stotrakathanam
skaṃda uvāca
vārāṇasīti prathitaṃ yathā cānaṃdakānanam ||
tathā ca kathayāmīha devadevenabhāṣitam
||1||वाराणसीति प्रथितं यथा चानंदकाननम् ॥
तथा च कथयामीह देवदेवेनभाषितम्
īśvara uvāca
niśāmaya mahābāho viṣṇo trailokyasuṃdara ||
prāptaṃ vārāṇasītyākhyāmavimuktaṃ yathā tathā
||2||निशामय महाबाहो विष्णो त्रैलोक्यसुंदर ॥
प्राप्तं वाराणसीत्याख्यामविमुक्तं यथा तथा
nirdagdhānsāgarāñchrutvā kapilakrodhavahninā ||
aśvamedhāśvasaṃyuktānpūrvajānsvānbhagīrathaḥ
||3||निर्दग्धान्सागराञ्छ्रुत्वा कपिलक्रोधवह्निना ॥
अश्वमेधाश्वसंयुक्तान्पूर्वजान्स्वान्भगीरथः
sūryavaṃśe mahātejā rājā paramadhārmikaḥ ||
ārirādhayiṣurgaṃgāṃ tapase kṛtaniścayaḥ
||4||सूर्यवंशे महातेजा राजा परमधार्मिकः ॥
आरिराधयिषुर्गंगां तपसे कृतनिश्चयः
himavaṃtaṃ nagaśreṣṭhamamātya nyastarājyadhūḥ ||
jagāma yaśasāṃ rāśiruddidhīrṣuḥ pitāmahān
||5||हिमवंतं नगश्रेष्ठममात्य न्यस्तराज्यधूः ॥
जगाम यशसां राशिरुद्दिधीर्षुः पितामहान्
brahmaśāpāgninirdagdhānmahādurgatigānapi ||
vinā trimārgagāṃ viṣṇo ko jaṃtūṃstridivaṃ nayet
||6||ब्रह्मशापाग्निनिर्दग्धान्महादुर्गतिगानपि ॥
विना त्रिमार्गगां विष्णो को जंतूंस्त्रिदिवं नयेत्
mamaiva sā parāmūrtistoyarūpā śivātmikā ||
brahmāṃḍānāmanekānāmādhāraḥ prakṛtiḥ parā
||7||ममैव सा परामूर्तिस्तोयरूपा शिवात्मिका ॥
ब्रह्मांडानामनेकानामाधारः प्रकृतिः परा
śuddhavidyāsvarūpā ca triśaktiḥ karuṇātmikā ||
ānaṃdāmṛtarūpā ca śuddhadharmasvarūpiṇī
||8||शुद्धविद्यास्वरूपा च त्रिशक्तिः करुणात्मिका ॥
आनंदामृतरूपा च शुद्धधर्मस्वरूपिणी
yāmetāṃ jagatāṃ dhātrīṃ dhārayāmi svalīlayā ||
viśvasya rakṣaṇārthāya parabrahmasvarūpiṇīm
||9||यामेतां जगतां धात्रीं धारयामि स्वलीलया ॥
विश्वस्य रक्षणार्थाय परब्रह्मस्वरूपिणीम्
trailokye yāni tīrthāni puṇyakṣetrāṇi yāni ca ||
sarvatra sarve ye dharmāḥ sarvayajñāḥ sadakṣiṇāḥ
||10||त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि च ॥
सर्वत्र सर्वे ये धर्माः सर्वयज्ञाः सदक्षिणाः
tapāṃsi viṣṇo sarvāṇi śrutiḥ sāṃgā caturvidhā ||
ahaṃ ca tvaṃ ca kaścāpi devatānāṃ gaṇāśca ye
||11||तपांसि विष्णो सर्वाणि श्रुतिः सांगा चतुर्विधा ॥
अहं च त्वं च कश्चापि देवतानां गणाश्च ये
puruṣārthāśca sarve vai śaktayo vividhāśca yāḥ ||
gaṃgāyāṃ sarva evaite sūkṣmarūpeṇa saṃsthitāḥ
||12||पुरुषार्थाश्च सर्वे वै शक्तयो विविधाश्च याः ॥
गंगायां सर्व एवैते सूक्ष्मरूपेण संस्थिताः
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvakratuṣu dīkṣitaḥ ||
cīrṇasarvavrataḥ sopi yastu gaṃgāṃ niṣevate
||13||स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वक्रतुषु दीक्षितः ॥
चीर्णसर्वव्रतः सोपि यस्तु गंगां निषेवते
tapāṃsi tena taptāni sarvadānapradaḥ sa ca ||
sa prāpta yoganiyamo yastu gaṃgāṃ niṣevate
||14||तपांसि तेन तप्तानि सर्वदानप्रदः स च ॥
स प्राप्त योगनियमो यस्तु गंगां निषेवते
sarvavarṇāśramebhyaśca vedavidbhyaśca vai tathā ||
śāstrārthapāragebhyaśca gaṃgāsnāyī viśiṣyate
||15||सर्ववर्णाश्रमेभ्यश्च वेदविद्भ्यश्च वै तथा ॥
शास्त्रार्थपारगेभ्यश्च गंगास्नायी विशिष्यते
manovākkāyajairdoṣairduṣṭo bahuvidhairapi ||
vīkṣya gaṃgāṃ bhavetpūtaḥ puruṣo nātra saṃśayaḥ
||16||मनोवाक्कायजैर्दोषैर्दुष्टो बहुविधैरपि ॥
वीक्ष्य गंगां भवेत्पूतः पुरुषो नात्र संशयः
kṛte sarvatra tīrthāni tretāyāṃ puṣkaraṃ param ||
dvāpare tu kurukṣetraṃ kalau gaṃgaiva kevalam
||17||कृते सर्वत्र तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् ॥
द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गंगैव केवलम्
pūrvajanmāṃtarābhyāsa vāsanāvaśato hare ||
gaṃgātīre nivāsaḥ syānmadanugrahataḥ parāt
||18||पूर्वजन्मांतराभ्यास वासनावशतो हरे ॥
गंगातीरे निवासः स्यान्मदनुग्रहतः परात्
dhyānaṃ kṛte mokṣahetustretāyāṃ tacca vai tapaḥ ||
dvāpare taddvayaṃ yajñāḥ kalau gaṃgaiva kevalam
||19||ध्यानं कृते मोक्षहेतुस्त्रेतायां तच्च वै तपः ॥
द्वापरे तद्द्वयं यज्ञाः कलौ गंगैव केवलम्
yo dehapatanādyāvadgaṃgātīraṃ na muṃcati ||
sa hi vedāṃtavidyogī brahmacaryavratī sadā
||20||यो देहपतनाद्यावद्गंगातीरं न मुंचति ॥
स हि वेदांतविद्योगी ब्रह्मचर्यव्रती सदा
kalau kaluṣacittānāṃ paradravyaratātmanām ||
vidhihīnakriyāṇāṃ ca gatirgaṃgā vinā nahi
||21||कलौ कलुषचित्तानां परद्रव्यरतात्मनाम् ॥
विधिहीनक्रियाणां च गतिर्गंगा विना नहि
alakṣmīḥ kālakarṇī ca duḥsvapno durviciṃtitam ||
gaṃgāgaṃgeti japanāttāni nopaviśaṃti hi
||22||अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नो दुर्विचिंतितम् ॥
गंगागंगेति जपनात्तानि नोपविशंति हि
gaṃgā hi sarvabhūtānāmihāmutra phalapradā ||
bhāvānurūpato viṣṇo sadā sarvajagaddhitā
||23||गंगा हि सर्वभूतानामिहामुत्र फलप्रदा ॥
भावानुरूपतो विष्णो सदा सर्वजगद्धिता
