daṃḍapāṇiprādurbhāvaḥ
agastya uvāca
barhiyāna samācakṣva harikeśasamudbhavam ||
kosau kasya sutaḥ śrīmānkīdṛgasya tapo mahat
||1||बर्हियान समाचक्ष्व हरिकेशसमुद्भवम् ॥
कोसौ कस्य सुतः श्रीमान्कीदृगस्य तपो महत्
kathaṃ ca devadevasya priyatvaṃ samupeyivān ||
kāśīvāsijanīnobhūtkathaṃ vā daṃḍanāyakaḥ
||2||कथं च देवदेवस्य प्रियत्वं समुपेयिवान् ॥
काशीवासिजनीनोभूत्कथं वा दंडनायकः
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ prasādaṃ kuru me vibho ||
annadatvaṃ ca saṃprāptaḥ kathameṣa mahāmatiḥ
||3||एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रसादं कुरु मे विभो ॥
अन्नदत्वं च संप्राप्तः कथमेष महामतिः
saṃbhramo vibhramaścobhau kathaṃ tadanugāminau ||
vibhrāṃtikāriṇau kṣetravairiṇāṃ sarvadā nṛṇām
||4||संभ्रमो विभ्रमश्चोभौ कथं तदनुगामिनौ ॥
विभ्रांतिकारिणौ क्षेत्रवैरिणां सर्वदा नृणाम्
skaṃda uvāca
samyagāpṛcchi bhavatā kāśīvāsisamāhitam ||
kuṃbhasaṃbhava viprarṣe daṃḍapāṇi kathānakam
||5||सम्यगापृच्छि भवता काशीवासिसमाहितम् ॥
कुंभसंभव विप्रर्षे दंडपाणि कथानकम्
yadākarṇya naraḥ prājña kāśīvāsasya yatphalam ||
niṣpratyūhaṃ tadāpnoti viśvabhartturanugrahāt
||6||यदाकर्ण्य नरः प्राज्ञ काशीवासस्य यत्फलम् ॥
निष्प्रत्यूहं तदाप्नोति विश्वभर्त्तुरनुग्रहात्
ratnabhadra iti khyātaḥ parvate gaṃdhamādane ||
yakṣaḥ sukṛtalakṣaśrīḥ purā parama dhārmikaḥ
||7||रत्नभद्र इति ख्यातः पर्वते गंधमादने ॥
यक्षः सुकृतलक्षश्रीः पुरा परम धार्मिकः
pūrṇabhadraṃ sutaṃ prāpya so'bhūtpūrṇamanorathaḥ ||
vayaścaramamāsādya bhuktvā bhogānanekaśaḥ
||8||पूर्णभद्रं सुतं प्राप्य सोऽभूत्पूर्णमनोरथः ॥
वयश्चरममासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः
śāṃbhavenātha yogena dehamutsṛjya pārthivam ||
āsasādāśavaṃ śāṃtaṃ śāṃtasarveṃdriyārthakaḥ
||9||शांभवेनाथ योगेन देहमुत्सृज्य पार्थिवम् ॥
आससादाशवं शांतं शांतसर्वेंद्रियार्थकः
pitaryuparateso'tha pūrṇabhadro mahāyaśāḥ ||
sukṛtopāttavibhava bhavasaṃbhogabhuktibhāk
||10||पितर्युपरतेसोऽथ पूर्णभद्रो महायशाः ॥
सुकृतोपात्तविभव भवसंभोगभुक्तिभाक्
sarvānmanorathām̐llebhe vinā svargaikasādhanam ||
gārhasthyāśrama nepathyaṃ pathyaṃ paitāmahaṃ mahat
||11||सर्वान्मनोरथाँल्लेभे विना स्वर्गैकसाधनम् ॥
गार्हस्थ्याश्रम नेपथ्यं पथ्यं पैतामहं महत्
saṃsāratāpasaṃtaptāvayavāmṛtasīkaram ||
apatyaṃ patatāṃ potaṃ bahukleśamahārṇave
||12||संसारतापसंतप्तावयवामृतसीकरम् ॥
अपत्यं पततां पोतं बहुक्लेशमहार्णवे
pūrṇabhadro'tha saṃvīkṣya maṃdiraṃ sarvasuṃdaram ||
tadbālakomalālāpa vikalaṃ tyaktamaṃgalam
||13||पूर्णभद्रोऽथ संवीक्ष्य मंदिरं सर्वसुंदरम् ॥
तद्बालकोमलालाप विकलं त्यक्तमंगलम्
śūnyaṃ daridrahṛdiva jīrṇāraṇyamivāthavā ||
pāṃthavatprāṃtaramiva khinno'tīvānapatyavān
||14||शून्यं दरिद्रहृदिव जीर्णारण्यमिवाथवा ॥
पांथवत्प्रांतरमिव खिन्नोऽतीवानपत्यवान्
āhūya gṛhiṇī so'tha yakṣaḥ kanakakuṃḍalām ||
uvāca yakṣiṇīṃ śreṣṭhāṃ pūrṇabhadro ghaṭodbhava
||15||आहूय गृहिणी सोऽथ यक्षः कनककुंडलाम् ॥
उवाच यक्षिणीं श्रेष्ठां पूर्णभद्रो घटोद्भव
na harmyaṃ sukhadaṃ kāṃte darpaṇodarasuṃdaram ||
muktā gavākṣasubhagaṃ caṃdrakāṃtaśilājiram
||16||न हर्म्यं सुखदं कांते दर्पणोदरसुंदरम् ॥
मुक्ता गवाक्षसुभगं चंद्रकांतशिलाजिरम्
padmarāgeṃdranīlārcirarcitāṭṭālakaṃ kvaṇat ||
vidrumastaṃbhaśobhāḍhyaṃ sphuratsphaṭikakuḍyavat
||17||पद्मरागेंद्रनीलार्चिरर्चिताट्टालकं क्वणत् ॥
विद्रुमस्तंभशोभाढ्यं स्फुरत्स्फटिककुड्यवत्
preṃkhatpatākānikaraṃ maṇimāṇikyamālitam ||
kṛṣṇāgurumahādhūpa bahulāmodamoditam
||18||प्रेंखत्पताकानिकरं मणिमाणिक्यमालितम् ॥
कृष्णागुरुमहाधूप बहुलामोदमोदितम्
anarghyāsanasaṃyuktaṃ cāruparyaṃkabhūṣitam ||
ramyārgalakapāṭāḍhyaṃ dukūlacchannamaṃḍapam
||19||अनर्घ्यासनसंयुक्तं चारुपर्यंकभूषितम् ॥
रम्यार्गलकपाटाढ्यं दुकूलच्छन्नमंडपम्
suramyaratiśālāḍhyaṃ vājirājivirājitam ||
dāsadāsīśatākīrṇaṃ kiṃkiṇīnādanāditam
||20||सुरम्यरतिशालाढ्यं वाजिराजिविराजितम् ॥
दासदासीशताकीर्णं किंकिणीनादनादितम्
nūpurārāvasotkaṃṭha kekikekāravākulam ||
kūjatpārāvata kulaṃ gurusārīkathāvaram
||21||नूपुरारावसोत्कंठ केकिकेकारवाकुलम् ॥
कूजत्पारावत कुलं गुरुसारीकथावरम्
khelanmarālayugalaṃ jīvaṃ jīvakakāṃtimat ||
mālyāhūta dvirephāṇāṃ maṃjuguṃjāravāvṛtam
||22||खेलन्मरालयुगलं जीवं जीवककांतिमत् ॥
माल्याहूत द्विरेफाणां मंजुगुंजारवावृतम्
karpūraiṇa madāmoda sodarānilavījitam ||
krīḍāmarkaṭadaṃṣṭrāgrī kṛtamāṇikyadāḍimam
||23||कर्पूरैण मदामोद सोदरानिलवीजितम् ॥
क्रीडामर्कटदंष्ट्राग्री कृतमाणिक्यदाडिमम्
dāḍimībījasaṃbhrāṃtaśukatuṃḍāttamauktikam ||
dhanadhānyasamṛddhaṃ ca padmālayamivāparam
