namo hiraṇyagarbhāya sarvasṛṣṭividhāyine
dhruva uvāca
namo hiraṇyagarbhāya sarvasṛṣṭividhāyine ||
hiraṇyaretase tubhyaṃ suhiraṇyapradāyine
||1||नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टिविधायिने ॥
हिरण्यरेतसे तुभ्यं सुहिरण्यप्रदायिने
namo harasvarūpāya bhūtasaṃhārakāriṇe ||
mahābhūtātmabhūtāya bhūtānāṃ pataye namaḥ
||2||नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे ॥
महाभूतात्मभूताय भूतानां पतये नमः
namaḥ sthitikṛte tubhyaṃ viṣṇave prabhaviṣṇave ||
tṛṣṇāharāya kṛṣṇāya mahābhāra sahiṣṇave
||3||नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे ॥
तृष्णाहराय कृष्णाय महाभार सहिष्णवे
namo daityamahāraṇya dāvavahnisvarūpiṇe ||
daityadrumakuṭhārāya namaste śārṅgapāṇaye
||4||नमो दैत्यमहारण्य दाववह्निस्वरूपिणे ॥
दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शार्ङ्गपाणये
namaḥ kaumodakīvyagra karāgrāya gadādhara ||
mahādanujanāśāya namo naṃdakadhāriṇe
||5||नमः कौमोदकीव्यग्र कराग्राय गदाधर ॥
महादनुजनाशाय नमो नंदकधारिणे
namaḥ śrīpataye tubhyaṃ namaścakradharāya ca ||
dharādharāya vārāha rūpiṇe paramātmane
||6||नमः श्रीपतये तुभ्यं नमश्चक्रधराय च ॥
धराधराय वाराह रूपिणे परमात्मने
namaḥ kamalahastāya kamalāvallabhāya te ||
namo matsyādirūpāya namaḥ kaustubhavakṣase
||7||नमः कमलहस्ताय कमलावल्लभाय ते ॥
नमो मत्स्यादिरूपाय नमः कौस्तुभवक्षसे
namo vedāṃtavedyāya namaḥ śrīvatsadhāriṇe ||
namo guṇasvarūpāya guṇine guṇavarjite
||8||नमो वेदांतवेद्याय नमः श्रीवत्सधारिणे ॥
नमो गुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते
namaste padmanābhāya pāṃcajanyadharāya ca ||
vāsudeva namastubhyaṃ devakīnaṃdanāya ca
||9||नमस्ते पद्मनाभाय पांचजन्यधराय च ॥
वासुदेव नमस्तुभ्यं देवकीनंदनाय च
pradyumnāya namastubhyamaniruddhāya te namaḥ ||
namaḥ kaṃsavināśāya namaścāṇūramardine
||10||प्रद्युम्नाय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः ॥
नमः कंसविनाशाय नमश्चाणूरमर्दिने
dāmodarahṛṣīkeśa gorvidācyutamādhava ||
upeṃdrakaiṭabhā'rāte madhuhaṃtaradhokṣaja
||11||दामोदरहृषीकेश गोर्विदाच्युतमाधव ॥
उपेंद्रकैटभाऽराते मधुहंतरधोक्षज
nārāyaṇāya narakahāriṇe pāpahāriṇe ||
vāmanāya namastubhyaṃ haraye śauraye namaḥ
||12||नारायणाय नरकहारिणे पापहारिणे ॥
वामनाय नमस्तुभ्यं हरये शौरये नमः
anaṃtāya namastubhyamanaṃtaśayanāya ca ||
rukmiṇīpataye tubhyaṃ rukmipramathanāya ca
||13||अनंताय नमस्तुभ्यमनंतशयनाय च ॥
रुक्मिणीपतये तुभ्यं रुक्मिप्रमथनाय च
caidyahaṃtre namastubhyaṃ dānavāresurāraye ||
mukuṃdaparamānaṃda naṃdagopapriyāya ca
||14||चैद्यहंत्रे नमस्तुभ्यं दानवारेसुरारये ॥
मुकुंदपरमानंद नंदगोपप्रियाय च
namaste puṃḍarīkākṣa danujeṃdra niṣūdine ||
namo gopālarūpāya veṇuvādanakāriṇe
||15||नमस्ते पुंडरीकाक्ष दनुजेंद्र निषूदिने ॥
नमो गोपालरूपाय वेणुवादनकारिणे
gopīpriyāya keśighne govardhanadharāya ca ||
rāmāya raghunāthāya rāghavāya namonamaḥ
||16||गोपीप्रियाय केशिघ्ने गोवर्धनधराय च ॥
रामाय रघुनाथाय राघवाय नमोनमः
rāvaṇāre namastubhyaṃ vibhīṣaṇaśaraṇyada ||
ajāya jayarūpāya raṇāṃgaṇavicakṣaṇa
||17||रावणारे नमस्तुभ्यं विभीषणशरण्यद ॥
अजाय जयरूपाय रणांगणविचक्षण
kṣaṇādi kālarūpāya nānārūpāya śārṅgiṇe ||
gadine cakriṇe tubhyaṃ daityacakravimardine
||18||क्षणादि कालरूपाय नानारूपाय शार्ङ्गिणे ॥
