oṃkāramāhātmyam
skaṃda uvāca
śṛṇu vātāpi saṃhartaḥ kāśyāṃ pātakataṃkinī ||
padmakalpe tu yā vṛttā damanasya dvijanmanaḥ
||1||शृणु वातापि संहर्तः काश्यां पातकतंकिनी ॥
पद्मकल्पे तु या वृत्ता दमनस्य द्विजन्मनः
bhāradvājasya tanayo damano nāma nāmataḥ ||
kṛtamauṃjīvidhiḥ sotha vidyājātaṃ pragṛhya ca
||2||भारद्वाजस्य तनयो दमनो नाम नामतः ॥
कृतमौंजीविधिः सोथ विद्याजातं प्रगृह्य च
saṃsāraduḥkhabahulaṃ jīvitaṃ cāpi caṃcalam ||
vijñāya damano vidvānnirjagāma gṛhānnijāt
||3||संसारदुःखबहुलं जीवितं चापि चंचलम् ॥
विज्ञाय दमनो विद्वान्निर्जगाम गृहान्निजात्
kāṃciddiśaṃ samālaṃbya nirvedaṃ paramaṃ gataḥ ||
pratyāśramaṃ pratinagaṃ pratyabdhi pratikānanam
||4||कांचिद्दिशं समालंब्य निर्वेदं परमं गतः ॥
प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यब्धि प्रतिकाननम्
pratitīrthaṃ pratinadi sa babhrāma tapoyutaḥ ||
yāvaṃtyāyatanānīha tiṣṭhaṃti parito bhuvam
||5||प्रतितीर्थं प्रतिनदि स बभ्राम तपोयुतः ॥
यावंत्यायतनानीह तिष्ठंति परितो भुवम्
adhyuvāsa sa tāvaṃti saṃyateṃdriyamānasaḥ ||
paraṃ na manasaḥ sthairyaṃ kvāpi prāpi ca tena vai
||6||अध्युवास स तावंति संयतेंद्रियमानसः ॥
परं न मनसः स्थैर्यं क्वापि प्रापि च तेन वै
manorathopadeṣṭā ca kutracitkvāpi nekṣitaḥ ||
kadāciddaivayogātsa damano nāma tāpasaḥ
||7||मनोरथोपदेष्टा च कुत्रचित्क्वापि नेक्षितः ॥
कदाचिद्दैवयोगात्स दमनो नाम तापसः
revātaṭe niraikṣiṣṭa tīrthaṃ cāmarakaṃṭakam ||
mahadāyatanaṃ puṇyamoṃkārasyāpi tatra vai
||8||रेवातटे निरैक्षिष्ट तीर्थं चामरकंटकम् ॥
महदायतनं पुण्यमोंकारस्यापि तत्र वै
dṛṣṭvā hṛṣṭamanā āsīccetaḥ sthairyamavāpa ha ||
atha pāśupatāṃstatra sa nirīkṣya tapodhanān
||9||दृष्ट्वा हृष्टमना आसीच्चेतः स्थैर्यमवाप ह ॥
अथ पाशुपतांस्तत्र स निरीक्ष्य तपोधनान्
304b vibhūtibhūṣitatanūnkṛtaliṃgasamarcanān ||
vihitaprāṇayātrāṃśca kṛtāgamavicāraṇān
||10||304b विभूतिभूषिततनून्कृतलिंगसमर्चनान् ॥
विहितप्राणयात्रांश्च कृतागमविचारणान्
svasthopaviṣṭānsvapuroragrato'calamānasān ||
praṇamyopāviśattatra tadācāryasya sannidhau
||11||स्वस्थोपविष्टान्स्वपुरोरग्रतोऽचलमानसान् ॥
प्रणम्योपाविशत्तत्र तदाचार्यस्य सन्निधौ
prabaddhahastayugalaḥ praṇamatarakaṃdharaḥ ||
atha pāśupatācāryo gargo nāma mahāmuniḥ
||12||प्रबद्धहस्तयुगलः प्रणमतरकंधरः ॥
अथ पाशुपताचार्यो गर्गो नाम महामुनिः
vārdhakena samākrāṃtastapasā kṛśavigrahaḥ ||
śaṃbhorārādhaneniṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ sarvatapasviṣu
||13||वार्धकेन समाक्रांतस्तपसा कृशविग्रहः ॥
शंभोराराधनेनिष्ठः श्रेष्ठः सर्वतपस्विषु
papraccha damanaṃ ceti kastvaṃ kasmādihāgataḥ ||
taruṇopi viraktosi kutastadvada sattama
||14||पप्रच्छ दमनं चेति कस्त्वं कस्मादिहागतः ॥
तरुणोपि विरक्तोसि कुतस्तद्वद सत्तम
iti praṇayapūrvaṃ sa niśamya damano'bravīt ||
bhagoḥ pāśupatācārya sarvajñārādhanapriya
||15||इति प्रणयपूर्वं स निशम्य दमनोऽब्रवीत् ॥
भगोः पाशुपताचार्य सर्वज्ञाराधनप्रिय
kathayāmi yathārthaṃ te nijacetoviceṣṭitam ||
ahaṃ brāhmaṇadāyādo vedaśāstrakṛtaśramaḥ
||16||कथयामि यथार्थं ते निजचेतोविचेष्टितम् ॥
अहं ब्राह्मणदायादो वेदशास्त्रकृतश्रमः