||24||दाडिमीबीजसंभ्रांतशुकतुंडात्तमौक्तिकम् ॥
धनधान्यसमृद्धं च पद्मालयमिवापरम्
kamalāmodagarbhaṃ ca garbharūpaṃ vinā priye ||
garbharūpamukhaṃ prekṣye kathaṃ kanakakuḍale
||25||कमलामोदगर्भं च गर्भरूपं विना प्रिये ॥
गर्भरूपमुखं प्रेक्ष्ये कथं कनककुडले
yadyupāyo'sti tadbrūhi dhigaputrasya jīvitam ||
sarvaśūnyamivābhāti gṛhametadanaṃgajam
||26||यद्युपायोऽस्ति तद्ब्रूहि धिगपुत्रस्य जीवितम् ॥
सर्वशून्यमिवाभाति गृहमेतदनंगजम्
dhigetatsaudhasauṃdaryaṃ dhigetaddhanasaṃcayam ||
vināpatyaṃ priyatame jīvitaṃ ca dhigāvayoḥ
||217||धिगेतत्सौधसौंदर्यं धिगेतद्धनसंचयम् ॥
विनापत्यं प्रियतमे जीवितं च धिगावयोः
pralapaṃtamiva proccaiḥ priyaṃ kanakakuṃḍalā ||
babhāṣeṃ'tarviniḥśvasya yakṣiṇī sā pativratā
||28||प्रलपंतमिव प्रोच्चैः प्रियं कनककुंडला ॥
बभाषेंऽतर्विनिःश्वस्य यक्षिणी सा पतिव्रता
kanakakuṃḍalovāca
kimarthaṃ khidyase kāṃta jñānavānasi yadbhavān ||
atropāyo'styapatyāptyai visrabdhamavadhāraya
||29||किमर्थं खिद्यसे कांत ज्ञानवानसि यद्भवान् ॥
अत्रोपायोऽस्त्यपत्याप्त्यै विस्रब्धमवधारय
kimudyamavatāṃ puṃsāṃ durlabhaṃ hi carācare ||
īśvarārpitabuddhīnāṃ sphuṃraṃtyagre manorathāḥ
||30||किमुद्यमवतां पुंसां दुर्लभं हि चराचरे ॥
ईश्वरार्पितबुद्धीनां स्फुंरंत्यग्रे मनोरथाः
daivaṃ hetuṃ vadaṃtyevaṃ bhṛśaṃ kāpuruṣāḥ pate ||
svayaṃ purākṛtaṃ karma daivaṃ tacca na hītarat
||31||दैवं हेतुं वदंत्येवं भृशं कापुरुषाः पते ॥
स्वयं पुराकृतं कर्म दैवं तच्च न हीतरत्
tataḥ pauruṣamālaṃbya tatkarma pariśāṃtaye ||
īśvaraṃ śaraṇaṃ yāyātsarvakāraṇakāraṇam
||32||ततः पौरुषमालंब्य तत्कर्म परिशांतये ॥
ईश्वरं शरणं यायात्सर्वकारणकारणम्
apatyaṃ draviṇaṃ dārā hārā harmya hayā gajāḥ ||
sukhāni svargamokṣau ca na dūre śivabhaktitaḥ
||33||अपत्यं द्रविणं दारा हारा हर्म्य हया गजाः ॥
सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे शिवभक्तितः
vidhātuḥ śāṃbhavīṃ bhaktiṃ priya sarve manorathāḥ ||
siddhayoṣṭau gṛhadvāraṃ sevaṃte nātra saṃśayaḥ
||34||विधातुः शांभवीं भक्तिं प्रिय सर्वे मनोरथाः ॥
सिद्धयोष्टौ गृहद्वारं सेवंते नात्र संशयः
nārāyaṇopi bhagavānaṃtarātmā jagatpatiḥ ||
carācarāṇāmavitā jātaḥ śrīkaṃṭhasevayā
||35||नारायणोपि भगवानंतरात्मा जगत्पतिः ॥
चराचराणामविता जातः श्रीकंठसेवया
brahmaṇaḥ sṛṣṭikarttṛtvaṃ dattaṃ tenaiva śaṃbhunā ||
iṃdrādayo lokapālā jātā śaṃbhoranugrahāt
||36||ब्रह्मणः सृष्टिकर्त्तृत्वं दत्तं तेनैव शंभुना ॥
इंद्रादयो लोकपाला जाता शंभोरनुग्रहात्
mṛtyuṃjayaṃ sutaṃ lebhe śilādopyanapatyavān ||
śvetaketurapi prāpa jīvitaṃ kālapāśataḥ
||37||मृत्युंजयं सुतं लेभे शिलादोप्यनपत्यवान् ॥
श्वेतकेतुरपि प्राप जीवितं कालपाशतः
kṣīrārṇavādhipatitāmupamanyuravāptavān ||
aṃdhakopyabhavadbhṛṃgī gāṇapatyapadorjitaḥ
||38||क्षीरार्णवाधिपतितामुपमन्युरवाप्तवान् ॥
अंधकोप्यभवद्भृंगी गाणपत्यपदोर्जितः
jigāya śārṅgiṇaṃ saṃkhye dadhīciḥ śaṃbhusevayā ||
prājāpatyapadaṃ prāpa dakṣaḥ saṃśīlya śaṃkaram
||39||जिगाय शार्ङ्गिणं संख्ये दधीचिः शंभुसेवया ॥
प्राजापत्यपदं प्राप दक्षः संशील्य शंकरम्
manorathapathātītaṃ yacca vācāmagocaram ||
gocaro gocarīkuryāttatpadaṃ kṣaṇato mṛḍaḥ
||40||मनोरथपथातीतं यच्च वाचामगोचरम् ॥
गोचरो गोचरीकुर्यात्तत्पदं क्षणतो मृडः
anārādhya maheśānaṃ sarvadaṃ sarvadehinām ||
kopi kvāpi kimapyatra na labheteti niścitam
||41||अनाराध्य महेशानं सर्वदं सर्वदेहिनाम् ॥
कोपि क्वापि किमप्यत्र न लभेतेति निश्चितम्
tasmātsarvaprayatnena śaṃkaraṃ śaraṇaṃ vraja ||
yadicchasi priyaṃ putraṃ priyasarvajanīnakam
||42||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शंकरं शरणं व्रज ॥
यदिच्छसि प्रियं पुत्रं प्रियसर्वजनीनकम्
iti śrutvā vacaḥ patnyāḥ pūrṇabhadraḥ sa yakṣarāṭ ||
ārādhya śrīmahādevaṃ gītajño gītavidyayā
||43||इति श्रुत्वा वचः पत्न्याः पूर्णभद्रः स यक्षराट् ॥
आराध्य श्रीमहादेवं गीतज्ञो गीतविद्यया
dinaiḥ katipayaireva paripūrṇamanorathaḥ ||
putrakāmamavāpoccaistasyāṃ patnyāṃ dṛḍhavrataḥ
||44||दिनैः कतिपयैरेव परिपूर्णमनोरथः ॥
पुत्रकाममवापोच्चैस्तस्यां पत्न्यां दृढव्रतः
nādeśvaraṃ samabhyarcya kaiḥ kairnāpi svaciṃtitam ||
tasmātkāśyāṃ prayatnena sevyo nādeśvaro nṛbhiḥ
||45||नादेश्वरं समभ्यर्च्य कैः कैर्नापि स्वचिंतितम् ॥
तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन सेव्यो नादेश्वरो नृभिः
aṃtarvatnyatha kālena tatpatnī suṣuve sutam ||
tasya nāma pitā cakre harikeśa iti dvija
||46||अंतर्वत्न्यथ कालेन तत्पत्नी सुषुवे सुतम् ॥
तस्य नाम पिता चक्रे हरिकेश इति द्विज
prītidāyaṃ dadau cātha bhūriputrānanekṣaṇāt ||
pūrṇabhadrastathāgastya hṛṣṭā kanakakuṃḍalā