गदिने चक्रिणे तुभ्यं दैत्यचक्रविमर्दिने
balāya balabhadrāya balārātipriyāya ca ||
baliyajñapramathana namo bhaktavaraprada
||19||बलाय बलभद्राय बलारातिप्रियाय च ॥
बलियज्ञप्रमथन नमो भक्तवरप्रद
hiraṇyakaśiporvakṣo vidāraṇa raṇapriya ||
namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca
||20||हिरण्यकशिपोर्वक्षो विदारण रणप्रिय ॥
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च
namaste dharmarūpāya namaḥ sattvaguṇāya ca ||
namaḥ sahasraśirase puruṣāya parāya ca
||21||नमस्ते धर्मरूपाय नमः सत्त्वगुणाय च ॥
नमः सहस्रशिरसे पुरुषाय पराय च
sahasrākṣa sahasrāṃghre sahasrakiraṇāya ca ||
sahasramūrte śrīkāṃta namaste yajñapūruṣa
||22||सहस्राक्ष सहस्रांघ्रे सहस्रकिरणाय च ॥
सहस्रमूर्ते श्रीकांत नमस्ते यज्ञपूरुष
vedavedyasvarūpāya namo vedapriyāya ca ||
vedāya vedagadine sadācārādhvagāmine
||23||वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च ॥
वेदाय वेदगदिने सदाचाराध्वगामिने
vaikuṃṭhāya namastubhyaṃ namo vaikuṃṭhavāsine ||
viṣṭaraśravase tubhyaṃ namo garuḍagāmine
||24||वैकुंठाय नमस्तुभ्यं नमो वैकुंठवासिने ॥
विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमो गरुडगामिने
viṣvaksena namastubhyaṃ jaganmaya janārdana ||
trivikramāya satyāya namaḥ satyapriyāya ca
||25||विष्वक्सेन नमस्तुभ्यं जगन्मय जनार्दन ॥
त्रिविक्रमाय सत्याय नमः सत्यप्रियाय च
keśavāya namastubhyaṃ māyine brahmāgāyine ||
taporūpāya tapasāṃ namaste phaladāyine
||26||केशवाय नमस्तुभ्यं मायिने ब्रह्मागायिने ॥
तपोरूपाय तपसां नमस्ते फलदायिने
stutyāya stutirūpāya bhaktastutiratāya ca ||
namaste śrutirūpāya śrutyācāra priyāya ca
||27||स्तुत्याय स्तुतिरूपाय भक्तस्तुतिरताय च ॥
नमस्ते श्रुतिरूपाय श्रुत्याचार प्रियाय च
aṃḍajāya namastubhyaṃ svedajāya namostu te ||
jarāyuja svarūpāya nama udbhijjarūpiṇe
||28||अंडजाय नमस्तुभ्यं स्वेदजाय नमोस्तु ते ॥
जरायुज स्वरूपाय नम उद्भिज्जरूपिणे
devānāmiṃdrarūposi grahāṇāmasi bhānumān ||
lokānāṃ satyaloko'si siṃdhūnāṃ kṣīrasāgaraḥ
||29||देवानामिंद्ररूपोसि ग्रहाणामसि भानुमान् ॥
लोकानां सत्यलोकोऽसि सिंधूनां क्षीरसागरः
surāpagā'si saritāṃ sarasāṃ mānasaṃ saraḥ ||
himavānasi śailānāṃ dhenūnāṃ kāmadhugbhavān
||30||सुरापगाऽसि सरितां सरसां मानसं सरः ॥
हिमवानसि शैलानां धेनूनां कामधुग्भवान्
dhātūnāṃ hāṭakamasi sphaṭikaścopaleṣvasi ||
nīlotpalaṃ prasūneṣu vṛkṣeṣu tulasī bhavān
||31||धातूनां हाटकमसि स्फटिकश्चोपलेष्वसि ॥
नीलोत्पलं प्रसूनेषु वृक्षेषु तुलसी भवान्
sarvapūjyaśilānāṃ vai śālagrāma śilā bhavān ||
muktikṣetreṣu kāśī tvaṃ prayāgastīrthapaṃktiṣu
||32||सर्वपूज्यशिलानां वै शालग्राम शिला भवान् ॥
मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं प्रयागस्तीर्थपंक्तिषु
varṇeṣu śvetavarṇo'si dvipadāṃ brāhmaṇo bhavān ||
garuḍosyaṃḍajeṣvīśa vyavahāreṣu vāgbhavān
||33||वर्णेषु श्वेतवर्णोऽसि द्विपदां ब्राह्मणो भवान् ॥
गरुडोस्यंडजेष्वीश व्यवहारेषु वाग्भवान्
vedeṣūpaniṣadrūpā maṃtrāṇāṃ praṇavohyasi ||
akṣarāṇāmakārosi yajvanāṃ somarūpadhṛk
||34||वेदेषूपनिषद्रूपा मंत्राणां प्रणवोह्यसि ॥
अक्षराणामकारोसि यज्वनां सोमरूपधृक्
pratāpināmagnirasi kṣamā'si tvaṃ kṣamāvatām ||
dātṝṇāmasi parjanyaḥ pavitrāṇāṃ parohyasi
||35||प्रतापिनामग्निरसि क्षमाऽसि त्वं क्षमावताम् ॥
दातॄणामसि पर्जन्यः पवित्राणां परोह्यसि