saṃsārāsāratāṃ jñātvā vānaprasthamaśiśriyam ||
anenaiva śarīreṇa mahāsiddhimabhīpsatā
||17||संसारासारतां ज्ञात्वा वानप्रस्थमशिश्रियम् ॥
अनेनैव शरीरेण महासिद्धिमभीप्सता
snātaṃ bahuṣu tīrtheṣu maṃtrā japtāstu koṭiśaḥ ||
devatāḥ sevitā bahvyo havanaṃ ca kṛtaṃ bahu
||18||स्नातं बहुषु तीर्थेषु मंत्रा जप्तास्तु कोटिशः ॥
देवताः सेविता बह्व्यो हवनं च कृतं बहु
śuśrūṣitāśca guravo bahavo bahvanehasam ||
mahāśmaśāneṣu niśā bhūyasyopyativāhitāḥ
||19||शुश्रूषिताश्च गुरवो बहवो बह्वनेहसम् ॥
महाश्मशानेषु निशा भूयस्योप्यतिवाहिताः
śikharāṇi girīṃdrāṇāṃ mayā cādhyuṣitānyaho ||
divyauṣadhi sahasrāṇi mayā saṃsādhitānyapi
||20||शिखराणि गिरींद्राणां मया चाध्युषितान्यहो ॥
दिव्यौषधि सहस्राणि मया संसाधितान्यपि
rasāyanāni bahuśaḥ sevitāni mayā punaḥ ||
mahāsāhasamālaṃbya siddhādhyuṣitakaṃdarāḥ
||21||रसायनानि बहुशः सेवितानि मया पुनः ॥
महासाहसमालंब्य सिद्धाध्युषितकंदराः
mayā praviṣṭā bahuśaḥ kṛtāṃtavadanopamāḥ ||
tapaścāpi mahattaptaṃ bahubhirniyamairyamaiḥ
||22||मया प्रविष्टा बहुशः कृतांतवदनोपमाः ॥
तपश्चापि महत्तप्तं बहुभिर्नियमैर्यमैः
paraṃ kiṃcitkvacinnaikṣi siddhyaṃkuramapi prabho ||
idānīṃ tvāmanuprāpya mahīṃ paryaṭatā mayā
||23||परं किंचित्क्वचिन्नैक्षि सिद्ध्यंकुरमपि प्रभो ॥
इदानीं त्वामनुप्राप्य महीं पर्यटता मया
manasaḥ sthairyamāpannamiva saṃprāptasiddhinā ||
avaśyaṃ tvanmukhāṃbhojādyadvaco niḥsariṣyati
||24||मनसः स्थैर्यमापन्नमिव संप्राप्तसिद्धिना ॥
अवश्यं त्वन्मुखांभोजाद्यद्वचो निःसरिष्यति
tenaiva mahatī siddhirbhavitrī mama nānyathā ||
tadbrūhi sūpadeśaṃ ca kathaṃ siddhirbhavenmama
||25||तेनैव महती सिद्धिर्भवित्री मम नान्यथा ॥
तद्ब्रूहि सूपदेशं च कथं सिद्धिर्भवेन्मम
anenaiva śarīreṇa pārthivena prathīyasī ||
damanasya niśamyeti gargācāryo vacastadā
||26||अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन प्रथीयसी ॥
दमनस्य निशम्येति गर्गाचार्यो वचस्तदा
pratyakṣadṛṣṭaṃ provāca mahadāścaryamuttamam ||
sarveṣāṃ śṛṇvatāṃ tatra śiṣyāṇāṃ sthiracetasām ||
mumukṣūṇāṃ dhṛtavatāṃ mahāpāśupataṃ vratam
||27||प्रत्यक्षदृष्टं प्रोवाच महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥
सर्वेषां शृण्वतां तत्र शिष्याणां स्थिरचेतसाम् ॥
मुमुक्षूणां धृतवतां महापाशुपतं व्रतम्
garga uvāca
anenaiveha dehena yadi tvaṃ siddhikāmukaḥ ||
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā tadā te kathayāmyaham
||28||अनेनैवेह देहेन यदि त्वं सिद्धिकामुकः ॥
शृणुष्वावहितो भूत्वा तदा ते कथयाम्यहम्
avimukte mahākṣetre sarvasiddhiprade satām ||
dharmārthakāmamokṣākhya ratnānāṃ paramākare
||29||अविमुक्ते महाक्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदे सताम् ॥
धर्मार्थकाममोक्षाख्य रत्नानां परमाकरे
305a samāśritānāṃ jaṃtūnāṃ sarveṣāṃ sarvakarmaṇām ||
śalabhānāṃ pradīpābhe tamaḥstoma mahādvipi
||30||305a समाश्रितानां जंतूनां सर्वेषां सर्वकर्मणाम् ॥
शलभानां प्रदीपाभे तमःस्तोम महाद्विपि
karmabhūruha dāvāgnau saṃsārābdhyaurvaśocipi ||
nirvāṇalakṣmī kṣīrābdhau sukhasaṃketasadmani
||31||कर्मभूरुह दावाग्नौ संसाराब्ध्यौर्वशोचिपि ॥
