garuḍeśayorvarṇanam
skaṃda uvāca
vārāṇasyāṃ tathādityā ye cānye tānvadāmyataḥ ||
kalaśodbhava te prītyā sarve sarvāghanāśanāḥ
||1||वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः ॥
कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः
khakholko nāma bhagavānāditya parikīrtitaḥ ||
triviṣṭapottare bhāge sarvavyādhivighātakṛt
||2||खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः ॥
त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्
yathā khakholka ityākhyā tasyādityasya tacchṛṇu ||
purā kadrūśca vinatā dakṣasya tanaye śubhe
||3||यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु ॥
पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे
kaśyapasya ca te patnyau mārīceḥ prākprajāpateḥ ||
krīḍaṃtyāvekadānyonyaṃ mune te ūcatustviti
||4||कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः ॥
क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति
kadrūruvāca
vinate tvaṃ vijānāsi yadi tadbrūhi megrataḥ ||
akhaṃḍitā gatistesti yato gaganamaṃḍale
||5||विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः ॥
अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले
yosāvuccaiḥśravā vājī śrūyate savitūrathe ||
kiṃ rūpaḥsosti śabalo dhavalo vā vadāśu me
||6||योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे ॥
किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे
paṇaṃ ca kuru kalyāṇi tubhyaṃ yo rocatenaghe ||
evameva na yātyeṣa kālakrīḍanakaṃ vinā
||7||पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे ॥
एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना
vinatovāca
kiṃ paṇena bhaginyatra kathayāmyevameva hi ||
tvajjaye kā ca me prītirmajjaye kiṃ nu te sukham
||8||किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि ॥
त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्
jñātvā paṇo na kartavyo mithaḥ snehamabhīpsatā ||
dhruvamekasya vijaye krodhonsyeha jāyate
||9||ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता ॥
ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते
kadrūruvāca
krīḍeyaṃ nātra bhagini kāraṇaṃ kimapi krudhaḥ ||
khelasya vyavahāroyaṃ paṇe yatkiṃciducyate
||10||क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः ॥
खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते
vinatovāca
tathā kuru yathā prītistavāsti pavanāśini ||
atha tāṃ vinatāmāha kadrūḥ kuṭilamānasā
||11||तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि ॥
अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा
tasyāstu sā bhaveddāsī parājīyeta yā yayā ||
asminpaṇe imāḥ sarvāḥ sakhyaḥ sākṣiṇya eva nau
||12||तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया ॥
अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ
ityanyonyaṃ paṇīkṛtya sarpiṇyapi patattriṇī ||
uvāca karburaṃ kadrūraśvaṃ śvetaṃ garutmatī
||13||इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी ॥
उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती
kadāgaṃtavyamiti ca cakrāte te gamāvadhim ||
jagmatuśca viramyātha krīḍanātsvasvamālayam
||14||कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् ॥
जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्
vinatāyāṃ gatāyāṃ tu kadrūrāhūya cāṃgajān ||
uvāca yāta vai putrā drutaṃ vacanato mama
||15||विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् ॥
उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम
turaṃgamuccaiḥśravasaṃ prodbhūtaṃ kṣīranīradheḥ ||
surāsurairmathyamānānmaṃdarāghātasādhvasāt
||16||तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः ॥
सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्
kāryakāraṇarūpasya sādṛśyamadhigacchati ||
atastaṃ kṣīravarṇābhaṃ kalmāṣayata putrakāḥ
||17||कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति ॥
अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः
tasya vāladhimadhyāsya kṛṣṇakuṃtalatāṃ gatāḥ ||
tathā tadaṃgalomāni vidhattaviṣasītkṛtaiḥ
||18||तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः ॥
तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः
iti śrutvā vaco mātuḥ kādraveyāḥ parasparam ||
saṃmaṃtrya mātaraṃ procuḥ kadrūṃ kadrūpamāgatāḥ
||19||इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् ॥
संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः
nāgā ūcuḥ
mātarvayaṃ tvadāhvānādvihāya krīḍanaṃ balāt ||
prāptāḥ prahṛṣṭā mṛṣṭānnaṃ dāsyatyadya prasūriti
||20||मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् ॥
प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति
mṛṣṭaṃ tiṣṭhatu taddūraṃ viṣādapyadhikaṃ kaṭu ||
tattvayā vādiyanmaṃtrairauṣadhairnopaśāmyati
||21||मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु ॥
तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति
vayaṃ na yāmo yadbhāvyaṃ tadasmākaṃ bhavatviha ||
iti proktaṃ viṣāsyaistaistadā kuṭilagāmibhiḥ
||22||वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह ॥
इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः
skaṃda uvāca
anyepi ye kuṭilagāḥ pararaṃdhraniṣeviṇaḥ ||
akarṇāḥ kūrahṛdayāḥ pitarau vrīḍayaṃti te
||23||अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः ॥
अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते
pitrorgiraṃ nirākṛtya ye tiṣṭheyuḥ sudurmadāḥ ||
atyāhitamiha prāpya gaccheyuste'cirāllayam
||24||पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः ॥
अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्
teṣāṃ vacanamākarṇya nayāma iti soragī ||
śaśāpa tānkrudhāviṣṭā nāgāṃścāgaḥ samāgatān
||25||तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी ॥
शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्
tārkṣyasya bhakṣyā bhavata yūyaṃ madvākyalaṃghanāt ||
jātamātrāśca sarpiṇyo bhakṣayaṃtu svabālakān
||26||तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् ॥
जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्
iti śāpānalādbhītaiḥ kaiścitpātālamāśritam ||
jijīviṣubhiranyaiśca dvitraiścakre prasūvacaḥ
||27||इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् ॥
जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः
te pucchamauccaiḥśravasamadhigamya mahādhiyaḥ ||
sunīlacikurābhāsaṃ cakruraṃgaṃ ca karburam
||28||ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः ॥
सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्
tatkṣveḍānala dhūmaughaiḥ phūtkārabharaniḥsṛtaiḥ ||
mātṛvākkṛtijāddharmānna dagdhā bhānubhānubhiḥ
||29||तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः ॥
मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः
vinatāpṛṣṭhamāruhya kadrūḥ snehavaśāttataḥ ||
viyanmārgamalaṃkṛtya dadarśoṣṇāṃśumaṃḍalam
||30||विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः ॥
वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्
tigmaraśmiprabhāveṇa vyākulībhūtamānasā ||
kadrustataḥ khagīṃ prāha visrabdhaṃ vinate vraja
||31||तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा ॥
कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज
uṣṇagoruṣṇagobhirme tāpyate nitarāṃ tanuḥ ||
visrabdhāhaṃ svabhāvena tvaṃ sāpekṣāhi sarvataḥ
||32||उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः ॥
विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः
svarūpeṇa pataṃgī tvaṃ pataṃgosau sahasraguḥ ||
ataeva na te bādhā gagane tāpasaṃbhavā
||33||स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः ॥
अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा
viyatsarasi haṃsoyaṃ bhavatī haṃsagāminī ||
caṃḍaraśmipratāpāgnistvāmato neha bādhate
||34||वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी ॥
चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते
khagīmudgīyamānāṃ khe punarūce bileśayā ||
trāhitrāhi bhaginyatra yāvonyatra viyatpathaḥ
||35||खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया ॥
त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः
vinate vinatāṃ māṃ tvaṃ kiṃ nāvasi patattriṇī ||
tava dāsī bhaviṣyāmi tvaducchiṣṭaniṣeviṇī
||36||विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी ॥
तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी
yāvajjīvamahaṃ bhūyāṃ tvatpādodakapāyinī ||
