jñānavāpīvarṇanam
agastya uvāca
skaṃdajñānodatīrthasya māhātmyaṃ vada sāṃpratam ||
jñānavāpīṃ praśaṃsaṃti yataḥ svargaukasopyalam
||1||स्कंदज्ञानोदतीर्थस्य माहात्म्यं वद सांप्रतम् ॥
ज्ञानवापीं प्रशंसंति यतः स्वर्गौकसोप्यलम्
skaṃda uvāca
ghaṭodbhava mahāprājña śṛṇu pāpapraṇodinīm ||
jñānavāpyāḥ samutpattiṃ kathyamānāṃ mayādhunā
||2||घटोद्भव महाप्राज्ञ शृणु पापप्रणोदिनीम् ॥
ज्ञानवाप्याः समुत्पत्तिं कथ्यमानां मयाधुना
anādisiddhe saṃsāre purā devayuge mune ||
prāptaḥ kutaścidīśānaścaransvairamitastataḥ
||3||अनादिसिद्धे संसारे पुरा देवयुगे मुने ॥
प्राप्तः कुतश्चिदीशानश्चरन्स्वैरमितस्ततः
na varṣaṃti yadābhrāṇi na prāvartaṃta nimragāḥ ||
jalābhilāṣo na yadā snānapānādi karmaṇi
||4||न वर्षंति यदाभ्राणि न प्रावर्तंत निम्रगाः ॥
जलाभिलाषो न यदा स्नानपानादि कर्मणि
kṣārasvādūdayoreva yadāsījjaladarśanam ||
prathivyāṃ narasaṃcāre vatarmāne kvacitkvacit
||5||क्षारस्वादूदयोरेव यदासीज्जलदर्शनम् ॥
प्रथिव्यां नरसंचारे वतर्माने क्वचित्क्वचित्
nirvāṇakamalākṣetraṃ śrīmadānaṃdakānanam ||
mahāśmaśānaṃ sarveṣāṃ bījānāṃ paramūṣaram
||6||निर्वाणकमलाक्षेत्रं श्रीमदानंदकाननम् ॥
महाश्मशानं सर्वेषां बीजानां परमूषरम्
mahāśayanasuptānāṃ jaṃtūnāṃ pratibodhakam ||
saṃsārasāgarāvarta patajjaṃtutaraṃḍakam
||7||महाशयनसुप्तानां जंतूनां प्रतिबोधकम् ॥
संसारसागरावर्त पतज्जंतुतरंडकम्
yātāyātātisaṃkhinna jaṃtuviśrāmamaṃḍapama ||
anekajanmaguṇita karmasūtracchidākṣuram
||8||यातायातातिसंखिन्न जंतुविश्राममंडपम ॥
अनेकजन्मगुणित कर्मसूत्रच्छिदाक्षुरम्
saccidānaṃdanilayaṃ parabrahmarasāyanam ||
sukhasaṃtānajanakaṃ mokṣasādhanasiddhidam
||9||सच्चिदानंदनिलयं परब्रह्मरसायनम् ॥
सुखसंतानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्
praviśya kṣetrametatsa īśāno jaṭilastadā ||
lasattriśūlavimalaraśmijālasamākulaḥ
||10||प्रविश्य क्षेत्रमेतत्स ईशानो जटिलस्तदा ॥
लसत्त्रिशूलविमलरश्मिजालसमाकुलः
āluloke mahāliṃgaṃ vaikuṃṭhaparameṣṭhinoḥ ||
mahāhamahamikāyāṃ prādurāsa yadāditaḥ
||11||आलुलोके महालिंगं वैकुंठपरमेष्ठिनोः ॥
महाहमहमिकायां प्रादुरास यदादितः
jyotirmayībhirmālābhiḥ paritaḥ pariveṣṭitam ||
vṛṃdairvṛṃdārakarṣīṇāṃ gaṇānāṃ ca niraṃtaram
||12||ज्योतिर्मयीभिर्मालाभिः परितः परिवेष्टितम् ॥
वृंदैर्वृंदारकर्षीणां गणानां च निरंतरम्
siddhānāṃ yogināṃ stomairarcyamānaṃ niraṃtaram ||
gīyamānaṃ ca gaṃdharvaiḥ stūyamānaṃ ca cāraṇaiḥ
||13||सिद्धानां योगिनां स्तोमैरर्च्यमानं निरंतरम् ॥
गीयमानं च गंधर्वैः स्तूयमानं च चारणैः
aṃgahārairapsarobhiḥ sevyamānamanekadhā ||
nīrājyamānaṃ satataṃ nāgībhirmaṇidīpakaiḥ
||14||अंगहारैरप्सरोभिः सेव्यमानमनेकधा ॥
नीराज्यमानं सततं नागीभिर्मणिदीपकैः
vidyādharīkinnarībhistrikālaṃ kṛtamaṃḍanam ||
amarīcamarīrāji vījyamānamitastataḥ
||15||विद्याधरीकिन्नरीभिस्त्रिकालं कृतमंडनम् ॥
अमरीचमरीराजि वीज्यमानमितस्ततः
asyeśānasya talliṃgaṃ dṛṣṭvecchetyabhavattadā ||
snapayāmi mahalliṃgaṃ kalaśaiḥ śītalairjalaiḥ
||16||अस्येशानस्य तल्लिंगं दृष्ट्वेच्छेत्यभवत्तदा ॥
स्नपयामि महल्लिंगं कलशैः शीतलैर्जलैः
cakhāna ca triśūlena dakṣiṇāśopakaṃṭhataḥ ||
kuṃḍaṃ pracaṃḍavegena rudrorudravapurdharaḥ
||17||चखान च त्रिशूलेन दक्षिणाशोपकंठतः ॥
कुंडं प्रचंडवेगेन रुद्रोरुद्रवपुर्धरः
pṛthivyāvaraṇāṃbhāṃsi niṣkrāṃtāni tadā mune ||
bhūpramāṇāddaśaguṇairyairiyaṃ vasudhāvṛtā
||18||पृथिव्यावरणांभांसि निष्क्रांतानि तदा मुने ॥
भूप्रमाणाद्दशगुणैर्यैरियं वसुधावृता
tairjalaiḥ snāpayāṃcakre tvatspṛṣṭairanyadehibhiḥ tuṣārairjāḍyavidhurairjaṃjapūkaughahāribhiḥ
||19||तैर्जलैः स्नापयांचक्रे त्वत्स्पृष्टैरन्यदेहिभिः तुषारैर्जाड्यविधुरैर्जंजपूकौघहारिभिः
sanmanobhirivātyacchairanacchairvyomavartmavat ||
jyotsnāvadujjvalacchāyaiḥ pāvanaiḥ śaṃbhunāmavat
||20||सन्मनोभिरिवात्यच्छैरनच्छैर्व्योमवर्त्मवत् ॥
ज्योत्स्नावदुज्ज्वलच्छायैः पावनैः शंभुनामवत्
pīyūṣavatsvādutaraiḥ sukhasparśairgavāṃgavat ||
niṣpāpadhīvadgaṃbhīraistaralaiḥ pāpiśarmavat
||21||पीयूषवत्स्वादुतरैः सुखस्पर्शैर्गवांगवत् ॥
निष्पापधीवद्गंभीरैस्तरलैः पापिशर्मवत्
vijitābjamahāgaṃdhaiḥ pāṭalāmodamodibhiḥ ||
adṛṣṭapūrvalokānāṃ manonayanahāribhiḥ
||22||विजिताब्जमहागंधैः पाटलामोदमोदिभिः ॥
अदृष्टपूर्वलोकानां मनोनयनहारिभिः
ajñānatāpasaṃtapta prāṇiprāṇaikarakṣibhiḥ ||
paṃcāmṛtānāṃ kalaśaiḥ snapanātiphalapradaiḥ
||23||अज्ञानतापसंतप्त प्राणिप्राणैकरक्षिभिः ॥
पंचामृतानां कलशैः स्नपनातिफलप्रदैः