||47||प्रीतिदायं ददौ चाथ भूरिपुत्राननेक्षणात् ॥
पूर्णभद्रस्तथागस्त्य हृष्टा कनककुंडला
bālo'pi pūrṇacaṃdrābha vadano madanopamaḥ ||
vṛddhiṃ pratikṣaṇaṃ prāpa śuklapakṣa ivoḍurāṭ
||48||बालोऽपि पूर्णचंद्राभ वदनो मदनोपमः ॥
वृद्धिं प्रतिक्षणं प्राप शुक्लपक्ष इवोडुराट्
yadāṣṭavarṣadeśīyo harikeśo'bhavacchiśuḥ ||
nityaṃ tadāprabhṛtyevaṃ śivamekamamanyata
||49||यदाष्टवर्षदेशीयो हरिकेशोऽभवच्छिशुः ॥
नित्यं तदाप्रभृत्येवं शिवमेकममन्यत
pāṃsukrīḍanasaktopi kuryālliṃgaṃ rajomayam ||
śādvalaiḥ komalatṛṇaiḥ pūjayecca sa kautukam
||50||पांसुक्रीडनसक्तोपि कुर्याल्लिंगं रजोमयम् ॥
शाद्वलैः कोमलतृणैः पूजयेच्च स कौतुकम्
ākārayati mitrāṇi śivanāmnā'khilāni saḥ ||
caṃdraśekharabhūteśa mṛtyuṃjaya mṛḍeśvaraḥ
||51||आकारयति मित्राणि शिवनाम्नाऽखिलानि सः ॥
चंद्रशेखरभूतेश मृत्युंजय मृडेश्वरः
dhūrjaṭe khaṃḍaparaśo mṛḍānīśa trilocana ||
bhargaśaṃbhopaśupate pinākinnugraśaṃkara
||52||धूर्जटे खंडपरशो मृडानीश त्रिलोचन ॥
भर्गशंभोपशुपते पिनाकिन्नुग्रशंकर
śrīkaṃṭhanīlakaṃṭheśa smarāre pārvatīpate ||
kapālinbhālanayana śūlapāṇe maheśvara
||53||श्रीकंठनीलकंठेश स्मरारे पार्वतीपते ॥
कपालिन्भालनयन शूलपाणे महेश्वर
ajināṃbaradigvāsaḥ svardhunī klinnamaulija ||
virūpākṣāhinepathya gṛṇannāmāvalīmimām
||54||अजिनांबरदिग्वासः स्वर्धुनी क्लिन्नमौलिज ॥
विरूपाक्षाहिनेपथ्य गृणन्नामावलीमिमाम्
savayaskāniti muhuḥ samāhvayati lālayan ||
śabdagrahau na gṛhṇītastasyānyākhyāṃ harādṛte
||55||सवयस्कानिति मुहुः समाह्वयति लालयन् ॥
शब्दग्रहौ न गृह्णीतस्तस्यान्याख्यां हरादृते
padbhyāṃ na padyate cānyadṛte bhūteśvarājirāt ||
draṣṭuṃ rūpāṃtaraṃ tasya vīkṣaṇena vicakṣaṇe
||56||पद्भ्यां न पद्यते चान्यदृते भूतेश्वराजिरात् ॥
द्रष्टुं रूपांतरं तस्य वीक्षणेन विचक्षणे
rasayettasya rasanā haranāmākṣarāmṛtam ||
śivāṃghrikamalāmodādghrāṇaṃ naiva jighṛkṣati
||57||रसयेत्तस्य रसना हरनामाक्षरामृतम् ॥
शिवांघ्रिकमलामोदाद्घ्राणं नैव जिघृक्षति
karau tatkautukakarau mano manati nāparam ||
śivasātkṛtyapeyāni pīyate tena saddhiyā
||58||करौ तत्कौतुककरौ मनो मनति नापरम् ॥
शिवसात्कृत्यपेयानि पीयते तेन सद्धिया
bhakṣyate sarvabhakṣyāṇi tryakṣapratyakṣagānyapi ||
sarvāvasthāsu sarvatra na sa paśyecchivaṃ vinā
||59||भक्ष्यते सर्वभक्ष्याणि त्र्यक्षप्रत्यक्षगान्यपि ॥
सर्वावस्थासु सर्वत्र न स पश्येच्छिवं विना
gacchangāyansvapaṃstiṣṭhañcchayāno'danpibannapi ||
paritastryakṣamaikṣiṣṭa nānyaṃ bhāvaṃ ciketi saḥ
||60||गच्छन्गायन्स्वपंस्तिष्ठञ्च्छयानोऽदन्पिबन्नपि ॥
परितस्त्र्यक्षमैक्षिष्ट नान्यं भावं चिकेति सः
kṣaṇadāsu prasuptopi kva yāsīti vadanmuhuḥ ||
kṣaṇaṃ tryakṣa pratīkṣasva budhyatīti sa bālakaḥ
||61||क्षणदासु प्रसुप्तोपि क्व यासीति वदन्मुहुः ॥
क्षणं त्र्यक्ष प्रतीक्षस्व बुध्यतीति स बालकः
spaṣṭāṃ ceṣṭāṃ vilokyeti harikeśasya tatpitā ||
aśikṣayatsutaṃ so'tha gṛhakarmarato bhava
||62||स्पष्टां चेष्टां विलोक्येति हरिकेशस्य तत्पिता ॥
अशिक्षयत्सुतं सोऽथ गृहकर्मरतो भव
ete turaṃgamā vatsa tavaite'śvakiśo rakāḥ ||
citrāṇīmāni vāsāṃsi sudukūlānyamūni ca
||63||एते तुरंगमा वत्स तवैतेऽश्वकिशो रकाः ॥
चित्राणीमानि वासांसि सुदुकूलान्यमूनि च
ratnānyākaraśuddhāni nānājātīnyanekaśaḥ ||
kupyaṃ bahuvidhaṃ caitadgodhanāni mahāṃti ca
||64||रत्नान्याकरशुद्धानि नानाजातीन्यनेकशः ॥
कुप्यं बहुविधं चैतद्गोधनानि महांति च
amatrāṇi mahārhāṇi raupya kāṃsyamayāni ca ||
paṇanīyāni vastūni nānādeśodbhavānyapi
||65||अमत्राणि महार्हाणि रौप्य कांस्यमयानि च ॥
पणनीयानि वस्तूनि नानादेशोद्भवान्यपि
cāmarāṇi vicitrāṇi gaṃdhadravyāṇyanekaśaḥ ||
etānyanyāni bahuśastvaneke dhānyarāśayaḥ
||66||चामराणि विचित्राणि गंधद्रव्याण्यनेकशः ॥
एतान्यन्यानि बहुशस्त्वनेके धान्यराशयः
etattvadīyaṃ sakalaṃvastujātaṃ samaṃtataḥ ||
arthopārjanavidyāśca sarvāḥ śikṣasva putraka
||67||एतत्त्वदीयं सकलंवस्तुजातं समंततः ॥
अर्थोपार्जनविद्याश्च सर्वाः शिक्षस्व पुत्रक
ceṣṭāstyaja daridrāṇāṃ dhūlidhūsariṇāmamūḥ ||
abhyasyavidyāḥ sakalā bhogānnirviśya cottamān
||68||चेष्टास्त्यज दरिद्राणां धूलिधूसरिणाममूः ॥
अभ्यस्यविद्याः सकला भोगान्निर्विश्य चोत्तमान्
tāṃ daśāṃ caramāṃ prāpya bhaktiyogaṃ tataścara ||
asakṛcchikṣitaḥ pitretyavamanya gurorgiram
||69||तां दशां चरमां प्राप्य भक्तियोगं ततश्चर ॥
असकृच्छिक्षितः पित्रेत्यवमन्य गुरोर्गिरम्
ruṣṭadṛṣṭiṃ ca janakaṃ kadācidavalokya saḥ ||
nirjagāma gṛhādbhīto harikeśa udāradhīḥ
||70||रुष्टदृष्टिं च जनकं कदाचिदवलोक्य सः ॥
निर्जगाम गृहाद्भीतो हरिकेश उदारधीः
tataściṃtāmavāpoccairdigbhrāṃtimapi cāptavān ||
aho bāliśabuddhitvātkutastyaktaṃ gṛhaṃ mayā
