vīreśasya maheśāna śrūyate mahimā mahān
pārvatyuvāca
vīreśasya maheśāna śrūyate mahimā mahān ||
parāṃ siddhiṃ paropatustatra siddhāḥ paraḥ śatāḥ
||1||वीरेशस्य महेशान श्रूयते महिमा महान् ॥
परां सिद्धिं परोपतुस्तत्र सिद्धाः परः शताः
kathamāvirbhavastasya kāśyāṃ liṃgavarasya tu ||
āśusiddhipradasyeha tanme brūhi jagatpate
||2||कथमाविर्भवस्तस्य काश्यां लिंगवरस्य तु ॥
आशुसिद्धिप्रदस्येह तन्मे ब्रूहि जगत्पते
maheśvara uvāca
niśāmaya mahādevi vīreśāvirbhavaṃ param ||
yaṃ śrutvāpi naraḥ puṇyaṃ prāpnoti vipulaṃ śive
||3||निशामय महादेवि वीरेशाविर्भवं परम् ॥
यं श्रुत्वापि नरः पुण्यं प्राप्नोति विपुलं शिवे
āsīdamitrajinnāma rājā parapuraṃjayaḥ ||
dhārmikaḥ sattvasaṃpannaḥ prajāraṃjanatatparaḥ
||4||आसीदमित्रजिन्नाम राजा परपुरंजयः ॥
धार्मिकः सत्त्वसंपन्नः प्रजारंजनतत्परः
yaśodhano vadānyaśca sudhīrbrāhmaṇadaivataḥ ||
sadaivāvabhṛthasnānapariklinna śiroruhaḥ
||5||यशोधनो वदान्यश्च सुधीर्ब्राह्मणदैवतः ॥
सदैवावभृथस्नानपरिक्लिन्न शिरोरुहः
vinīto nītisaṃpannaḥ kuśalaḥ sarvakarmasu ||
vidyābdhipāradṛśvā ca guṇavānguṇivatsalaḥ
||6||विनीतो नीतिसंपन्नः कुशलः सर्वकर्मसु ॥
विद्याब्धिपारदृश्वा च गुणवान्गुणिवत्सलः
kṛtajño madhurālāpaḥ pāpakarmaparāṅmukhaḥ ||
satyavākchaucanilayaḥ svalpavāgvijiteṃdriyaḥ
||7||कृतज्ञो मधुरालापः पापकर्मपराङ्मुखः ॥
सत्यवाक्छौचनिलयः स्वल्पवाग्विजितेंद्रियः
raṇāṃgaṇe kṛtāṃtābhaḥ saṃkhyāvāṃśca sadojire ||
kāminīkāmakelijño yuvāpi sthavirapriyaḥ
||8||रणांगणे कृतांताभः संख्यावांश्च सदोजिरे ॥
कामिनीकामकेलिज्ञो युवापि स्थविरप्रियः
dharmārthaidhitakośaśca samṛddhabalavāhanaḥ ||
subhagaśca surūpaśca sumedhāḥ suprajāśrayaḥ
||9||धर्मार्थैधितकोशश्च समृद्धबलवाहनः ॥
सुभगश्च सुरूपश्च सुमेधाः सुप्रजाश्रयः
sthairya dhairya samāpanno deśakālavicakṣaṇaḥ ||
manyamānaprado nityaṃ sarvadūṣaṇavarjitaḥ
||10||स्थैर्य धैर्य समापन्नो देशकालविचक्षणः ॥
मन्यमानप्रदो नित्यं सर्वदूषणवर्जितः
vāsudevāṃghriyugale cetovṛttiṃ nidhāya saḥ ||
cakāra rājyaṃ nirdvaṃdvaṃ viṣvagīti vivarjitam
||11||वासुदेवांघ्रियुगले चेतोवृत्तिं निधाय सः ॥
चकार राज्यं निर्द्वंद्वं विष्वगीति विवर्जितम्
alaṃghyaśāsanaḥ śrīmānviṣṇubhaktiparāyaṇaḥ ||
abhunakpracurānbhogānsamaṃtādviṣṇusātkṛtān
||12||अलंघ्यशासनः श्रीमान्विष्णुभक्तिपरायणः ॥
अभुनक्प्रचुरान्भोगान्समंताद्विष्णुसात्कृतान्
harerāyatanānyuccaiḥ pratisaudhaṃ padepade ||
tasya rājye samabhavanmahābhāgyanidheḥ śive
||13||हरेरायतनान्युच्चैः प्रतिसौधं पदेपदे ॥
तस्य राज्ये समभवन्महाभाग्यनिधेः शिवे
goviṃdagopagopāla gopījanamanohara ||
gadāpāṇe guṇātīta guṇāḍhya garuḍadhvaja
||14||गोविंदगोपगोपाल गोपीजनमनोहर ॥