śraddhopasparśi dṛdayaliṃga tritayahetubhiḥ ||
ajñānatimirārkābhairjñānadāna nidāyakaiḥ
||24||श्रद्धोपस्पर्शि दृदयलिंग त्रितयहेतुभिः ॥
अज्ञानतिमिरार्काभैर्ज्ञानदान निदायकैः
viśvabharturumāsparśasukhātisukhakāribhiḥ ||
mahāvabhṛthasusnāna mahāśuddhividhāyibhiḥ
||25||विश्वभर्तुरुमास्पर्शसुखातिसुखकारिभिः ॥
महावभृथसुस्नान महाशुद्धिविधायिभिः
sahasradhāraiḥ kalaśaiḥ sa īśāno ghaṭodbhava ||
sahasrakṛtvaḥ snapayāmāsa saṃhṛṣṭamānasaḥ
||26||सहस्रधारैः कलशैः स ईशानो घटोद्भव ॥
सहस्रकृत्वः स्नपयामास संहृष्टमानसः
tataḥ prasanno bhagavānviśvātmā viśvalocanaḥ ||
tamuvāca tadeśānaṃ rudraṃ rudravapurdharam
||27||ततः प्रसन्नो भगवान्विश्वात्मा विश्वलोचनः ॥
तमुवाच तदेशानं रुद्रं रुद्रवपुर्धरम्
tava prasannosmīśāna karmaṇānena suvrata ||
guruṇānanyapūrveṇa mamātiprītikāriṇā
||28||तव प्रसन्नोस्मीशान कर्मणानेन सुव्रत ॥
गुरुणानन्यपूर्वेण ममातिप्रीतिकारिणा
tatastvaṃ jaṭileśāna varaṃ brūhi tapodhana ||
adeyaṃ na tavāstyadya mahodyamaparāyaṇa
||29||ततस्त्वं जटिलेशान वरं ब्रूहि तपोधन ॥
अदेयं न तवास्त्यद्य महोद्यमपरायण
īśāna uvāca
yadi prasanno deveśa varayogyosmyahaṃ yadi ||
tadetadatulaṃ tīrthaṃ tava nāmnāstu śaṃkara
||30||यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि ॥
तदेतदतुलं तीर्थं तव नाम्नास्तु शंकर
viśveśvara uvāca
trilokyāṃ yāni tīrthāni bhūrbhuvaḥsvaḥ sthitānyapi ||
tebhyokhilebhyastīrthebhyaḥ śivatīrthamidaṃ param
||31||त्रिलोक्यां यानि तीर्थानि भूर्भुवःस्वः स्थितान्यपि ॥
तेभ्योखिलेभ्यस्तीर्थेभ्यः शिवतीर्थमिदं परम्
śivajñānamiti brūyuḥ śivaśabdārthaciṃtakāḥ ||
tacca jñānaṃ dravībhūtamiha me mahimodayāt
||32||शिवज्ञानमिति ब्रूयुः शिवशब्दार्थचिंतकाः ॥
तच्च ज्ञानं द्रवीभूतमिह मे महिमोदयात्
ato jñānoda nāmaitattīrthaṃ trailokyaviśrutam ||
asya darśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate
||33||अतो ज्ञानोद नामैतत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
अस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
jñānodatīrthasaṃsparśādaśvamedhaphalaṃ labhet ||
sparśanācamanābhyāṃ ca rājasūyāśvamedhayoḥ
||34||ज्ञानोदतीर्थसंस्पर्शादश्वमेधफलं लभेत् ॥
स्पर्शनाचमनाभ्यां च राजसूयाश्वमेधयोः
phalgutīrthe naraḥ snātvā saṃtarpya ca pitāmahān ||
yatphalaṃ samavāpnoti tadatra śrāddhakarmaṇā
||35||फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य च पितामहान् ॥
यत्फलं समवाप्नोति तदत्र श्राद्धकर्मणा
gurupuṣyāsitāṣṭamyāṃ vyatīpāto yadā bhavet ||
tadātra śrāddhakaraṇādgayākoṭiguṇaṃ bhavet
||36||गुरुपुष्यासिताष्टम्यां व्यतीपातो यदा भवेत् ॥
तदात्र श्राद्धकरणाद्गयाकोटिगुणं भवेत्
yatphalaṃ samavāpnoti pitṝnsaṃtarpya puṣkare ||
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ jñānatīrthe tilodakaiḥ
||37||यत्फलं समवाप्नोति पितॄन्संतर्प्य पुष्करे ॥
तत्फलं कोटिगुणितं ज्ञानतीर्थे तिलोदकैः
sannihatyāṃ kurukṣetre tamograste vivasvati ||
yatphalaṃ piṃḍadānena tajjñānode dine dine
||38||सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे तमोग्रस्ते विवस्वति ॥
यत्फलं पिंडदानेन तज्ज्ञानोदे दिने दिने
piṃḍanirvapaṇaṃ yeṣāṃ jñānatīrthe sutaiḥ kṛtam ||
modaṃte śivaloke te yāvadābhūtasaṃplavam
||39||पिंडनिर्वपणं येषां ज्ञानतीर्थे सुतैः कृतम् ॥
मोदंते शिवलोके ते यावदाभूतसंप्लवम्
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāmupavāsī narottamaḥ ||
prātaḥ snātvātha pītāṃbhastvaṃtarliṃgamayo bhavet
||40||अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः ॥
प्रातः स्नात्वाथ पीतांभस्त्वंतर्लिंगमयो भवेत्
ekādaśyāmupoṣyātra prāśnāti culukatrayam ||
hṛdaye tasya jāyaṃte trīṇi liṃgānyasaṃśayam
||41||एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम् ॥
हृदये तस्य जायंते त्रीणि लिंगान्यसंशयम्
īśānatīrthe yaḥ snātvā viśeṣātsomavāsare ||
saṃtarpya devarṣi pitṝndattvā dānama svaśaktitaḥ
||42||ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे ॥
संतर्प्य देवर्षि पितॄन्दत्त्वा दानम स्वशक्तितः
tataḥ samarcya śrīliṃgaṃ mahāsaṃbhāravistaraiḥ ||
atrāpi dattvā nānārthānkṛtakṛtyobhavennaraḥ
||43||ततः समर्च्य श्रीलिंगं महासंभारविस्तरैः ॥
अत्रापि दत्त्वा नानार्थान्कृतकृत्योभवेन्नरः
upāsya saṃdhyāṃ jñānode yatpāpaṃ kālalopajam |
kṣaṇena tadapākṛtya jñānavāñjāyate dvijaḥ
||44||उपास्य संध्यां ज्ञानोदे यत्पापं काललोपजम् ।
क्षणेन तदपाकृत्य ज्ञानवाञ्जायते द्विजः