cāposi sarvaśastrāṇāṃ vāto vegavatāmasi ||
manosīṃdriyavargeṣu nirbhayāṇāṃ karohyasi
||36||चापोसि सर्वशस्त्राणां वातो वेगवतामसि ॥
मनोसींद्रियवर्गेषु निर्भयाणां करोह्यसि
vyomavyāptimatāṃ tvaṃ vai paramātmā'si cātmanām ||
saṃdhyopāstirbhavāndeva sarvanityeṣu karmasu
||37||व्योमव्याप्तिमतां त्वं वै परमात्माऽसि चात्मनाम् ॥
संध्योपास्तिर्भवान्देव सर्वनित्येषु कर्मसु
kratūnāmaśvamedhosi dānānāmabhayaṃ bhavān ||
lābhānāṃ putralābhosi vasaṃtastvamṛtuṣvaho
||38||क्रतूनामश्वमेधोसि दानानामभयं भवान् ॥
लाभानां पुत्रलाभोसि वसंतस्त्वमृतुष्वहो
yugānāṃ prathamosi tvaṃ tithīnāṃ tvaṃ kuhūrhyasi ||
puṣyosi nakṣatragaṇe saṃkramaḥ sarvaparvasu
||39||युगानां प्रथमोसि त्वं तिथीनां त्वं कुहूर्ह्यसि ॥
पुष्योसि नक्षत्रगणे संक्रमः सर्वपर्वसु
yogeṣu vyatipātastvaṃ tṛṇeṣu hi kuśo bhavān ||
udyamānāṃ hi sarveṣāṃ nirvāṇaṃ tvamasi prabho
||40||योगेषु व्यतिपातस्त्वं तृणेषु हि कुशो भवान् ॥
उद्यमानां हि सर्वेषां निर्वाणं त्वमसि प्रभो
sarvāsāmiha buddhīnāṃ dharmabuddhirbhavānaja ||
aśvatthaḥ sarvavṛkṣeṣu somavallī latāsu ca
||41||सर्वासामिह बुद्धीनां धर्मबुद्धिर्भवानज ॥
अश्वत्थः सर्ववृक्षेषु सोमवल्ली लतासु च
prāṇāyāmosi sarvepu sādhaneṣu śuciṣvaho ||
sarvadaḥ sarvaliṃgeṣu śrīmānviśveśvaro bhavān
||42||प्राणायामोसि सर्वेपु साधनेषु शुचिष्वहो ॥
सर्वदः सर्वलिंगेषु श्रीमान्विश्वेश्वरो भवान्
mitrāṇāṃ hi kalatraṃ tvaṃ dharmastvaṃ sarvabaṃdhuṣu ||
tvatto nānyajjagatyasminnārāyaṇa carācare
||43||मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु ॥
त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे
tvameva mātā tvaṃ tātastvaṃ sutastvaṃ mahādhanam ||
tvameva saukhyasaṃpattistvamāyurjīvaneśvaraḥ
||44||त्वमेव माता त्वं तातस्त्वं सुतस्त्वं महाधनम् ॥
त्वमेव सौख्यसंपत्तिस्त्वमायुर्जीवनेश्वरः
sā kathā yatra te nāma tanmano yattvadarpitam ||
tatkarma yattvadarthaṃ vai tattapo yadbhavatsmṛtiḥ
||45||सा कथा यत्र ते नाम तन्मनो यत्त्वदर्पितम् ॥
तत्कर्म यत्त्वदर्थं वै तत्तपो यद्भवत्स्मृतिः
taddhanaṃ dhanināṃ śuddhaṃ yattvadarthe vyayīkṛtam ||
sa eva sakalaḥ kālo yasmiñjiṣṇo tvamarcyase
||46||तद्धनं धनिनां शुद्धं यत्त्वदर्थे व्ययीकृतम् ॥
स एव सकलः कालो यस्मिञ्जिष्णो त्वमर्च्यसे
tāvacca jīvitaṃ śreyo yāvattvaṃ hṛdi vartase ||
rogāḥ praśamamāyāṃti tvatpādodaka sevanāt
||47||तावच्च जीवितं श्रेयो यावत्त्वं हृदि वर्तसे ॥
रोगाः प्रशममायांति त्वत्पादोदक सेवनात्
mahāpāpāni goviṃda bahujanmārjitānyapi ||
sadyo vilayamāyāṃti vāsudeveti kīrtanāt
||48||महापापानि गोविंद बहुजन्मार्जितान्यपि ॥
सद्यो विलयमायांति वासुदेवेति कीर्तनात्
aho puṃsāṃ mahāmohastvaho puṃsāṃ pramādatā ||
vāsudevamanādṛtya yadanyatra kṛtaśramāḥ
||49||अहो पुंसां महामोहस्त्वहो पुंसां प्रमादता ॥
वासुदेवमनादृत्य यदन्यत्र कृतश्रमाः
idameva hi māṃgalyamidameva dhanārjanam ||
jīvitasya phalaṃ caitadyaddāmodarakīrtanam
||50||इदमेव हि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम् ॥
जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम्
adhokṣajātparodharmo nārtho nārāyaṇātparaḥ ||
na kāmaḥ keśavādanyo nāpavargo hariṃ vinā
||51||अधोक्षजात्परोधर्मो नार्थो नारायणात्परः ॥
न कामः केशवादन्यो नापवर्गो हरिं विना
iyameva parā hānirupasargo yamevahi ||
abhāgyaṃ paramaṃ caitadvāsudevaṃ na yatsmaret