||71||ततश्चिंतामवापोच्चैर्दिग्भ्रांतिमपि चाप्तवान् ॥
अहो बालिशबुद्धित्वात्कुतस्त्यक्तं गृहं मया
kva yāmi kva sthite śaṃbho mama śreyo bhaviṣyati ||
pitrā nirvāsitaścāhaṃ na ca vedmyatha kiṃcana
||72||क्व यामि क्व स्थिते शंभो मम श्रेयो भविष्यति ॥
पित्रा निर्वासितश्चाहं न च वेद्म्यथ किंचन
iti śrutaṃ mayā pūrvaṃ piturutsaṃgavartinā ||
gadatastātapurataḥ kasyacidvacanaṃ sphuṭam
||73||इति श्रुतं मया पूर्वं पितुरुत्संगवर्तिना ॥
गदतस्तातपुरतः कस्यचिद्वचनं स्फुटम्
mātrā pitrā parityaktā ye tyaktā nijabaṃdhubhiḥ ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃ vārāṇasī gatiḥ
||74||मात्रा पित्रा परित्यक्ता ये त्यक्ता निजबंधुभिः ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
jarayā paribhūtā ye ye vyādhivikalīkṛtāḥ ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃ vārāṇasī gatiḥ
||75||जरया परिभूता ये ये व्याधिविकलीकृताः ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
pade pade samākrāṃtā ye vipadbhiraharniśam ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃvārāṇasī gatiḥ
||76||पदे पदे समाक्रांता ये विपद्भिरहर्निशम् ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषांवाराणसी गतिः
pāparāśibhirākrāṃtā ye dāridrya parājitāḥ ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃ vārāṇasī gatiḥ
||77||पापराशिभिराक्रांता ये दारिद्र्य पराजिताः ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
saṃsāra bhayabhītāya ye ye baddhāḥ karmabaṃdhanaiḥ ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃ vārāṇasī gatiḥ
||78||संसार भयभीताय ये ये बद्धाः कर्मबंधनैः ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
śrutismṛtivihīnā ye śaucācāravivarjitāḥ ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃ vārāṇasī gatiḥ
||79||श्रुतिस्मृतिविहीना ये शौचाचारविवर्जिताः ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
ye ca yogaparibhraṣṭāstapo dāna vivarjitāḥ ||
yeṣāṃ kvāpi gatirnāsti teṣāṃ vārāṇasī gatiḥ
||80||ये च योगपरिभ्रष्टास्तपो दान विवर्जिताः ॥
येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
madhye baṃdhujane yeṣāmapamānaṃ pade pade ||
teṣāmānaṃdadaṃ caikaṃ śaṃbhorānaṃdakānanam
||81||मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे ॥
तेषामानंददं चैकं शंभोरानंदकाननम्
ānaṃdakānane yeṣāṃ rucirvai vasatāṃ satām ||
viśveśānugṛhītānāṃ teṣāmānaṃdajodayaḥ
||82||आनंदकानने येषां रुचिर्वै वसतां सताम् ॥
विश्वेशानुगृहीतानां तेषामानंदजोदयः
bharjyate karmabījāni yatra viśveśavahninā ||
ato mahāśmaśānaṃ tadagatīnāṃ parā gatiḥ
||83||भर्ज्यते कर्मबीजानि यत्र विश्वेशवह्निना ॥
अतो महाश्मशानं तदगतीनां परा गतिः
harikeśo vicāryeti yāto vārāṇasīṃ purīm ||
yatrāvimukte jaṃtūnāṃ tyajatāṃ pārthivīṃ tanum
||84||हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम् ॥
यत्राविमुक्ते जंतूनां त्यजतां पार्थिवीं तनुम्
punarno tanusaṃbaṃdhastanudveṣiprasādataḥ ||
ānaṃdavanamāsādya sa tapaḥ śaraṇaṃ gataḥ
||85||पुनर्नो तनुसंबंधस्तनुद्वेषिप्रसादतः ॥
आनंदवनमासाद्य स तपः शरणं गतः
atha kālāṃtare śaṃbhuḥ praviśyānaṃdakānamam ||
pārvatyai darśayāmāsa nijamākrīḍakānanam
||86||अथ कालांतरे शंभुः प्रविश्यानंदकानमम् ॥
पार्वत्यै दर्शयामास निजमाक्रीडकाननम्
amaṃdāmodamaṃdāraṃ kovidārapariṣkṛtam ||
cārucaṃpakacūtāḍhyaṃ protphullanavamallikam
||87||अमंदामोदमंदारं कोविदारपरिष्कृतम् ॥
चारुचंपकचूताढ्यं प्रोत्फुल्लनवमल्लिकम्
vikasanmālatījālaṃ karavīravirājitam ||
prasphuṭatketakivanaṃ prodyatkurabakorjitam
||88||विकसन्मालतीजालं करवीरविराजितम् ॥
प्रस्फुटत्केतकिवनं प्रोद्यत्कुरबकोर्जितम्
jṛṃbhadvicakilāmodaṃ lasatkaṃkelipallavam ||
navamallīparimalākṛṣṭaṣaṭpadanāditam
||89||जृंभद्विचकिलामोदं लसत्कंकेलिपल्लवम् ॥
नवमल्लीपरिमलाकृष्टषट्पदनादितम्
puṣpyapunnāganikaraṃ bakulāmodamoditam ||
medasvipāṭalāmoda sadāmodita diṅmukham
||90||पुष्प्यपुन्नागनिकरं बकुलामोदमोदितम् ॥
मेदस्विपाटलामोद सदामोदित दिङ्मुखम्
bahuśolaṃbirolaṃba mālāmālitabhūtalam ||
calaccaṃdanaśākhāgra ramamāṇapi kākulam
||91||बहुशोलंबिरोलंब मालामालितभूतलम् ॥
चलच्चंदनशाखाग्र रममाणपि काकुलम्
guruṇā'guruṇāmatta bhadrajātivihaṃgamam ||
nāgakesaraśākhāstha śālabhaṃji vinoditam
||92||गुरुणाऽगुरुणामत्त भद्रजातिविहंगमम् ॥
नागकेसरशाखास्थ शालभंजि विनोदितम्
merutuṃga namerusthacchāyākrīḍitakiṃnaram ||
kiṃnarīmithunodgītaṃ gānavacchukakiṃśukam
||93||मेरुतुंग नमेरुस्थच्छायाक्रीडितकिंनरम् ॥
किंनरीमिथुनोद्गीतं गानवच्छुककिंशुकम्
kadaṃbānāṃ kadaṃbeṣu guṃjadrolaṃbayugmakam ||