śivatīrthamidaṃ proktaṃ jñānatīrthamidaṃ śubham ||
tārakākhyamidaṃ tīrthaṃ mokṣatīrthamidaṃ dhuvam
||45||शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम् ॥
तारकाख्यमिदं तीर्थं मोक्षतीर्थमिदं धुवम्
smaraṇādapi pāpaugho jñānodasya kṣayeddhruvam ||
darśanātsparśanātsnānātpānāddharmādisaṃbhavaḥ
||46||स्मरणादपि पापौघो ज्ञानोदस्य क्षयेद्ध्रुवम् ॥
दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाद्धर्मादिसंभवः
ḍākinīśākinī bhūtapretavetālarākṣasāḥ ||
grahāḥ kūṣmāṃḍajhoṭiṃgāḥ kālakarṇī śiśugrahāḥ
||47||डाकिनीशाकिनी भूतप्रेतवेतालराक्षसाः ॥
ग्रहाः कूष्मांडझोटिंगाः कालकर्णी शिशुग्रहाः
jvarāpasmāravisphoṭadvitīyakacaturthakāḥ ||
sarve praśamamāyāṃti śivartārthajalekṣaṇāt
||48||ज्वरापस्मारविस्फोटद्वितीयकचतुर्थकाः ॥
सर्वे प्रशममायांति शिवर्तार्थजलेक्षणात्
jñānodatīrthapānīyairliṃgaṃ yaḥ snāpayetsudhīḥ ||
sarvatīrthodakaistena dhruvaṃ saṃsnāpitaṃ bhavet
||49||ज्ञानोदतीर्थपानीयैर्लिंगं यः स्नापयेत्सुधीः ॥
सर्वतीर्थोदकैस्तेन ध्रुवं संस्नापितं भवेत्
jñānarūpoha mevātra dravamūrtiṃ vidhāya ca ||
jāḍyavidhvaṃsanaṃ kuryāṃ kuryāṃ jñānopadeśanam
||50||ज्ञानरूपोह मेवात्र द्रवमूर्तिं विधाय च ॥
जाड्यविध्वंसनं कुर्यां कुर्यां ज्ञानोपदेशनम्
iti dattvā varāñchaṃbhustatraivāṃtaradhīyata ||
kṛtakṛtyamivātmānaṃ sopyamaṃstatriśūlabhṛt
||51||इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत ॥
कृतकृत्यमिवात्मानं सोप्यमंस्तत्रिशूलभृत्
īśāno jaṭilo rudrastatprāśya paramodakam ||
avāptavānparaṃ jñānaṃ yena nirvṛtimāptavān
||52||ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् ॥
अवाप्तवान्परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान्
skaṃda uvāca
kalaśodbhava citrārthamitihāsaṃ purātanam ||
jñānavāpyāṃ hi yadvṛttaṃ tadākhyāmi niśāmaya
||53||कलशोद्भव चित्रार्थमितिहासं पुरातनम् ॥
ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय
harisvāmīti vikhyātaḥ kāśyāmāsīdvijaḥ purā ||
tasyaikā tanayā jātā rūpeṇā'pratimā bhuvi
||54||हरिस्वामीति विख्यातः काश्यामासीद्विजः पुरा ॥
तस्यैका तनया जाता रूपेणाऽप्रतिमा भुवि
na samā śīlasaṃpattyā tasyā kācana bhūtale ||
kalākalāpakuśalā svareṇajitakokilā
||55||न समा शीलसंपत्त्या तस्या काचन भूतले ॥
कलाकलापकुशला स्वरेणजितकोकिला
na nārī tādṛgastīha nā bharī kinnarī na ca [ ||
vidyādharī na no nāgī gaṃdharvī nāsurī na ca
||56||न नारी तादृगस्तीह ना भरी किन्नरी न च [ ॥
विद्याधरी न नो नागी गंधर्वी नासुरी न च
sarvasauṃdaryanilayā sarvalakṣaṇasatkhaniḥ ||
adhiśete dhruvaṃ dhvāṃtaṃ tanmauliṃ bradhna sādhvasāt
||97||सर्वसौंदर्यनिलया सर्वलक्षणसत्खनिः ॥
अधिशेते ध्रुवं ध्वांतं तन्मौलिं ब्रध्न साध्वसात्
tadāsya śaraṇaṃ yāto manye darśabhayācchaśī ||
divāpi na tyajettāṃ tu trastaścaṃḍamarīcitaḥ
||58||तदास्य शरणं यातो मन्ये दर्शभयाच्छशी ॥
दिवापि न त्यजेत्तां तु त्रस्तश्चंडमरीचितः
tadbhrūrbhramararājīva gaṃḍapatralatāṃtare ||
udaṃcannyaṃcaduḍḍīna gaterabhyāsabhājinī
||59||तद्भ्रूर्भ्रमरराजीव गंडपत्रलतांतरे ॥
उदंचन्न्यंचदुड्डीन गतेरभ्यासभाजिनी
taccārulocanakṣetre vicaraṃtau ca khaṃjanau ||
sadaiva śāradīṃ prītiṃ nirviśete nijecchayā
||60||तच्चारुलोचनक्षेत्रे विचरंतौ च खंजनौ ॥
सदैव शारदीं प्रीतिं निर्विशेते निजेच्छया
sudatyā radanaśreṇī chedeṣu viṣameṣuṇā ||
vihitā kāṃcanī rekhā kveṃdāvetāvatī kalā
||61||सुदत्या रदनश्रेणी छेदेषु विषमेषुणा ॥
विहिता कांचनी रेखा क्वेंदावेतावती कला
prāyo madana bhūpāla harmya ratnāṃtare śubhe ||
jitapravālasucchāye tasyā radanavāsasī
||62||प्रायो मदन भूपाल हर्म्य रत्नांतरे शुभे ॥
जितप्रवालसुच्छाये तस्या रदनवाससी
svarge martye ca pātāle naiṣā rekhā kvacitstriyām ||
tatkaṃṭharekhātritaya vyājena śapate smaraḥ
||63||स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नैषा रेखा क्वचित्स्त्रियाम् ॥
तत्कंठरेखात्रितय व्याजेन शपते स्मरः
śaṃke citta bhuvo rājño lasatpaṭakuṭīdvayam ||
anarghyaratnakośāḍhyaṃ tamyā vakṣoruhadvayam
||64||शंके चित्त भुवो राज्ञो लसत्पटकुटीद्वयम् ॥
अनर्घ्यरत्नकोशाढ्यं तम्या वक्षोरुहद्वयम्
anaṃgabhū niyamato'dṛśye madhye natabhruvaḥ ||
romālīlakṣikāmūrdhvāmiva yaṣṭiṃ vidhirvyadhāt
||65||अनंगभू नियमतोऽदृश्ये मध्ये नतभ्रुवः ॥
रोमालीलक्षिकामूर्ध्वामिव यष्टिं विधिर्व्यधात्
tasyā nābhīdarīṃ prāpya kaṃdarpo'naṃgatā gataḥ ||
punaḥ prāptumivāṃgāni tapyate paramaṃ tapaḥ
||66||तस्या नाभीदरीं प्राप्य कंदर्पोऽनंगता गतः ॥
पुनः प्राप्तुमिवांगानि तप्यते परमं तपः