khakholkāni patedeṣā bhṛśagadgadabhāṣiṇī
||37||यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी ॥
खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी
mūrcchāṃ gatavatī pakṣapuṭau dhṛtvā biḍoragī ||
sakhyulkāni patedeṣā vaktavye tviti saṃbhramāt
||38||मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी ॥
सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्
khakholketi yaduktā gīḥ kadrvā saṃbhrātacetasā ||
tadā khakholkanāmārkaḥ stuto vinatayā bahu
||39||खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा ॥
तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु
manāgatigmatāṃ prāpte khe prayāti vivasvati ||
tābhyāṃ turaṃgamo darśi kiṃcitkirmīravānrathe
||40||मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति ॥
ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे
uktā vinatayaivaiṣā tāpopahatalocanā ||
krūrā sarīsṛpī satyavādinyā viśvamānyayā
||41||उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना ॥
क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया
kadru tvayā jitaṃ bhadre yata uccaiḥśravā hayaḥ ||
caṃdraraśmiprabhopyeṣa kalmāṣa iva bhāsate
||42||कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः ॥
चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते
vidhirbalīyānbhujagi citraṃ jayaparājaye ||
krūropi vijayī kvāpi tvakrūropi parājayī
||43||विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये ॥
क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी
vinatāvinatādhārā vadaṃtīti yathāgatam ||
kadrūniveśanaṃ prāptā tasyā dāsyamacīkarat
||44||विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् ॥
कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्
kadācidvinatādarśi suparṇanāśrulocanā ||
vicchāyā malinā dīnā dīrghaniḥśvāsavatyapi
||45||कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना ॥
विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि
suparṇa uvāca
prātaḥprātaraho mātaḥ kva yāsi tvaṃ dinedine ||
sāyamāyāsi ca kuto vicchāyā dīnamānasā
||46||प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने ॥
सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा
kuto niḥśvasisi proccairaśrupūrṇa vilocanā ||
yathā klībasutā yoṣidyathāpati tiraskṛtā
||47||कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना ॥
यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता
brūhi mātarjhaṭityadya kuto dūnāsi pattriṇi ||
mayi jīvati te bāle kālepi kṛtasādhvase
||48||ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि ॥
मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे
aśrunirmāṇakaraṇe kāraṇaṃ kiṃ tapasvini ||
sucaritrā sunārīṣu nāmaṃgalamiheṣyate
||49||अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि ॥
सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते
dhiktāṃśca putrānyanmātā teṣu jīvatsu duḥkhabhāk ||
varaṃ vaṃdhyaiva sā yasyāḥ sutā vaṃdhyamanorathāḥ
||50||धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् ॥
वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः
ityūrjasvalamākarṇya vacaḥ sūnorgarutmataḥ ||
vinatā prāha taṃ putraṃ mātṛbhaktisamanvitam
||51||इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः ॥
विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्
ahaṃ dāsyasmi re bāla kadrvāśca krūracetasaḥ ||
pṛṣṭhe vahāmi tāṃ nityaṃ tatputrānapi putraka
||52||अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः ॥
पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक
kadācinmaṃdaraṃ yāmi kadācinmalayācalam ||
kadācidaṃtarīpeṣu careyaṃ tadudanvatām
||53||कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् ॥
कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्
yatrayatra nayeyuste kādraveyāḥ sudurmadāḥ ||
vrajeyaṃ tatratatrāhaṃ tadadhīnā yataḥ suta
||54||यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः ॥
व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत
garuḍa uvāca
dāsītvakāraṇaṃ mātaḥ kiṃ te jātaṃ sulakṣaṇe ||
dakṣaprajāpateḥ putri kaśyapasyapriye'naghe