jitasauvarṇavarṇocca karṇikāravirājitam
||94||कदंबानां कदंबेषु गुंजद्रोलंबयुग्मकम् ॥
जितसौवर्णवर्णोच्च कर्णिकारविराजितम्
śālatālatamālālī hiṃtālī lakucāvṛtam ||
lasatsaptacchadāmodaṃ kharjūrīrājirājitam ||
nārikela tarucchanna nāraṃgīrāgaraṃjitam
||95||शालतालतमालाली हिंताली लकुचावृतम् ॥
लसत्सप्तच्छदामोदं खर्जूरीराजिराजितम् ॥
नारिकेल तरुच्छन्न नारंगीरागरंजितम्
phalijaṃbīranikaraṃ madhūkamadhupākulam ||
śālmalī śītalacchāyaṃ picumaṃda mahāvanam
||96||फलिजंबीरनिकरं मधूकमधुपाकुलम् ॥
शाल्मली शीतलच्छायं पिचुमंद महावनम्
madhurāmoda damanacchannaṃ marubanoditam ||
lavalīlolalīlābhṛnmaṃdamārutalolitam
||97||मधुरामोद दमनच्छन्नं मरुबनोदितम् ॥
लवलीलोललीलाभृन्मंदमारुतलोलितम्
bhillī hallīsakaprīti jhillīrāvavirāviṇam ||
kvacitsaraḥ parisarakrīḍatkroḍakadaṃbakam
||98||भिल्ली हल्लीसकप्रीति झिल्लीरावविराविणम् ॥
क्वचित्सरः परिसरक्रीडत्क्रोडकदंबकम्
marālīgalanālīstha bisāsaktasitacchadam ||
viśokakokamithunakrīḍākreṃkārasuṃdaram
||99||मरालीगलनालीस्थ बिसासक्तसितच्छदम् ॥
विशोककोकमिथुनक्रीडाक्रेंकारसुंदरम्
bakaśāvakasaṃcāraṃ lakṣmaṇāsakta sārasam ||
mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ kapiṃjalakulākulam
||100||बकशावकसंचारं लक्ष्मणासक्त सारसम् ॥
मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिंजलकुलाकुलम्
jīvaṃjīvalasajjīvaṃ kvaṇatkāraṃḍavotkaṭam ||
dīrghikāvārisaṃcāri śītamāruta vījitam
||1||जीवंजीवलसज्जीवं क्वणत्कारंडवोत्कटम् ॥
दीर्घिकावारिसंचारि शीतमारुत वीजितम्
madāṃdolitakahlāra parāgaparipiṃgalam ||
ullasatpaṃkajamukhaṃ nīleṃdīvaralocanam
||2||मदांदोलितकह्लार परागपरिपिंगलम् ॥
उल्लसत्पंकजमुखं नीलेंदीवरलोचनम्
tamālakabarībhāraṃ vilasaddāḍimīradam ||
bhramarālīlasadbhrūkaṃ śukanāsāvirājitam
||3||तमालकबरीभारं विलसद्दाडिमीरदम् ॥
भ्रमरालीलसद्भ्रूकं शुकनासाविराजितम्
mahāṃdhuśravaṇaṃ dūrvā śmaśrubhiḥ pariśobhitam ||
kamalāmodaniḥśvāsaṃ biṃbīphala radacchadam
||4||महांधुश्रवणं दूर्वा श्मश्रुभिः परिशोभितम् ॥
कमलामोदनिःश्वासं बिंबीफल रदच्छदम्
supadmapatravasanaṃ karṇikāravibhūṣaṇam ||
kamrakaṃbu lasatkaṃṭhaṃ śaṃkaraskaṃdha baṃdhuram
||5||सुपद्मपत्रवसनं कर्णिकारविभूषणम् ॥
कम्रकंबु लसत्कंठं शंकरस्कंध बंधुरम्
gaṃdhasārasamāsaktā hīna dordaṃḍamaṃḍitam ||
aśokapallavāṃguṣṭhaṃ ketakīnakharojjvalam
||6||गंधसारसमासक्ता हीन दोर्दंडमंडितम् ॥
अशोकपल्लवांगुष्ठं केतकीनखरोज्ज्वलम्
lasatkaṃṭhīravoraskaṃ gaṃḍaśailapṛthūdaram ||
jalāvartalasannābhi tarujaṃghā yugānvitam
||7||लसत्कंठीरवोरस्कं गंडशैलपृथूदरम् ॥
जलावर्तलसन्नाभि तरुजंघा युगान्वितम्
sthalabhākpadmacaraṇaṃ mattamātaṃgagāminam ||
lasatkadalikedāradalaccīnāṃśukāvṛtam
||8||स्थलभाक्पद्मचरणं मत्तमातंगगामिनम् ॥
लसत्कदलिकेदारदलच्चीनांशुकावृतम्
nānāsukumamālābhirmālitaṃ ca samaṃtataḥ ||
akaṃṭakitarucchannaṃ mahiṣa śvāpadāvṛtam
||9||नानासुकुममालाभिर्मालितं च समंततः ॥
अकंटकितरुच्छन्नं महिष श्वापदावृतम्
caṃdrakāṃtaśilāsuptakṛṣṇaiṇaharitoḍupam ||
taruprakīrṇakusuma jitasvarlokatārakam ||
darśayannitthamākrīḍaṃ devyai devoviśadvanam
||110||चंद्रकांतशिलासुप्तकृष्णैणहरितोडुपम् ॥
तरुप्रकीर्णकुसुम जितस्वर्लोकतारकम् ॥
दर्शयन्नित्थमाक्रीडं देव्यै देवोविशद्वनम्
devadeva uvāca
yathāpriyatamā devi mama tvaṃ sarvasuṃdari ||
tathā priyataraṃ caitanme sadānaṃdakānanam
||11||यथाप्रियतमा देवि मम त्वं सर्वसुंदरि ॥
तथा प्रियतरं चैतन्मे सदानंदकाननम्
atrānaṃdavane devi mṛtānāṃ madanugrahāt ||
vapustvamṛtatāṃ prāptamapunarbhavinastu te
||12||अत्रानंदवने देवि मृतानां मदनुग्रहात् ॥
वपुस्त्वमृततां प्राप्तमपुनर्भविनस्तु ते
bhavino ye vipadyaṃte vārāṇasyāṃ mamājñayā ||
teṣāṃ bījāni dagdhāni śmaśānajvaladagninā
||13||भविनो ये विपद्यंते वाराणस्यां ममाज्ञया ॥
तेषां बीजानि दग्धानि श्मशानज्वलदग्निना
mahāśmaśāne ye prāptā dīrghanidrāṃ girīṃdraje ||
na punargarbhaśayane te svapaṃti kadācana
||14||महाश्मशाने ये प्राप्ता दीर्घनिद्रां गिरींद्रजे ॥
न पुनर्गर्भशयने ते स्वपंति कदाचन
brahmajñānena mucyaṃte nānyathā jaṃtavaḥ kvacit ||
brahmajñānamaye kṣetre prayāge vā tanutyajaḥ
||15||ब्रह्मज्ञानेन मुच्यंते नान्यथा जंतवः क्वचित् ॥
ब्रह्मज्ञानमये क्षेत्रे प्रयागे वा तनुत्यजः
brahmajñānaṃ tadevāhaṃ kāśīsaṃsthitibhāginām ||
diśāmi tārakaṃ prāṃte mucyaṃte te tu tatkṣaṇāt
||16||ब्रह्मज्ञानं तदेवाहं काशीसंस्थितिभागिनाम् ॥
दिशामि तारकं प्रांते मुच्यंते ते तु तत्क्षणात्
gṛhṇīyuḥ pāpakarmāṇi kāśīmṛtaviniṃdakāḥ ||
sukṛtāni stutikṛto mucyaṃte te'tra jaṃtavaḥ
||17||गृह्णीयुः पापकर्माणि काशीमृतविनिंदकाः ॥
सुकृतानि स्तुतिकृतो मुच्यंते तेऽत्र जंतवः