निर्वाणलक्ष्मी क्षीराब्धौ सुखसंकेतसद्मनि
dīrghanidrā prasuptānāṃ paramodbodhadāyini ||
yātāyātaśramāpannaprāṇimārgamahīruhi
||32||दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि ॥
यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि
anekajanmajanita mahāpāpādrivajriṇi ||
nāmoccārakṛtāṃ puṃsāṃ mahāśreyo vidhāyini
||33||अनेकजन्मजनित महापापाद्रिवज्रिणि ॥
नामोच्चारकृतां पुंसां महाश्रेयो विधायिनि
viśveśituḥ paredhāmni sīmni svargāpavargayoḥ ||
svardhunī lolakallolā nityakṣālita bhūtale
||34||विश्वेशितुः परेधाम्नि सीम्नि स्वर्गापवर्गयोः ॥
स्वर्धुनी लोलकल्लोला नित्यक्षालित भूतले
evaṃvidhe mahākṣetre sarvaduḥkhaughahāriṇi ||
pratyakṣaṃ mama yadvṛttaṃ tadbravīmi mahāmate
||35||एवंविधे महाक्षेत्रे सर्वदुःखौघहारिणि ॥
प्रत्यक्षं मम यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि महामते
yatra kālabhayaṃ nāsti yatra nāstyenaso bhayam ||
tatkṣetramahimānaṃ kaḥ samyagvarṇayituṃ kṣamaḥ
||36||यत्र कालभयं नास्ति यत्र नास्त्येनसो भयम् ॥
तत्क्षेत्रमहिमानं कः सम्यग्वर्णयितुं क्षमः
tīrthāni yāni lokesmiñjaṃtūnāmaghahānyaho ||
tāni sarvāṇi śuddhyarthaṃ kāśīmāyāṃti nityaśaḥ
||37||तीर्थानि यानि लोकेस्मिञ्जंतूनामघहान्यहो ॥
तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं काशीमायांति नित्यशः
api kāśyāṃ vasedyastu sarvāśī sarvavikrayī ||
sa yāṃ gatiṃ labhenmartyo yajñairdānairna sānyataḥ
||38||अपि काश्यां वसेद्यस्तु सर्वाशी सर्वविक्रयी ॥
स यां गतिं लभेन्मर्त्यो यज्ञैर्दानैर्न सान्यतः
rāgabījasamudbhūtaḥ saṃsāraviṭapo mahān ||
dīrghasvāpa kuṭhāreṇa cchinnaḥ kāśyāṃ na vardhate
||39||रागबीजसमुद्भूतः संसारविटपो महान् ॥
दीर्घस्वाप कुठारेण च्छिन्नः काश्यां न वर्धते
sarveṣāmūṣarāṇāṃ tu kāśī parama ūṣaraḥ ||
vapturbījamidaṃ tasminnuptaṃ naiva prarohati
||40||सर्वेषामूषराणां तु काशी परम ऊषरः ॥
वप्तुर्बीजमिदं तस्मिन्नुप्तं नैव प्ररोहति
smariṣyaṃtīha ye kāśīmavaśyaṃ tepi sādhavaḥ ||
tepyaghaugha vinirmuktā yāsyaṃti gatimuttamām
||41||स्मरिष्यंतीह ये काशीमवश्यं तेपि साधवः ॥
तेप्यघौघ विनिर्मुक्ता यास्यंति गतिमुत्तमाम्
vibhūtiḥ sarvalokānāṃ satyādīnāṃ subhaṃgurā ||
abhaṃgurā vimuktasya sā tu labhyā śivājñayā
||42||विभूतिः सर्वलोकानां सत्यादीनां सुभंगुरा ॥
अभंगुरा विमुक्तस्य सा तु लभ्या शिवाज्ञया
kṛmikīṭapataṃgānāmavimukte tanutyajām ||
vibhūtirdṛśyate yā sā kvāsti brahmāṃḍamaṃḍale
||43||कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् ॥
विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले
vārāṇasī yadā prāptā kadācitkālaparyayāt ||
sa upāyo vidhātavyo yena no niṣkramo bahiḥ
||44||वाराणसी यदा प्राप्ता कदाचित्कालपर्ययात् ॥
स उपायो विधातव्यो येन नो निष्क्रमो बहिः
pūrvato maṇikarṇīśo brahmeśo dakṣiṇe sthitaḥ ||
paścime caiva gokarṇo bhārabhūtastathottare
||45||पूर्वतो मणिकर्णीशो ब्रह्मेशो दक्षिणे स्थितः ॥
पश्चिमे चैव गोकर्णो भारभूतस्तथोत्तरे
305b ityetaduttamaṃ kṣetramavimukte mahāphalam ||
maṇikarṇī hrade snātvā dṛṣṭvā viśveśvaraṃvibhum
||46||305b इत्येतदुत्तमं क्षेत्रमविमुक्ते महाफलम् ॥
मणिकर्णी ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरंविभुम्