||55||दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे ॥
दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे
vinatovāca garuḍaṃ purāvṛttamaśeṣataḥ ||
dāsītvakāraṇaṃ yadvadādityāśvavilokanam
||56||विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः ॥
दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्
śrutveti garuḍaḥ prāha mātaraṃ satvaraṃ vraja ||
pṛcchādya mātastānduṣṭānkādraveyānidaṃ vacaḥ
||57||श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज ॥
पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः
yaddurlabhaṃ hi bhavatāṃ yatrātyaṃtaruciśca vaḥ ||
maddāsītvavimokṣāya tadyācadhvaṃ dadāmyaham
||58||यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः ॥
मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्
tathākarocca vinatā tepi śrutvā tadīritam ||
sarpāḥ saṃmaṃtrya tāṃ procurvinatāṃ hṛṣṭamānasāḥ
||59||तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् ॥
सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः
mātṛśāpavimokṣāya yadi dāsyati naḥ sudhām ||
tadā samīhitaṃ testu na dāsyatyatha dāsyasi
||60||मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् ॥
तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि
ityoṃkṛtya samāpṛcchya kadrūṃ drutagatiḥ khagī ||
garutmaṃtaṃ samācaṣṭa dṛṣṭvā saṃhṛṣṭamānasam
||61||इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी ॥
गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्
nāgāṃtakastataḥ prāha mātaraṃ ciṃtayāturām ||
ānītaṃ viddhi pīyūṣaṃ mātarme dehi bhojanam
||62||नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् ॥
आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्
vinatā prāha taṃ putraṃ saṃprahṛṣṭatanūruhā ||
bhoḥ suparṇārṇavaṃ tūrṇaṃ yāhi maṃgalamastu te
||63||विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा ॥
भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते
saṃti tatrāpi bahuśo niṣādā matsyaghātinaḥ ||
velātaṭanivāsāśca tānbhakṣaya durātmanaḥ
||64||संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः ॥
वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः
paraprāṇairnijaprāṇānye puṣṇaṃtīha durdhiyaḥ ||
śāsanīyāḥ prayatnena śreyastacchāsanaṃ param
||65||परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः ॥
शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्
bahuhiṃsākṛtāṃ hiṃsā bhavetsvargasya sādhanam ||
vihiṃsiteṣu duṣṭeṣu rakṣyate bhūriśo yataḥ
||66||बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् ॥
विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः
niṣādeṣvapi cedvipraḥ kaścidbhavati putraka ||
saṃrakṣaṇīyo yatnena bhakṣaṇīyo na karhicit
||67||निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक ॥
संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्
garuḍa uvāca
matsyādināṃ vasanmadhye kathaṃ jñeyo dvijo mayā ||
abhakṣyo yastvayā proktastaccihnaṃ kiṃ canāttha me
||68||मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया ॥
अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे
vinatovāca
yajñasūtraṃ gale yasya sottarīyaṃ sunirmalam ||
nityadhautāni vāsāṃsi bhālaṃ tilaka lāṃchitam
||69||यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् ॥
नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्
sapavitrau karau yasya yannīvī kuśagarbhiṇī ||
yanmauliḥ saśikhāgraṃthiḥ sa jñeyo brāhmaṇastvayā
||70||सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी ॥
यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया
uccaredṛgyajuḥsāmnāmṛcamekāmapīha yaḥ ||
gāyatrīmātramaṃtropi sa vijñeyo dvijastvayā
||71||उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः ॥
गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया
garuḍa uvāca
madhye sadā niṣādānāṃ yo vasejjanani dvijaḥ ||
tasyaiteṣvekamapyeva na manye lakṣmabodhakam
||72||मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः ॥
तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्
lakṣmāṃtaraṃ samācakṣva dvijabodhakaraṃ prasūḥ ||
yena vijñāya taṃ vipraṃ tyajeyamapi kaṃṭhagam