||52||इयमेव परा हानिरुपसर्गो यमेवहि ॥
अभाग्यं परमं चैतद्वासुदेवं न यत्स्मरेत्
harerārādhanaṃ puṃsāṃ kiṃ kiṃ na kurute bata ||
putramitrakalatrārtha rājyasvargāpavargadam
||53||हरेराराधनं पुंसां किं किं न कुरुते बत ॥
पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यस्वर्गापवर्गदम्
haratyaghaṃ dhvaṃsayati vyādhīnādhīnniyacchati ||
dharmaṃ vivardhayetkṣipraṃ prayacchati manoratham
||54||हरत्यघं ध्वंसयति व्याधीनाधीन्नियच्छति ॥
धर्मं विवर्धयेत्क्षिप्रं प्रयच्छति मनोरथम्
bhagavaccaraṇadvaṃdvaṃ nirddvaṃdva dhyānamuttamam ||
pāpināpi prasaṃgena vihitaṃ svahitaṃ param
||55||भगवच्चरणद्वंद्वं निर्द्द्वंद्व ध्यानमुत्तमम् ॥
पापिनापि प्रसंगेन विहितं स्वहितं परम्
pāpināṃ yāni pāpāni mahopapadabhāṃjyapi ||
sulīnadhyānasaṃpanno nāmoccāro harerharet
||56||पापिनां यानि पापानि महोपपदभांज्यपि ॥
सुलीनध्यानसंपन्नो नामोच्चारो हरेर्हरेत्
pramādādapi saṃspṛṣṭo yathā'nalakaṇo dahet ||
tathauṣṭhapuṭasaṃspṛṣṭa harināma haredagham
||57||प्रमादादपि संस्पृष्टो यथाऽनलकणो दहेत् ॥
तथौष्ठपुटसंस्पृष्ट हरिनाम हरेदघम्
nitāṃtaṃ kamalākāṃte śāṃtacittaṃ vidhāya yaḥ ||
saṃśīlayetkṣaṇaṃ nūnaṃ kamalā tatra niścalā
||58||नितांतं कमलाकांते शांतचित्तं विधाय यः ॥
संशीलयेत्क्षणं नूनं कमला तत्र निश्चला
ayameva parodharmastvidameva paraṃ tapaḥ ||
idameva paraṃ tīrthaṃ viṣṇupādāṃbu yatpibeta
||59||अयमेव परोधर्मस्त्विदमेव परं तपः ॥
इदमेव परं तीर्थं विष्णुपादांबु यत्पिबेत
tavopahāraṃ bhaktyāya sevate yajapūruṣa ||
sevitastena niyataṃ puroḍāśo mahādhiyā
||60||तवोपहारं भक्त्याय सेवते यजपूरुष ॥
सेवितस्तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया
sa caivāvabhṛthasnātaḥ sa ca gaṃgājalāplutaḥ ||
viṣṇupādodakaṃ kṛtvā śaṃkhe yaḥ snāti mānavaḥ
||61||स चैवावभृथस्नातः स च गंगाजलाप्लुतः ॥
विष्णुपादोदकं कृत्वा शंखे यः स्नाति मानवः
śālagrāma śilā yena pūjitā tulasī dalaiḥ ||
sa pārijātamālābhiḥ pūjyate surasadmani
||62||शालग्राम शिला येन पूजिता तुलसी दलैः ॥
स पारिजातमालाभिः पूज्यते सुरसद्मनि
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā yadi vetaraḥ ||
viṣṇubhakti samāyukto jñeyaḥ sarvottamaśca saḥ
||63||ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यदि वेतरः ॥
विष्णुभक्ति समायुक्तो ज्ञेयः सर्वोत्तमश्च सः
śaṃkhacakrāṃkitatanuḥ śirasāṃ maṃjarīdharaḥ ||
gopīcaṃdanaliptāṃgo dṛṣṭaścettadaghaṃ kutaḥ
||64||शंखचक्रांकिततनुः शिरसां मंजरीधरः ॥
गोपीचंदनलिप्तांगो दृष्टश्चेत्तदघं कुतः
pratyahaṃ dvādaśaśilāḥ śālagrāmasya yo'rcayet ||
dvāravatyāḥ śilāyuktaḥ sa vaikuṃṭhe mahīyate
||65||प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् ॥
द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते
tulasī yasya bhavane pratyahaṃ paripūjyate ||
tadgṛhaṃ nopasarpaṃti kadācidyamakiṃkarāḥ
||66||तुलसी यस्य भवने प्रत्यहं परिपूज्यते ॥
तद्गृहं नोपसर्पंति कदाचिद्यमकिंकराः
harināmākṣaramukhaṃ bhāle gopīmṛdāṃkitam ||
tulasīmālitoraskaṃ spṛśeyurnayamānugāḥ
||67||हरिनामाक्षरमुखं भाले गोपीमृदांकितम् ॥
तुलसीमालितोरस्कं स्पृशेयुर्नयमानुगाः
gopīmṛttulasī śaṃkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ ||
gṛhepi yasya paṃcaite tasya pāpabhayaṃ kuta.
||68||गोपीमृत्तुलसी शंखः शालग्रामः सचक्रकः ॥
गृहेपि यस्य पंचैते तस्य पापभयं कुत.
