंति ते ॥
प्रयच्छंति वरान्नित्यं शिवभक्तजने वराः
॥५॥एतैरपि तपस्तप्तं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् ॥
ईशानेशं महालिंगं परिस्थाप्य शुभप्रदम्
॥६॥ईशानेश प्रसादेन दिश्यैश्यां हि दिगीश्वराः ॥
एकादशाप्येकचरा जटामुकुटमंडिताः
॥७॥भालनेत्रा नीलगलाः शुद्धांगा वृषभध्वजाः ॥
असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतलम्
॥८॥तेऽस्यां पुरि वसंत्यैश्यां सर्वभोगसमृद्धयः ॥
ईशानेशं समभ्यर्च्य काश्यां देशांतरेष्वपि
॥९॥विपन्नास्तेन पुण्येन जायंते ऽत्रपुरोहिताः ॥
अष्टम्यां च चतुर्दश्यामीशानेशं यजंति ये
॥१०॥त एव रुद्रा विज्ञेया इहामुत्राप्यसंशयम् ॥
कृत्वा जागरणं रात्रावीशानेश्वर संनिधौ
॥११॥उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः ॥
स्वर्गमार्गे कथामित्थं शृण्वन्विष्णुगणोदिताम्
॥१२॥शिवशर्मा दिवाप्युच्चैरपश्यच्चंद्रचंद्रिकाम् ॥
आह्लादयंतीं बहुशः समं सर्वेंद्रियैर्मनः
॥१३॥चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ ॥
पप्रच्छ शिवशर्मा तौ प्रोचतुस्तं च तौ द्विजम्
॥१४॥गणावूचतुः
शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः ॥
पीयूषवर्षिभिर्यस्य करैराप्याय्यते जगत्
॥१५॥पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः ॥
ब्रह्मणो मानसात्पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः
॥१६॥अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा ॥
त्रीणिवर्षसहस्राणि दिव्यानीतीह नौ श्रुतम्
॥१७॥ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत् ॥
नेत्राभ्यां तच्च सुस्राव दशधा द्योतयद्दिशः
॥१८॥तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः ॥
समेत्य धारयामासुर्नैव ताः समशक्नुवन्
॥१९॥यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः ॥
ततस्ताभिः सजूः सोमो निपपात वसुंधराम्
॥२०॥पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः ॥
रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया
॥२१॥स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् ॥
त्रिःसप्तकृत्वो द्रुहिणश्चकारामुं प्रदक्षिणम्
॥२२॥तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत ॥
तथौषध्यः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्
॥२३॥सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम् ॥
तपस्तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर्दश
॥२४॥अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम् ॥
संस्थाप्य लिंगममृतं चंद्रेशाख्यं स्वनामतः
॥२५॥बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम् ॥
प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वेशस्य पिनाकिनः
॥२६॥तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम् ॥
यस्यांबुपानस्नानाभ्यां नरोऽज्ञातात्प्रमुच्यते
॥२७॥तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् ॥
आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्
॥२८॥पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च ॥
आप्याय्यतेसौ कलया पुनरेव तया शशी
॥२९॥स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः ॥
राजसूयं समाजह्रे सहस्रशतदक्षिणम्
॥३०॥दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम् ॥
तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च भो द्विज
॥३१॥हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन् ॥
सदस्योभूद्धरिस्तत्र मुनिभिर्बहुभिर्युतः
॥३२॥तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः ॥
कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नवदेव्यः सिषेविरे
॥३३॥उमया सहितं रुद्रं संतर्प्याध्वरकर्मणा ॥
प्राप सोम इति ख्यातिं दत्तां सोमेन शंभुना
॥३४॥तत्रैव तप्तवान्सोमस्तपः परमदुष्करम् ॥
तत्रैव राजसूयं च चक्रे चंद्रेश्वराग्रतः
॥३५॥तत्रैव ब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोसौ कलानिधिः ॥
सोमोस्माकं ब्राह्मणानां राजा त्रैलोक्यदक्षिणः
॥३६॥तत्रैव देवदेवस्य विलोचनपदं गतः ॥
देवेन प्रीतमनसा त्रैलोक्याह्लादहेतवे
॥३७॥त्वं ममास्य परामूर्तिरित्युक्तस्तत्तपोबलात् ॥
जगत्तवोदयं प्राप्य भविष्यति सुखोदयम्
॥३८॥त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम् ॥
भानुतापपरीतं च परा ग्लानिं विहास्यति
॥३९॥एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा ॥
द्विजराजतपस्तप्तं यदत्युग्रं त्वयात्र वै
॥४०॥यच्च क्रतु क्रियोत्सर्गस्त्वया मह्यं निवेदितः ॥
स्थापितं यत्त्विदं लिंगं मम चंद्रेश्वराभिधम्
॥४१॥ततोत्र लिंगे त्वन्नाम्नि सोमसोमार्धरूपधृक् ॥
प्रतिमासं पंचदश्यां शुक्लायां सर्वगोप्यहम्
॥४२॥अहोरात्रं वसिष्यामि त्रैलोक्यैश्वर्यसंयुतः ॥
ततोत्र पूर्णिमायां तु कृता स्वल्पापि सत्क्रिया
॥४३॥जपहोमार्चनध्यानदानब्राह्मणभोजनम् ॥
महापूजा च सा नूनं मम प्रीत्यै भविष्यति
॥४४॥जीर्णोद्धारादिकरणं नृत्यवाद्यादिकार्पणम् ॥
ध्वजारोपणकर्मादि तपस्वियतितपर्णम्
॥४५॥चंद्रेश्वरे कृतं सर्वं तदानंत्याय जायते ॥
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणु गुह्यं कलानिधे
॥४६॥अभक्ताय च नाख्येयं नास्तिकाय श्रुतिद्रुहे ॥
अमावास्या यदा सोम जायते सोमवासरे
॥४७॥तदोपवासः कर्तव्यो भूतायां सद्भिरादरात् ॥
कृतनित्यक्रियः सोम त्रयोदश्यां निशामय
॥४८॥शनिप्रदोषे संपूज्य लिंगं चंद्रेश्वराह्वयम् ॥
नक्तं कृत्वा त्रयोदश्यां नियमं परिगृह्य च
॥४९॥उपोष्य च चतुर्दश्यां कृत्वा जागरणं निशि ॥
प्रातः सोमकुहूयोगे स्नात्वा चंद्रोदवारिभिः
॥५०॥उपास्य संध्यां विधिवत्कृतसर्वोदक क्रियः ॥
उपचंद्रोदतीर्थेषु श्राद्धं विधिवदाचरेत्
॥५१॥आवाहनार्घ्यरहितं पिंडान्दद्यात्प्रयत्नतः ॥
वसुरुद्रादितिसुतस्वरूपपुरुषत्रयम्
॥५२॥मातामहांस्तथोद्दिश्य तथान्यानपि गोत्रजान् ॥