yajña dāna tapo yoga japāḥ saniyamā yamāḥ ||
gaṃgāsevāsahasrāṃśaṃ na labhaṃte kalau hare
||24||यज्ञ दान तपो योग जपाः सनियमा यमाः ॥
गंगासेवासहस्रांशं न लभंते कलौ हरे
kimaṣṭāṃgena yogena kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ ||
vāsa eva hi gaṃgāyāṃ brahmajñānasya kāraṇam
||25||किमष्टांगेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः ॥
वास एव हि गंगायां ब्रह्मज्ञानस्य कारणम्
api dūrasthitasyāpi gaṃgāmāhātmyavedinaḥ ||
ayogyasyāpi goviṃdabhaktyā gaṃgā prasīdati
||26||अपि दूरस्थितस्यापि गंगामाहात्म्यवेदिनः ॥
अयोग्यस्यापि गोविंदभक्त्या गंगा प्रसीदति
śraddhā dharmaḥ paraḥ sūkṣmaḥ śraddhā jñānaṃ paraṃ tapaḥ ||
śraddhā svargaśca mokṣaśca śraddhayā sā prasīdati
||27||श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं परं तपः ॥
श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्च श्रद्धया सा प्रसीदति
ajñānarāgalobhādyaiḥ puṃsāṃ saṃmūḍhacetasām ||
śraddhā na jāyate dharme gaṃgāyāṃ ca viśeṣataḥ
||28||अज्ञानरागलोभाद्यैः पुंसां संमूढचेतसाम् ॥
श्रद्धा न जायते धर्मे गंगायां च विशेषतः
bahiḥ sthitaṃ jalaṃyadvannārikelāṃtare sthitam ||
tathā brahmāṃḍabāhyasthaṃ parabrahmāṃbu jāhnavī
||29||बहिः स्थितं जलंयद्वन्नारिकेलांतरे स्थितम् ॥
तथा ब्रह्मांडबाह्यस्थं परब्रह्मांबु जाह्नवी
gaṃgālābhātparo lābhaḥ kvacidanyo na vidyate ||
tasmādgaṃgāmupāsīta gaṃgaiva paramaḥ pumān
||30||गंगालाभात्परो लाभः क्वचिदन्यो न विद्यते ॥
तस्माद्गंगामुपासीत गंगैव परमः पुमान्
śaktasya paṃḍitasyāpi guṇino dānaśīlinaḥ ||
gaṃgāsnānavihīnasya hare janma nirarthakam
||31||शक्तस्य पंडितस्यापि गुणिनो दानशीलिनः ॥
गंगास्नानविहीनस्य हरे जन्म निरर्थकम्
vṛthā kula vṛthā vidyā vṛthā yajñā vṛthātapaḥ ||
vṛthā dānāni tasyeha kalau gaṃgāṃ na yo bhajet
||32||वृथा कुल वृथा विद्या वृथा यज्ञा वृथातपः ॥
वृथा दानानि तस्येह कलौ गंगां न यो भजेत्
guṇavatpātrapūjāyāṃ na syādvai tādṛśaṃ phalam ||
yathā gaṃgājalasnāna pūjane vidhinā phalam
||33||गुणवत्पात्रपूजायां न स्याद्वै तादृशं फलम् ॥
यथा गंगाजलस्नान पूजने विधिना फलम्
mamatejognigarbheyaṃ mamavīryātisaṃvṛtā ||
dāhikā sarvadoṣāṇāṃ sarvapāpavināśinī
||34||ममतेजोग्निगर्भेयं ममवीर्यातिसंवृता ॥
दाहिका सर्वदोषाणां सर्वपापविनाशिनी
smaraṇādeva gaṃgāyāḥ pāpasaṃghātapaṃjaram ||
śatadhā bhedamāyāti girirvajrahato yathā
||35||स्मरणादेव गंगायाः पापसंघातपंजरम् ॥
शतधा भेदमायाति गिरिर्वज्रहतो यथा
gaṃgāṃ gacchati yastveko yastu bhaktyānumodayet ||
tayostulyaphalaṃ prāhurbhaktirevātra kāraṇam
||36||गंगां गच्छति यस्त्वेको यस्तु भक्त्यानुमोदयेत् ॥
तयोस्तुल्यफलं प्राहुर्भक्तिरेवात्र कारणम्
gacchaṃstiṣṭhañjapandhyānbhuṃjañjāgratsvapanvadan ||
yaḥ smaretsatataṃ gaṃgāṃ sa hi mucyeta baṃdhanāt
||37||गच्छंस्तिष्ठञ्जपन्ध्यान्भुंजञ्जाग्रत्स्वपन्वदन् ॥
यः स्मरेत्सततं गंगां स हि मुच्येत बंधनात्
pitṝnuddiśya yobhaktyā pāyasaṃ madhusaṃyutam ||
guḍasarpistilaiḥsārdhaṃ gaṃgāṃbhasi vinikṣipet
||38||पितॄनुद्दिश्य योभक्त्या पायसं मधुसंयुतम् ॥
गुडसर्पिस्तिलैःसार्धं गंगांभसि विनिक्षिपेत्
tṛptā bhavaṃti pitarastasya varṣaśataṃ hare ||
yacchaṃti vividhānkāmānparituṣṭāḥ pitāmahāḥ
||39||तृप्ता भवंति पितरस्तस्य वर्षशतं हरे ॥
यच्छंति विविधान्कामान्परितुष्टाः पितामहाः
liṃge saṃpūjite sarvamarcitaṃ syājjagadyathā ||
gaṃgāsnānena labhate sarvatīrthaphalaṃ tathā
||40||लिंगे संपूजिते सर्वमर्चितं स्याज्जगद्यथा ॥
गंगास्नानेन लभते सर्वतीर्थफलं तथा
gaṃgāyāṃ tu naraḥ snātvā yo liṃgaṃ nityamarcati ||
ekena janmanā muktiṃ parāṃ prāpnoti sa dhruvam
||41||गंगायां तु नरः स्नात्वा यो लिंगं नित्यमर्चति ॥
एकेन जन्मना मुक्तिं परां प्राप्नोति स ध्रुवम्
agnihotraṃ ca yajñāśca vratadānatapāṃsi ca ||
gaṃgāyāṃ liṃgapūjāyāḥ koṭyaṃśenāpi no samāḥ
||42||अग्निहोत्रं च यज्ञाश्च व्रतदानतपांसि च ॥
गंगायां लिंगपूजायाः कोट्यंशेनापि नो समाः
gaṃgāṃ gaṃtuṃ viniścitya kṛtvā śrāddhādikaṃ gṛhe ||
sthitasya samyaksaṃkalpāttasya naṃdaṃti pūrvajāḥ
||43||गंगां गंतुं विनिश्चित्य कृत्वा श्राद्धादिकं गृहे ॥
स्थितस्य सम्यक्संकल्पात्तस्य नंदंति पूर्वजाः
pāpāni ca rudaṃtyāśu hā kva yāsyāma ityalam ||
lobhamohādibhiḥ sārdhaṃ maṃtrayaṃti punaḥpunaḥ
||44||पापानि च रुदंत्याशु हा क्व यास्याम इत्यलम् ॥
लोभमोहादिभिः सार्धं मंत्रयंति पुनःपुनः
yathā na gaṃgāṃ yātyeṣa tathā vighnaṃ prakurmahe ||
gaṃgāṃ gato yathā caiṣa na ucchittiṃ vidhāsyati
||45||यथा न गंगां यात्येष तथा विघ्नं प्रकुर्महे ॥
गंगां गतो यथा चैष न उच्छित्तिं विधास्यति
gṛhādgaṃgāvagāhārthaṃ gacchatastu padepade ||
nirāśāni vrajaṃtyeva pāpānyasya śarīrataḥ
||46||गृहाद्गंगावगाहार्थं गच्छतस्तु पदेपदे ॥
निराशानि व्रजंत्येव पापान्यस्य शरीरतः