guruṇaitannitaṃbena mahāmanmatha dīkṣayā ||
bhuvi ke ke yuvāno na svādhīnā prāpitādṛśām
||67||गुरुणैतन्नितंबेन महामन्मथ दीक्षया ॥
भुवि के के युवानो न स्वाधीना प्रापितादृशाम्
ūrustaṃbhena caitasyāḥ staṃbhavatkasyano manaḥ ||
tastaṃbhena mune vāpi suvṛttena suvartanam
||68||ऊरुस्तंभेन चैतस्याः स्तंभवत्कस्यनो मनः ॥
तस्तंभेन मुने वापि सुवृत्तेन सुवर्तनम्
pādāṃguṣṭhanakhajyotiḥ prabhayā kasya na prabhā ||
vivekajanitā'dhvaṃsi mune tasyā mṛgīdṛśaḥ
||69||पादांगुष्ठनखज्योतिः प्रभया कस्य न प्रभा ॥
विवेकजनिताऽध्वंसि मुने तस्या मृगीदृशः
sā pratyahaṃ jñānavāpyāṃ snāyaṃ snāyaṃ śivālaye ||
saṃmārjanādi karmāṇi kurute'nanyamānasā
||70||सा प्रत्यहं ज्ञानवाप्यां स्नायं स्नायं शिवालये ॥
संमार्जनादि कर्माणि कुरुतेऽनन्यमानसा
tatpādapratibiṃbeṣu rekhā śaṣpāṃkuraṃ caran ||
nānyadvanāṃtaraṃ yāti kāśyāṃ yūnāṃ manomṛgaḥ
||71||तत्पादप्रतिबिंबेषु रेखा शष्पांकुरं चरन् ॥
नान्यद्वनांतरं याति काश्यां यूनां मनोमृगः
tadāsya paṃkajaṃ hitvā yūnāṃ netrālimālayā ||
na latāṃtaramāsevi apyāmodaprasūnayuk
||72||तदास्य पंकजं हित्वा यूनां नेत्रालिमालया ॥
न लतांतरमासेवि अप्यामोदप्रसूनयुक्
sulocanāpi sā kanyā prekṣetāsyaṃ na kasyacit ||
suśravā api sā bālā nādatte kasyacidvacaḥ
||73||सुलोचनापि सा कन्या प्रेक्षेतास्यं न कस्यचित् ॥
सुश्रवा अपि सा बाला नादत्ते कस्यचिद्वचः
suśīlā śīlasaṃpannā rahastadvirahāturaiḥ ||
prārthitāpi surūpāḍhyairnābhilāṣaṃ babaṃdha sā
||74||सुशीला शीलसंपन्ना रहस्तद्विरहातुरैः ॥
प्रार्थितापि सुरूपाढ्यैर्नाभिलाषं बबंध सा
dhanaistasyājanetāpi yuvabhiḥ prārthito bahu ||
nāśakattāṃ sulīlāṃ sadātuṃ śīlorjitaśriyam
||75||धनैस्तस्याजनेतापि युवभिः प्रार्थितो बहु ॥
नाशकत्तां सुलीलां सदातुं शीलोर्जितश्रियम्
jñānodatīrthabhajanātsā suśīlā kumāgkā ||
bahiraṃtastadā'drākṣītsarvaliṃgamayaṃ jagata
||76||ज्ञानोदतीर्थभजनात्सा सुशीला कुमाग्किा ॥
बहिरंतस्तदाऽद्राक्षीत्सर्वलिंगमयं जगत
kadācidekadā tāṃ tu prasuptāṃ sadanāṃgaṇe ||
mohito rūpasaṃpattyā kaścidvidyādharo'harat
||77||कदाचिदेकदा तां तु प्रसुप्तां सदनांगणे ॥
मोहितो रूपसंपत्त्या कश्चिद्विद्याधरोऽहरत्
vyomavartmanitāṃ rātrau yāvanmalayaparvatam ||
sa ninīṣati tāvacca vidyunmālī samāgataḥ
||78||व्योमवर्त्मनितां रात्रौ यावन्मलयपर्वतम् ॥
स निनीषति तावच्च विद्युन्माली समागतः
rākṣaso bhīṣaṇavapuḥ kapālakṛtakuṃḍalaḥ ||
vasārudhiraliptāṃgaḥ śmaśrulaḥ piṃgalocanaḥ
||79||राक्षसो भीषणवपुः कपालकृतकुंडलः ॥
वसारुधिरलिप्तांगः श्मश्रुलः पिंगलोचनः
rākṣasa uvāca
mamadṛggocaraṃ yāto vidyādharakumāraka ||
adya tvāmetayā sārdhaṃ preṣayāmi yamālayam
||80||ममदृग्गोचरं यातो विद्याधरकुमारक ॥
अद्य त्वामेतया सार्धं प्रेषयामि यमालयम्
iti śrutvātha sā vākyaṃ vyāghrāghrātā mṛgī yathā ||
cakaṃpe'tīva saṃbhītā kadalīdalavanmuhuḥ
||81||इति श्रुत्वाथ सा वाक्यं व्याघ्राघ्राता मृगी यथा ॥
चकंपेऽतीव संभीता कदलीदलवन्मुहुः
nijaghāna triśūlena rakṣo vidyādharaṃ ca tam ||
vidyādharakumāropi nitarāṃ madhurākṛtiḥ
||82||निजघान त्रिशूलेन रक्षो विद्याधरं च तम् ॥
विद्याधरकुमारोपि नितरां मधुराकृतिः
tadbhīṣaṇatriśūlena bhinnosko mahābalaḥ ||
jaghāna muṣṭighātena vajrapātopamena tam
||83||तद्भीषणत्रिशूलेन भिन्नोस्को महाबलः ॥
जघान मुष्टिघातेन वज्रपातोपमेन तम्
naramāṃsavasāmattaṃ vidyunmālinamāhave ||
cūrṇito muṣṭipātena so'patadvasudhātale
||84||नरमांसवसामत्तं विद्युन्मालिनमाहवे ॥
चूर्णितो मुष्टिपातेन सोऽपतद्वसुधातले
rākṣaso mṛtyuvaśago vajreṇeva mahīdharaḥ ||
vidyādharopi tacchūlaghātena vikalīkṛtaḥ
||85||राक्षसो मृत्युवशगो वज्रेणेव महीधरः ॥
विद्याधरोपि तच्छूलघातेन विकलीकृतः
uvāca gadgadaṃ vākyaṃ vighūrṇita vilocanaḥ ||
priye mudhā samānītā suśityardhoktimuccaran
||86||उवाच गद्गदं वाक्यं विघूर्णित विलोचनः ॥
प्रिये मुधा समानीता सुशित्यर्धोक्तिमुच्चरन्
jahau prāṇānraṇe vīrastāṃ priyāṃ paritaḥ smaran
||87||जहौ प्राणान्रणे वीरस्तां प्रियां परितः स्मरन्
ananyapūrvasaṃsparśa sukhaṃ samanubhūya sā ||
tameva ca patiṃ matvā cakre śokāgnisāttanum
||88||अनन्यपूर्वसंस्पर्श सुखं समनुभूय सा ॥
तमेव च पतिं मत्वा चक्रे शोकाग्निसात्तनुम्
liṃgatrayaśarīriṇyāstasyāḥ sānnidhyataḥ sa hi ||
divyaṃ vapuḥ samāsādya rākṣasastridivaṃ yayau
||89||लिंगत्रयशरीरिण्यास्तस्याः सान्निध्यतः स हि ॥
दिव्यं वपुः समासाद्य राक्षसस्त्रिदिवं ययौ
raṇe paṇīkṛtaprāṇo vidyādharasutopi saḥ ||
aṃte priyāṃ smaranprāpa janurmalayaketutaḥ