kṣetraṃ pradakṣiṇīkṛtya rājasūyaphalaṃ labhet ||
tatra śrāddhapradātuśca mucyaṃte prapitāmahāḥ
||47||क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य राजसूयफलं लभेत् ॥
तत्र श्राद्धप्रदातुश्च मुच्यंते प्रपितामहाः
avimukta samaṃ kṣetramapi brahmāṃḍagolake ||
na vidyate kvacitsatyaṃ satyaṃ sādhakasiddhidam
||48||अविमुक्त समं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडगोलके ॥
न विद्यते क्वचित्सत्यं सत्यं साधकसिद्धिदम्
rakṣaṃti satataṃ kṣetraṃ yatra pāśāsipāṇayaḥ ||
mahāpāriṣadā ugrāḥ krūrebhyo'krūrabuddhayaḥ
||49||रक्षंति सततं क्षेत्रं यत्र पाशासिपाणयः ॥
महापारिषदा उग्राः क्रूरेभ्योऽक्रूरबुद्धयः
prāgdvāramaṭṭahāsaśca gaṇakoṭiparīvṛtaḥ ||
rakṣedaharniśaṃ kṣetraṃ durvṛttebhyo vibhīṣaṇaḥ
||50||प्राग्द्वारमट्टहासश्च गणकोटिपरीवृतः ॥
रक्षेदहर्निशं क्षेत्रं दुर्वृत्तेभ्यो विभीषणः
tathaiva bhūtadhātrīśaḥ kṣetradakṣiṇarakṣakaḥ ||
gokarṇaḥ paścimadvāraṃ pāti koṭigaṇāvṛtaḥ
||51||तथैव भूतधात्रीशः क्षेत्रदक्षिणरक्षकः ॥
गोकर्णः पश्चिमद्वारं पाति कोटिगणावृतः
udagdvāraṃ tathā rakṣedghaṃṭākarṇo mahāgaṇaḥ ||
aiśaṃkoṇaṃ chāgavaktro bhīṣaṇo vahnidigdalam
||52||उदग्द्वारं तथा रक्षेद्घंटाकर्णो महागणः ॥
ऐशंकोणं छागवक्त्रो भीषणो वह्निदिग्दलम्
rakṣaḥ kāṣṭhāṃ śaṃkukarṇo dṛmicaṃḍo maruddiśam ||
itthaṃ kṣetraṃ sadā pāṃti gaṇā ete'ti bhāsvarāḥ
||853||रक्षः काष्ठां शंकुकर्णो दृमिचंडो मरुद्दिशम् ॥
इत्थं क्षेत्रं सदा पांति गणा एतेऽति भास्वराः
kālākṣoraṇa bhadrastu kauleyaḥ kālakaṃpanaḥ ||
ete pūrveṇa rakṣaṃti gaṃgāpāre sthitā gaṇāḥ
||54||कालाक्षोरण भद्रस्तु कौलेयः कालकंपनः ॥
एते पूर्वेण रक्षंति गंगापारे स्थिता गणाः
vīrabhadro nabhaścaiva kardamāliptavigrahaḥ ||
sthūlakarṇo mahābāhurasipāre vyavasthitāḥ
||55||वीरभद्रो नभश्चैव कर्दमालिप्तविग्रहः ॥
स्थूलकर्णो महाबाहुरसिपारे व्यवस्थिताः
viśālākṣo mahābhīmaḥ kuṃḍodaramahodarau ||
rakṣaṃti paścimadvāraṃ dehalīdeśasaṃsthitāḥ
||56||विशालाक्षो महाभीमः कुंडोदरमहोदरौ ॥
रक्षंति पश्चिमद्वारं देहलीदेशसंस्थिताः
naṃdisenaśca paṃcālaḥ kharapādakaraṃṭakaḥ ||
ānaṃdogopako babhrū rakṣaṃti varaṇātaṭe
||57||नंदिसेनश्च पंचालः खरपादकरंटकः ॥
आनंदोगोपको बभ्रू रक्षंति वरणातटे
tasminkṣetre mahāpuṇye liṃgamoṃkārasaṃjñakam ||
tatra siddhiṃ parāṃ prāptā dehenānena sādhakāḥ
||58||तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये लिंगमोंकारसंज्ञकम् ॥
तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता देहेनानेन साधकाः
kapilaścaiva sāvarṇiḥ śrīkaṃṭhaḥ pigaloṃśumān ||
ete pāśupatāḥ siddhāstalliṃgārādhanena hi
||59||कपिलश्चैव सावर्णिः श्रीकंठः पिगलोंशुमान् ॥
एते पाशुपताः सिद्धास्तल्लिंगाराधनेन हि
ekadā tasya liṃgasya kṛtvā paṃcāpipūjanam ||
nṛtyataḥ sahuḍutkāraṃ tasmim̐lliṃge layaṃ yayuḥ
||60||एकदा तस्य लिंगस्य कृत्वा पंचापिपूजनम् ॥
नृत्यतः सहुडुत्कारं तस्मिँल्लिंगे लयं ययुः
anyacca te pravakṣyāmi tatra yadvṛttamadbhutam ||
niśāmaya mahābuddhe damana dvijasattama
||61||अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तत्र यद्वृत्तमद्भुतम् ॥
निशामय महाबुद्धे दमन द्विजसत्तम