ye muhūrtāḥ kṣaṇā ye ca yā kāṣṭhā ye nimeṣakāḥ ||
ṛte viṣṇusmṛteryātāsteṣu muṣṭo yamena saḥ
||69||ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः ॥
ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः
kva dvayakṣaraṃ harernāma sphuliṃgasadṛśaṃ jvaleta ||
mahatī pātakānāṃ ca rāśistūlopamā kva ca
||70||क्व द्वयक्षरं हरेर्नाम स्फुलिंगसदृशं ज्वलेत ॥
महती पातकानां च राशिस्तूलोपमा क्व च
goviṃda paramānaṃdaṃ mukuṃdaṃ madhusūdanama ||
tyaktvānyaṃ naiva jānāmi na bhajāmi smarāmi na
||71||गोविंद परमानंदं मुकुंदं मधुसूदनम ॥
त्यक्त्वान्यं नैव जानामि न भजामि स्मरामि न
na namāmi na ca staumi na paśyāmīha cakṣuṣā ||
na spṛśāmi na vāyāmi gāyāmi na na hariṃ vinā
||72||न नमामि न च स्तौमि न पश्यामीह चक्षुषा ॥
न स्पृशामि न वायामि गायामि न न हरिं विना
jale sthale ca pātālepyanile cānale'cale ||
vidyādharāsurasure kiṃ nare vānare nare
||73||जले स्थले च पातालेप्यनिले चानलेऽचले ॥
विद्याधरासुरसुरे किं नरे वानरे नरे
tṛṇestraiṇe ca pāṣāṇe tarugulmalatāsu ca ||
sarvatra śyāmalatanuṃ vīkṣe śrīvatsavakṣasam
||74||तृणेस्त्रैणे च पाषाणे तरुगुल्मलतासु च ॥
सर्वत्र श्यामलतनुं वीक्षे श्रीवत्सवक्षसम्
sarveṣāṃ hṛdayāvāsaḥ sākṣātsākṣī tvameva hi ||
bahiraṃtarvinā tvāṃ tu nahyanyaṃ vedmi sarvagam
||75||सर्वेषां हृदयावासः साक्षात्साक्षी त्वमेव हि ॥
बहिरंतर्विना त्वां तु नह्यन्यं वेद्मि सर्वगम्
ityuktvā virarāmāsau śivaśarmandhruvastadā ||
devopi bhagavānviṣṇustamuvāca prasannadṛk
||76||इत्युक्त्वा विररामासौ शिवशर्मन्ध्रुवस्तदा ॥
देवोपि भगवान्विष्णुस्तमुवाच प्रसन्नदृक्
śrībhagavānuvāca
api bāla viśālākṣa dhruva dhruvamate'nagha ||
parijñāto mayā samyaktavahṛtstho manorathaḥ
||77||अपि बाल विशालाक्ष ध्रुव ध्रुवमतेऽनघ ॥
परिज्ञातो मया सम्यक्तवहृत्स्थो मनोरथः
annādbhavaṃti bhūtāni vṛṣṭerannasamudbhavaḥ ||
tadvṛṣṭeḥ kāraṇaṃ sūryaḥ sūryādhāro dhruvaidhi bhoḥ
||78||अन्नाद्भवंति भूतानि वृष्टेरन्नसमुद्भवः ॥
तद्वृष्टेः कारणं सूर्यः सूर्याधारो ध्रुवैधि भोः
jyotiścakrasya sarvasya graharkṣādeḥ samaṃtataḥ ||
gagane bhramato nityaṃ tvamādhāro bhaviṣyasi
||79||ज्योतिश्चक्रस्य सर्वस्य ग्रहर्क्षादेः समंततः ॥
गगने भ्रमतो नित्यं त्वमाधारो भविष्यसि
meḍhībhūtastu vai sarvānvāyupāśairniyaṃtritān ||
ākalpaṃ tatpadaṃ tiṣṭha bhrāmayañjyotiṣāṃgaṇān
||80||मेढीभूतस्तु वै सर्वान्वायुपाशैर्नियंत्रितान् ॥
आकल्पं तत्पदं तिष्ठ भ्रामयञ्ज्योतिषांगणान्
ārādhya śrī mahādevaṃ purāpadamidaṃ mayā ||
āsādiyattadetatte tapasā pratipāditam
||81||आराध्य श्री महादेवं पुरापदमिदं मया ॥
आसादियत्तदेतत्ते तपसा प्रतिपादितम्
keciccaturyugaṃ yāvatkecinmanvaṃtaraṃ dhruva ||
tiṣṭhaṃti tvaṃ tu vai kalpaṃ padametatpraśāsyasi
||82||केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वंतरं ध्रुव ॥
तिष्ठंति त्वं तु वै कल्पं पदमेतत्प्रशास्यसि
manunāpi na yatprāpi kimanyairmānavairdhruva ||
tatpadaṃ vihitaṃ tvatsācchakrādyairapi durlabham
||83||मनुनापि न यत्प्रापि किमन्यैर्मानवैर्ध्रुव ॥
तत्पदं विहितं त्वत्साच्छक्राद्यैरपि दुर्लभम्
anyānvarānprayacchāmi stavenānena toṣitaḥ ||
sunītirapi te mātā tvatsamīpe cariṣyati