||90||रणे पणीकृतप्राणो विद्याधरसुतोपि सः ॥
अंते प्रियां स्मरन्प्राप जनुर्मलयकेतुतः
dhyāyaṃtī sāpi taṃ bālā vidyādharakumārakam ||
virahāgnau visṛṣṭāsuḥ karṇāṭe janmabhāgabhūt
||91||ध्यायंती सापि तं बाला विद्याधरकुमारकम् ॥
विरहाग्नौ विसृष्टासुः कर्णाटे जन्मभागभूत्
suto malayaketostāṃ kālena pariṇītavān ||
mālyaketuranaṃgaśrīḥ pitrā dattāṃ kalāvatīm
||92||सुतो मलयकेतोस्तां कालेन परिणीतवान् ॥
माल्यकेतुरनंगश्रीः पित्रा दत्तां कलावतीम्
sāpi prāgvāsanāyogālliṃgārcanaratā satī ||
hitvā malayajakṣodaṃ vibhūtiṃ bahvamaṃsta vai
||93||सापि प्राग्वासनायोगाल्लिंगार्चनरता सती ॥
हित्वा मलयजक्षोदं विभूतिं बह्वमंस्त वै
muktā vaidūrya māṇikya puṣparāgebhya eva sā ||
mene rudrākṣanepadhyamanarghyaṃ garbhasuṃdarī
||94||मुक्ता वैदूर्य माणिक्य पुष्परागेभ्य एव सा ॥
मेने रुद्राक्षनेपध्यमनर्घ्यं गर्भसुंदरी
kalāvatī mālyaketuṃ patiṃ prāpya pativratā ||
apatyatritayaṃ lebhe divyabhogasamṛddhibhāk
||95||कलावती माल्यकेतुं पतिं प्राप्य पतिव्रता ॥
अपत्यत्रितयं लेभे दिव्यभोगसमृद्धिभाक्
ekadā kaścidaudīcyo mālyaketuṃ nareśvaram ||
citrakṛccitrapaṭikāṃ citrāṃ darśitavānatha
||96||एकदा कश्चिदौदीच्यो माल्यकेतुं नरेश्वरम् ॥
चित्रकृच्चित्रपटिकां चित्रां दर्शितवानथ
tāṃ tu citrapaṭīṃ rājā kalāvatyai samarpayat ||
sātha citrapaṭīṃ ramyāṃ saṃprahṛṣṭatanūruhā
||97||तां तु चित्रपटीं राजा कलावत्यै समर्पयत् ॥
साथ चित्रपटीं रम्यां संप्रहृष्टतनूरुहा
muhurmuhuḥ prapaśyaṃtī rahasi prāṇadevatām ||
visasmāra svamapi ca samādhistheva yoginī
||98||मुहुर्मुहुः प्रपश्यंती रहसि प्राणदेवताम् ॥
विसस्मार स्वमपि च समाधिस्थेव योगिनी
kṣaṇamunmīlya nayane kṛtvā netrātithiṃ paṭīm ||
tarjanyagramathotkṣipya svātmānaṃ samabodhayat
||99||क्षणमुन्मील्य नयने कृत्वा नेत्रातिथिं पटीम् ॥
तर्जन्यग्रमथोत्क्षिप्य स्वात्मानं समबोधयत्
saṃbhedoyamase ramya upalolārkamagrataḥ ||
upaśrīkeśavapadaṃ varaṇaiṣā saridvarā
||100||संभेदोयमसे रम्य उपलोलार्कमग्रतः ॥
उपश्रीकेशवपदं वरणैषा सरिद्वरा
svageṃ prārthitasaṃsparśā saiṣā svargataraṃgiṇī ||
udagvahābhilaṣyaṃti yāṃ divodyusadaḥ sadā
||1||स्वगें प्रार्थितसंस्पर्शा सैषा स्वर्गतरंगिणी ॥
उदग्वहाभिलष्यंति यां दिवोद्युसदः सदा
alakṣyāmokṣalakṣmī ryā vedāṃte paripaṭhyate ||
vimuktaye satāṃ saiṣā śrīmatī maṇikarṇikā
||2||अलक्ष्यामोक्षलक्ष्मी र्या वेदांते परिपठ्यते ॥
विमुक्तये सतां सैषा श्रीमती मणिकर्णिका
maraṇaṃ maṃgalaṃ yatra saphalaṃ yatra jīvitam ||
svargastṛṇāyate yatra saiṣā śrīmaṇikarṇikā
||3||मरणं मंगलं यत्र सफलं यत्र जीवितम् ॥
स्वर्गस्तृणायते यत्र सैषा श्रीमणिकर्णिका
yatra saṃpattisaṃbhārānviśrāṇya nidhanecchayā ||
yativrataṃ samālaṃbya tiṣṭhate mūlakaṃdabhuk
||4||यत्र संपत्तिसंभारान्विश्राण्य निधनेच्छया ॥
यतिव्रतं समालंब्य तिष्ठते मूलकंदभुक्
yatra trimārgaṃ gāṃgaṃ gāṃ mārgamāṇomṛtānharaḥ ||
svamaulibālacaṃdreṇa muktimārgaṃ pradarśayan
||5||यत्र त्रिमार्गं गांगं गां मार्गमाणोमृतान्हरः ॥
स्वमौलिबालचंद्रेण मुक्तिमार्गं प्रदर्शयन्
saṃsāraṃ yatra durvāraṃ pratārayati śaṃkaraḥ ||
mṛtā apyamṛtāyaṃte karṇadhārādyato narāḥ
||6||संसारं यत्र दुर्वारं प्रतारयति शंकरः ॥
मृता अप्यमृतायंते कर्णधाराद्यतो नराः
saṃsārāsārapadavī yatra syādadavīyasī ||
karṇe japānmaheśānātkaruṇā varuṇālayāt
||7||संसारासारपदवी यत्र स्याददवीयसी ॥
कर्णे जपान्महेशानात्करुणा वरुणालयात्
aneka bhavasaṃbhūta prabhūta sukṛtairnarāḥ ||
karṇe japaṃ bhavaṃ yatra labhaṃte te bhavāpaham
||8||अनेक भवसंभूत प्रभूत सुकृतैर्नराः ॥
कर्णे जपं भवं यत्र लभंते ते भवापहम्
svīkṛtya kṣetrasaṃnyāsaṃ yadbalena mahādhiyaḥ ||
tṛṇaṃ kṛtātaṃ manyaṃte seyaṃ śrīmaṇikarṇikā
||9||स्वीकृत्य क्षेत्रसंन्यासं यद्बलेन महाधियः ॥
तृणं कृतातं मन्यंते सेयं श्रीमणिकर्णिका
tṛṇīkṛtya nijaṃ dehaṃ yatra rājarṣisattamaḥ ||
hariścaṃdraḥ sapatnīko vyakrīṇādbhūrayaṃ hi sā
||110||तृणीकृत्य निजं देहं यत्र राजर्षिसत्तमः ॥
हरिश्चंद्रः सपत्नीको व्यक्रीणाद्भूरयं हि सा
abhilaṣyaṃti yatratyamapi vaikuṇṭhavāsinaḥ ||
saikataṃ mṛdulaṃ talpaṃ saiṣā śrīmaṇikarṇikā
||11||अभिलष्यंति यत्रत्यमपि वैकुण्ठवासिनः ॥
सैकतं मृदुलं तल्पं सैषा श्रीमणिकर्णिका
aneka janma janita karmasūtraniyaṃtraṇam ||
unmucya yatra muktāḥ syuḥ saiṣā śrīmaṇikarṇikā
||12||अनेक जन्म जनित कर्मसूत्रनियंत्रणम् ॥
उन्मुच्य यत्र मुक्ताः स्युः सैषा श्रीमणिकर्णिका
satyaloke'pi ye lokāste'rthayaṃti niraṃtaram ||