pūrvajanmakṛtaiḥ puṇyaistyaktvā lobhādikaṃ hare ||
vyudasya sarvavighnaughāngaṃgāṃ prāpnoti puṇyavān
||47||पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैस्त्यक्त्वा लोभादिकं हरे ॥
व्युदस्य सर्वविघ्नौघान्गंगां प्राप्नोति पुण्यवान्
anuṣaṃgeṇa maulyena vāṇijyenāpi sevayā ||
kāmāsaktopi vā martyo gaṃgāsnāto divaṃ vrajet
||48||अनुषंगेण मौल्येन वाणिज्येनापि सेवया ॥
कामासक्तोपि वा मर्त्यो गंगास्नातो दिवं व्रजेत्
anicchayāpi saṃspṛṣṭo dahano hi yathā dahet ||
anicchayāpi saṃsnātā gaṃgā pāpaṃ tathā dahet
||49||अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहनो हि यथा दहेत् ॥
अनिच्छयापि संस्नाता गंगा पापं तथा दहेत्
tāvaddhamati saṃsāre yāvadgaṃgāṃ na sevate ||
saṃsevya gaṃgāṃ no jaṃturbhavakleśaṃ prapaśyati
||50||तावद्धमति संसारे यावद्गंगां न सेवते ॥
संसेव्य गंगां नो जंतुर्भवक्लेशं प्रपश्यति
yo gaṃgāṃbhasi nisnāto bhaktyā saṃtyaktasaṃśayaḥ ||
manuṣyacarmaṇā naddhaḥ sa devo nātra saṃśayaḥ
||51||यो गंगांभसि निस्नातो भक्त्या संत्यक्तसंशयः ॥
मनुष्यचर्मणा नद्धः स देवो नात्र संशयः
gaṃgāsnānārthamudyukto madhyemārgaṃ mṛto yadi ||
gaṃgāsnānaphalaṃ sopi tadāpnoti na saṃśayaḥ
||52||गंगास्नानार्थमुद्युक्तो मध्येमार्गं मृतो यदि ॥
गंगास्नानफलं सोपि तदाप्नोति न संशयः
māhātmyaṃ ye ca gaṃgāyāḥ śṛṇvaṃti ca paṭhaṃti ca ||
tepyaśeṣairmahāpāpairmucyaṃte nātra saṃśayaḥ
||53||माहात्म्यं ये च गंगायाः शृण्वंति च पठंति च ॥
तेप्यशेषैर्महापापैर्मुच्यंते नात्र संशयः
durbuddhayo durācārā haitukā bahusaṃśayāḥ ||
paśyaṃti mohitā viṣṇo gaṃgāmanya nadīmiva
||54||दुर्बुद्धयो दुराचारा हैतुका बहुसंशयाः ॥
पश्यंति मोहिता विष्णो गंगामन्य नदीमिव
janmāṃtarakṛtairdānaistapobhirniyamairvrataiḥ ||
iha janmani gaṃgāyāṃ nṛṇāṃ bhaktiḥ prajāyate
||55||जन्मांतरकृतैर्दानैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैः ॥
इह जन्मनि गंगायां नृणां भक्तिः प्रजायते
gaṃgābhaktimatāmarthe maheṃdrādi pureṣu ca ||
harmyāṇi ramyabhogāni nirmitāni svayaṃbhuvā
||56||गंगाभक्तिमतामर्थे महेंद्रादि पुरेषु च ॥
हर्म्याणि रम्यभोगानि निर्मितानि स्वयंभुवा
siddhayaḥ siddhiliṃgāni sparśaliṃgānyanekaśaḥ ||
prāsādā ratnaracitāściṃtāmaṇigaṇā api
||57||सिद्धयः सिद्धिलिंगानि स्पर्शलिंगान्यनेकशः ॥
प्रासादा रत्नरचिताश्चिंतामणिगणा अपि
gaṃgājalāṃtastiṣṭhaṃti kalikalmaṣabhītitaḥ ||
ataeva hi saṃsevyā kalau gaṃgeṣṭasiddhidā
||58||गंगाजलांतस्तिष्ठंति कलिकल्मषभीतितः ॥
अतएव हि संसेव्या कलौ गंगेष्टसिद्धिदा
sūryodaye tamāṃsīva vajrapātabhayānnagāḥ ||
tārkṣyekṣaṇādyathāsarpā meghā vātāhatā iva
||59||सूर्योदये तमांसीव वज्रपातभयान्नगाः ॥
तार्क्ष्येक्षणाद्यथासर्पा मेघा वाताहता इव
tattvajñānādyathā mohaḥ siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā mṛgāḥ ||
tathā sarvāṇi pāpāni yāṃti gaṃgekṣaṇātkṣayam
||60||तत्त्वज्ञानाद्यथा मोहः सिंहं दृष्ट्वा यथा मृगाः ॥
तथा सर्वाणि पापानि यांति गंगेक्षणात्क्षयम्
divyauṣadhairyathā rogā lobhena ca yathā guṇāḥ ||
yathā grīṣmoṣmasaṃpattiragādhahrada majjanāt
||61||दिव्यौषधैर्यथा रोगा लोभेन च यथा गुणाः ॥
यथा ग्रीष्मोष्मसंपत्तिरगाधह्रद मज्जनात्
tūlaśailaḥ sphuliṃgena yathā naśyati tatkṣaṇāt ||
tathā doṣāḥ praṇaśyaṃti gaṃgāṃbhaḥ sparśanāddhruvam
||62||तूलशैलः स्फुलिंगेन यथा नश्यति तत्क्षणात् ॥
तथा दोषाः प्रणश्यंति गंगांभः स्पर्शनाद्ध्रुवम्
krodhena ca tapo yadvatkāmena ca yathā matiḥ ||
anayena yathā lakṣmīrvidyā mānena vai yathā
||63||क्रोधेन च तपो यद्वत्कामेन च यथा मतिः ॥
अनयेन यथा लक्ष्मीर्विद्या मानेन वै यथा
daṃbha kauṭilya māyābhiryathādharmo vinaśyati ||
tathā naśyaṃti pāpāni gaṃgāyā darśanena tu
||64||दंभ कौटिल्य मायाभिर्यथाधर्मो विनश्यति ॥
तथा नश्यंति पापानि गंगाया दर्शनेन तु
mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya vidyutsaṃpātacaṃcalam ||
gaṃgāṃ yaḥ sevate sotra buddheḥ pāraṃ paraṃ gataḥ
||65||मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य विद्युत्संपातचंचलम् ॥
गंगां यः सेवते सोत्र बुद्धेः पारं परं गतः
vidhūtapāpā ye martyāḥ paraṃ jyotiḥsvarūpiṇīm ||
sahasrasūryapratimāṃ gaṃgāṃ paśyaṃti te bhuvi
||66||विधूतपापा ये मर्त्याः परं ज्योतिःस्वरूपिणीम् ॥
सहस्रसूर्यप्रतिमां गंगां पश्यंति ते भुवि
sādhāraṇāṃbhasā pūrṇāṃ sādhāraṇa nadīmiva ||
paśyaṃti nāstikā gaṃgāṃ pāpopahatalocanāḥ
||67||साधारणांभसा पूर्णां साधारण नदीमिव ॥
पश्यंति नास्तिका गंगां पापोपहतलोचनाः
saṃsāramocakaścāhaṃ janānāmanukaṃpayā ||
gaṃgātaraṃgarūpeṇa sopānaṃ nirmame divaḥ
||68||संसारमोचकश्चाहं जनानामनुकंपया ॥
गंगातरंगरूपेण सोपानं निर्ममे दिवः
sarva eva śubhaḥ kālaḥ sarvo deśastathā śubhaḥ ||
sarvo jano dānapātraṃ śrīmatī jāhnavī taṭe
||69||सर्व एव शुभः कालः सर्वो देशस्तथा शुभः ॥
