śṛṇvagastya mahābhāga kathāṃ pāpapraṇāśinīm
skaṃda uvāca
śṛṇvagastya mahābhāga kathāṃ pāpapraṇāśinīm ||
naiḥśreyasyāḥ śriyohetumavimukta samāśrayām
||1||शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् ॥
नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्
paraṃ brahma yadāmnātaṃ niṣprapaṃcaṃ nirātmakam ||
nirvikalpaṃ nirākāramavyaktaṃ sthūlasūkṣmavat
||2||परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् ॥
निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्
tadetatkṣetramāpūrya sthitaṃ sarvagamapyaho ||
kimanyatra na śaktosau jaṃtūnmocayituṃ bhavāt
||3||तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो ॥
किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्
bhavo dhruvaṃ yadatraiva mocayettaṃ niśāmaya ||
mahatyā yogayuktyā vā mahādānairakāmikaiḥ
||4||भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय ॥
महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः
sumahadbhistapobhirvā śivonyatra vimocayet ||
yogayuktiṃ na mahatīṃ na dānāni mahāṃti ca
||5||सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् ॥
योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च
na tapāṃsyatidīrghāṇi kāśyāṃ muktyai śivorthayet ||
viyunakti na yatkāśyā upasarge mahatyapi
||6||न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् ॥
वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि
ayameva mahāyoga upayogastvihā paraḥ ||
niyamena tu viśveśe puṣpaṃ patraṃ phalaṃ jalam
||7||अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः ॥
नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्
yaddattaṃ sumanovṛttyā mahādānaṃ tadatra vai ||
muktimaṃḍapikāyāṃ ca kṣaṇaṃ yatsthiramāsyate
||8||यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै ॥
मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते
snātvā gaṃgāmṛte śuddhe tapa etadihottamam ||
satkṛtya bhikṣave bhikṣā yatkāśyāṃ paridīyate ||
tulā puruṣa etasyāḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
||9||स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् ॥
सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते ॥
तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्
hṛdi saṃciṃtya viśveśaṃ kṣaṇaṃ yadvinimīlyate ||
devasya dakṣiṇe bhāge mahāyogoyamuttamaḥ
||10||हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते ॥
देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः
idameva tapotyugraṃ yadiṃdriya vilolatām ||
niṣidhya sthīyate kāśyāṃ kṣuttāpādyavamanya ca
||11||इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् ॥
निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च
māsi māsi yadāpyeta vratāccāṃdrāyaṇātphalam ||
anyatra tadihāpyeta bhūtāyāṃ naktabhojanāt
||12||मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् ॥
अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्
māsopavāsādanyatra yatphalaṃ samupārjyate ||
śraddhayaikopavāsena tatkāśyāṃ syādasaṃśayam
||13||मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते ॥
श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्
cāturmāsya vratātproktaṃ yadanyatra mahāphalam ||
ekādaśyupavāsena tatkāśyāṃ syādasaṃśayam
||14||चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् ॥
एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्
ṣaṇmāsānna parityāgādyadanyatra phalaṃ labhet ||
śivarātryupavāsena tatkāśyāṃ jāyate dhruvam
||15||षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् ॥
शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्
varṣaṃ kṛtvopavāsāni labhedanyatra yadvratī ||
tatphalaṃ syāttrirātreṇa kāśyāmavikalaṃ mune
||16||वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती ॥
तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने
māsimāsi kuśāgrāṃbu pānādanyatra yatphalam ||
kāśyāmuttaravāhinyāmekena culukena tat
||17||मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् ॥
काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्
anaṃto mahimā kāśyāḥ kastaṃ varṇayituṃ prabhuḥ ||
vipattimicchato jaṃtoryatrakarṇe japaḥ śivaḥ
||18||अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः ॥
विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः
śaṃbhustatkiṃcidācaṣṭe mriyamāṇasya janminaḥ ||
karṇe'kṣaraṃ yadākarṇya mṛtopyamṛtatāṃ vrajet
||19||शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः ॥
कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्