yāmaho dīrghanidrāyai seyaṃ śrīmaṇikarṇikā
||13||सत्यलोकेऽपि ये लोकास्तेऽर्थयंति निरंतरम् ॥
यामहो दीर्घनिद्रायै सेयं श्रीमणिकर्णिका
ayaṃ hi sa kulastaṃbho yatra śrīkālabhairavaḥ ||
kṣetrapāpakṛtaḥ śāsti darśayaṃstīvrayātanām
||14||अयं हि स कुलस्तंभो यत्र श्रीकालभैरवः ॥
क्षेत्रपापकृतः शास्ति दर्शयंस्तीव्रयातनाम्
anyatra vihitaṃ pāpaṃ naśyetkāśīnirīkṣaṇāt ||
kāśyāṃ kṛtānāṃ pāpānāṃ dāruṇeyaṃ tu yātanā
||15||अन्यत्र विहितं पापं नश्येत्काशीनिरीक्षणात् ॥
काश्यां कृतानां पापानां दारुणेयं तु यातना
kapālamocanaṃ tīrthametattadapi pāvanam ||
kapālaṃ patitaṃ yatra vidherbhairavapāṇitaḥ
||16||कपालमोचनं तीर्थमेतत्तदपि पावनम् ॥
कपालं पतितं यत्र विधेर्भैरवपाणितः
ṛṇatrayādvimucyaṃte yatra snātā narotamāḥ ||
tīrthaṃ viśuddhijanakaṃ tadetadṛṇamocanam
||17||ऋणत्रयाद्विमुच्यंते यत्र स्नाता नरोतमाः ॥
तीर्थं विशुद्धिजनकं तदेतदृणमोचनम्
praṇavākhyaṃ paraṃbrahma yatra nityaṃ prakāśate ||
sapaṃcāyatanopeta oṃkāreśoyamadbhutaḥ
||18||प्रणवाख्यं परंब्रह्म यत्र नित्यं प्रकाशते ॥
सपंचायतनोपेत ॐकारेशोयमद्भुतः
aśca uśca makāraśca nādobiṃduśca paṃcamaḥ ||
paṃcātmakaṃ paraṃbrahma yatra nityaṃ prakāśate
||19||अश्च उश्च मकारश्च नादोबिंदुश्च पंचमः ॥
पंचात्मकं परंब्रह्म यत्र नित्यं प्रकाशते
eṣā matsyodarī ramyā yatsnāto mānavottamaḥ ||
māturjātūdaradarīṃ na viśedeṣa niścayaḥ
||120||एषा मत्स्योदरी रम्या यत्स्नातो मानवोत्तमः ॥
मातुर्जातूदरदरीं न विशेदेष निश्चयः
trilocanoyaṃ bhagavānkuryādeva trilocanam ||
nijabhaktaṃ kṛpāyuktastvapi deśātaṃra sthitam
||21||त्रिलोचनोयं भगवान्कुर्यादेव त्रिलोचनम् ॥
निजभक्तं कृपायुक्तस्त्वपि देशातंर स्थितम्
asau kāmeśvaro devo yaḥ kāmānpūrayetsatām ||
durvāsā api yatrāpa nijakāmamahodayam
||22||असौ कामेश्वरो देवो यः कामान्पूरयेत्सताम् ॥
दुर्वासा अपि यत्राप निजकाममहोदयम्
svayaṃ līno maheśotra bhaktakāmasamṛddhaye ||
tasmātsvarlīnasaṃjñāsya devadevasya śūlinaḥ
||23||स्वयं लीनो महेशोत्र भक्तकामसमृद्धये ॥
तस्मात्स्वर्लीनसंज्ञास्य देवदेवस्य शूलिनः
vārāṇasyāṃ mahādevo yaḥ purāṇeṣu paṭhyate ||
kṣetrābhimānī bhagavāṃstatprāsādoyamadbhutaḥ
||24||वाराणस्यां महादेवो यः पुराणेषु पठ्यते ॥
क्षेत्राभिमानी भगवांस्तत्प्रासादोयमद्भुतः
asau skaṃdeśvaro devaḥ śraddhayā yadvilokanāt ||
ājanmabrahmacaryasya phalamāpnoti mānavaḥ
||25||असौ स्कंदेश्वरो देवः श्रद्धया यद्विलोकनात् ॥
आजन्मब्रह्मचर्यस्य फलमाप्नोति मानवः
vināyakeśvaraścāyaṃ sarvasiddhi pradāyakaḥ ||
yatsevayā praṇaśyaṃti nṛṇāṃ sarve vināyakāḥ
||26||विनायकेश्वरश्चायं सर्वसिद्धि प्रदायकः ॥
यत्सेवया प्रणश्यंति नृणां सर्वे विनायकाः
iyaṃ vārāṇasī devī sākṣānmūrttimayī śubhā ||
yasyā vilokanātpuṃsāṃ bhūyo no garbhasaṃbhavaḥ
||27||इयं वाराणसी देवी साक्षान्मूर्त्तिमयी शुभा ॥
यस्या विलोकनात्पुंसां भूयो नो गर्भसंभवः
pārvatīśvaraliṃgasya mahadāyatanaṃ tvidam ||
yatra nityaṃ maheśāno gauryā saha vimuktidaḥ
||28||पार्वतीश्वरलिंगस्य महदायतनं त्विदम् ॥
यत्र नित्यं महेशानो गौर्या सह विमुक्तिदः
eṣa bhṛṃgīśvaraḥ śrīmānmahāpātakanāśanaḥ ||
jīvanmukto'bhavadbhṛṃgī yasya liṃgasya sevayā
||29||एष भृंगीश्वरः श्रीमान्महापातकनाशनः ॥
जीवन्मुक्तोऽभवद्भृंगी यस्य लिंगस्य सेवया
caturvedeśvaraścaiṣa caturvedadharo vidhiḥ ||
labhedyadvīkṣaṇādvipro vedādhyayanajaṃ phalam
||130||चतुर्वेदेश्वरश्चैष चतुर्वेदधरो विधिः ॥
लभेद्यद्वीक्षणाद्विप्रो वेदाध्ययनजं फलम्
yajñaiḥ saṃsthāpitaṃ caitalliṃgaṃ yajñeśvarābhidham ||
yadarcanāllabhenmartyaḥ sarvayāgaphalaṃ mahat
||31||यज्ञैः संस्थापितं चैतल्लिंगं यज्ञेश्वराभिधम् ॥
यदर्चनाल्लभेन्मर्त्यः सर्वयागफलं महत्
purāṇeśvara nāmaitalliṃgamaṣṭādaśāṃgulam ||
aṣṭādaśānāṃ vidyānāṃ syādādhāro yadīkṣaṇāt
||32||पुराणेश्वर नामैतल्लिंगमष्टादशांगुलम् ॥
अष्टादशानां विद्यानां स्यादाधारो यदीक्षणात्
dharmaśāstreśvaraścāyaṃ smṛtibhiśca pratiṣṭhitaḥ ||
smṛtyadhyayanajaṃ puṇyaṃ yadvilokanato bhavet
||33||धर्मशास्त्रेश्वरश्चायं स्मृतिभिश्च प्रतिष्ठितः ॥
स्मृत्यध्ययनजं पुण्यं यद्विलोकनतो भवेत्
sārasvatamidaṃ liṃgaṃ sarvajāḍyavināśakṛt ||
sarvatīrtheśvaraṃ liṃgametatsadyo viśuddhidam
||34||सारस्वतमिदं लिंगं सर्वजाड्यविनाशकृत् ॥
सर्वतीर्थेश्वरं लिंगमेतत्सद्यो विशुद्धिदम्
śaileśvarasya liṃgasya maṃḍapoyaṃ mahādbhutaḥ ||
sarveṣāṃ ratnajātānāṃ yo bibharti parāṃ śriyam
||35||शैलेश्वरस्य लिंगस्य मंडपोयं महाद्भुतः ॥
सर्वेषां रत्नजातानां यो बिभर्ति परां श्रियम्