||84||अन्यान्वरान्प्रयच्छामि स्तवेनानेन तोषितः ॥
सुनीतिरपि ते माता त्वत्समीपे चरिष्यति
idaṃ stotravaraṃ yastu paṭhiṣyati samāhitaḥ ||
trisaṃdhyaṃ manujastasya pāpaṃ yāsyati saṃkṣayam
||85||इदं स्तोत्रवरं यस्तु पठिष्यति समाहितः ॥
त्रिसंध्यं मनुजस्तस्य पापं यास्यति संक्षयम्
na tasya sadanaṃ lakṣmīḥ parityakṣyatyasaṃśayam ||
na jananyā viyogaśca na baṃdhukalahodayaḥ
||86||न तस्य सदनं लक्ष्मीः परित्यक्ष्यत्यसंशयम् ॥
न जनन्या वियोगश्च न बंधुकलहोदयः
dhruvastutiriyaṃ puṇyā mahāpātakanāśinī ||
brahmahāpi viśuddhyeta kā kathetara pāpinām
||87||ध्रुवस्तुतिरियं पुण्या महापातकनाशिनी ॥
ब्रह्महापि विशुद्ध्येत का कथेतर पापिनाम्
mahāpuṇyasya jananī mahāsaṃpattidāyinī ||
mahopasargaśamanī mahāvyādhivināśinī ||
88 !|
yasyā'stiparamā bhaktirmayi nirmalacetasaḥ ||
dhruvastutiriyaṃ tena japyā matprītikāriṇī
||89||महापुण्यस्य जननी महासंपत्तिदायिनी ॥
महोपसर्गशमनी महाव्याधिविनाशिनी ॥
८८ !।
यस्याऽस्तिपरमा भक्तिर्मयि निर्मलचेतसः ॥
ध्रुवस्तुतिरियं तेन जप्या मत्प्रीतिकारिणी
samasta tīrthasnānena yatphalaṃ labhate naraḥ ||
tatphalaṃ samyagāpnoti japanstutyānayā mudā
||90||समस्त तीर्थस्नानेन यत्फलं लभते नरः ॥
तत्फलं सम्यगाप्नोति जपन्स्तुत्यानया मुदा
saṃti stotrāṇyanekāni mama prītikarāṇi ca ||
dhruvastuterna caitasyāḥ kalāmarhaṃti ṣoḍaśīm
||91||संति स्तोत्राण्यनेकानि मम प्रीतिकराणि च ॥
ध्रुवस्तुतेर्न चैतस्याः कलामर्हंति षोडशीम्
śrutvāpīmāṃ stutiṃ martyaḥ śraddhayā parayā mudā ||
pātakairmucyate sadyo mahatpuṇyamavāpnuyāt
||92||श्रुत्वापीमां स्तुतिं मर्त्यः श्रद्धया परया मुदा ॥
पातकैर्मुच्यते सद्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्
aputraḥ putramāpnoti nirdhano dhanamāpnuyāt ||
abhakto bhaktimāpnoti kīrtanācca dhruvastuteḥ
||93||अपुत्रः पुत्रमाप्नोति निर्धनो धनमाप्नुयात् ॥
अभक्तो भक्तिमाप्नोति कीर्तनाच्च ध्रुवस्तुतेः
dattvā dānānyanekāni kṛtvā nānā vratāni ca ||
yathālābhānavāpnoti tathā stutyā'nayā naraḥ
||94||दत्त्वा दानान्यनेकानि कृत्वा नाना व्रतानि च ॥
यथालाभानवाप्नोति तथा स्तुत्याऽनया नरः
tyaktvā sarvāṇi kāryāṇi tyaktvā japyānyanekaśaḥ ||
dhruvastutiriyaṃ japyā sarvakāmapradāyinī
||95||त्यक्त्वा सर्वाणि कार्याणि त्यक्त्वा जप्यान्यनेकशः ॥
ध्रुवस्तुतिरियं जप्या सर्वकामप्रदायिनी
śrībhagavānuvāca
dhruvāvadhehi vakṣyāmi hitaṃ tava mahāmate ||
yena te niścalaṃ samyakpadametadbhaviṣyati
||96||ध्रुवावधेहि वक्ष्यामि हितं तव महामते ॥
येन ते निश्चलं सम्यक्पदमेतद्भविष्यति
ahaṃ jigamiṣustvāsaṃ purīṃ vārāṇasīṃ śubhām ||
sākṣādviśveśvaro yatra tiṣṭhate mokṣakāraṇam
||97||अहं जिगमिषुस्त्वासं पुरीं वाराणसीं शुभाम् ॥
साक्षाद्विश्वेश्वरो यत्र तिष्ठते मोक्षकारणम्
vipannānāṃ ca jaṃtūnāṃ yatra viśveśvaraḥ svayam ||
karṇe jāpaṃ prakurute karmanirmūlana kṣamam
||98||विपन्नानां च जंतूनां यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् ॥
कर्णे जापं प्रकुरुते कर्मनिर्मूलन क्षमम्
asya saṃsāraduḥkhasya sarvopadravadāyinaḥ ||
upāya eka evāsti kāśikānaṃdabhūmikā
||99||अस्य संसारदुःखस्य सर्वोपद्रवदायिनः ॥
उपाय एक एवास्ति काशिकानंदभूमिका
idaṃ ramyamidaṃ neti bījaṃ duḥkhamahātaroḥ ||