||73||लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः ॥
येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्
tacchrutvā vinatā prāha yaste kaṃṭhagatoṃ'gaja ||
khadirāṃgāravaddahyāttamapākuru dūrataḥ
||74||तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज ॥
खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः
dvijamātrepi yā hiṃsā sā hiṃsā kuśalāya na ||
deśaṃ vaṃśaṃ śriyaṃ svaṃ ca nirmūlayati kālataḥ
||75||द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न ॥
देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः
niśamya kāśyapiritiprasūpādaupraṇamya ca ||
gṛhītāśīryayau śīghraṃ khamārgeṇa khageśvaraḥ
||76||निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च ॥
गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः
dūrādālokayāṃcakre niṣādānmatsyajīvinaḥ ||
pakṣau vidhūya pakṣīṃdro rajasāpūrya rodasī
||77||दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः ॥
पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी
aṃdhīkṛtya diśobhāgānabdhirodhasyupāviśat ||
vyādāya vadanaṃ ghoraṃ mahākaṃdarasannibham
||78||अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् ॥
व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्
kāṃdiśīkā niṣādāstu viviśustatra ca svayam ||
manvāneṣvatha paṃthānaṃ teṣu kaṃṭhaṃ viśatsvapi
||79||कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् ॥
मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि
jajvāleṃgalasaṃsparśo dvijastatkaṃṭhakaṃdalīm ||
prākpraviṣṭānatho tārkṣyo niṣādānaudarīṃ darīm
||80||जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् ॥
प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्
praveśya kaṃṭhatālusthaṃ taṃ vijñāya dvijasphuṭam ||
bhayādudagirattūrṇaṃ mātṛvākyena yaṃtritaḥ
||81||प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् ॥
भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः
tamudgīrṇaṃ naraṃ dṛṣṭvā pakṣirāṭsamabhāṣata ||
kastvaṃ jātyāsi nigada mama kaṃṭhavidāhakṛt
||82||तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत ॥
कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्
sa tadāheti viprohaṃ pṛṣṭaḥ sangaruḍāgrataḥ ||
vasāmyeṣu niṣādeṣu jātimātropajīvakaḥ
||83||स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः ॥
वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः
taṃ preṣya garuḍo dūraṃ bhakṣayitvātha bhūriśaḥ ||
nabho vikṣobhayāṃcakre pralayānila sannibhaḥ
||84||तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः ॥
नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः
taṃ dṛṣṭvā tigmatejaskaṃ jvālātatadigaṃtaram ||
jvaladdāvānalaṃ śailamiva bibhyurdivaukasaḥ
||85||तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् ॥
ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः
te sannahyaṃta yuddhāya sajjīkṛta balāyudhāḥ ||
adhyāsya vāhanānyāśu sarve varmabhṛtaḥ surāḥ
||86||ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः ॥
अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः
tiryaggatīravirnāyaṃ nāyamagniḥ sadhūmavān ||
kṣaṇaprabhāpyasau naiva ko naḥ sammukha etyasau
||87||तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् ॥
क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ
na daityeṣu prabhedṛksyānnākṛtirdānaveṣviyam ||
mahāsādhvasadaḥ koyamasmākaṃ hṛtprakaṃpanaḥ
||88||न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् ॥
महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः
yāvatsaṃbhāvayaṃtīti nītijñā api nirjarāḥ ||
tāvaddudhāva svau pakṣau pakṣirājo mahābalaḥ
||89||यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः ॥
तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः
nipetuḥ pakṣavātena sāyudhāśca savāhanāḥ ||
na jñāyaṃte kva saṃprāptā vātyayā pārṇatārṇavat
||90||निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः ॥
न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्
atha teṣu praṇaṣṭeṣu buddhyā vijñāya pakṣirāṭ ||
kośāgāraṃ sudhāyāḥ sa tatrāpaśyacca rakṣiṇaḥ
||91||अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् ॥
कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः
śastrāstrodyatapāṇīṃstānsurānādhūya sarvaśaḥ ||
dadarśa kartarīyaṃtramamṛtoparisaṃsthitam
||92||शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः ॥
ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्
manaḥpavanavegena bhramamāṇaṃ mahārayam ||
apispṛśaṃtaṃ maśakaṃ yatkhaṃḍayati koṭiśaḥ
||93||मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् ॥
अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः
upopaviśya pakṣīṃdrastasya yaṃtrasya nirbhayaḥ ||
kṣaṇaṃ vicārayāmāsa kimatra karavāṇyaho
||94||उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः ॥
क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो
spraṣṭuṃ na labhyate caitadvātyā na prabhavediha ||
ka upāyotra kartavyo vṛthā jāto mamodyamaḥ
||95||स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह ॥
क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः
na balaṃ prabhavedatra na kiṃcidapi pauruṣam ||
aho prayatno devānāmetatpīyūṣarakṣaṇe
||96||न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् ॥
अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे
yadi me śaṃkare bhaktirnirdvaṃdvātīva niścalā ||
tadā sa devadevo māṃ viyunaktu mahā'dhiyā
||97||यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला ॥
तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया
yadyahaṃ mātṛbhaktosmi svāminaḥ śaṃkarādapi ||
tadā me buddhiratrāstu pīyūṣaharaṇaṃ kṣamā
||98||यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि ॥
तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा
ātmārthaṃ nodyamaścāyaṃ hṛtstho vettīti viśvagaḥ ||
māturdāsyavimokṣāya yatehamamṛtaṃ prati
||99||आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः ॥
मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति
jaritau pitarau yasya bālāpatyaśca yaḥ pumān ||
sādhvī bhāryā ca tatpuṣṭyai doṣo'kṛtyepi tasya na
||100||जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् ॥
साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न
iti ciṃtayatastasya buddhirāsīnmahātmanaḥ
||1||इति चिंतयतस्तस्य बुद्धिरासीन्महात्मनः
dehaṃ cakāra sotyaṃtamaṇīyāṃsamaṇorapi ||
paramāṇusahasrāṃśaṃ kṛtvā rūpaṃ mahādbhutam
||2||देहं चकार सोत्यंतमणीयांसमणोरपि ॥
परमाणुसहस्रांशं कृत्वा रूपं महाद्भुतम्
praviśya kartarīyaṃtramadhodehasya lāghavāt ||
bibhyattadyaṃtrato dehaṃ vaṃcayanvāyukhaṃḍanāt ||
mūlamutpāṭya tarasā gṛhītvā'mṛtabhājanam
||3||प्रविश्य कर्तरीयंत्रमधोदेहस्य लाघवात् ॥
बिभ्यत्तद्यंत्रतो देहं वंचयन्वायुखंडनात् ॥
मूलमुत्पाट्य तरसा गृहीत्वाऽमृतभाजनम्
niryayau pāvane mārge krośatsu svargasadmasu
||4||निर्ययौ पावने मार्गे क्रोशत्सु स्वर्गसद्मसु
tathā vaikuṃṭhanāthaṃ te gatvā procuḥ sudhābhujaḥ ||
nirjitya nīyate cakrinsudhā no jīvitaṃ param
||5||तथा वैकुंठनाथं ते गत्वा प्रोचुः सुधाभुजः ॥
निर्जित्य नीयते चक्रिन्सुधा नो जीवितं परम्
ityākarṇya haristebhyo'bhayaṃ dattvā tvarāyutaḥ ||
kṛtvā yuddhaṃ ca sumahadviṃśārkaghaṭikādvayam
||6||इत्याकर्ण्य हरिस्तेभ्योऽभयं दत्त्वा त्वरायुतः ॥
कृत्वा युद्धं च सुमहद्विंशार्कघटिकाद्वयम्
śuṃbhadevyoryathāsūta garuḍastatra cādhikaḥ ||
tadā prasanno bhagavānmahāyuddhena sarvadaḥ
||7||शुंभदेव्योर्यथासूत गरुडस्तत्र चाधिकः ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्महायुद्धेन सर्वदः
gatvā garuḍamāhedaṃ prasannosmi khageśvara ||
varaṃ vṛṇīhi bhadraṃ te jitavṛṃdāravṛṃdaka
||8||गत्वा गरुडमाहेदं प्रसन्नोस्मि खगेश्वर ॥
वरं वृणीहि भद्रं ते जितवृंदारवृंदक
hasitvā garuḍaḥ prāha viśvarūpaṃ janārdanam ||
ahameva prasannosmi tvaṃ prārthaya varadvayam
||9||हसित्वा गरुडः प्राह विश्वरूपं जनार्दनम् ॥
अहमेव प्रसन्नोस्मि त्वं प्रार्थय वरद्वयम्
tataḥ kaiṭabhajitprāha vainateyaṃ mudānvitaḥ ||
vṛtaṃvṛtaṃ mahodāra dehidehi varadvayam
||110||ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः ॥
वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्
iti viṣṇūditaṃ śrutvā prahasannāha pakṣirāṭ ||
kiṃ vilaṃbena tadbrūhi dattaṃ dattaṃ varadvayam
||11||इति विष्णूदितं श्रुत्वा प्रहसन्नाह पक्षिराट् ॥