brahmajñānaṃ kuto devi kalinopahatātmanām ||
svabhāvacaṃcalākṣāṇāṃ tadbrahmeha diśāmyaham
||18||ब्रह्मज्ञानं कुतो देवि कलिनोपहतात्मनाम् ॥
स्वभावचंचलाक्षाणां तद्ब्रह्मेह दिशाम्यहम्
yogino yogavibhraṣṭāḥ pataṃtyaiśvaryamohitāḥ ||
kāśyāṃ patitvā na punaḥ pataṃtyapi mahālaye
||19||योगिनो योगविभ्रष्टाः पतंत्यैश्वर्यमोहिताः ॥
काश्यां पतित्वा न पुनः पतंत्यपि महालये
brahmajñānaṃ na viṃdaṃti yogairekena janmanā ||
janmanaikena mucyaṃte kāśyāmaṃtakṛto janāḥ
||120||ब्रह्मज्ञानं न विंदंति योगैरेकेन जन्मना ॥
जन्मनैकेन मुच्यंते काश्यामंतकृतो जनाः
yatheha mucyate jaṃturgirije madanugrahāt ||
avimukte mahākṣetre na tathānyatra kutracit
||21||यथेह मुच्यते जंतुर्गिरिजे मदनुग्रहात् ॥
अविमुक्ते महाक्षेत्रे न तथान्यत्र कुत्रचित्
bahujanmasamabhyāsādyogī mucyeta vā na vā ||
mṛtamātro vimucyeta kāśyāmekena janmanā
||22||बहुजन्मसमभ्यासाद्योगी मुच्येत वा न वा ॥
मृतमात्रो विमुच्येत काश्यामेकेन जन्मना
na sidhyati kalau yogo na sidhyati kalau tapaḥ ||
nyāyārjitadhanotsargaḥ sadyaḥ sidhyetkalau naraḥ
||23||न सिध्यति कलौ योगो न सिध्यति कलौ तपः ॥
न्यायार्जितधनोत्सर्गः सद्यः सिध्येत्कलौ नरः
na vrataṃ na tapo nejyā na japo na surārcanam ||
dānameva kalau muktyai kāśīdānairavāpyate
||24||न व्रतं न तपो नेज्या न जपो न सुरार्चनम् ॥
दानमेव कलौ मुक्त्यै काशीदानैरवाप्यते
kalau viśveśvaro devaḥ kalau vārāṇasī purī ||
kalau bhāgīrathī gaṃgā kalau dānaṃ viśiṣyate
||25||कलौ विश्वेश्वरो देवः कलौ वाराणसी पुरी ॥
कलौ भागीरथी गंगा कलौ दानं विशिष्यते
gaṃgottaravahākāśyāṃ liṃgaṃ viśveśvaraṃ mama ||
ubhe vimuktide puṃsāṃ prāpye dānabalātkalau
||26||गंगोत्तरवहाकाश्यां लिंगं विश्वेश्वरं मम ॥
उभे विमुक्तिदे पुंसां प्राप्ये दानबलात्कलौ
puṇyavānitaro vāpi mama kṣetrasya sevayā ||
mukto bhavati deveśi nātra kāryā vicāraṇā
||27||पुण्यवानितरो वापि मम क्षेत्रस्य सेवया ॥
मुक्तो भवति देवेशि नात्र कार्या विचारणा
avimuktasya māhātmyātpuṇyapāpena karmaṇā ||
devi prabhavataḥ puṃsāmapijanmaśatārjite
||28||अविमुक्तस्य माहात्म्यात्पुण्यपापेन कर्मणा ॥
देवि प्रभवतः पुंसामपिजन्मशतार्जिते
avimuktaṃ na moktavyaṃ tasmāddevi mumukṣuṇā ||
hanyamānena bahudhā hyupasargaśatairapi
||29||अविमुक्तं न मोक्तव्यं तस्माद्देवि मुमुक्षुणा ॥
हन्यमानेन बहुधा ह्युपसर्गशतैरपि
vidhāya kṣetrasaṃnyāsaṃ ye vasaṃtīha mānavāḥ ||
jīvanmuktāstu te devi teṣāṃ vighnaṃ harāmyaham
||130||विधाय क्षेत्रसंन्यासं ये वसंतीह मानवाः ॥
जीवन्मुक्तास्तु ते देवि तेषां विघ्नं हराम्यहम्
na yogināṃ hṛdākāśe na kailāse na maṃdare ||
tathā vāsaratirme'sti yathā kāśyāṃ ratirmama
||31||न योगिनां हृदाकाशे न कैलासे न मंदरे ॥
तथा वासरतिर्मेऽस्ति यथा काश्यां रतिर्मम
kāśīvāsi jano devi mama garbhe vasetsadā ||
atastaṃ mocayāmyaṃte pratijñeyaṃ yato mama
||32||काशीवासि जनो देवि मम गर्भे वसेत्सदा ॥
अतस्तं मोचयाम्यंते प्रतिज्ञेयं यतो मम
tāmasīṃ prakṛtiṃ prāpya kālo bhūtvā carācaram ||
grasāmi līlayā devi kāśīṃ rakṣāmi yatnataḥ
||33||तामसीं प्रकृतिं प्राप्य कालो भूत्वा चराचरम् ॥
ग्रसामि लीलया देवि काशीं रक्षामि यत्नतः
premapātradvayaṃ devi nitarāṃ netaranmama ||
tvaṃ vā tapodhane gauri kāśī vānaṃdabhūmikā
||34||प्रेमपात्रद्वयं देवि नितरां नेतरन्मम ॥
त्वं वा तपोधने गौरि काशी वानंदभूमिका
vinā kāśī na me sthānaṃ vinā kāśī na me ratiḥ ||
vinā kāśī na nirvāṇaṃ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham
||35||विना काशी न मे स्थानं विना काशी न मे रतिः ॥
विना काशी न निर्वाणं सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
brahmāṃḍagolake yadvanmuktiḥ kāśyāṃ vyavasthitā ||
aṣṭāṃgayogayuktyā vā na tathā helayā'nyataḥ
||36||ब्रह्मांडगोलके यद्वन्मुक्तिः काश्यां व्यवस्थिता ॥
अष्टांगयोगयुक्त्या वा न तथा हेलयाऽन्यतः
iti bruvāṇo deveśo harikeśamavaikṣata ||
madhye vanaṃ tapasyaṃtamaśokatarumūlagam
||37||इति ब्रुवाणो देवेशो हरिकेशमवैक्षत ॥
मध्ये वनं तपस्यंतमशोकतरुमूलगम्
śuṣkasnāyupinaddhāsthi saṃcayaṃ niścalākṛtim ||
valmīkakīṭakākoṭiśoṣitāsṛgasṛgdharam
||38||शुष्कस्नायुपिनद्धास्थि संचयं निश्चलाकृतिम् ॥
वल्मीककीटकाकोटिशोषितासृगसृग्धरम्
nirmāṃsakīkasacayaṃ sphaṭikopalaniścalam ||
śaṃkhakuṃdeṃdutuhina mahāśaṃkhalasacchriyam
||39||निर्मांसकीकसचयं स्फटिकोपलनिश्चलम् ॥
शंखकुंदेंदुतुहिन महाशंखलसच्छ्रियम्
satvāvalaṃbitaprāṇamāyuḥśeṣeṇarakṣitam ||
niḥśvāsocchāsapavanavṛttisūcitajīvitam
||140||सत्वावलंबितप्राणमायुःशेषेणरक्षितम् ॥
निःश्वासोच्छासपवनवृत्तिसूचितजीवितम्
nimeṣonmeṣasaṃcāra piśunīkṛtajaṃtukam ||
piṃgatārasphuradraśmi netradīpita diṅmukham