सर्वो जनो दानपात्रं श्रीमती जाह्नवी तटे
yathāśvamedho yajñānāṃ nagānāṃ himavānyathā ||
vratānāṃ ca yathā satyaṃ dānānāmabhayaṃ yathā
||70||यथाश्वमेधो यज्ञानां नगानां हिमवान्यथा ॥
व्रतानां च यथा सत्यं दानानामभयं यथा
prāṇāyāmaśca tapasāṃ maṃtrāṇāṃ praṇavo yathā ||
dharmāṇāmapyahiṃsā ca kāmyānāṃ śrīryathā varā
||71||प्राणायामश्च तपसां मंत्राणां प्रणवो यथा ॥
धर्माणामप्यहिंसा च काम्यानां श्रीर्यथा वरा
yathātmavidyā vidyānāṃ strīṇāṃ gaurī yathottamā ||
sarvardavegaṇānāṃ ca yathā tvaṃ puruṣottama
||72||यथात्मविद्या विद्यानां स्त्रीणां गौरी यथोत्तमा ॥
सर्वर्दवेगणानां च यथा त्वं पुरुषोत्तम
sarvaṣāmeva pātrāṇāṃ śivabhakto yathā varaḥ ||
tathā sarveṣu tīrtheṣu gaṃgātīrthaṃ viśiṣyate
||73||सर्वषामेव पात्राणां शिवभक्तो यथा वरः ॥
तथा सर्वेषु तीर्थेषु गंगातीर्थं विशिष्यते
hareyaścāvayorbhedaṃ na karoti mahāmatiḥ ||
śivabhaktaḥ sa vijñeyo mahāpāśupataśca saḥ
||74||हरेयश्चावयोर्भेदं न करोति महामतिः ॥
शिवभक्तः स विज्ञेयो महापाशुपतश्च सः
pāpapāṃsumahāvātyā pāpadrumakuṭhārikā ||
pāpeṃdhanadavāgniśca gaṃgeyaṃ puṇyavāhinī
||75||पापपांसुमहावात्या पापद्रुमकुठारिका ॥
पापेंधनदवाग्निश्च गंगेयं पुण्यवाहिनी
nānārūpāśca pitaro gāthā gāyaṃti sarvadā ||
api kaścitkulesmākaṃ gaṃgāsnāyī bhaviṣyati
||76||नानारूपाश्च पितरो गाथा गायंति सर्वदा ॥
अपि कश्चित्कुलेस्माकं गंगास्नायी भविष्यति
devarṣīnparisaṃtarpya dīnānāthāṃśca duḥkhitān ||
śraddhayā vidhinā snātvā dāsyate salilāṃjalim
||77||देवर्षीन्परिसंतर्प्य दीनानाथांश्च दुःखितान् ॥
श्रद्धया विधिना स्नात्वा दास्यते सलिलांजलिम्
api naḥ sa kule bhūyācchive viṣṇau ca sāmyadṛk ||
tadālayakaro bhaktyā tasya saṃmārjanādikṛt
||78||अपि नः स कुले भूयाच्छिवे विष्णौ च साम्यदृक् ॥
तदालयकरो भक्त्या तस्य संमार्जनादिकृत्
akāmo vā sakāmo vā tiryagyonigatopi vā ||
gaṃgāyāṃ yo mṛto martyo narakaṃ sa na paśyati
||79||अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा ॥
गंगायां यो मृतो मर्त्यो नरकं स न पश्यति
tīrthamanyatpraśaṃsaṃti gaṃgātīre sthitāśca ye ||
gaṃgāṃ na bahu manyaṃte te syurnirayagāminaḥ
||80||तीर्थमन्यत्प्रशंसंति गंगातीरे स्थिताश्च ये ॥
गंगां न बहु मन्यंते ते स्युर्निरयगामिनः
māṃ ca tvāṃ caiva yo dveṣṭi gaṃgāṃ ca puruṣādhamaḥ ||
svakīyaiḥ puruṣaiḥ sārdhaṃ sa ghoraṃ narakaṃ vrajet
||81||मां च त्वां चैव यो द्वेष्टि गंगां च पुरुषाधमः ॥
स्वकीयैः पुरुषैः सार्धं स घोरं नरकं व्रजेत्
ṣaṣṭirgaṇasahasrāṇi gaṃgāṃ rakṣaṃti sarvadā ||
abhaktānāṃ ca pāpānāṃ vāse vighnaṃ prakurvate
||82||षष्टिर्गणसहस्राणि गंगां रक्षंति सर्वदा ॥
अभक्तानां च पापानां वासे विघ्नं प्रकुर्वते
kāmakrodhamahāmohalobhādi niśitaiḥ śaraiḥ ||
ghnaṃti teṣāṃ manastatra sthitiṃ cāpanayaṃti ca
||83||कामक्रोधमहामोहलोभादि निशितैः शरैः ॥
घ्नंति तेषां मनस्तत्र स्थितिं चापनयंति च
gaṃgāṃ samāśrayedyastu sa muniḥ sa ca paṃḍitaḥ ||
kṛtakṛtyaḥ sa vijñeyaḥ puruṣārthacatuṣṭaye
||84||गंगां समाश्रयेद्यस्तु स मुनिः स च पंडितः ॥
कृतकृत्यः स विज्ञेयः पुरुषार्थचतुष्टये
gaṃgāyāṃ ca sakṛtsnāto hayamedhaphalaṃ labhet ||
tarpayaṃśca pitṝṃstatra tārayennarakārṇavāt
||85||गंगायां च सकृत्स्नातो हयमेधफलं लभेत् ॥
तर्पयंश्च पितॄंस्तत्र तारयेन्नरकार्णवात्
nairaṃtaryeṇa gaṃgāyāṃ māsaṃ yaḥ snāti puṇyavān ||
śakraloke sa vasati yāvacchakraḥ sapūrvajaḥ
||86||नैरंतर्येण गंगायां मासं यः स्नाति पुण्यवान् ॥
शक्रलोके स वसति यावच्छक्रः सपूर्वजः
abdaṃ yaḥ snāti gaṃgāyāṃ nairaṃtaryeṇa puṇyabhāk ||
viṣṇorlokaṃ samāsādya sa sukhaṃ saṃvasennaraḥ
||87||अब्दं यः स्नाति गंगायां नैरंतर्येण पुण्यभाक् ॥
विष्णोर्लोकं समासाद्य स सुखं संवसेन्नरः
gaṃgāyāṃ snāti yo martyo yāvajjīvaṃ dinedine ||
jīvanmuktaḥ sa vijñeyo dehāṃte mukta eva saḥ
||88||गंगायां स्नाति यो मर्त्यो यावज्जीवं दिनेदिने ॥
जीवन्मुक्तः स विज्ञेयो देहांते मुक्त एव सः
tithinakṣatraparvādi nāpekṣyaṃ jāhnavī jale ||
snānamātreṇa gaṃgāyāṃ saṃcitāghaṃ vinaśyati
||89||तिथिनक्षत्रपर्वादि नापेक्ष्यं जाह्नवी जले ॥
स्नानमात्रेण गंगायां संचिताघं विनश्यति
paṃḍitopi sa mūrkhaḥ syācchaktiyuktopyaśaktikaḥ ||
yastu bhāgīrathītīraṃ sukhasevyaṃ na saṃśrayet
||90||पंडितोपि स मूर्खः स्याच्छक्तियुक्तोप्यशक्तिकः ॥
यस्तु भागीरथीतीरं सुखसेव्यं न संश्रयेत्
kiṃvāyupāpyarogeṇa vikāsinyātha kiṃ śriyā ||
kiṃ vā buddhyā vimalayā yadi gaṃgāṃ na sevate
||91||किंवायुपाप्यरोगेण विकासिन्याथ किं श्रिया ॥
किं वा बुद्ध्या विमलया यदि गंगां न सेवते
yaḥ kārayedāyatanaṃ gaṃgāpratikṛternaraḥ ||
bhuktvā sa bhogānpretyāpi yāti gaṃgā salokatām
||92||यः कारयेदायतनं गंगाप्रतिकृतेर्नरः ॥
भुक्त्वा स भोगान्प्रेत्यापि याति गंगा सलोकताम्
śṛṇvaṃti mahimānaṃ ye gaṃgāyā nityamādarāt ||