किं विलंबेन तद्ब्रूहि दत्तं दत्तं वरद्वयम्
alabdhalābhe saṃjāte dyūtādi vijayodaye ||
dātavyaṃ sudhiyāpātre sadā lābhajayau kva vā
||12||अलब्धलाभे संजाते द्यूतादि विजयोदये ॥
दातव्यं सुधियापात्रे सदा लाभजयौ क्व वा
śrīviṣṇuruvāca
balavānasi pakṣīṃdra tanme vāhanatāṃ vraja ||
eko varoyaṃ varada dvitīyaṃ śṛṇu kāśyapa
||13||बलवानसि पक्षींद्र तन्मे वाहनतां व्रज ॥
एको वरोयं वरद द्वितीयं शृणु काश्यप
darśayitvāmṛtaṃ prājña mātṛdāsyavimokṣakam ||
dvijihvebhyaḥ kuru tathā drāgaśnaṃti na te yathā
||14||दर्शयित्वामृतं प्राज्ञ मातृदास्यविमोक्षकम् ॥
द्विजिह्वेभ्यः कुरु तथा द्रागश्नंति न ते यथा
deyā sudhā sudhābhugbhyo dvitīyostu varo mama ||
tatheti sa pratijñāya niryayau pakṣirāḍdivaḥ
||15||देया सुधा सुधाभुग्भ्यो द्वितीयोस्तु वरो मम ॥
तथेति स प्रतिज्ञाय निर्ययौ पक्षिराड्दिवः
sa mātaraṃ vinirmocya dāsyātkāśyapanaṃdanaḥ ||
nāgānāṃ purato dhṛtvā mahāmṛtakamaṃḍalum
||16||स मातरं विनिर्मोच्य दास्यात्काश्यपनंदनः ॥
नागानां पुरतो धृत्वा महामृतकमंडलुम्
amṛtaṃ pātukāmāṃstānityācaṣṭa mahāmatiḥ ||
nāgāḥ śucitvamāsādya bhoktavyaiṣā sudhā śubhā
||17||अमृतं पातुकामांस्तानित्याचष्ट महामतिः ॥
नागाः शुचित्वमासाद्य भोक्तव्यैषा सुधा शुभा
nocedaśucibhiḥ spṛṣṭā snānādi parivarjitaiḥ ||
yāsyatyadṛśyatāmeṣā sudhā'nimiṣarakṣitā
||18||नोचेदशुचिभिः स्पृष्टा स्नानादि परिवर्जितैः ॥
यास्यत्यदृश्यतामेषा सुधाऽनिमिषरक्षिता
sāmānyamapi yadrakṣyaṃ spṛśyate'śucibhiḥ kvacit ||
haraṃti tadrasaṃ devāstacca tiṣṭhati nīrasam
||19||सामान्यमपि यद्रक्ष्यं स्पृश्यतेऽशुचिभिः क्वचित् ॥
हरंति तद्रसं देवास्तच्च तिष्ठति नीरसम्
ityuktvā sahito mātrā vainateyo viniryayau ||
kuśāsane ca tairukto dhṛtvā pīyūṣabhājanam
||120||इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ ॥
कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्
yāvatsnātuṃ gatāḥ sarpāstāvatpīyūṣabhājanam ||
ādāya viṣṇunā dattaṃ devebhya iva jīvitam
||21||यावत्स्नातुं गताः सर्पास्तावत्पीयूषभाजनम् ॥
आदाय विष्णुना दत्तं देवेभ्य इव जीवितम्
āgatya bhujagāḥ snātvā na dṛṣṭvāmṛtabhājanam ||
aho pratāritā nītamamṛtaṃ ceti cukruśuḥ
||22||आगत्य भुजगाः स्नात्वा न दृष्ट्वामृतभाजनम् ॥
अहो प्रतारिता नीतममृतं चेति चुक्रुशुः
tataḥ paryalihandarbhānpīyūṣasparśakāṃkṣiṇaḥ ||
āstāṃ tāvatsudhā dūraṃ jihvāsteṣāṃ dvidhābhavan
||23||ततः पर्यलिहन्दर्भान्पीयूषस्पर्शकांक्षिणः ॥
आस्तां तावत्सुधा दूरं जिह्वास्तेषां द्विधाभवन्
anyepyanyāyalabdhārthaṃ ye bubhukṣaṃti kevalam ||
tanno pariṇatiṃ gacchedbhoktuṃ vātairna labhyate
||24||अन्येप्यन्यायलब्धार्थं ये बुभुक्षंति केवलम् ॥
तन्नो परिणतिं गच्छेद्भोक्तुं वातैर्न लभ्यते
nyāyādhvasthena tārkṣyeṇa sudhā prāptātidurlabhā ||
labdhāpyanyāyato nāgairdṛṣṭamātrā kṣaṇādgatā
||25||न्यायाध्वस्थेन तार्क्ष्येण सुधा प्राप्तातिदुर्लभा ॥
लब्धाप्यन्यायतो नागैर्दृष्टमात्रा क्षणाद्गता
atha dāsyādvinirmuktā vinatovāca khecaram ||
putra kāśīṃ prayāsyāmi dāsyapāpāpanuttaye
||26||अथ दास्याद्विनिर्मुक्ता विनतोवाच खेचरम् ॥
पुत्र काशीं प्रयास्यामि दास्यपापापनुत्तये
tāvatpāpāni jṛṃbhaṃte nānājanmārjitānyapi ||
yāvatkāśī na hṛtsaṃsthā punarbhavavighātinī
||27||तावत्पापानि जृंभंते नानाजन्मार्जितान्यपि ॥
यावत्काशी न हृत्संस्था पुनर्भवविघातिनी
kāśīsmaraṇamātreṇa kiṃ citraṃ yadaghaṃ vrajet ||
garbhavāsopi naśyeta viśveśānugrahātparāt
||28||काशीस्मरणमात्रेण किं चित्रं यदघं व्रजेत् ॥
गर्भवासोपि नश्येत विश्वेशानुग्रहात्परात्
yatra viśveśvaraḥ sākṣāttārāpativibhūṣaṇaḥ ||
tārayettārakadroṇyā dustarādbhavasāgarāt
||29||यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्तारापतिविभूषणः ॥
तारयेत्तारकद्रोण्या दुस्तराद्भवसागरात्
viśveśānugṛhītānāṃ vicchinnākhilakarmaṇām ||
bhavetkāśīṃ prati matirnetareṣāṃ kadācana
||130||विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् ॥
भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन
kāśīṃ prati mano yeṣāṃ niḥśeṣakṣālitainasām ||
ta eva mānavā loke satyaṃ nṛpa śavopare
||31||काशीं प्रति मनो येषां निःशेषक्षालितैनसाम् ॥
त एव मानवा लोके सत्यं नृप शवोपरे
taireva kālo vijitasta eva hi gatainasaḥ ||
apunargarbhavāsāste prāptā vārāṇasīha yaiḥ
||32||तैरेव कालो विजितस्त एव हि गतैनसः ॥