smāraṃ smāraṃ smararipoḥ purīṃ tvamiva śaṃkaraḥ ||
adunonmaṃdaraṃ yāto bahuśastadavāptaye
||20||स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः ॥
अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये
agastya uvāca
svakāryanipuṇaiḥ svāmingīrvāṇairatidāruṇaiḥ ||
tyājitohaṃ purīṃ kāśīṃ haro tyākṣītkutaḥ prabhuḥ
||21||स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः ॥
त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः
parādhīnohamiva kiṃ devadevaḥ pinākavān ||
kāśikāṃ so'tyajatkasmānnirvāṇamaṇirāśikām
||22||पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् ॥
काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्
skaṃda uvāca
mitrāvaruṇasaṃbhūta kathayāmi kathāmimām ||
tatyāja ca yathā sthāṇuḥ kāśīṃ vidhyuparodhataḥ
||23||मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् ॥
तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः
prārthitastvaṃ yathā lekhaiḥ paropakṛtaye mune ||
druhiṇena tathā rudraḥ svarakṣaṇa vicakṣaṇaḥ
||24||प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने ॥
द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः
agastya uvāca
kathaṃ sa bhagavānrudro druhiṇena kṛpāṃbudhiḥ ||
prārthitobhūtkimarthaṃ ca tanme brūhi ṣaḍānana
||25||कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः ॥
प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन
skaṃda uvāca
pādmekalpe purāvṛtte manoḥ svāyaṃbhuveṃtare ||
anāvṛṣṭirabhūdvipra sarvabhūtaprakaṃpinī
||26||पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे ॥
अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी
tayā tu ṣaṣṭihāyinyā pīḍitāḥ prāṇino'khilāḥ ||
kecidaṃbudhitīreṣu giridroṇīṣu kecana
||27||तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः ॥
केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन
mahānimneṣu kaccheṣu munivṛttyā janāḥ sthitāḥ ||
araṇyānyavanirjātā grāmakharvaṭa varjitā
||28||महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः ॥
अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता
kravyādā eva sarveṣu nagareṣu pureṣu ca ||
āsannabhraṃliho vṛkṣāḥ sarvatra kṣoṇimaṃḍale
||29||क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च ॥
आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले
caurā eva mahācaurairulluṭhyaṃta itastataḥ ||
māṃsavṛttyopajīvaṃti prāṇinaḥ prāṇarakṣiṇaḥ
||30||चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः ॥
मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः
arājake samutpanne loke'tyāhitaśaṃsini ||
prayatno viphalastvāsītsṛṣṭeḥ sṛṣṭikṛtastadā
||31||अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि ॥
प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा
ciṃtāmavāpa mahatī jagadyoniḥ prajākṣayāt ||
prajāsu kṣīyamāṇāsu kṣīṇā yajñādikāḥ kriyāḥ
||32||चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् ॥
प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः
tāsu kṣīṇāsu saṃkṣīṇāḥ sarve yajñabhujo'bhavan ||
tataściṃtayatā sraṣṭrā dṛṣṭo rājarṣisattamaḥ
||33||तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् ॥
ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः
avimukte mahākṣetre tapasyanniścaleṃdriyaḥ ||
manoranvayajo vīraḥ kṣātro dharma ivoditaḥ
||34||अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः ॥
मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः
ripuṃjaya iti khyāto rājā parapuraṃjayaḥ ||
atha brahmā tamāsādya bahugauravapūrvakam
||35||रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः ॥
अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्
uvāca vacanaṃ rājanripuṃjaya mahāmate ||
ilāṃ pālaya bhūpāla sasamudrādrikānanām
||36||उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते ॥
इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्
nāgakanyāṃ nāgarājaḥ patnyarthaṃ te pradāsyati ||
anaṃgamohinīṃ nāmnā vāsukiḥ śīlabhūṣaṇām
||37||नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति ॥
अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्
divopi devā dāsyaṃti ratnāni kusumāni ca ||
prajāpālanasaṃtuṣṭā mahārāja pratikṣaṇam
||38||दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च ॥
प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्
divodāsa iti khyātamato nāma tvamāpsyasi ||
matprabhāvācca nṛpate divyaṃ sāmarthyamastu te
||39||दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि ॥
मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते
parameṣṭhivacaḥ śrutvā tatosau rājasattamaḥ ||
vedhasaṃ bahuśaḥ stutvā vākyaṃ cedamuvāca ha
||40||परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः ॥
वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह
rājovāca
pitāmaha mahāprājña janākīrṇe mahītale ||
kathaṃ nānye ca rājāno māṃ kathaṃ kathyate tvayā
||41||पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले ॥
कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया
brahmovāca
tvayi rājyaṃ prakurvāṇe devo vṛṣṭiṃ vidhāsyati ||
pāpaniṣṭhe ca vai rājñi na devo varṣate punaḥ
||42||त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति ॥
पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः
rājovāca
pitāmaha mahāmānya trilokī karaṇakṣama ||
mahāprasāda ityājñāṃ tvadīyāṃ mūrdhnyupādade
||43||पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम ॥
महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे
kiṃcidvijñaptukāmohaṃ tanmadarthaṃ karoṣi cet ||
tataḥ karomyahaṃ rājyaṃ pṛthivyāmasapatnavat
||44||किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् ॥
ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्
brahmovāca
avilaṃbena tadbrūhi kṛtaṃ manyasva pārthiva ||
yatte hṛdi mahābāho tavādeyaṃ na kiṃcana
||45||अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव ॥
यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन
rājovāca
yadyahaṃ pṛthivīnāthaḥ sarvalokapitāmaha ||
tadādiviṣa(pa?)do devā divi tiṣṭhaṃtu mā bhuvi
||46||यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह ॥
तदादिविष(प?)दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि
deveṣu divitiṣṭhatsu mayi tiṣṭhati bhūtale ||
asapatnena rājyena prajāsaukhyamavāpsyati
||47||देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले ॥
असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति
tatheti viśvasṛkprokto divodāso nareśvaraḥ ||
paṭahaṃ ghoṣayāṃcakre divaṃ devā vrajaṃtviti
||48||तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः ॥
पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति
mā gacchaṃtviha vai nāgā narāḥ svasthā bhavaṃtvitaḥ ||
mayi praśāsati kṣoṇīṃ surāḥ svasthā bhavaṃtviti
||49||मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः ॥
मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति
etasminnaṃtare brahmā viśveśaṃ praṇipatya ha ||
yāvadvijñaptukāmobhūttāvadīśobravīdvidhim
||50||एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह ॥
यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्
lokeśvara samāyāhi maṃdaro nāma bhūdharaḥ ||
kuśadvīpādihāgatya tapastapyeta duṣkaram
||51||लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः ॥
कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्
yāvastasmai varaṃ dātuṃ bahukālaṃ tapasyate ||
ityuktvā pārvatīnātho naṃdibhṛṃgipurogamaḥ
||52||यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते ॥
इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः
jagāma vṛṣamāruhya maṃdaro yatra tiṣṭhati ||
uvāca ca prasannātmā devadevo vṛṣadhvaja
||53||जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति ॥
उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te varaṃ brūhi dharottama ||
sotha śrutvā maheśānaṃ devadevaṃ trilocanam
||54||उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम ॥
सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्
praṇamya bahuśo bhūmāvadriretadvyajijñapat ||
līlāvigrahabhṛcchaṃbho praṇataika kṛpānidhe
||55||प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् ॥
लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे
sarvajñopi kathaṃ nāma na vettha mama vāṃchitam ||
śaraṇāgatasaṃtrāṇa sarvavṛttāṃtakovida
||56||सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् ॥
शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद
sarveṣāṃ hṛdayānaṃda śarvasarvagasarvakṛt ||
yadi deyo varo mahyaṃ svabhāvādṛṣadātmane
||57||सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् ॥
यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने
yācakāyātiśocyāya praṇatārtiprabhaṃjaka ||
tato'vimuktakṣetrasya sāmyaṃ hyabhilaṣāmyaham
||58||याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक ॥
ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्
kuśadvīpa umā sārdhaṃ nāthādya saparicchadaḥ ||
manmaulau vihitāvāsaḥ prayātveṣa varo mama