ekā bhekī mune tatra caraṃtī liṃga sannidhau ||
pradakṣiṇaṃ sadā kuryānnirmālyākṣatabhakṣiṇī
||62||एका भेकी मुने तत्र चरंती लिंग सन्निधौ ॥
प्रदक्षिणं सदा कुर्यान्निर्माल्याक्षतभक्षिणी
sā tatra mṛtyuṃ na prāpa śivanirmālyabhakṣaṇāt ||
kṣetrādanyatra maraṇaṃ jātaṃ tasyāstadenasaḥ
||63||सा तत्र मृत्युं न प्राप शिवनिर्माल्यभक्षणात् ॥
क्षेत्रादन्यत्र मरणं जातं तस्यास्तदेनसः
varaṃ viṣamapiprāśyaṃ śivasvaṃ naiva bhakṣayet ||
viṣamekākinaṃ haṃti thivasvaṃ putrapauvakam
||64||वरं विषमपिप्राश्यं शिवस्वं नैव भक्षयेत् ॥
विषमेकाकिनं हंति थिवस्वं पुत्रपौवकम्
śivasya paripuṣṭāṃgāḥ sparśanīyā na sādhubhiḥ ||
tena karmavipākena tataste rauravaukasaḥ
||65||शिवस्य परिपुष्टांगाः स्पर्शनीया न साधुभिः ॥
तेन कर्मविपाकेन ततस्ते रौरवौकसः
kaścitkākaḥ samālokya maṃḍūkīṃ tāmitastataḥ ||
poplūyamānāmādāya caṃcvā kṣetrādbahirgataḥ
||66||कश्चित्काकः समालोक्य मंडूकीं तामितस्ततः ॥
पोप्लूयमानामादाय चंच्वा क्षेत्राद्बहिर्गतः
306a varṣābhvī tena sā kṣiptā kākena kṣetrabāhyataḥ ||
atha sā kālato bhekī tatraiva kṣetrasattame
||67||306a वर्षाभ्वी तेन सा क्षिप्ता काकेन क्षेत्रबाह्यतः ॥
अथ सा कालतो भेकी तत्रैव क्षेत्रसत्तमे
pradakṣiṇīkaraṇato liṃgasyasparśanādapi ||
puṇyāpuṇyavatījātā kanyāpuṣpabaṭorgṛhe
||68||प्रदक्षिणीकरणतो लिंगस्यस्पर्शनादपि ॥
पुण्यापुण्यवतीजाता कन्यापुष्पबटोर्गृहे
śubhāvayavasaṃsthānā śubhalakṣaṇalakṣitā ||
paraṃ gṛdhramukhī jātā nirmālyākṣatabhakṣaṇāt
||69||शुभावयवसंस्थाना शुभलक्षणलक्षिता ॥
परं गृध्रमुखी जाता निर्माल्याक्षतभक्षणात्
samyaggītarahasyajñā nitarāṃ madhurasvarā ||
saptasvarāstrayo grāmā mūrcchanāstvaikaviṃśatiḥ
||70||सम्यग्गीतरहस्यज्ञा नितरां मधुरस्वरा ॥
सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनास्त्वैकविंशतिः
tānā ekonapaṃcāśa tālā ekottaraṃśatam ||
rāgāḥ ṣaḍeva teṣāṃ tu paṃcapaṃcāpi cāṃganāḥ
||71||ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् ॥
रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः
306b ṣaḍviṃśadrāgarāgiṇya iti rāgi mudāvahāḥ ||
deśakāla vibhedena paṃcaṣaṣṭistathā parāḥ
||72||306b षड्विंशद्रागरागिण्य इति रागि मुदावहाः ॥
देशकाल विभेदेन पंचषष्टिस्तथा पराः
yāvaṃta eva tālāḥ syu rāgāstāvaṃta eva hi ||
iti gītopaniṣadā pratyahaṃ sā śubhavratā
||73||यावंत एव तालाः स्यु रागास्तावंत एव हि ॥
इति गीतोपनिषदा प्रत्यहं सा शुभव्रता
mādhavī madhurālāpā sadoṃkāraṃ samarcayet ||
prāpyāpyanarghyatāruṇyaṃ sā tu puṣpabaṭoḥ sutā
||74||माधवी मधुरालापा सदोंकारं समर्चयेत् ॥
प्राप्याप्यनर्घ्यतारुण्यं सा तु पुष्पबटोः सुता
prāgjanmavāsanāyogādoṃkāraṃ bahvamaṃsta vai ||
svabhāva caṃcalaṃ cetastasyāstalliṃga sevanāt
||75||प्राग्जन्मवासनायोगादोंकारं बह्वमंस्त वै ॥
स्वभाव चंचलं चेतस्तस्यास्तल्लिंग सेवनात्
damanasthairyamagamadyogeneva mahātmanaḥ ||
na divā bādhayāṃcakre kṣuttṛṇnidrā kṣapā sutām
||76||दमनस्थैर्यमगमद्योगेनेव महात्मनः ॥
न दिवा बाधयांचक्रे क्षुत्तृण्निद्रा क्षपा सुताम्
ataṃdritamanā āsītsā talliṃga nirīkṣaṇe ||
akṣṇornimeṣā yāvaṃtastasyā āsandivāniśam
||77||अतंद्रितमना आसीत्सा तल्लिंग निरीक्षणे ॥