गदापाणे गुणातीत गुणाढ्य गरुडध्वज
keśihṛtkaiṭabhārāte kaṃsāre kamalāpate ||
kṛṣṇakeśava kaṃjākṣa kīnāśa bhayanāśana
||15||केशिहृत्कैटभाराते कंसारे कमलापते ॥
कृष्णकेशव कंजाक्ष कीनाश भयनाशन
puruṣottama pāpāre puṃḍarīkavilocana ||
pītakauśeyavasana padmanābha parātpara
||16||पुरुषोत्तम पापारे पुंडरीकविलोचन ॥
पीतकौशेयवसन पद्मनाभ परात्पर
janārdana jagannātha jāhnavījalajanmabhūḥ ||
janmināṃ janmaharaṇa jaṃjapūkāghanāśana
||17||जनार्दन जगन्नाथ जाह्नवीजलजन्मभूः ॥
जन्मिनां जन्महरण जंजपूकाघनाशन
śrīvatsavakṣaḥ śrīkāṃta śrīkara śreyasāṃ nidhe ||
śrīraṃgaśārṅgakodaṃḍa śaure śītāṃśulocana
||18||श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत श्रीकर श्रेयसां निधे ॥
श्रीरंगशार्ङ्गकोदंड शौरे शीतांशुलोचन
daityāre dānavārāte dāmodara duraṃtaka ||
devakīhṛdayānaṃda daṃdaśūkeśvareśaya
||19||दैत्यारे दानवाराते दामोदर दुरंतक ॥
देवकीहृदयानंद दंदशूकेश्वरेशय
viṣṇo vaikuṃṭhanilaya bāṇāre viṣṭaraśravaḥ ||
viṣvaksena virādhāre vanamālinvanapriya
||20||विष्णो वैकुंठनिलय बाणारे विष्टरश्रवः ॥
विष्वक्सेन विराधारे वनमालिन्वनप्रिय
trivikramatrilokīśa cakrapāṇe caturbhuja ||
ityādīni pavitrāṇi nāmāni pratimaṃdiram
||21||त्रिविक्रमत्रिलोकीश चक्रपाणे चतुर्भुज ॥
इत्यादीनि पवित्राणि नामानि प्रतिमंदिरम्
strīvṛddhabālagopāla vadanodīritāni tu ||
śrūyate yatrakutrāpi ramyāṇi madhuvidviṣaḥ
||22||स्त्रीवृद्धबालगोपाल वदनोदीरितानि तु ॥
श्रूयते यत्रकुत्रापि रम्याणि मधुविद्विषः
surasākānanānyeva vilokyaṃte gṛhegṛhe ||
caritrāṇi vicitrāṇi pavitrāṇyabdhijāpateḥ
||23||सुरसाकाननान्येव विलोक्यंते गृहेगृहे ॥
चरित्राणि विचित्राणि पवित्राण्यब्धिजापतेः
saudhabhittiṣu dṛśyaṃte citrakṛnnirmitāni tu ||
ṛte harikathāyāstu nānyā vārtā niśamyate
||24||सौधभित्तिषु दृश्यंते चित्रकृन्निर्मितानि तु ॥
ऋते हरिकथायास्तु नान्या वार्ता निशम्यते
hariṇā naiva vidhyaṃte harināmāṃśadhāriṇaḥ ||
tasya rājño bhayādvyādhairaraṇyasukhacāriṇaḥ
||25||हरिणा नैव विध्यंते हरिनामांशधारिणः ॥
तस्य राज्ञो भयाद्व्याधैररण्यसुखचारिणः
na matsyā naiva kamaṭhā na varāhāśca kenacit ||
hanyaṃte kvāpi tadbhītyā matsyamāṃsāśināpi vai
||26||न मत्स्या नैव कमठा न वराहाश्च केनचित् ॥
हन्यंते क्वापि तद्भीत्या मत्स्यमांसाशिनापि वै
apyuttānaśayāstasya rāṣṭre mitrajitaḥ kvacit ||
stanapānaṃ na kurvaṃti saṃprāpya harivāsaram
||27||अप्युत्तानशयास्तस्य राष्ट्रे मित्रजितः क्वचित् ॥
स्तनपानं न कुर्वंति संप्राप्य हरिवासरम्
paśavopi tṛṇāhāraṃ parityajya harerdine ||
upoṣaṇaparā jātā anyeṣāṃ kā kathā nṛṇām
||28||पशवोपि तृणाहारं परित्यज्य हरेर्दिने ॥
उपोषणपरा जाता अन्येषां का कथा नृणाम्