gaṃgāsnānaphalaṃ teṣāṃ vācakaprīṇanāddhanaiḥ
||93||शृण्वंति महिमानं ये गंगाया नित्यमादरात् ॥
गंगास्नानफलं तेषां वाचकप्रीणनाद्धनैः
pitṝnuddiśya yo liṃgaṃ snapayedgāṃga vāriṇā ||
tṛptāḥ syustasya pitaro mahānirayagā api
||94||पितॄनुद्दिश्य यो लिंगं स्नपयेद्गांग वारिणा ॥
तृप्ताः स्युस्तस्य पितरो महानिरयगा अपि
aṣṭakṛtvo maṃtrajaptairvastrapūtaiḥ sugaṃdhibhiḥ ||
procurgāṃgajalaiḥ snānaṃ ghṛtasnānādhikaṃ budhāḥ
||95||अष्टकृत्वो मंत्रजप्तैर्वस्त्रपूतैः सुगंधिभिः ॥
प्रोचुर्गांगजलैः स्नानं घृतस्नानाधिकं बुधाः
aṣṭadravyavimiśreṇa gaṃgātoyena yaḥ sakṛt ||
māgadhaprasthamātreṇa tāmrapātrasthitena ca
||96||अष्टद्रव्यविमिश्रेण गंगातोयेन यः सकृत् ॥
मागधप्रस्थमात्रेण ताम्रपात्रस्थितेन च
bhānave'rghaṃ pradadyācca svakīya pitṛbhiḥ saha ||
sotitejo vimānena sūryaloke mahīyate
||97||भानवेऽर्घं प्रदद्याच्च स्वकीय पितृभिः सह ॥
सोतितेजो विमानेन सूर्यलोके महीयते
āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi ghṛtaṃ madhugavāṃdadhi ||
raktāni karavīrāṇi raktacaṃdanamityapi
||98||आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं मधुगवांदधि ॥
रक्तानि करवीराणि रक्तचंदनमित्यपि
aṣṭāṃgārgho yamuddiṣṭastvatīva ravitoṣaṇaḥ ||
gāṃgairvārbhiḥ koṭiguṇo jñeyo viṣṇo'nyavāritaḥ
||99||अष्टांगार्घो यमुद्दिष्टस्त्वतीव रवितोषणः ॥
गांगैर्वार्भिः कोटिगुणो ज्ञेयो विष्णोऽन्यवारितः
gaṃgātīre svaśaktyā yaḥ kuryāddevālayaṃ sudhīḥ ||
anyatīrthapratiṣṭhāto bhavetkoṭiguṇaṃ phalaṃ
||100||गंगातीरे स्वशक्त्या यः कुर्याद्देवालयं सुधीः ॥
अन्यतीर्थप्रतिष्ठातो भवेत्कोटिगुणं फलं
aśvatthavaṭacūtādi vṛkṣāropeṇa yatphalam ||
kūpavāpītaḍāgādi prapā satrādibhistathā
||1||अश्वत्थवटचूतादि वृक्षारोपेण यत्फलम् ॥
कूपवापीतडागादि प्रपा सत्रादिभिस्तथा
anyatra yadbhavetpuṇyaṃ tadgaṃgādarśanādbhavet ||
puṣpavāṭyādibhiścāpi gaṃgāsparśaṃ tato'dhikam
||2||अन्यत्र यद्भवेत्पुण्यं तद्गंगादर्शनाद्भवेत् ॥
पुष्पवाट्यादिभिश्चापि गंगास्पर्शं ततोऽधिकम्
kanyādānena yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ go'nnadānataḥ ||
tatpuṇyaṃ syācchataguṇaṃ gaṃgāgaṃḍūṣapānataḥ
||3||कन्यादानेन यत्पुण्यं यत्पुण्यं गोऽन्नदानतः ॥
तत्पुण्यं स्याच्छतगुणं गंगागंडूषपानतः
cāṃdrāyaṇasahasreṇa yatpuṇyaṃ syājjanārdana ||
tato'dhikaphalaṃ gaṃgā'mṛtapānādavāpnuyāt
||4||चांद्रायणसहस्रेण यत्पुण्यं स्याज्जनार्दन ॥
ततोऽधिकफलं गंगाऽमृतपानादवाप्नुयात्
bhaktyā gaṃgāvagāhasya kimanyatphalamucyate ||
akṣayaḥ svargavāsopi nirvāṇamathavā hare
||5||भक्त्या गंगावगाहस्य किमन्यत्फलमुच्यते ॥
अक्षयः स्वर्गवासोपि निर्वाणमथवा हरे
gaṃgāyāḥ pādukāyugmaṃ nityamarcati yo naraḥ ||
āyuḥ puṇyaṃ dhanaṃ putrānsvargamokṣau ca viṃdati
||6||गंगायाः पादुकायुग्मं नित्यमर्चति यो नरः ॥
आयुः पुण्यं धनं पुत्रान्स्वर्गमोक्षौ च विंदति
nāsti gaṃgāsamaṃ tīrthaṃ kalikalmaṣanāśanam ||
nāsti muktipradaṃ kṣetramavimuktasamaṃ hare
||7||नास्ति गंगासमं तीर्थं कलिकल्मषनाशनम् ॥
नास्ति मुक्तिप्रदं क्षेत्रमविमुक्तसमं हरे
gaṃgāsnānarataṃ martyaṃ dṛṣṭvaiva yamakikarāḥ ||
diśo daśa palāyaṃte siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā mṛgāḥ
||8||गंगास्नानरतं मर्त्यं दृष्ट्वैव यमकिकराः ॥
दिशो दश पलायंते सिंहं दृष्ट्वा यथा मृगाः
gaṃgābhajanaśīlasya gaṃgātaṭanivāsinaḥ ||
arcāṃ kṛtvā yathānyāyamaśvamedhaphalaṃ labhet
||9||गंगाभजनशीलस्य गंगातटनिवासिनः ॥
अर्चां कृत्वा यथान्यायमश्वमेधफलं लभेत्
gobhūhiraṇyadānena bhaktyā gaṃgātaṭe śubhe ||
naro na jāyate bhūyaḥ saṃsāre duḥkhakaṃṭake
||110||गोभूहिरण्यदानेन भक्त्या गंगातटे शुभे ॥
नरो न जायते भूयः संसारे दुःखकंटके
dīrghāyuṣyaṃ ca vāsobhirjñānaṃ pustakadānataḥ ||
annadānena saṃpattiṃ kīrtiṃ kanyāpradānataḥ
||11||दीर्घायुष्यं च वासोभिर्ज्ञानं पुस्तकदानतः ॥
अन्नदानेन संपत्तिं कीर्तिं कन्याप्रदानतः
anyatra yatkṛtaṃ karma vrataṃ dānaṃ japastapaḥ ||
gaṃgātaṭe tu tatsarvaṃ hare koṭiguṇaṃ bhavet
||12||अन्यत्र यत्कृतं कर्म व्रतं दानं जपस्तपः ॥
गंगातटे तु तत्सर्वं हरे कोटिगुणं भवेत्
dhenuṃ savatsā yo dadyād gaṃgātīre vidhānataḥ ||
goromasaṃkhyayā viṣṇo yugānsarvasamṛddhimān
||13||धेनुं सवत्सा यो दद्याद् गंगातीरे विधानतः ॥
गोरोमसंख्यया विष्णो युगान्सर्वसमृद्धिमान्
goloke mama loke vā kāmadhenupradānataḥ ||
bhuṃjānaḥ sarvakāmāṃstu divyānnānāvidhānbahūn
||14||गोलोके मम लोके वा कामधेनुप्रदानतः ॥
भुंजानः सर्वकामांस्तु दिव्यान्नानाविधान्बहून्
devānāmapyalabhyāṃśca bhuktvā tu saha bāṃdhavaiḥ ||
pitṛbhiśca suhṛdbhiśca sarvaratnavibhūṣitaḥ
||15||देवानामप्यलभ्यांश्च भुक्त्वा तु सह बांधवैः ॥
पितृभिश्च सुहृद्भिश्च सर्वरत्नविभूषितः
jāyate satkule paścāddhanadhānyasamākule ||
ratnakāṃcanasaṃpanne śīlavidyāsamanvite