अपुनर्गर्भवासास्ते प्राप्ता वाराणसीह यैः
śreyasāṃ bhājanaṃ caitannṛjanmana mudhā nayet ||
devānāmapiduṣprāpyaṃ kāśīsaṃdarśanādṛte
||33||श्रेयसां भाजनं चैतन्नृजन्मन मुधा नयेत् ॥
देवानामपिदुष्प्राप्यं काशीसंदर्शनादृते
kaḥ kaliḥ kothavā kālaḥ kiṃ vā karmāṇyanekadhā ||
parānaṃdapradaṃ kṣetramavimuktaṃ yadīkṣitam
||34||कः कलिः कोथवा कालः किं वा कर्माण्यनेकधा ॥
परानंदप्रदं क्षेत्रमविमुक्तं यदीक्षितम्
te garbhavāse tiṣṭhaṃti punaste garbhavāsinaḥ ||
ye na garbhavanacchetrīṃ sevaṃte varaṇāmasim
||35||ते गर्भवासे तिष्ठंति पुनस्ते गर्भवासिनः ॥
ये न गर्भवनच्छेत्रीं सेवंते वरणामसिम्
niśamyeti vacaḥ prāha tārkṣyo natvātha mātaram ||
ahamapyāgamiṣyāmi kāśīṃ draṣṭuṃ śivārcitām
||36||निशम्येति वचः प्राह तार्क्ष्यो नत्वाथ मातरम् ॥
अहमप्यागमिष्यामि काशीं द्रष्टुं शिवार्चिताम्
māturājñāmatha prāpya jananyā saha pakṣirāṭ ||
kṣaṇādvārāṇasīṃ prāpa mokṣanikṣepabhūmikām
||37||मातुराज्ञामथ प्राप्य जनन्या सह पक्षिराट् ॥
क्षणाद्वाराणसीं प्राप मोक्षनिक्षेपभूमिकाम्
ubhāvapi ca tepāte tapa ugraṃ mahāmatī ||
saṃsthāpya śāṃbhavaṃ liṃgaṃ patattrīṃdro'caleṃdriyaḥ
||38||उभावपि च तेपाते तप उग्रं महामती ॥
संस्थाप्य शांभवं लिंगं पतत्त्रींद्रोऽचलेंद्रियः
nāmnā khakholkamādityaṃ saṃsthāpya vinatā śubham ||
acireṇaiva kālena mahatastapasastayoḥ
||39||नाम्ना खखोल्कमादित्यं संस्थाप्य विनता शुभम् ॥
अचिरेणैव कालेन महतस्तपसस्तयोः
kāśyāṃ prasannau saṃjātau devau śaṃkarabhāskarau ||
garuḍasthāpitālliṃgādāvirāsīdumāpatiḥ
||140||काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ ॥
गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः
garuḍāya varānprādātsa bahūnatidurlabhān ||
khageṃdra mama bhaktosi tava jñānaṃ bhaviṣyati
||41||गरुडाय वरान्प्रादात्स बहूनतिदुर्लभान् ॥
खगेंद्र मम भक्तोसि तव ज्ञानं भविष्यति
vetsyasi tvaṃ rahasyaṃ me yanna jñātaṃ surairapi ||
tvayaitatsthāpitaṃ liṃgaṃ garuḍeśvarasaṃjñitam
||42||वेत्स्यसि त्वं रहस्यं मे यन्न ज्ञातं सुरैरपि ॥
त्वयैतत्स्थापितं लिंगं गरुडेश्वरसंज्ञितम्
paramajñānadaṃ puṃsāṃ dṛṣṭaṃ spṛṣṭaṃ samarcitam ||
anyacca śṛṇu pakṣīṃdra hitaṃ te vacmi sāṃpratam
||43||परमज्ञानदं पुंसां दृष्टं स्पृष्टं समर्चितम् ॥
अन्यच्च शृणु पक्षींद्र हितं ते वच्मि सांप्रतम्
asāvahaṃ sa vai viṣṇurmāstu te bhedadṛkca nau ||
evaṃ tasyaiva pakṣīṃdra daityeṃdra balahāriṇa
||44||असावहं स वै विष्णुर्मास्तु ते भेददृक्च नौ ॥
एवं तस्यैव पक्षींद्र दैत्येंद्र बलहारिण
prāpya satpatratāṃ patriṃstvamapyarcyo bhaviṣyasi ||
iti dattvā varaṃ śaṃbhuḥ svabhaktāya garutmate
||45||प्राप्य सत्पत्रतां पत्रिंस्त्वमप्यर्च्यो भविष्यसि ॥
इति दत्त्वा वरं शंभुः स्वभक्ताय गरुत्मते
tatraivāṃtarhito jāto garuḍopi hariṃ yayau ||
hare rathatvaṃ saṃprāpya sopi pūjyo'bhavadbhuvi
||46||तत्रैवांतर्हितो जातो गरुडोपि हरिं ययौ ॥
हरे रथत्वं संप्राप्य सोपि पूज्योऽभवद्भुवि
tapasyaṃtīmathālokya kadācidvinatāṃ prabhuḥ ||
śivasyaiva parāmūrtiḥ khakholko nāma bhāskaraḥ
||47||तपस्यंतीमथालोक्य कदाचिद्विनतां प्रभुः ॥
शिवस्यैव परामूर्तिः खखोल्को नाम भास्करः
dattvā varaṃ ca pāpaghnaṃ śivajñānasamanvitam ||
kāśīvāsijanāneka bhavapāpakṣayaṃkaraḥ
||48||दत्त्वा वरं च पापघ्नं शिवज्ञानसमन्वितम् ॥
काशीवासिजनानेक भवपापक्षयंकरः
vinatāditya ityākhyaḥ khakholkastatra saṃsthitaḥ ||
itthaṃ khakholka ādityaḥ kāśīvighnatamoharaḥ
||49||विनतादित्य इत्याख्यः खखोल्कस्तत्र संस्थितः ॥
इत्थं खखोल्क आदित्यः काशीविघ्नतमोहरः
tasya darśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate ||
kāśyāṃ paiśaṃgile tīrthe khakholkasya vilokanāt ||
naraściṃtitamāpnoti nīrogo jāyate kṣaṇāt
||150||तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् ॥
नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्
naraḥ śrutvaitadākhyānaṃ khakholkādityasaṃbhavam ||
garuḍeśena sahitaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate
||151||नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् ॥
गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṇḍe pūrvārddhe khakholkāditya garuḍeśayorvarṇanaṃnāma paṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 50 ||
iti kāśīkhaṃḍapūrvārdhaṃ samāptam