mahāmahotsavaḥ sarvaiḥ puraukobhirvitanyate ||
tasminpraśāsati bhuvaṃ saṃprāpte harivāsare
||29||महामहोत्सवः सर्वैः पुरौकोभिर्वितन्यते ॥
तस्मिन्प्रशासति भुवं संप्राप्ते हरिवासरे
sa eva daṃḍyo'bhūttasya rājño mitrajitaḥ kṣitau ||
yo viṣṇubhaktirahitaḥ prāṇairapi dhanairapi
||30||स एव दंड्योऽभूत्तस्य राज्ञो मित्रजितः क्षितौ ॥
यो विष्णुभक्तिरहितः प्राणैरपि धनैरपि
aṃtyajā api tadrāṣṭre śaṃkhacakrāṃkadhāriṇaḥ ||
saṃprāpya vaiṣṇavīṃ dīkṣāṃ dīkṣitā iva saṃbabhuḥ
||31||अंत्यजा अपि तद्राष्ट्रे शंखचक्रांकधारिणः ॥
संप्राप्य वैष्णवीं दीक्षां दीक्षिता इव संबभुः
śubhāni yāni karmāṇi kriyaṃte'nudinaṃ janaiḥ ||
vāsudeve samarpyaṃte tāni tairaphalepsubhiḥ
||32||शुभानि यानि कर्माणि क्रियंतेऽनुदिनं जनैः ॥
वासुदेवे समर्प्यंते तानि तैरफलेप्सुभिः
vinā mukuṃdaṃ govidaṃ paramānaṃdamacyutam ||
nānyo japyetamanyeta na bhajyeta janaiḥ kvacit
||33||विना मुकुंदं गोविदं परमानंदमच्युतम् ॥
नान्यो जप्येतमन्येत न भज्येत जनैः क्वचित्
kṛṣṇa eva paro deva kṛṣṇaeva parāgatiḥ ||
kṛṣṇa eva paro baṃdhustasyāsīdavanīpateḥ
||34||कृष्ण एव परो देव कृष्णएव परागतिः ॥
कृष्ण एव परो बंधुस्तस्यासीदवनीपतेः
evaṃ tasminmahīpāle rājyaṃ samyakpraśāsati ||
ekadā nāradaḥ śrīmāṃstaṃ didṛkṣuḥ samāyayau
||35||एवं तस्मिन्महीपाले राज्यं सम्यक्प्रशासति ॥
एकदा नारदः श्रीमांस्तं दिदृक्षुः समाययौ
rājñā samarcitaḥ sotha madhuparka vidhānataḥ ||
nārado varṇayāmāsa tamamitrajitaṃ nṛpam
||36||राज्ञा समर्चितः सोथ मधुपर्क विधानतः ॥
नारदो वर्णयामास तममित्रजितं नृपम्
nārada uvāca
dhanyosi kṛtakṛtyosi mānyopyasi divaukasām ||
sarvabhūteṣu goviṃdaṃ paripaśyanviśāṃpate
||37||धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योप्यसि दिवौकसाम् ॥
सर्वभूतेषु गोविंदं परिपश्यन्विशांपते
yo veda puruṣo viṣṇuryo yajñapuruṣo hariḥ ||
yoṃtarātmāsya jagataḥ kartā hartāvitā vibhuḥ
||38||यो वेद पुरुषो विष्णुर्यो यज्ञपुरुषो हरिः ॥
योंतरात्मास्य जगतः कर्ता हर्ताविता विभुः
tanmayaṃ paśyato viśvaṃ tava bhūpālasattama ||
darśanaṃ prāpya śubhadaṃ śucitvamagamaṃ param
||39||तन्मयं पश्यतो विश्वं तव भूपालसत्तम ॥
दर्शनं प्राप्य शुभदं शुचित्वमगमं परम्
eka eva hi sārotra saṃsāre kṣaṇabhaṃgure ||
kamalākāṃta pādābja bhaktibhāvo'khilapradaḥ
||40||एक एव हि सारोत्र संसारे क्षणभंगुरे ॥
कमलाकांत पादाब्ज भक्तिभावोऽखिलप्रदः
parityajya hi yaḥ sarvaṃ vipṇumekaṃ sadā bhajet ||
sumedhasaṃ bhajaṃte taṃ padārthāḥ sarva eva hi
||41||परित्यज्य हि यः सर्वं विप्णुमेकं सदा भजेत् ॥
सुमेधसं भजंते तं पदार्थाः सर्व एव हि
hṛṣīkeśe hṛṣīkāṇi yasya sthairyaṃ gatānyaho ||
sa eva sthairyamāpnoti brahmāṃḍe'tīva caṃcale