saptasāgarasaṃjñaṃ vai liṃgametanmanoharam ||
yadvīkṣaṇāllabhenmartyaḥ saptābdhisnānajaṃ phalam
||36||सप्तसागरसंज्ञं वै लिंगमेतन्मनोहरम् ॥
यद्वीक्षणाल्लभेन्मर्त्यः सप्ताब्धिस्नानजं फलम्
asau maṃtreśvaraḥ śrīmānmaṃtrajāpyaphalapradaḥ ||
saptakoṭimahāmaṃtraiḥ sthāpito yaḥ purā yuge
||37||असौ मंत्रेश्वरः श्रीमान्मंत्रजाप्यफलप्रदः ॥
सप्तकोटिमहामंत्रैः स्थापितो यः पुरा युगे
tripureśasya liṃgasya puraḥ kuṃḍamidaṃ mahat ||
tripuraiḥ khānitaṃ pūrvaṃ tripurāripriyaṃ param
||38||त्रिपुरेशस्य लिंगस्य पुरः कुंडमिदं महत् ॥
त्रिपुरैः खानितं पूर्वं त्रिपुरारिप्रियं परम्
idaṃ vāṇeśvaraṃ liṃgaṃ sahasrabhujapūjitam ||
dvibhujasyāpi bāṇasya sahasrabhujahetukam
||39||इदं वाणेश्वरं लिंगं सहस्रभुजपूजितम् ॥
द्विभुजस्यापि बाणस्य सहस्रभुजहेतुकम्
vairocaneśvaraścaiṣa puraḥ prahlādakeśavāt ||
balikeśavanāmāsāveṣa nāradakeśavaḥ
||140||वैरोचनेश्वरश्चैष पुरः प्रह्लादकेशवात् ॥
बलिकेशवनामासावेष नारदकेशवः
ādikeśava pūrveṇa tvayamādityakeśavaḥ ||
bhīṣmakeśavanāmāsau dattātreyeśvarastvayam
||41||आदिकेशव पूर्वेण त्वयमादित्यकेशवः ॥
भीष्मकेशवनामासौ दत्तात्रेयेश्वरस्त्वयम्
dattātreyeśvarātpūrvameṣa ādi gadādharaḥ ||
bhṛgukeśavanāmāsāveṣa vāmanakeśavaḥ
||42||दत्तात्रेयेश्वरात्पूर्वमेष आदि गदाधरः ॥
भृगुकेशवनामासावेष वामनकेशवः
naranārāyaṇāvetau yajñavārāhakeśavaḥ ||
vidāranārasiṃhoyaṃ gopīgoviṃda eṣa ha
||43||नरनारायणावेतौ यज्ञवाराहकेशवः ॥
विदारनारसिंहोयं गोपीगोविंद एष ह
eṣa lakṣmīnṛsiṃhasya prāsādo ratnaketanaḥ ||
yasya prasādātprahlādaḥ padamaiṃdramavāptavān
||44||एष लक्ष्मीनृसिंहस्य प्रासादो रत्नकेतनः ॥
यस्य प्रसादात्प्रह्लादः पदमैंद्रमवाप्तवान्
akharvasiddhidaḥ puṃsāmeṣa kharvavināyakaḥ ||
śeṣamādhavanāmāsau śeṣeṇa sthāpitaḥ purā
||45||अखर्वसिद्धिदः पुंसामेष खर्वविनायकः ॥
शेषमाधवनामासौ शेषेण स्थापितः पुरा
yasya bhaktā na dahyaṃte tvapi saṃvartavahninā ||
śaṃkhamādhavanāmāsau śaṃkhaṃ hatvātra saṃsthitaḥ
||46||यस्य भक्ता न दह्यंते त्वपि संवर्तवह्निना ॥
शंखमाधवनामासौ शंखं हत्वात्र संस्थितः
idaṃ sārasvataṃ srotaḥ paraṃ brahmarasāyanam ||
sarasvatyā mahānadyāḥ saṃgamo yatra gaṃgayā
||47||इदं सारस्वतं स्रोतः परं ब्रह्मरसायनम् ॥
सरस्वत्या महानद्याः संगमो यत्र गंगया
yatrāplutā narā bhūyaḥ saṃbhavaṃti na bhūtale ||
śrībiṃdumādhavastveṣa sākṣāllakṣmīpatiḥ paraḥ
||48||यत्राप्लुता नरा भूयः संभवंति न भूतले ॥
श्रीबिंदुमाधवस्त्वेष साक्षाल्लक्ष्मीपतिः परः
śraddhayā yaṃ namanmartyo na vasedgarbhaveśmani ||
na dāridryamavāpnoti vyādhibhirnābhibhūyate
||49||श्रद्धया यं नमन्मर्त्यो न वसेद्गर्भवेश्मनि ॥
न दारिद्र्यमवाप्नोति व्याधिभिर्नाभिभूयते
biṃdumādhavabhakto yastaṃ yamopi namasyati ||
praṇavātmā ya eko'sti nādabiṃdu svarūpadhṛk
||150||बिंदुमाधवभक्तो यस्तं यमोपि नमस्यति ॥
प्रणवात्मा य एकोऽस्ति नादबिंदु स्वरूपधृक्
amūrtaṃ yatparaṃ brahma biṃdumādhava eva saḥ ||
etatpaṃcanadaṃ tīrthaṃ paṃcabrahmātmasaṃjñakam
||51||अमूर्तं यत्परं ब्रह्म बिंदुमाधव एव सः ॥
एतत्पंचनदं तीर्थं पंचब्रह्मात्मसंज्ञकम्
yatra snāto na gṛhṇīyāccharīraṃ pāṃcabhautikam ||
eṣā sā maṃgalāgaurī kāśyāṃ paramamaṃgalam
||52||यत्र स्नातो न गृह्णीयाच्छरीरं पांचभौतिकम् ॥
एषा सा मंगलागौरी काश्यां परममंगलम्
yatprasādādavāpnoti naro'tra ca paratra ca ||
mayūkhādityasaṃjñoyaṃ raśmimālī tamopahaḥ
||53||यत्प्रसादादवाप्नोति नरोऽत्र च परत्र च ॥
मयूखादित्यसंज्ञोयं रश्मिमाली तमोपहः
gabhastīśo mahāliṃgametaddivyamahaḥpradam ||
mṛkaṃḍusūnunāpyatra tapastaptaṃ purā mahat
||54||गभस्तीशो महालिंगमेतद्दिव्यमहःप्रदम् ॥
मृकंडुसूनुनाप्यत्र तपस्तप्तं पुरा महत्
liṃgaṃ saṃsthāpya paramaṃ svanāmnāyuḥpradaṃ param ||
kiraṇeśvaranāmaitalliṃgaṃ trailokyaviśrutam
||55||लिंगं संस्थाप्य परमं स्वनाम्नायुःप्रदं परम् ॥
किरणेश्वरनामैतल्लिंगं त्रैलोक्यविश्रुतम्
sakṛnna tamidaṃ lokaṃ nayetkiraṇamālinaḥ ||
dhautapāpeśvaraṃ liṃgametatpātakadhāvanam
||56||सकृन्न तमिदं लोकं नयेत्किरणमालिनः ॥
धौतपापेश्वरं लिंगमेतत्पातकधावनम्
nirvāṇanarasiṃhoyaṃ bhaktanirvāṇakāraṇam ||
maṇipradīpanāgoyaṃ mahāmaṇivibhūṣaṇaḥ
||57||निर्वाणनरसिंहोयं भक्तनिर्वाणकारणम् ॥
मणिप्रदीपनागोयं महामणिविभूषणः
yadarcanānnaro jātu na nāgaiḥ paribhūyate ||
kapileśamidaṃ liṃgaṃ kapilena pratiṣṭhitam
||58||यदर्चनान्नरो जातु न नागैः परिभूयते ॥
कपिलेशमिदं लिंगं कपिलेन प्रतिष्ठितम्
mucyaṃte kapayopyasya darśanātkimu mānavāḥ ||
priyavrateśvaraṃ liṃgaṃ mahadetatprakāśate