||41||निमेषोन्मेषसंचार पिशुनीकृतजंतुकम् ॥
पिंगतारस्फुरद्रश्मि नेत्रदीपित दिङ्मुखम्
tattapogniśikhādāva cuṃbitamlānakānanam ||
tatsaumyadṛksudhāvarṣa saṃsiktā'khilabhūruham
||42||तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् ॥
तत्सौम्यदृक्सुधावर्ष संसिक्ताऽखिलभूरुहम्
sākṣāttapasyaṃtamiva tapo dhṛtvā narākṛtim ||
nirākṛtiṃ nirākāṃkṣaṃ kṛtvā bhaktiṃ ca kāṃcana
||43||साक्षात्तपस्यंतमिव तपो धृत्वा नराकृतिम् ॥
निराकृतिं निराकांक्षं कृत्वा भक्तिं च कांचन
kuraṃgaśāvairgaṇaśo bhramadbhiḥ parivāritam ||
nitāṃtabhīṣaṇāsyaiśca paṃcāsyaiḥ parirakṣitam
||44||कुरंगशावैर्गणशो भ्रमद्भिः परिवारितम् ॥
नितांतभीषणास्यैश्च पंचास्यैः परिरक्षितम्
taṃ tathābhūtamālokya devī devaṃ vyajijñapat ||
vareṇacchaṃdayeśāmuṃ nijabhaktaṃ tapasvinam
||45||तं तथाभूतमालोक्य देवी देवं व्यजिज्ञपत् ॥
वरेणच्छंदयेशामुं निजभक्तं तपस्विनम्
tvadekacittaṃ tvadadhīnajīvitaṃ tvadekakarmāṇamamuṃ tvadāśrayam ||
tīvraistapobhiḥ pariśuṣkavigrahaṃ kuruṣva yakṣasya varairanugraham
||46||त्वदेकचित्तं त्वदधीनजीवितं त्वदेककर्माणममुं त्वदाश्रयम् ॥
तीव्रैस्तपोभिः परिशुष्कविग्रहं कुरुष्व यक्षस्य वरैरनुग्रहम्
devo vṛṣeṃdrādavaruhya devyā śailādinā dattakarāvalaṃbaḥ ||
samādhisaṃkocitanetrapatraṃ pasparśa hastena dayārdracetāḥ
||47||देवो वृषेंद्रादवरुह्य देव्या शैलादिना दत्तकरावलंबः ॥
समाधिसंकोचितनेत्रपत्रं पस्पर्श हस्तेन दयार्द्रचेताः
tataḥ sa yakṣo vinimīlya cakṣuṣī tryakṣaṃ puro vīkṣya samakṣamātmanaḥ ||
udyatsahasrāṃśu sahasratejasaṃ jagāda harṣākula gadgadākṣaram
||48||ततः स यक्षो विनिमील्य चक्षुषी त्र्यक्षं पुरो वीक्ष्य समक्षमात्मनः ॥
उद्यत्सहस्रांशु सहस्रतेजसं जगाद हर्षाकुल गद्गदाक्षरम्
jayeśa śaṃbho girijeśa śaṃkara triśūlapāṇe śaśikhaṃḍaśekhara ||
sparśatkṛpālo tava pāṇipaṃkajaṃ prāpyāmṛtībhūtatanūlato'bhavam
||49||जयेश शंभो गिरिजेश शंकर त्रिशूलपाणे शशिखंडशेखर ॥
स्पर्शत्कृपालो तव पाणिपंकजं प्राप्यामृतीभूततनूलतोऽभवम्
śrutvoditāṃ tasya maheśvaro giraṃ mṛdvīkayā sāmyamupeyuṣīṃ mṛdu ||
bhaktasya dhīrasya mahātaponidhe dadau varāṇāṃ nikara tadā mudā
||150||श्रुत्वोदितां तस्य महेश्वरो गिरं मृद्वीकया साम्यमुपेयुषीं मृदु ॥
भक्तस्य धीरस्य महातपोनिधे ददौ वराणां निकर तदा मुदा
kṣetrasya yakṣāsya mama priyasya me bhavādhunā daṃḍadharo varānmama ||
sthirastvamadyādi durātmadaṃḍakaḥ supālakaḥ puṇyakṛtāṃ ca matpriyaḥ
||51||क्षेत्रस्य यक्षास्य मम प्रियस्य मे भवाधुना दंडधरो वरान्मम ॥
स्थिरस्त्वमद्यादि दुरात्मदंडकः सुपालकः पुण्यकृतां च मत्प्रियः
tvaṃ daṃḍapāṇirbhava nāmato'dhunā sarvāngaṇāñchādhi mamājñayotkaṭān ||
gaṇāvimau tvāmanuyāyinau sadā nāmnā yathārthau nṛṣu saṃbhramodbhramau
||52||त्वं दंडपाणिर्भव नामतोऽधुना सर्वान्गणाञ्छाधि ममाज्ञयोत्कटान् ॥
गणाविमौ त्वामनुयायिनौ सदा नाम्ना यथार्थौ नृषु संभ्रमोद्भ्रमौ
tvamaṃtyabhūṣāṃ kuru kāśivāsināṃ gale sunīlāṃ bhujageṃdra kaṃkaṇām ||
bhālesu netrāṃ karikṛttivāsasaṃ vāmekṣaṇālakṣita vāmabhāgām
||53||त्वमंत्यभूषां कुरु काशिवासिनां गले सुनीलां भुजगेंद्र कंकणाम् ॥
भालेसु नेत्रां करिकृत्तिवाससं वामेक्षणालक्षित वामभागाम्
maulau lasatpiṃgakapardabhāriṇī vibhūtisaṃkṣālita puṇyavigrahām ||
ahohimāṃśoḥ kalayā lasacchriyaṃ vṛṣeṃdralīlā gatimaṃdagāminīm
||54||मौलौ लसत्पिंगकपर्दभारिणी विभूतिसंक्षालित पुण्यविग्रहाम् ॥
अहोहिमांशोः कलया लसच्छ्रियं वृषेंद्रलीला गतिमंदगामिनीम्
tvamannadaḥ kāśinivāsināṃ sadā tvaṃ prāṇado jñānada eka eva hi ||
tvaṃ mokṣado manmukhasūpadeśatastvaṃ niścalāṃ sadvasatiṃ vidhāsyasi
||55||त्वमन्नदः काशिनिवासिनां सदा त्वं प्राणदो ज्ञानद एक एव हि ॥
त्वं मोक्षदो मन्मुखसूपदेशतस्त्वं निश्चलां सद्वसतिं विधास्यसि
tvaṃ vighnapūgaiḥ paripīḍya pāpinaḥ saṃbhrātimutpādya vineṣyase bahiḥ ||
ānīya bhaktānkṣaṇatopidūrato muktiṃ parāṃ dāpayitāsi piṃgala
||56||त्वं विघ्नपूगैः परिपीड्य पापिनः संभ्रातिमुत्पाद्य विनेष्यसे बहिः ॥
आनीय भक्तान्क्षणतोपिदूरतो मुक्तिं परां दापयितासि पिंगल
tvatsātkṛte kṣetravare hi yakṣarāṭkastvāmanārādhya vimuktibhājanam ||
sabhājanaṃ pūrvata eva te carettataḥ samarcāṃ mama bhakta ācaret
||57||त्वत्सात्कृते क्षेत्रवरे हि यक्षराट्कस्त्वामनाराध्य विमुक्तिभाजनम् ॥
सभाजनं पूर्वत एव ते चरेत्ततः समर्चां मम भक्त आचरेत्
tvaṃ grāmavāsaprada eva me pure'dhyakṣastvamedhīha ca daṃḍanāyakaḥ ||
duṣṭānsamudghāṭaya kāśivairiṇaḥ kāśīṃ purīṃ rakṣa sadā mudānvitaḥ
||58||त्वं ग्रामवासप्रद एव मे पुरेऽध्यक्षस्त्वमेधीह च दंडनायकः ॥
दुष्टान्समुद्घाटय काशिवैरिणः काशीं पुरीं रक्ष सदा मुदान्वितः
pūrṇabhadrasutadaṃḍanāyaka tryakṣayakṣaharikeśa piṃgala ||