tasminkāśyagninā dagdhe duḥkhasyāvasaraḥ kutaḥ
||100||इदं रम्यमिदं नेति बीजं दुःखमहातरोः ॥
तस्मिन्काश्यग्निना दग्धे दुःखस्यावसरः कुतः
prāpya saṃprāpyate yena na bhūyo yena śocyate ||
parāyānirvṛteḥ sthānaṃ yattadānaṃdakānanam
||1||प्राप्य संप्राप्यते येन न भूयो येन शोच्यते ॥
परायानिर्वृतेः स्थानं यत्तदानंदकाननम्
amṛtāyanamutsṛjya puruṣonyatra yo vaset ||
ānaṃdakānanaṃ śaṃbhoḥ kutastasya sukhodayaḥ
||2||अमृतायनमुत्सृज्य पुरुषोन्यत्र यो वसेत् ॥
आनंदकाननं शंभोः कुतस्तस्य सुखोदयः
varaṃ śarāvahastasya cāṃḍālāgāravīthiṣu ||
bhikṣārthamaṭanaṃ kāśyāṃ rājyaṃ nānyatra nīriṣu
||3||वरं शरावहस्तस्य चांडालागारवीथिषु ॥
भिक्षार्थमटनं काश्यां राज्यं नान्यत्र नीरिषु
vaikuṃṭhanagarātkāśīṃ nityaṃ viśveśamarcitum ||
ahamāyāmi niyamājjagadarcyaṃ tadarcitām
||4||वैकुंठनगरात्काशीं नित्यं विश्वेशमर्चितुम् ॥
अहमायामि नियमाज्जगदर्च्यं तदर्चिताम्
mayi yā paramā śaktistrilokyā rakṣaṇakṣamā ||
tatra heturmaheśānaḥ sa sudarśanacakradaḥ
||5||मयि या परमा शक्तिस्त्रिलोक्या रक्षणक्षमा ॥
तत्र हेतुर्महेशानः स सुदर्शनचक्रदः
purā jālaṃdharaṃ daityaṃ mamāpi parikaṃpanam ||
pādāṃguṣṭhāgrarekhotthaṃ cakraṃ sṛṣṭvā haro'harat
||6||पुरा जालंधरं दैत्यं ममापि परिकंपनम् ॥
पादांगुष्ठाग्ररेखोत्थं चक्रं सृष्ट्वा हरोऽहरत्
tacca cakraṃ mayā labdhaṃ netrapadmārcanādvibhoḥ ||
etatsudarśanākhyaṃ vai daityacakrapramardanam
||7||तच्च चक्रं मया लब्धं नेत्रपद्मार्चनाद्विभोः ॥
एतत्सुदर्शनाख्यं वै दैत्यचक्रप्रमर्दनम्
tanmayā tava rakṣārthaṃ bhūtavidrāvaṇaṃ param ||
tāvatpraṇunnaṃ puratastataścāhamihāgataḥ
||8||तन्मया तव रक्षार्थं भूतविद्रावणं परम् ॥
तावत्प्रणुन्नं पुरतस्ततश्चाहमिहागतः
kāśīmidānīṃ yāsyāmi viśveśvara vilokane ||
adya yātrā'sti mahatī kārtikyāṃ bahupuṇyadā
||9||काशीमिदानीं यास्यामि विश्वेश्वर विलोकने ॥
अद्य यात्राऽस्ति महती कार्तिक्यां बहुपुण्यदा
kārtikasya caturdaśyāṃ viśveśaṃ yo vilokayet ||
snātvā cottaravāhinyāṃ na tasya punarāgatiḥ
||110||कार्तिकस्य चतुर्दश्यां विश्वेशं यो विलोकयेत् ॥
स्नात्वा चोत्तरवाहिन्यां न तस्य पुनरागतिः
ityuktvā tārkṣyamāropya dhruvamānaṃdameduram ||
kṣaṇādvārāṇasīṃ prāpa hariḥ smaraharoṣitām
||11||इत्युक्त्वा तार्क्ष्यमारोप्य ध्रुवमानंदमेदुरम् ॥
क्षणाद्वाराणसीं प्राप हरिः स्मरहरोषिताम्
paṃcakrośyāśca sīmānaṃ prāpya devo janārdanaḥ ||
vainateyādavāruhya kare dhṛtvā dhruvaṃ tataḥ
||12||पंचक्रोश्याश्च सीमानं प्राप्य देवो जनार्दनः ॥
वैनतेयादवारुह्य करे धृत्वा ध्रुवं ततः
maṇikarṇyāṃ parisnāya viśveśamabhipūjya ca ||
dhruvaṃ babhāṣe bhagavānhitaṃ tasya cikīrṣayan
||13||मणिकर्ण्यां परिस्नाय विश्वेशमभिपूज्य च ॥
ध्रुवं बभाषे भगवान्हितं तस्य चिकीर्षयन्
liṃgaṃ sthāpaya yatnena kṣetre'traivāvimuktake ||
trailokyasthāpanaṃ puṇyaṃ yathā bhavati te'kṣayam
||14||लिंगं स्थापय यत्नेन क्षेत्रेऽत्रैवाविमुक्तके ॥
त्रैलोक्यस्थापनं पुण्यं यथा भवति तेऽक्षयम्
niyutaṃ yatparisthāpya liṃgāni phalamāpyate ||
anyatra tadihaikena liṃgena parilabhyate
||15||नियुतं यत्परिस्थाप्य लिंगानि फलमाप्यते ॥
अन्यत्र तदिहैकेन लिंगेन परिलभ्यते
kālena bhaṃgamāpannaṃ jīrṇoddhāraṃ karoti yaḥ ||