||16||जायते सत्कुले पश्चाद्धनधान्यसमाकुले ॥
रत्नकांचनसंपन्ने शीलविद्यासमन्विते
bhuktvā sa vipulānbhogānputrapautrasamanvitaḥ ||
punargaṃgāṃ samāsādya kāśyāmuttaravāhinīm
||17||भुक्त्वा स विपुलान्भोगान्पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥
पुनर्गंगां समासाद्य काश्यामुत्तरवाहिनीम्
viśveśvaraṃ samārādhya prāgjanurvāsanāvaśāt ||
kālāddehāṃtamāsādya brahma saṃpadyate tataḥ
||18||विश्वेश्वरं समाराध्य प्राग्जनुर्वासनावशात् ॥
कालाद्देहांतमासाद्य ब्रह्म संपद्यते ततः
vivartanadvayamapi bhūmerbhāgīrathītaṭe ||
naro dadāti yo bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||19||विवर्तनद्वयमपि भूमेर्भागीरथीतटे ॥
नरो ददाति यो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु
tadbhūmitrasareṇūnāṃ saṃkhyayā yugamānayā ||
maheṃdra caṃdralokeṣu bhuktvā bhogānmanaḥpriyān
||120||तद्भूमित्रसरेणूनां संख्यया युगमानया ॥
महेंद्र चंद्रलोकेषु भुक्त्वा भोगान्मनःप्रियान्
saptadvīpapatirbhūtvā mahādharmaparāyaṇaḥ ||
narakasthānpitṝnsarvānprāpayettridivaṃ hare
||21||सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा महाधर्मपरायणः ॥
नरकस्थान्पितॄन्सर्वान्प्रापयेत्त्रिदिवं हरे
svargasthāṃśca pitṝnsarvānmocayitvā mahādyutiḥ ||
aṃte jñānāsinā chittvā hyavidyāṃ pāṃcabhautikīm
||22||स्वर्गस्थांश्च पितॄन्सर्वान्मोचयित्वा महाद्युतिः ॥
अंते ज्ञानासिना छित्त्वा ह्यविद्यां पांचभौतिकीम्
paravaiṃrāgyamāpanno yuṃjāno yogamuttamam ||
prāpyāthavā vimuktaṃ ca paraṃ brahmādhigacchati
||23||परवैंराग्यमापन्नो युंजानो योगमुत्तमम् ॥
प्राप्याथवा विमुक्तं च परं ब्रह्माधिगच्छति
suvarṇamātramapi yaḥ suvarṇaṃ saṃprayacchati ||
suvarṇāya suvarṇaṃ ca hare bhāgīrathītaṭe
||24||सुवर्णमात्रमपि यः सुवर्णं संप्रयच्छति ॥
सुवर्णाय सुवर्णं च हरे भागीरथीतटे
sa hemaratnakhacite vimāne sarvage śubhe ||
sarvaiśvaryasamāyuktaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ
||25||स हेमरत्नखचिते विमाने सर्वगे शुभे ॥
सर्वैश्वर्यसमायुक्तः सर्वलोकेषु पूजितः
brahmāṃḍāṃtarasaṃstheṣu bhuṃjanbhogānmanoramān ||
sarvaiḥ saṃpūjito viṣṇo yāvadābhūtasaṃplavam
||205||ब्रह्मांडांतरसंस्थेषु भुंजन्भोगान्मनोरमान् ॥
सर्वैः संपूजितो विष्णो यावदाभूतसंप्लवम्
ekarāṭca tato bhūtvā jaṃbūdvīpe pratāpavān ||
tato'vimuktamāsādya padaṃ nirvāṇamṛcchati
||27||एकराट्च ततो भूत्वा जंबूद्वीपे प्रतापवान् ॥
ततोऽविमुक्तमासाद्य पदं निर्वाणमृच्छति
janmarkṣe tu kṛte snāne gaṃgāyāṃ bhaktipūrvakam ||
janmaprabhṛtipāpaughātsaṃcitānmucyate kṣaṇāt
||28||जन्मर्क्षे तु कृते स्नाने गंगायां भक्तिपूर्वकम् ॥
जन्मप्रभृतिपापौघात्संचितान्मुच्यते क्षणात्
vaiśākhe kārtike māghe gaṃgāsnānaṃ sudurlabham ||
darśe śataguṇaṃ puṇyaṃ saṃkrātau ca sahasrakam
||29||वैशाखे कार्तिके माघे गंगास्नानं सुदुर्लभम् ॥
दर्शे शतगुणं पुण्यं संक्रातौ च सहस्रकम्
caṃdrasūryagrahe lakṣaṃ vyatīpātetvanaṃtakam ||
ayutaṃ viṣuve caiva niyutaṃ tvayanadvaye
||130||चंद्रसूर्यग्रहे लक्षं व्यतीपातेत्वनंतकम् ॥
अयुतं विषुवे चैव नियुतं त्वयनद्वये
somagrahaḥ somadine ravivāraravagrahaḥ ||
taccūḍāmaṇiparvākhyaṃ tatrasnānamasaṃkhyakam
||31||सोमग्रहः सोमदिने रविवाररवग्रहः ॥
तच्चूडामणिपर्वाख्यं तत्रस्नानमसंख्यकम्
snānaṃ dānaṃ japo homo yadyaccūḍāmaṇau kṛtam ||
tadakṣayaṃ sarvamiha viṣṇo bhāgīrathītaṭe
||32||स्नानं दानं जपो होमो यद्यच्चूडामणौ कृतम् ॥
तदक्षयं सर्वमिह विष्णो भागीरथीतटे
śraddhayā bhaktiyuktastu gaṃgāṃ snātvā vidhānataḥ ||
brahmahāpi viśuddhyeta kiṃpunastvanya pātakī
||33||श्रद्धया भक्तियुक्तस्तु गंगां स्नात्वा विधानतः ॥
ब्रह्महापि विशुद्ध्येत किंपुनस्त्वन्य पातकी
kṛmikīṭapataṃgādyā ye mṛtā jāhnavītaṭe ||
kūlātpataṃti ye vṛkṣāstepi yāṃti parāṃ gatim
||34||कृमिकीटपतंगाद्या ये मृता जाह्नवीतटे ॥
कूलात्पतंति ये वृक्षास्तेपि यांति परां गतिम्
jyeṣṭhe māsi site pakṣe daśamyāṃ hastasaṃyute ||
gaṃgātīre tu puruṣo nārī vā bhaktibhāvataḥ ||
niśāyāṃ jāgaraṃ kuyādgaṃgāṃ daśavidhairhare ||
puṣpaiḥ sugaṃdhairnaivedyaiḥ phalairdaśadaśonmitaiḥ
||36||ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे दशम्यां हस्तसंयुते ॥
गंगातीरे तु पुरुषो नारी वा भक्तिभावतः ॥
निशायां जागरं कुयाद्गंगां दशविधैर्हरे ॥
पुष्पैः सुगंधैर्नैवेद्यैः फलैर्दशदशोन्मितैः
pradīpairdaśabhirdhūpairdaśāṃgairgaruḍadhvaja ||
pūjayecchraddhayā dhīmāndaśakṛtvo vidhānataḥ
||37||प्रदीपैर्दशभिर्धूपैर्दशांगैर्गरुडध्वज ॥
पूजयेच्छ्रद्धया धीमान्दशकृत्वो विधानतः
sājyāṃstilānkṣipettoye gaṃgāyāḥ prasṛtīrdaśa ||
guḍasaktumayānpiṃḍāndadyācca daśamaṃtrataḥ
||38||साज्यांस्तिलान्क्षिपेत्तोये गंगायाः प्रसृतीर्दश ॥
गुडसक्तुमयान्पिंडान्दद्याच्च दशमंत्रतः
namaḥ śivāyai prathamaṃ nārāyaṇyai padaṃ tataḥ ||