||59||कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः ॥
मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम
sarveṣāṃ sarvadaḥ śaṃbhuḥ kṣaṇaṃ yāvadviciṃtayet ||
vijñātāvasaro brahmā tāvacchaṃbhuṃ vyajijñapat ||
praṇamyāgresaro bhūtvā maulau baddhakaradvayaḥ
||60||सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् ॥
विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् ॥
प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः
brahmovāca
viśveśa jagatāṃnātha patyā vyāpāritosmyaham ||
kṛtaprasādena vibho sṛṣṭiṃ kartuṃ caturvidhām
||61||विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् ॥
कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्
prayatnena mayā sṛṣṭā sā sṛṣṭistvadanujñayā ||
avṛṣṭyā ṣaṣṭihāyinyā tatra naṣṭā'prajā bhuvi
||62||प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया ॥
अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि
arājakaṃ mahaccāsīdduravasthamabhūjjagat ||
tato ripuṃjayo nāma rājarṣirmanuvaṃśajaḥ
||63||अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् ॥
ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः
mayābhiṣikto rājarṣiḥ prajāḥ pātuṃ nareśvaraḥ ||
cakāra samayaṃ sopi mahāvīryo mahātapāḥ
||64||मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः ॥
चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः
tavājñayā cetsthāsyaṃti sarve diviṣado divi ||
nāgaloke tathā nāgāstato rājyaṃ karomyaham
||65||तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि ॥
नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्
tatheti ca mayā proktaṃ pramāṇīkriyatāṃ tu tat ||
maṃdarāya varo datto bhavedevaṃ kṛpānidhe
||66||तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् ॥
मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे
tasya rājñaḥ prajāstrātuṃ bhūyāccaiṣa manorathaḥ ||
mama nāḍīdvayaṃ rājyaṃ tasyāpi ca śatakratoḥ
||67||तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः ॥
मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः
martyānāṃ gaṇanā kveha nimeṣārdha nimeṣiṇām ||
devopi nirmalaṃ matvā maṃdaraṃ cārukaṃdaram
||68||मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् ॥
देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्
vidheśca gauravaṃ rakṣaṃstathorī kṛtavānharaḥ ||
jaṃbūdvīpe yathā kāśī nirvāṇapadadā sadā
||69||विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः ॥
जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा
tathā bahutithaṃ kālaṃ dvīpobhūtsopi maṃdaraḥ ||
yiyāsunā ca devena maṃdaraṃ citrakaṃdaram
||70||तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः ॥
यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्
nijamūrtimayaṃ liṃgamavijñātaṃ vidherapi ||
sthāpitaṃ sarvasiddhīnāṃ sthāpakebhyaḥ samarpitum
||71||निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि ॥
स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्
vipannānāṃ ca jaṃtūnāṃ dātuṃ naiḥśreyasīṃ śriyam ||
sarveṣāmiha saṃsthānāṃ kṣetraṃ caivābhirakṣitum
||72||विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् ॥
सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्
maṃdarādrigatenāpi kṣetraṃ naitatpinākinā ||
vimuktaṃ liṃgarūpeṇa avimuktamataḥ smṛtam
||73||मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना ॥
विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्
purā naṃdavanaṃ nāma kṣetrametatprakīrtitam ||
avimuktaṃ tadārabhya nāmāsya prathitaṃ bhuvi
||74||पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् ॥
अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि
nāmāvimuktamabhavadubhayoḥ kṣetraliṃgayoḥ ||
etaddvayaṃ samāsādya na bhūyo garbhabhāgbhavet
||75||नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः ॥
एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्
avimukteśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā kṣetre'vimuktake ||
vimukta eva bhavati sarvasmātkarmabaṃdhanāt
||76||अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके ॥
विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्
arcaṃti viśve viśveśaṃ viśveśorcati viśvakṛt ||
avimukteśvaraṃ liṃgaṃ bhuvimuktipradāyakam
||77||अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् ॥
अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्
purā na sthāpitaṃ liṃgaṃ kasyacitkenacitkvacit ||
kimākṛti bhavelliṃgaṃ naitadvettyapi kaścana