iha tasya phalasyāṃtaḥ pralayepi na jāyate
||16||कालेन भंगमापन्नं जीर्णोद्धारं करोति यः ॥
इह तस्य फलस्यांतः प्रलयेपि न जायते
vittaśāṭhyaṃ parityajya prāsādaṃ yo'tra kārayet ||
tena datto bhavetsarvo merurniyutayojanaḥ
||17||वित्तशाठ्यं परित्यज्य प्रासादं योऽत्र कारयेत् ॥
तेन दत्तो भवेत्सर्वो मेरुर्नियुतयोजनः
kūpavāpītaḍāgāni śaktyā yo'tra tu kārayet ||
anyatra karaṇāttasya puṇyaṃ koṭiguṇādhikam
||18||कूपवापीतडागानि शक्त्या योऽत्र तु कारयेत् ॥
अन्यत्र करणात्तस्य पुण्यं कोटिगुणाधिकम्
ijyārthamatra yaḥ kuryātsuramyāṃ puṣpavāṭikām ||
puṣpepuṣpe phalaṃ tasya suvarṇakusumādhikam
||19||इज्यार्थमत्र यः कुर्यात्सुरम्यां पुष्पवाटिकाम् ॥
पुष्पेपुष्पे फलं तस्य सुवर्णकुसुमाधिकम्
atra brahmapurīṃ kṛtvā yo viprebhyaḥ prayacchati ||
varṣāśanena saṃyuktāṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||120||अत्र ब्रह्मपुरीं कृत्वा यो विप्रेभ्यः प्रयच्छति ॥
वर्षाशनेन संयुक्तां तस्य पुण्यफलं शृणु
kṣīyaṃte salilānyabdherbhaumāśca trasareṇavaḥ ||
kṣayo na tasya puṇyasya śivaloke samāsataḥ
||21||क्षीयंते सलिलान्यब्धेर्भौमाश्च त्रसरेणवः ॥
क्षयो न तस्य पुण्यस्य शिवलोके समासतः
maṭhānapi tapasvibhyaḥ kārayitvā'tra yorpayet ||
jīvanopāyasaṃyuktānsopi pūrvaphalāśrayaḥ
||22||मठानपि तपस्विभ्यः कारयित्वाऽत्र योर्पयेत् ॥
जीवनोपायसंयुक्तान्सोपि पूर्वफलाश्रयः
kṛtvā mahāṃti puṇyāni yo'tra viśveśvare'rpayet ||
na tasya punarāvṛratti ghore saṃsārasāgare
||23||कृत्वा महांति पुण्यानि योऽत्र विश्वेश्वरेऽर्पयेत् ॥
न तस्य पुनरावृरत्ति घोरे संसारसागरे
anaṃta iti vādoyaṃ mayiloke'tra gīyate ||
paraṃ kāśī guṇānāṃ hi mayāpyaṃto na labhyate
||24||अनंत इति वादोयं मयिलोकेऽत्र गीयते ॥
परं काशी गुणानां हि मयाप्यंतो न लभ्यते
tasmātprayatnataḥ kāśyāṃ dhuva śreyaḥ samāśrayet ||
kāśī śreyaḥ phalaṃ puṃsāmakṣayā yopajāyate
||25||तस्मात्प्रयत्नतः काश्यां धुव श्रेयः समाश्रयेत् ॥
काशी श्रेयः फलं पुंसामक्षया योपजायते
gaṇāvūcatuḥ
dhruvamityupadiśyātha jagāma garuḍadhvajaḥ ||
dhruvopi liṃgaṃ saṃsthāpya vaidyanāthasamīpataḥ
||26||ध्रुवमित्युपदिश्याथ जगाम गरुडध्वजः ॥
ध्रुवोपि लिंगं संस्थाप्य वैद्यनाथसमीपतः
prāsādaṃ sumahatkrṛtvā kṛtvā kuṃḍaṃ tadagrataḥ ||
viśveśvaraṃ samabhyarcya kṛtakṛtyo gṛhaṃ yayau
||27||प्रासादं सुमहत्क्रृत्वा कृत्वा कुंडं तदग्रतः ॥
विश्वेश्वरं समभ्यर्च्य कृतकृत्यो गृहं ययौ
dhruveśvaraṃ samabhyarcya dhruvakuṃḍe kṛtodakaḥ ||
dhruvalokamavāpnoti naro bhogasamanvitaḥ
||28||ध्रुवेश्वरं समभ्यर्च्य ध्रुवकुंडे कृतोदकः ॥
ध्रुवलोकमवाप्नोति नरो भोगसमन्वितः
dhruvasya paramākhyānaṃ yaḥ paṭhetpāṭhayedapi ||
sa viṣṇulokamāsādya jāyate viṣṇuvallabhaḥ
||29||ध्रुवस्य परमाख्यानं यः पठेत्पाठयेदपि ॥
स विष्णुलोकमासाद्य जायते विष्णुवल्लभः
naro dhruvasya caritaṃ prasaṃgena smarannapi ||
na pāpairabhibhūyeta mahatpuṇyamavāpnuyāt
||130||नरो ध्रुवस्य चरितं प्रसंगेन स्मरन्नपि ॥
न पापैरभिभूयेत महत्पुण्यमवाप्नुयात्
ḍati śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe dhruvastutirnāmaikaviṃśatitamo'dhyāyaḥ
||21||डति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे पूर्वार्द्धे ध्रुवस्तुतिर्नामैकविंशतितमोऽध्यायः