अक्ष्णोर्निमेषा यावंतस्तस्या आसन्दिवानिशम्
tāvatkālastayā sādhvyā mahānvighno'numīyate ||
nimeṣāṃtaritaḥ kālo yo yo vyathoṃgato mama ||
liṃgānavekṣaṇāttatra prāyaścittaṃ kathaṃ bhaveta
||78||तावत्कालस्तया साध्व्या महान्विघ्नोऽनुमीयते ॥
निमेषांतरितः कालो यो यो व्यथोंगतो मम ॥
लिंगानवेक्षणात्तत्र प्रायश्चित्तं कथं भवेत
iti saṃcitayaṃtyeva sevāṃ tatyāja noṃkṛteḥ ||
jalābhilāṣiṇī sā tu liṃganāmāmṛtaṃ pibet
||79||इति संचितयंत्येव सेवां तत्याज नोंकृतेः ॥
जलाभिलाषिणी सा तु लिंगनामामृतं पिबेत्
nānya ddidṛkṣiṇī tasyā akṣiṇī śrutige api ||
vihāya liṃgamoṃkāraṃ hṛdvihāyaḥ sthitaṃ satām
||80||नान्य द्दिदृक्षिणी तस्या अक्षिणी श्रुतिगे अपि ॥
विहाय लिंगमोंकारं हृद्विहायः स्थितं सताम्
tasyāḥ śabdagrahau nānya śabdagrahaṇatatparau ||
atīva nipuṇau jātau tatsanmālyakaraukarau
||81||तस्याः शब्दग्रहौ नान्य शब्दग्रहणतत्परौ ॥
अतीव निपुणौ जातौ तत्सन्माल्यकरौकरौ
nānyatra caraṇau tasyāścarataḥ sukhavāṃchayā ||
tyaktvoṃkārājirakṣoṇīṃ kṣuṇṇāṃ nirvāṇapadmayā
||82||नान्यत्र चरणौ तस्याश्चरतः सुखवांछया ॥
त्यक्त्वोंकाराजिरक्षोणीं क्षुण्णां निर्वाणपद्मया
oṃkāraṃ praṇavaṃ sāraṃ parabrahmaprakāśakam ||
śabdabrahmatrayīrūpaṃ nādabiṃdukalālayam
||83||ओंकारं प्रणवं सारं परब्रह्मप्रकाशकम् ॥
शब्दब्रह्मत्रयीरूपं नादबिंदुकलालयम्
sadakṣaraṃ cādirūpaṃ viśvarūpaṃ parāvaram ||
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ śāśvataṃ śāṃtamīśvaram
||84||सदक्षरं चादिरूपं विश्वरूपं परावरम् ॥
वरं वरेण्यं वरदं शाश्वतं शांतमीश्वरम्
307a sarvalokaikajanakaṃ sarvalokaikarakṣakam ||
sarvalokaikasaṃhartṛ sarvalokaikavaṃditam
||85||307a सर्वलोकैकजनकं सर्वलोकैकरक्षकम् ॥
सर्वलोकैकसंहर्तृ सर्वलोकैकवंदितम्
ādyaṃtarahitaṃ nityaṃ rśivaṃ śaṃkaramavyayam ||
ekaguṇatrayātītaṃ bhaktasvāṃtakṛtāspadam
||86||आद्यंतरहितं नित्यं र्शिवं शंकरमव्ययम् ॥
एकगुणत्रयातीतं भक्तस्वांतकृतास्पदम्
nirupādhiṃ nirākāraṃ nirvikāraṃ niraṃjanam ||
nirmalaṃ nirahaṃkāraṃ niṣprapaṃcaṃ nijodayam
||87||निरुपाधिं निराकारं निर्विकारं निरंजनम् ॥
निर्मलं निरहंकारं निष्प्रपंचं निजोदयम्
svātmārāmamanaṃtaṃ ca sarvagaṃ sarvadarśinam ||
sarvadaṃ sarvabhoktāraṃ sarvaṃ sarvasukhāspadam
||88||स्वात्माराममनंतं च सर्वगं सर्वदर्शिनम् ॥
सर्वदं सर्वभोक्तारं सर्वं सर्वसुखास्पदम्
vāgiṃdriyaṃ tadīyaṃ ca proccarattadaharniśam ||
nāmāṃtaraṃ na gṛhṇāti kvacidanyasyakasyacit
||89||वागिंद्रियं तदीयं च प्रोच्चरत्तदहर्निशम् ॥
नामांतरं न गृह्णाति क्वचिदन्यस्यकस्यचित्
etannāmākṣararasaṃ rasayaṃtī divāniśam ||
rasanā naiva jānāti tasyā anyadrasāṃtaram
||90||एतन्नामाक्षररसं रसयंती दिवानिशम् ॥
रसना नैव जानाति तस्या अन्यद्रसांतरम्
saṃmārjanaṃ raṃgamālāḥ prāsādaṃ paritaḥ sadā ||
vidadhyānmādhavī tatra tathārcā pātraśodhanam
||91||संमार्जनं रंगमालाः प्रासादं परितः सदा ॥
विदध्यान्माधवी तत्र तथार्चा पात्रशोधनम्
tatra pāśupatā ye vai praṇaveśārcane ratāḥ ||
tāṃśca śuśrūṣayennityaṃ pitṛbuddhyāti bhaktitaḥ
||92||तत्र पाशुपता ये वै प्रणवेशार्चने रताः ॥
तांश्च शुश्रूषयेन्नित्यं पितृबुद्ध्याति भक्तितः
vaiśākhasya caturdaśyāmekadā sā tu mādhavī ||