||78||पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् ॥
किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन
ākāramavimuktasya dṛṣṭvā brahmācyutādayaḥ ||
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsurvasiṣṭhādyāstathaṣaryaḥ
||79||आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः ॥
लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः
ādiliṃgamidaṃ proktamavimukteśvaraṃ mahat ||
tato liṃgāṃtarāṇyatra jātāni kṣitimaṃḍale
||80||आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् ॥
ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले
avimukteśa nāmāpi śrutvā janmārjitādaghāt ||
kṣaṇānmukto bhavenmartyo nātra kāryā vicāraṇā
||81||अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् ॥
क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा
avimukteśvaraṃ liṃgaṃ smṛtvā dūragatopi ca ||
janmadvayakṛtātpāpātkṣaṇādeva vimucyate
||82||अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च ॥
जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते
avimukte mahākṣetre'vimuktamavalokya ca ||
trijanmajanitaṃ pāpaṃ hitvā puṇyamayo bhavet
||83||अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च ॥
त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्
yatkṛtaṃ jñānavibhraṃśādenaḥ paṃcasu janmasu ||
avimukteśa saṃsparśāttatkṣayedeva nānyathā
||84||यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु ॥
अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा
arcayitvā mahāliṃgamavimukteśvaraṃ naraḥ ||
kṛtakṛtyo bhavedatra na ca syājjanmabhākkutaḥ
||85||अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः ॥
कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः
stutvā natvārcayitvā ca yathāśakti yathāmati ||
avimukte vimukteśaṃ stūyate namyate'rcyate
||86||स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति ॥
अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते
anādimadidaṃ liṃgaṃ svayaṃ viśveśvarārcitam ||
kāśyāṃ prayatnataḥ sevyamavimuktaṃ vimuktaye
||87||अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् ॥
काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये
saṃti liṃgānyanekāni puṇyeṣvāyataneṣu ca ||
āyāṃti tāni liṃgāni māghīṃ prāpya catudarśīm
||88||संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च ॥
आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्
kṛṣṇāyāṃ māghabhūtāyāmavimukteśa jāgarāt ||
sadā vigatanidrasya yogino gatibhāgbhavet
||89||कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् ॥
सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्
nānāyatanaliṃgāni caturvargapradānyapi ||
māghakṛṣṇacaturdaśyāmavimuktamupāsate
||90||नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि ॥
माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते
kiṃ bibheti naro dhīraḥ kṛtādaghaśiloccayāt ||
avimukteśa liṃgasya bhakti vajradharo yadi
||91||किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् ॥
अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि
kvāvimuktaṃ mahāliṃgaṃ caturvargaphalodayam ||
kva pāpi pāpaśailo'lpo yaḥkṣayennāmasaṃbhṛtaḥ
||92||क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् ॥
क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः
avimukte mahākṣetre viśveśasamadhiṣṭhite ||
yairna dṛṣṭaṃ vimūḍhāste'vimuktaṃ liṃgamuttamam
||93||अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते ॥
यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्
draṣṭāramavimuktasya dṛṣṭvā daṃḍadharo yamaḥ ||
dūrādeva praṇamati prabaddhakarasaṃpuṭaḥ
||94||द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः ॥
दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः
dhanyaṃ tannetranirmāṇaṃ kṛtakṛtyau tu tau karau ||
avimukteśvaraṃ yena yābhyāmaikṣiṣṭa yaḥ spṛśet
||95||धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ ॥
अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्
trisaṃdhyamavimukteśaṃ yo japenniyataḥ śuciḥ ||
dūradeśavipannopi kāśīmṛtaphalaṃ labhet
||96||त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः ॥
दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्
avimuktaṃ mahāliṃgaṃ dṛṣṭvā grāmāṃtaraṃ vrajet ||
labdhāśukāryasaṃsiddhiṃ kṣemeṇa praviśedgṛham
||97||अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् ॥
लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśī khaṃḍe pūrvārddhe avimukteśāvirbhāvonāmaikonacatvāriṃśodhyāyaḥ || 39 ||