kāśivāsa vasatāṃ sadānnadajñānamokṣadagaṇāgraṇīrbhava
||59||पूर्णभद्रसुतदंडनायक त्र्यक्षयक्षहरिकेश पिंगल ॥
काशिवास वसतां सदान्नदज्ञानमोक्षदगणाग्रणीर्भव
madbhaktiyuktopi vinā tvadīyāṃ bhaktiṃ na kāśī vasatiṃ labheta ||
gaṇeṣu deveṣu hi mānaveṣu tadagramānyo bhava daṃḍapāṇe
||160||मद्भक्तियुक्तोपि विना त्वदीयां भक्तिं न काशी वसतिं लभेत ॥
गणेषु देवेषु हि मानवेषु तदग्रमान्यो भव दंडपाणे
jñānodatīrthe vihitodakakriyo yastvāṃ samārādhayitā gaṇeśam ||
sa eva loke kṛtakṛtyatāmagānmamātulānugrahato'tra puṇyavān
||61||ज्ञानोदतीर्थे विहितोदकक्रियो यस्त्वां समाराधयिता गणेशम् ॥
स एव लोके कृतकृत्यतामगान्ममातुलानुग्रहतोऽत्र पुण्यवान्
tvaṃ dakṣiṇasyāṃ diśi daṃḍapāṇe sadaiva me netrasamakṣamatra ||
tvaṃ daṃḍayanprāṇabhṛto durīhānihāsvanṝnsvānabhayaṃ diśanvai
||62||त्वं दक्षिणस्यां दिशि दंडपाणे सदैव मे नेत्रसमक्षमत्र ॥
त्वं दंडयन्प्राणभृतो दुरीहानिहास्वनॄन्स्वानभयं दिशन्वै
skaṃda uvāca
iti dattvā varānvipra girīśo daṃḍapāṇaye ||
vṛṣeṃdramadhiruhyātha viveśānaṃdakānanam
||63||इति दत्त्वा वरान्विप्र गिरीशो दंडपाणये ॥
वृषेंद्रमधिरुह्याथ विवेशानंदकाननम्
kuṃbhodbhava tadārabhya yakṣarāḍdaṃḍanāyakaḥ ||
purīṃ vārāṇasīṃ samyaganuśāsti nideśataḥ
||64||कुंभोद्भव तदारभ्य यक्षराड्दंडनायकः ॥
पुरीं वाराणसीं सम्यगनुशास्ति निदेशतः
ahamapyatra vasatiṃ cakre tadanusūyayā ||
vasannapi mayā kāśyāṃ yataḥ saṃbhāvito na saḥ
||69||अहमप्यत्र वसतिं चक्रे तदनुसूयया ॥
वसन्नपि मया काश्यां यतः संभावितो न सः
mune kṣetraṃ yadatyākṣīstvamapyevaṃvidho vaśī ||
śaṃke tatrāhamevāddhā kāmaṃ tasyaiva vikriyām
||66||मुने क्षेत्रं यदत्याक्षीस्त्वमप्येवंविधो वशी ॥
शंके तत्राहमेवाद्धा कामं तस्यैव विक्रियाम्
manāgviruddhācaraṇaṃ yadi dvija vilakṣayet ||
harikeśastadā kāśyāṃ kva sthitiḥ kva ca nirvṛtiḥ
||67||मनाग्विरुद्धाचरणं यदि द्विज विलक्षयेत् ॥
हरिकेशस्तदा काश्यां क्व स्थितिः क्व च निर्वृतिः
daṃḍapāṇimanārādhya kaḥ kāśyāṃ sukhamāpnuyāt ||
pravivikṣurahaṃ kāśīṃ dūragopi bhajāmi tam
||68||दंडपाणिमनाराध्य कः काश्यां सुखमाप्नुयात् ॥
प्रविविक्षुरहं काशीं दूरगोपि भजामि तम्
ratnabhadrāṃgajodbhūtaṃ pūrṇabhadrasutottama ||
nirvighnaṃ kuru me yakṣa kāśīvāsaṃ śivāptaye
||69||रत्नभद्रांगजोद्भूतं पूर्णभद्रसुतोत्तम ॥
निर्विघ्नं कुरु मे यक्ष काशीवासं शिवाप्तये
dhanyo yakṣaḥ pūrṇabhadro dhanyā kāṃcanakuṃḍalā ||
yayorjaṭharapīṭhebhūrdaṃḍapāṇe mahāmate
||170||धन्यो यक्षः पूर्णभद्रो धन्या कांचनकुंडला ॥
ययोर्जठरपीठेभूर्दंडपाणे महामते
jaya yakṣapate dhīra jaya piṃgalalocana ||
jaya piṃgajaṭābhāra jaya daṃḍa mahāyudha
||71||जय यक्षपते धीर जय पिंगललोचन ॥
जय पिंगजटाभार जय दंड महायुध
avimukta mahākṣetra sūtradhārogratāpasa ||
daṃḍanāyaka bhīmāsya jaya viśveśvarapriya
||72||अविमुक्त महाक्षेत्र सूत्रधारोग्रतापस ॥
दंडनायक भीमास्य जय विश्वेश्वरप्रिय
saumyānāṃ saumyavadana bhīṣaṇānāṃ bhayānaka ||
kṣetrapāpadhiyāṃ kāla mahākālamahāpriya
||73||सौम्यानां सौम्यवदन भीषणानां भयानक ॥
क्षेत्रपापधियां काल महाकालमहाप्रिय
jayaprāṇada yakṣeṃdra kāśīvāsānnamokṣada ||
mahāratnasphuradraśmi cayacarcita vigraha
||74||जयप्राणद यक्षेंद्र काशीवासान्नमोक्षद ॥
महारत्नस्फुरद्रश्मि चयचर्चित विग्रह
mahāsaṃbhrātijanaka mahodbhrāṃti pradāyaka ||
abhaktānāṃ ca bhaktānāṃ saṃbhrātyudbhrāṃti nāśaka
||75||महासंभ्रातिजनक महोद्भ्रांति प्रदायक ॥
अभक्तानां च भक्तानां संभ्रात्युद्भ्रांति नाशक
prāṃtanepathyacatura jayajñānanidhiprada ||
jayagaurīpadābjāle mokṣekṣaṇavicakṣaṇa
||76||प्रांतनेपथ्यचतुर जयज्ञाननिधिप्रद ॥
जयगौरीपदाब्जाले मोक्षेक्षणविचक्षण
yakṣarājāṣṭakaṃ puṇyamidaṃ nityaṃ trikālataḥ ||
japāmi maitrāvaruṇe vārāṇasyāptikāraṇam
||77||यक्षराजाष्टकं पुण्यमिदं नित्यं त्रिकालतः ॥
जपामि मैत्रावरुणे वाराणस्याप्तिकारणम्
daṃḍapāṇyaṣṭakaṃ dhīmāñjapanvighnairna jātucit ||
śraddhayā paribhūyeta kāśīvāsaphalaṃ labheta
||78||दंडपाण्यष्टकं धीमाञ्जपन्विघ्नैर्न जातुचित् ॥
श्रद्धया परिभूयेत काशीवासफलं लभेत
prādurbhāvaṃ daṃḍapāṇeḥ śṛṇvantotramidaṃ gṛṇan ||
vipattimanyataḥ prāpya kāśīṃ janmāṃtare labhet
||79||प्रादुर्भावं दंडपाणेः शृण्वन्तोत्रमिदं गृणन् ॥
विपत्तिमन्यतः प्राप्य काशीं जन्मांतरे लभेत्
śrutvādhyāyamimaṃ puṇyaṃ daṃḍapāṇisamudbhavam ||
paṭhitvā pāṭhayitvāpi na rvighrairabhibhūyatai
||80||श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं दंडपाणिसमुद्भवम् ॥
पठित्वा पाठयित्वापि न र्विघ्रैरभिभूयतै
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe daṃḍapāṇiprādurbhāvo nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 ||