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā divopavasānvitā
||93||वैशाखस्य चतुर्दश्यामेकदा सा तु माधवी ॥
रात्रौ जागरणं कृत्वा दिवोपवसान्विता
yātrāmilitabhakteṣu prātaryāteṣu sarvataḥ ||
saṃmārjanādikaṃ kṛtvā liṃgamabhyarcya harṣataḥ
||94||यात्रामिलितभक्तेषु प्रातर्यातेषु सर्वतः ॥
संमार्जनादिकं कृत्वा लिंगमभ्यर्च्य हर्षतः
gāyaṃtī madhuraṃ gītaṃ nṛtyaṃtī nijalīlayā ||
dhyāyaṃtī liṃgamoṃkāraṃ tatra liṃge layaṃ yayau
||95||गायंती मधुरं गीतं नृत्यंती निजलीलया ॥
ध्यायंती लिंगमोंकारं तत्र लिंगे लयं ययौ
anenaiva śarīreṇa pārthivena mahāmatiḥ ||
asmadācāryamukhyānāṃ paśyatāṃ ca tapasvinām
||96||अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन महामतिः ॥
अस्मदाचार्यमुख्यानां पश्यतां च तपस्विनाम्
prādurbabhūva yalliṃgājjyotirjaṭilitāṃbaram ||
tatra jyotiṣi sā bālā jyotirmayyapi sāpyabhūt
||97||प्रादुर्बभूव यल्लिंगाज्ज्योतिर्जटिलितांबरम् ॥
तत्र ज्योतिषि सा बाला ज्योतिर्मय्यपि साप्यभूत्
rādhaśuklacaturdaśyāmadyāpi kṣetravāsinaḥ ||
tatra yātrāṃ prakurvaṃti mahotsavapuraḥsarāḥ
||98||राधशुक्लचतुर्दश्यामद्यापि क्षेत्रवासिनः ॥
तत्र यात्रां प्रकुर्वंति महोत्सवपुरःसराः
tatra jāgaraṇaṃ kṛtvā caturdaśyāmupoṣitāḥ ||
prāpnuvaṃti paraṃ jñānaṃ yatrakutrāpi vai mṛtāḥ
||99||तत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यामुपोषिताः ॥
प्राप्नुवंति परं ज्ञानं यत्रकुत्रापि वै मृताः
brahmāṃḍodara madhye tu yāni tīrthāni sarvataḥ ||
tāni vaiśākhabhūtāyāmāyāṃtyoṃkṛti darśane
||100||ब्रह्मांडोदर मध्ये तु यानि तीर्थानि सर्वतः ॥
तानि वैशाखभूतायामायांत्योंकृति दर्शने
liṃgāgre śrīmukhī nāmnī guhāsti paramottamā ||
pātālasya ca taddvāraṃ tatra siddhā vasaṃti hi
||1||लिंगाग्रे श्रीमुखी नाम्नी गुहास्ति परमोत्तमा ॥
पातालस्य च तद्द्वारं तत्र सिद्धा वसंति हि
tiṣṭheyuḥ paṃcarātraṃ ye guhāyāṃ tatra suvratāḥ ||
te nāgakanyāḥ paśyaṃti brūyustāśca śubhāśubham
||2||तिष्ठेयुः पंचरात्रं ये गुहायां तत्र सुव्रताः ॥
ते नागकन्याः पश्यंति ब्रूयुस्ताश्च शुभाशुभम्
kaṃdarottaradigbhāge tatra kūpo rasodakaḥ ||
āṣaṇmāsaṃ ca tatpītvā pibedbrahmarasāyanam
||3||कंदरोत्तरदिग्भागे तत्र कूपो रसोदकः ॥
आषण्मासं च तत्पीत्वा पिबेद्ब्रह्मरसायनम्
tatra nādeśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā nādanidānabhūḥ ||
sarvanādātmakaṃ viśvaṃ tacchravo gocarī bhavet
||4||तत्र नादेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा नादनिदानभूः ॥
सर्वनादात्मकं विश्वं तच्छ्रवो गोचरी भवेत्
tatra matsyodarīṃ snātvā svardhunīṃ varuṇāplutām ||
kṛtakṛtyo bhavejjaṃturnaiva śocati kutracit
||5||तत्र मत्स्योदरीं स्नात्वा स्वर्धुनीं वरुणाप्लुताम् ॥
कृतकृत्यो भवेज्जंतुर्नैव शोचति कुत्रचित्
307b asaṃkhyātā gatāḥ siddhimoṃkāreśvarasevakāḥ ||
pārthivenaiva dehena divyabhūtena tatkṣaṇāt
||6||307b असंख्याता गताः सिद्धिमोंकारेश्वरसेवकाः ॥
पार्थिवेनैव देहेन दिव्यभूतेन तत्क्षणात्
avimuktaṃ paraṃ kṣetraṃ brahmāṃḍādapi sarvataḥ ||
tatopi para oṃkāra ukto matsyodarī taṭe
||7||अविमुक्तं परं क्षेत्रं ब्रह्मांडादपि सर्वतः ॥
ततोपि पर ओंकार उक्तो मत्स्योदरी तटे