daśaharāyai padamiti gaṃgāyai maṃtra eṣa vai
||39||नमः शिवायै प्रथमं नारायण्यै पदं ततः ॥
दशहरायै पदमिति गंगायै मंत्र एष वै
svāhāṃtaḥ praṇāvādiśca bhavedviṃśākṣaro manuḥ ||
pūjādānaṃ japo homo 'nenaiva manunā smṛtaḥ
||140||स्वाहांतः प्रणावादिश्च भवेद्विंशाक्षरो मनुः ॥
पूजादानं जपो होमो ऽनेनैव मनुना स्मृतः
hemnā rūpyeṇa vā śaktyā gaṃgāmūrtiṃ vidhāya ca ||
vastrācchāditavaktrasya pūrṇakuṃbhasya copari
||41||हेम्ना रूप्येण वा शक्त्या गंगामूर्तिं विधाय च ॥
वस्त्राच्छादितवक्त्रस्य पूर्णकुंभस्य चोपरि
pratiṣṭhāpyārcayeddevīṃ paṃcāmṛtaviśodhitām ||
caturbhujāṃ trinetrāṃ ca nadīnadaniṣevitām
||42||प्रतिष्ठाप्यार्चयेद्देवीं पंचामृतविशोधिताम् ॥
चतुर्भुजां त्रिनेत्रां च नदीनदनिषेविताम्
lāvaṇyāmṛtaniṣpaṃda saṃśīladgātrayaṣṭikām ||
pūrṇakuṃbhasitāṃbhoja varadābhayasatkarām
||43||लावण्यामृतनिष्पंद संशीलद्गात्रयष्टिकाम् ॥
पूर्णकुंभसितांभोज वरदाभयसत्कराम्
tato dhyāyetsusaumyā ca caṃdrāyutasamaprabhām ||
cāmarairvījyamānāṃ ca śvetacchatropaśobhitāma
||44||ततो ध्यायेत्सुसौम्या च चंद्रायुतसमप्रभाम् ॥
चामरैर्वीज्यमानां च श्वेतच्छत्रोपशोभिताम
sudhāplāvitabhūpṛṣṭhāṃ divyagaṃdhānulepanām ||
trailaukyapūjitapadāṃ devarṣibhirabhiṣṭutām
||45||सुधाप्लावितभूपृष्ठां दिव्यगंधानुलेपनाम् ॥
त्रैलौक्यपूजितपदां देवर्षिभिरभिष्टुताम्
dhyātvā samarcya maṃtreṇa dhūpadīpopahārataḥ ||
māṃ ca tvāṃ ca vidhiṃ bradhnaṃ himavaṃtaṃ bhagīratham
||46||ध्यात्वा समर्च्य मंत्रेण धूपदीपोपहारतः ॥
मां च त्वां च विधिं ब्रध्नं हिमवंतं भगीरथम्
pratimāgre samabhyarcya caṃdanākṣatanirmitān ||
daśaprasthatilāndadyāddaśaviprebhya ādarāt
||47||प्रतिमाग्रे समभ्यर्च्य चंदनाक्षतनिर्मितान् ॥
दशप्रस्थतिलान्दद्याद्दशविप्रेभ्य आदरात्
palaṃ ca kuḍavaḥ prastha āḍhako droṇa eva ca ||
dhānyamānena boddhavyāḥ kramaśomī caturguṇāḥ
||48||पलं च कुडवः प्रस्थ आढको द्रोण एव च ॥
धान्यमानेन बोद्धव्याः क्रमशोमी चतुर्गुणाः
matsya kacchapa maṃḍūka makarādi jalecarān ||
haṃsakāraṃḍava baka cakraṭiṭṭibhasārasān
||49||मत्स्य कच्छप मंडूक मकरादि जलेचरान् ॥
हंसकारंडव बक चक्रटिट्टिभसारसान्
yathāśakti svarṇarūpya tāmrapṛṣṭhavinirmitān ||
abhyarcya gaṃdhakusumairgaṃgāyāṃ prakṣipedvratī
||150||यथाशक्ति स्वर्णरूप्य ताम्रपृष्ठविनिर्मितान् ॥
अभ्यर्च्य गंधकुसुमैर्गंगायां प्रक्षिपेद्व्रती
evaṃ kṛtvā vidhānena vittaśāṭhyaṃ vivarjitaḥ ||
upavāsī vakṣyamāṇairdaśapāpaiḥ pramucyate
||51||एवं कृत्वा विधानेन वित्तशाठ्यं विवर्जितः ॥
उपवासी वक्ष्यमाणैर्दशपापैः प्रमुच्यते
adattānāmupādānaṃ hiṃsācaivāvidhānataḥ ||
paradāropasevā ca kāyikaṃ trividhaṃ smṛtam
||52||अदत्तानामुपादानं हिंसाचैवाविधानतः ॥
परदारोपसेवा च कायिकं त्रिविधं स्मृतम्
pāruṣyamanṛtaṃ caiva paiśunyaṃ caiva sarvaśaḥ ||
asaṃbaddha pralāpaśca vāṅmayaṃsyāccaturvidham
||53||पारुष्यमनृतं चैव पैशुन्यं चैव सर्वशः ॥
असंबद्ध प्रलापश्च वाङ्मयंस्याच्चतुर्विधम्
paradravyeṣvabhidhyānaṃ manasāniṣṭaciṃtanam ||
vitathābhiniveśaśca mānasaṃ trividhaṃ smṛtam
||54||परद्रव्येष्वभिध्यानं मनसानिष्टचिंतनम् ॥
वितथाभिनिवेशश्च मानसं त्रिविधं स्मृतम्
etairdaśavidhaiḥ pāpairdaśajanmasamudbhavaiḥ ||
mucyate nātra saṃdehaḥ satyaṃ satyaṃ gadādhara
||55||एतैर्दशविधैः पापैर्दशजन्मसमुद्भवैः ॥
मुच्यते नात्र संदेहः सत्यं सत्यं गदाधर
uttarennarakātpūrvāndaśaghorāddaśāvarān ||
vakṣyamāṇamidaṃ stotraṃ gaṃgāgre śraddhayā japet
||56||उत्तरेन्नरकात्पूर्वान्दशघोराद्दशावरान् ॥
वक्ष्यमाणमिदं स्तोत्रं गंगाग्रे श्रद्धया जपेत्
oṃ namaḥ śivāyai gaṃgāyai śivadāyai namonamaḥ ||
namaste viṣṇurūpiṇyai brahmamūrttyai namostu te
||57||ॐ नमः शिवायै गंगायै शिवदायै नमोनमः ॥
नमस्ते विष्णुरूपिण्यै ब्रह्ममूर्त्त्यै नमोस्तु ते
namaste rudrarūpiṇyai śāṃkaryai te namonamaḥ ||
sarvadevasvarūpiṇyai namo bheṣajamūrttaye
||58||नमस्ते रुद्ररूपिण्यै शांकर्यै ते नमोनमः ॥
सर्वदेवस्वरूपिण्यै नमो भेषजमूर्त्तये
sarvasyasarvavyādhīnāṃ bhiṣakśreṣṭhyai namostu te ||
sthāsnujaṃgamasaṃbhūta viṣahaṃtryai namostu te
||59||सर्वस्यसर्वव्याधीनां भिषक्श्रेष्ठ्यै नमोस्तु ते ॥
स्थास्नुजंगमसंभूत विषहंत्र्यै नमोस्तु ते
saṃsāraviṣanāśinyai jīvanāyai namostu te ||
tāpatritaya saṃhaṃtryai prāṇeśyai te namonamaḥ
||160||संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोस्तु ते ॥
तापत्रितय संहंत्र्यै प्राणेश्यै ते नमोनमः
śāṃti saṃtānakāriṇyai namaste śuddhamūrtaye ||
sarvasaṃśuddhikāriṇyai namaḥ pāpārimūrtaye
||61||शांति संतानकारिण्यै नमस्ते शुद्धमूर्तये ॥
सर्वसंशुद्धिकारिण्यै नमः पापारिमूर्तये
bhuktimuktipradāyinyai bhadradāyai namonamaḥ ||
bhogopabhogadāyinyai bhogavatyai namostu te
||62||भुक्तिमुक्तिप्रदायिन्यै भद्रदायै नमोनमः ॥
भोगोपभोगदायिन्यै भोगवत्यै नमोस्तु ते