गुरुश्वशुरबंधूनां नामान्युच्चार्य पिंडदः
॥५३॥कुर्वञ्छ्राद्धं च तीर्थेस्मिञ्छ्रद्धयोद्धरतेखिलान् ॥
गयायां पिंडदानेन यथा तुप्यंति पूर्वजाः
॥५४॥तथा चंद्रोदकुंडेऽत्र श्राद्धैस्तृप्यंति पूर्वजाः ॥
गयायां च यथा मुच्येत्सर्वर्णात्पितृजान्नरः
॥५५॥तथा प्रमुच्यते चर्णाच्चंद्रोदे पिण्डदानतः ॥
यदा चंद्रेश्वरं द्रष्टुं यायात्कोपि नरोत्तमः
॥५६॥तदा नृत्यंति मुदितास्तत्पूर्वप्रपितामहाः ॥
अयं चंद्रोदतीर्थेस्मिंस्तर्पणं नः करिष्यति
॥५७॥अस्माकं मंदभाग्यत्वाद्यदि नैव करिष्यति ॥
तदातत्तीर्थ संस्पर्शादस्मत्तृप्तिर्भविष्यति
॥५८॥स्पृशेन्नापि यदा मंदस्तदा द्रक्ष्यति तृप्तये ॥
एवं श्राद्धं विधायाथ स्पृष्ट्वा चंद्रेश्वरं व्रती ॥
संतर्प्य विप्रांश्च यतीन्कुर्याद्वै पारणं ततः
॥५९॥एवं व्रते कृते काश्यां सदर्शे सोमवासरे ॥
भवेदृणत्रयान्मुक्तो मृगांकमदनुग्रहात्
॥६०॥अत्र यात्रा महाचैत्र्यां कार्या क्षेत्रनिवासिभिः ॥
तारकज्ञानलाभाय क्षेत्रविघ्ननिवर्तिनी
॥६१॥चंद्रेश्वरं समभ्यर्च्य यद्यन्यत्रापि संस्थितः ॥
अघौघपटलीं भित्त्वा सोमलोकमवाप्स्यति
॥६२॥कलौ चंद्रेशमहिमा नाभाग्यैरवगम्यते ॥
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं निशापते
॥६३॥सिद्धयोगीश्वरं पीठमेतत्साधकसिद्धिदम् ॥
सुरासुरेषु गंधर्व नागविद्याधरेष्वपि
॥६४॥रक्षोगुह्यकयक्षेषु किंनरेषु नरेषु च ॥
सप्तकोट्यस्तु सिद्धानामत्र सिद्धा ममाग्रतः ६५ ॥
षण्मासं नियताहारो ध्यायन्विश्वेश्वरीमिह ॥
चंद्रेश्वरार्चनायातान्सिद्धान्पश्यति सोऽग्रगान्
॥६६॥सिद्धयोगीश्वरी साक्षाद्वरदा तस्य जायते ॥
तवापि महती सिद्धिः सिद्धयोगीश्वरीक्षणात्
॥६७॥संति पाठान्यनेकानि क्षितौ साधकसिद्धये ॥
परं योगीश्वरी पीठाद्भूपृष्ठेनाशु सिद्धिदम्
॥६८॥यत्र चंद्रेश्वरं लिंगं त्वयेदं स्थापितं शशिन् ॥
इदमेव हि तत्पीठमदृश्यमकृतात्मभिः
॥६९॥जितकामा जितक्रोधा जितलोभस्पृहास्मिताः ॥
योगीश्वरीं प्रपश्यंति मम शक्तिपरां हिताम्
॥७०॥ये तु प्रत्यष्टमि जनास्तथा प्रति चतुर्दशि ॥
सिद्धयोगीश्वरीपीठे पूजयिष्यंति भाविताः
॥७१॥अदृष्टरूपां सुभगां पिंगलां सर्वसिद्धिदाम् ॥
धूपनैवेद्यदीपाद्यैस्तेषामाविर्भविष्यति
॥७२॥इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तस्मै चंद्रमसे द्विज ॥
अंतर्हितो महेशानस्तत्र वैश्वेश्वरे पुरे
॥७३॥तदारभ्य च लोकेऽस्मिन्द्विजराजोधिपोभवत् ॥
दिशोवितिमिराः कुर्वन्निजैः प्रसृमरैः करैः
॥७४॥सोमवारव्रतकृतः सोमपानरता नराः ॥
सोमप्रभेणयानेन सोमलोकं व्रजंति हि
॥७५॥चंद्रेश्वरसमुत्पत्तिं तथा चांद्रमसं तपः ॥
यः श्रोष्यति नरो भक्त्या चंद्रलोके स इज्यते
॥७६॥अगस्तिरुवाच
शिवशर्मणि शर्मकारिणीं प थि दिव्ये श्रमहारिणीं गणौ ॥
कथयंतौ तु कथामिमां शुभामुडुलोकं परिजग्मतुस्ततः
॥७७॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे पूर्वार्द्धे सोमलोकवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