praṇaveśoṃ'ga yaiḥ kāśyāṃ na nato nāpi cārcitaḥ ||
kimarthaṃ te samutpannā mātṛtāruṇyahāriṇaḥ
||8||प्रणवेशोंऽग यैः काश्यां न नतो नापि चार्चितः ॥
किमर्थं ते समुत्पन्ना मातृतारुण्यहारिणः
yadā prabhṛti viśveśo maṃdarādāgato'bhavat ||
tasminnānaṃda gahane tadāprabhṛti sattama
||9||यदा प्रभृति विश्वेशो मंदरादागतोऽभवत् ॥
तस्मिन्नानंद गहने तदाप्रभृति सत्तम
sarvāṇyāyatanānyāśu sābdhīni sa girīṇyapi ||
sa nadīni sa tīrthāni sa dvīpāni yayustataḥ
||110||सर्वाण्यायतनान्याशु साब्धीनि स गिरीण्यपि ॥
स नदीनि स तीर्थानि स द्वीपानि ययुस्ततः
idānīṃ mama bhāgyena smāritohaṃ tvayā mune ||
ahamapyāgamiṣyāmi yāmaḥ kāśīṃ śanaiḥ śanaiḥ
||11||इदानीं मम भाग्येन स्मारितोहं त्वया मुने ॥
अहमप्यागमिष्यामि यामः काशीं शनैः शनैः
etepi mama śiṣyā ye mahāpāśupatavratāḥ ||
kāśīṃ yiyāsavastepi yataḥ sarve mumukṣavaḥ
||12||एतेपि मम शिष्या ये महापाशुपतव्रताः ॥
काशीं यियासवस्तेपि यतः सर्वे मुमुक्षवः
api vārdhakamāsādya yaiḥ kāśī naiva śīlitā ||
mānuṣe durlabhe naṣṭe kutasteṣāṃ mahāsukham
||13||अपि वार्धकमासाद्य यैः काशी नैव शीलिता ॥
मानुषे दुर्लभे नष्टे कुतस्तेषां महासुखम्
yāvanneṃdriya vaikalyaṃ yāvannaivāyuṣaḥ kṣayaḥ ||
tāvatsevyaṃ prayatnena śaṃbhorānaṃdakānanam
||14||यावन्नेंद्रिय वैकल्यं यावन्नैवायुषः क्षयः ॥
तावत्सेव्यं प्रयत्नेन शंभोरानंदकाननम्
ya ānaṃdavanaṃ śaṃbhoḥ śiśriyuḥ śrīniketanam ||
acalāśrīrna muṃcettānmahāsaukhyaikaśevadhīn
||15||य आनंदवनं शंभोः शिश्रियुः श्रीनिकेतनम् ॥
अचलाश्रीर्न मुंचेत्तान्महासौख्यैकशेवधीन्
ityākhyāya kathāṃ ramyāṃ gargaḥ pāśupatottamaḥ ||
bhāradvājena sahitaḥ prāpa vārāṇasīṃ purīm
||16||इत्याख्याय कथां रम्यां गर्गः पाशुपतोत्तमः ॥
भारद्वाजेन सहितः प्राप वाराणसीं पुरीम्
damanopi hi dharmātmā gargācāryeṇa saṃyutaḥ ||
ārādhya śrīmadoṃkāraṃ tasmim̐lliṃge layaṃ gataḥ
||17||दमनोपि हि धर्मात्मा गर्गाचार्येण संयुतः ॥
आराध्य श्रीमदोंकारं तस्मिँल्लिंगे लयं गतः
skaṃda uvāca
ilvalāre paraṃ sthānamoṃkāramavimuktake ||
tatra siddhiparāṃ jagmuḥ sādhakā bahuśo mune
||18||इल्वलारे परं स्थानमोंकारमविमुक्तके ॥
तत्र सिद्धिपरां जग्मुः साधका बहुशो मुने
kalau kaluṣacittānāṃ puro nākhyeyameva hi ||
praṇaveśvaramāhātmyaṃ nāstikānāṃ viśeṣataḥ
||19||कलौ कलुषचित्तानां पुरो नाख्येयमेव हि ॥
प्रणवेश्वरमाहात्म्यं नास्तिकानां विशेषतः
ye niṃdaṃti mahādevaṃ kṣetraṃ niṃdaṃti ye'dhiyaḥ ||
purāṇaṃ ye ca niṃdaṃti te saṃbhāṣyā na kutracit
||120||ये निंदंति महादेवं क्षेत्रं निंदंति येऽधियः ॥
पुराणं ये च निंदंति ते संभाष्या न कुत्रचित्
oṃkārasadṛśaṃ liṃgaṃ na kvacijjagatītale ||
iti gauryai samākhyātaṃ devadevena niścitam
||121||ओंकारसदृशं लिंगं न क्वचिज्जगतीतले ॥
इति गौर्यै समाख्यातं देवदेवेन निश्चितम्
imamadhyāyamākarṇya narastadgatamānasaḥ ||
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ śivalokamavāpnuyāt
||122||इममध्यायमाकर्ण्य नरस्तद्गतमानसः ॥
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकमवाप्नुयात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthekāśīkhaṃḍa uttarārdha oṃkāramāhātmyaṃ nāma catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ || 74 ||