maṃdākinyai namastestu svargadāyai namonamaḥ ||
namastrailokyabhūṣāyai tripathāyai namonamaḥ
||63||मंदाकिन्यै नमस्तेस्तु स्वर्गदायै नमोनमः ॥
नमस्त्रैलोक्यभूषायै त्रिपथायै नमोनमः
namastriśuklasaṃsthāyai kṣamāvatyai namonamaḥ ||
trihutāśanasaṃsthāyai tejovatyai namonamaḥ
||64||नमस्त्रिशुक्लसंस्थायै क्षमावत्यै नमोनमः ॥
त्रिहुताशनसंस्थायै तेजोवत्यै नमोनमः
naṃdāyai liṃgadhāriṇyai sudhādhārātmane namaḥ ||
namaste viśvamukhyāyai revatyai te namonamaḥ
||65||नंदायै लिंगधारिण्यै सुधाधारात्मने नमः ॥
नमस्ते विश्वमुख्यायै रेवत्यै ते नमोनमः
bṛhatyai te namastestu lokadhātryai namostu te ||
namaste viśvamitrāyai naṃdinyai te namonamaḥ
||66||बृहत्यै ते नमस्तेस्तु लोकधात्र्यै नमोस्तु ते ॥
नमस्ते विश्वमित्रायै नंदिन्यै ते नमोनमः
pṛthvyai śivāmṛtāyai ca suvṛṣāyai namonamaḥ ||
parāparaśatāḍhyāyai tārāyai te namonamaḥ
||67||पृथ्व्यै शिवामृतायै च सुवृषायै नमोनमः ॥
परापरशताढ्यायै तारायै ते नमोनमः
pāśajālanikṛṃtinyai abhinnāyai namostu te ||
śāṃtāyai ca variṣṭhāyai varadāyai namonamaḥ
||68||पाशजालनिकृंतिन्यै अभिन्नायै नमोस्तु ते ॥
शांतायै च वरिष्ठायै वरदायै नमोनमः
ugrāyai sukhajagdhyai ca saṃjīvinyai namostu te ||
brahmiṣṭhāyai brahmadāyai duritaghnyai namonamaḥ
||69||उग्रायै सुखजग्ध्यै च संजीविन्यै नमोस्तु ते ॥
ब्रह्मिष्ठायै ब्रह्मदायै दुरितघ्न्यै नमोनमः
praṇatārti prabhaṃjinyai jaganmātre namostute ||
sarvāpatpratipakṣāyai maṃgalāyai namonamaḥ
||170||प्रणतार्ति प्रभंजिन्यै जगन्मात्रे नमोस्तुते ॥
सर्वापत्प्रतिपक्षायै मंगलायै नमोनमः
śaraṇāgatadīnārta paritrāṇaparāyaṇe ||
sarvasyārti hare devi nārāyaṇi namostu te
||71||शरणागतदीनार्त परित्राणपरायणे ॥
सर्वस्यार्ति हरे देवि नारायणि नमोस्तु ते
nirlepāyai durgahaṃtryai dakṣāyai te namonamaḥ ||
parāparaparāyai ca gaṃge nirvāṇadāyini
||72||निर्लेपायै दुर्गहंत्र्यै दक्षायै ते नमोनमः ॥
परापरपरायै च गंगे निर्वाणदायिनि
gaṃge mamāgrato bhūyā gaṃge me tiṣṭha pṛṣṭhataḥ ||
gaṃge me pārśvayoredhi gaṃge tvayyastu me sthitiḥ
||73||गंगे ममाग्रतो भूया गंगे मे तिष्ठ पृष्ठतः ॥
गंगे मे पार्श्वयोरेधि गंगे त्वय्यस्तु मे स्थितिः
ādau tvamaṃte madhye ca sarvaṃ tvaṃ gāṃ gate śive ||
tvameva mūlaprakṛtistvaṃ pumānpara eva hi ||
gaṃge tvaṃ paramātmā ca śivasvatubhyaṃ namaḥ śive
||74||आदौ त्वमंते मध्ये च सर्वं त्वं गां गते शिवे ॥
त्वमेव मूलप्रकृतिस्त्वं पुमान्पर एव हि ॥
गंगे त्वं परमात्मा च शिवस्वतुभ्यं नमः शिवे
ya idaṃ paṭhate stotraṃ śṛṇuyācchraddhayāpi yaḥ ||
daśadhā mucyate pāpaiḥ kāyavākcittasaṃbhavaiḥ
||75||य इदं पठते स्तोत्रं शृणुयाच्छ्रद्धयापि यः ॥
दशधा मुच्यते पापैः कायवाक्चित्तसंभवैः
rogastho rogato mucyedvipadbhyaśca vipadyutaḥ ||
mucyate baṃdhanādbaddho bhīto bhītaḥ pramucyate
||76||रोगस्थो रोगतो मुच्येद्विपद्भ्यश्च विपद्युतः ॥
मुच्यते बंधनाद्बद्धो भीतो भीतः प्रमुच्यते
sarvānkāmānavāpnoti pretya ca tridivaṃ vrajet ||
divyaṃ vimānamāruhya divyastrīparivījitaḥ
||77||सर्वान्कामानवाप्नोति प्रेत्य च त्रिदिवं व्रजेत् ॥
दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवीजितः
gṛhepi likhitaṃ yasya sadā tiṣṭhati dhāritama ||
nāgnicorabhayaṃ tasya na sarpādi bhayaṃ kvacita
||78||गृहेपि लिखितं यस्य सदा तिष्ठति धारितम ॥
नाग्निचोरभयं तस्य न सर्पादि भयं क्वचित
jyeṣṭhe māse site pakṣe daśamī hastasaṃyutā ||
saṃharettrividhaṃ pāpaṃ budhavāreṇa saṃyutā
||79||ज्येष्ठे मासे सिते पक्षे दशमी हस्तसंयुता ॥
संहरेत्त्रिविधं पापं बुधवारेण संयुता
tasyāṃ daśamyāmetacca stotraṃ gaṃgājale sthitaḥ ||
yaḥ paṭheddaśakṛtvastu daridro vāpi cākṣamaḥ
||180||तस्यां दशम्यामेतच्च स्तोत्रं गंगाजले स्थितः ॥
यः पठेद्दशकृत्वस्तु दरिद्रो वापि चाक्षमः
sopi tatphalamāpnoti gaṃgāṃ saṃpūjya yatnataḥ ||
pūrvoktena vidhānena yatphalaṃ saṃprakīrtitama
||81||सोपि तत्फलमाप्नोति गंगां संपूज्य यत्नतः ॥
पूर्वोक्तेन विधानेन यत्फलं संप्रकीर्तितम
yathā gaurī tathā gaṃgā tasmādgauryāstu pūjane ||
yo vidhirvihitaḥ samyaksopi gaṃgāprapūjane
||82||यथा गौरी तथा गंगा तस्माद्गौर्यास्तु पूजने ॥
यो विधिर्विहितः सम्यक्सोपि गंगाप्रपूजने
yathā'haṃ tvaṃ tathā viṣṇo yathā tvaṃ tu tathāhyumā ||
umā yathā tathā gaṃgā catūrūpaṃ na bhidyate
||83||यथाऽहं त्वं तथा विष्णो यथा त्वं तु तथाह्युमा ॥
उमा यथा तथा गंगा चतूरूपं न भिद्यते
viṣṇurudrāṃ taraṃ caiva śrīgauryoraṃtaraṃ tathā ||
gaṃgāgauryaṃtaraṃ caiva yo brūte mūḍhadhīstu saḥ
||84||विष्णुरुद्रां तरं चैव श्रीगौर्योरंतरं तथा ॥
गंगागौर्यंतरं चैव यो ब्रूते मूढधीस्तु सः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe gaṃgāmahimavarṇanapūrvaka daśaharā stotrakathanaṃnāma saptaviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 27 ||