||59||मुच्यंते कपयोप्यस्य दर्शनात्किमु मानवाः ॥
प्रियव्रतेश्वरं लिंगं महदेतत्प्रकाशते
yasyārcanāllabhejjaṃtuḥ priyatvaṃ sarvajantuṣu ||
idamāyatanaṃ śreṣṭhaṃ maṇimāṇikyanirmitam
||160||यस्यार्चनाल्लभेज्जंतुः प्रियत्वं सर्वजन्तुषु ॥
इदमायतनं श्रेष्ठं मणिमाणिक्यनिर्मितम्
śrīmataḥ kālarājasya kalikālārtihāriṇaḥ ||
nijabhaktaṃ janaṃ pāti yaḥ pāpātpāpabhakṣaṇaḥ
||61||श्रीमतः कालराजस्य कलिकालार्तिहारिणः ॥
निजभक्तं जनं पाति यः पापात्पापभक्षणः
kṣetravighnakarānpāpānyātayanyātanā śataiḥ ||
iyaṃ maṃdākinī ramyā tapastaptumihāgatā
||62||क्षेत्रविघ्नकरान्पापान्यातयन्यातना शतैः ॥
इयं मंदाकिनी रम्या तपस्तप्तुमिहागता
kāśīvāsasukhaṃ prāpya nādyāpi divamīhate ||
snātvātra saṃtarpya pitṝñchrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ
||63||काशीवाससुखं प्राप्य नाद्यापि दिवमीहते ॥
स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्राद्धं कृत्वा विधानतः
naro na narakaṃ paśyedapi duṣkṛtakarmakṛt ||
yāni kāni ca liṃgāni kāśyāṃ saṃti sahasraśaḥ
||64||नरो न नरकं पश्येदपि दुष्कृतकर्मकृत् ॥
यानि कानि च लिंगानि काश्यां संति सहस्रशः
ratnabhūtamidaṃ teṣu liṃgaṃ ratneśvarābhidham ||
ratneśvaraprasādena bhuktvā ratnānyanekaśaḥ
||65||रत्नभूतमिदं तेषु लिंगं रत्नेश्वराभिधम् ॥
रत्नेश्वरप्रसादेन भुक्त्वा रत्नान्यनेकशः
puruṣārthamahāratnaṃ nirvāṇaṃ ko na labdhavān ||
kṛttivāseśvarasyaiṣā mahāprāsādanirmitiḥ
||66||पुरुषार्थमहारत्नं निर्वाणं को न लब्धवान् ॥
कृत्तिवासेश्वरस्यैषा महाप्रासादनिर्मितिः
yāṃ dṛṣṭvāpi naro dūrātkṛttivāsaḥ padaṃ labhet ||
sarveṣāmapi liṃgānāṃ maulitvaṃ kṛttivāsasaḥ
||67||यां दृष्ट्वापि नरो दूरात्कृत्तिवासः पदं लभेत् ॥
सर्वेषामपि लिंगानां मौलित्वं कृत्तिवाससः
oṃkāreśaḥ śikhā jñeyā locanāni trilocanaḥ ||
gokarṇabhārabhūteśau tatkarṇau parikīrtitau
||68||ॐकारेशः शिखा ज्ञेया लोचनानि त्रिलोचनः ॥
गोकर्णभारभूतेशौ तत्कर्णौ परिकीर्तितौ
viśveśvarāvimuktau ca dvāvetau dakṣiṇau karau ||
dharmeśamaṇikarṇeśau dvau karau dakṣiṇetarau
||69||विश्वेश्वराविमुक्तौ च द्वावेतौ दक्षिणौ करौ ॥
धर्मेशमणिकर्णेशौ द्वौ करौ दक्षिणेतरौ
kāleśvarakapardīśau caraṇāvatinirmalau ||
jyeṣṭheśvaro nitaṃbaśca nābhirvai madhyameśvaraḥ
||170||कालेश्वरकपर्दीशौ चरणावतिनिर्मलौ ॥
ज्येष्ठेश्वरो नितंबश्च नाभिर्वै मध्यमेश्वरः
kapardosya mahādevaḥ śirobhūṣā śrutīśvaraḥ ||
caṃdreśo hṛdayaṃ tasya ātmā vīreśvaraḥ paraḥ
||71||कपर्दोस्य महादेवः शिरोभूषा श्रुतीश्वरः ॥
चंद्रेशो हृदयं तस्य आत्मा वीरेश्वरः परः
liṃgaṃ tasya tu kedāraḥ śukraṃ śukreśvaraṃ viduḥ ||
anyāni yāni liṃgāni paraḥ koṭi śatāni ca
||72||लिंगं तस्य तु केदारः शुक्रं शुक्रेश्वरं विदुः ॥
अन्यानि यानि लिंगानि परः कोटि शतानि च
jñeyāni nakhalomāni vapuṣo bhūṣaṇānyapi ||
yāvetau dakṣiṇau hastau nityanirvāṇadau hi tau
||73||ज्ञेयानि नखलोमानि वपुषो भूषणान्यपि ॥
यावेतौ दक्षिणौ हस्तौ नित्यनिर्वाणदौ हि तौ
jaṃtūnāmabhayaṃ dattvā patatāṃ mohasāgare ||
iyaṃ durgā bhagavatī pitṛliṃgamidaṃ param
||74||जंतूनामभयं दत्त्वा पततां मोहसागरे ॥
इयं दुर्गा भगवती पितृलिंगमिदं परम्
iyaṃ hi citraghaṃṭeśī ghaṃṭākarṇa hradastvayam ||
iyaṃ sā lalitā gaurī viśālākṣīyamadbhutā
||75||इयं हि चित्रघंटेशी घंटाकर्ण ह्रदस्त्वयम् ॥
इयं सा ललिता गौरी विशालाक्षीयमद्भुता
āśāvināyakastveṣa dharmakūpoyamadbhutaḥ ||
yatra piṃḍānnaro dattvā pitṝnbrahmapadaṃ nayet
||76||आशाविनायकस्त्वेष धर्मकूपोयमद्भुतः ॥
यत्र पिंडान्नरो दत्त्वा पितॄन्ब्रह्मपदं नयेत्
eṣā viśvabhujā devī viśvaikajananī parā ||
asau baṃdī mahādevī nityaṃ trailokyavaṃditā
||77||एषा विश्वभुजा देवी विश्वैकजननी परा ॥
असौ बंदी महादेवी नित्यं त्रैलोक्यवंदिता
nigaḍasthānapi janānpāśānmocayati smṛtā ||
daśāśvamedhikaṃ tīrthametattrailokyavaṃditam
||78||निगडस्थानपि जनान्पाशान्मोचयति स्मृता ॥
दशाश्वमेधिकं तीर्थमेतत्त्रैलोक्यवंदितम्
yatrāhutitrayeṇāpi agnihotraphalaṃ labhet ||
prayāgākhyamidaṃ srotaḥ sarvatīrthottamottamam
||79||यत्राहुतित्रयेणापि अग्निहोत्रफलं लभेत् ॥
प्रयागाख्यमिदं स्रोतः सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्
aśokākhyamidaṃ tīrthaṃ gaṃgākeśava eṣa vai ||
mokṣadvāramidaṃ śreṣṭhaṃ svarga dvāramidaṃ viduḥ
||180||अशोकाख्यमिदं तीर्थं गंगाकेशव एष वै ॥
मोक्षद्वारमिदं श्रेष्ठं स्वर्ग द्वारमिदं विदुः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe jñānavāpīvarṇanaṃ nāma trayastriṃśattamo'dhyāyaḥ || 33 ||