||42||हृषीकेशे हृषीकाणि यस्य स्थैर्यं गतान्यहो ॥
स एव स्थैर्यमाप्नोति ब्रह्मांडेऽतीव चंचले
yauvanaṃ dhanamāyuṣyaṃ padminījalabiṃduvat ||
atīva capalaṃ jñātvā'cyutamekaṃ samāśrayet
||43||यौवनं धनमायुष्यं पद्मिनीजलबिंदुवत् ॥
अतीव चपलं ज्ञात्वाऽच्युतमेकं समाश्रयेत्
vāci cetasi sarvatra yasya devo janārdanaḥ ||
sa eva sarvadā vaṃdyo nararūpī janārdanaḥ
||44||वाचि चेतसि सर्वत्र यस्य देवो जनार्दनः ॥
स एव सर्वदा वंद्यो नररूपी जनार्दनः
nirvyāja praṇidhānena śīlayitvā śriyaḥpatim ||
puruṣottamatāṃ ko na prāptavāniha bhūtale
||45||निर्व्याज प्रणिधानेन शीलयित्वा श्रियःपतिम् ॥
पुरुषोत्तमतां को न प्राप्तवानिह भूतले
anayā viṣṇubhaktyā te saṃtuṣṭeṃdriyamānasaḥ ||
upakartumanā brūyāṃ tanniśāmaya bhūpate
||46||अनया विष्णुभक्त्या ते संतुष्टेंद्रियमानसः ॥
उपकर्तुमना ब्रूयां तन्निशामय भूपते
bālā vidyādharasutā nāmnā malayagaṃdhinī ||
krīḍaṃtī piturākroḍe hṛtā kaṃkālaketunā
||47||बाला विद्याधरसुता नाम्ना मलयगंधिनी ॥
क्रीडंती पितुराक्रोडे हृता कंकालकेतुना
kapālaketuputreṇa dānavena balīyasā ||
āgāminyāṃ tṛtīyāyāṃ tasyāḥ pāṇigrahṛṃ kila
||48||कपालकेतुपुत्रेण दानवेन बलीयसा ॥
आगामिन्यां तृतीयायां तस्याः पाणिग्रहृं किल
pātāle caṃpakāvatyāṃ nagaryāṃ sāsti sāṃpratam ||
hāṭakeśātsamāgacchaṃstayā haṃsāśrunetrayā
||49||पाताले चंपकावत्यां नगर्यां सास्ति सांप्रतम् ॥
हाटकेशात्समागच्छंस्तया हंसाश्रुनेत्रया
dṛṣṭaḥ praṇamya vijñapto yathā tacca nithāmaya ||
brahmacārinmuniśreṣṭha gaṃdhamādanaśailataḥ
||50||दृष्टः प्रणम्य विज्ञप्तो यथा तच्च निथामय ॥
ब्रह्मचारिन्मुनिश्रेष्ठ गंधमादनशैलतः
bālakrīḍanakāsaktāṃ mohayitvā nināya saḥ ||
kaṃkālaketurdurvṛtto durjayonyāstraghātataḥ
||51||बालक्रीडनकासक्तां मोहयित्वा निनाय सः ॥
कंकालकेतुर्दुर्वृत्तो दुर्जयोन्यास्त्रघाततः
svasya triśūlaghātena mriyate nānyathā raṇe ||
jagatparyākulīkṛtya nidrātyatravinirbhayaḥ
||52||स्वस्य त्रिशूलघातेन म्रियते नान्यथा रणे ॥
जगत्पर्याकुलीकृत्य निद्रात्यत्रविनिर्भयः
yadi kopi kṛtajño māṃ hatvemaṃ duṣṭadānavam ||
maddattena triśūlena nayedbhadraṃ bhavennaraḥ
||53||यदि कोपि कृतज्ञो मां हत्वेमं दुष्टदानवम् ॥
मद्दत्तेन त्रिशूलेन नयेद्भद्रं भवेन्नरः
yadatropacikīrṣustvaṃ rakṣa māṃ duṣṭadānavāt ||
mamāpi hi varo datto bhagavatyā mahāmune
||54||यदत्रोपचिकीर्षुस्त्वं रक्ष मां दुष्टदानवात् ॥
ममापि हि वरो दत्तो भगवत्या महामुने
viṣṇubhakto yuvā dhīmānputri tvāṃ pariṇeṣyati ||
ā tṛtīyā tithi yathā tadvākyaṃ tathyatāṃ vrajet
||55||विष्णुभक्तो युवा धीमान्पुत्रि त्वां परिणेष्यति ॥
आ तृतीया तिथि यथा तद्वाक्यं तथ्यतां व्रजेत्
tathā nimittamātraṃ tvaṃ bhava yatnaṃ samācara ||
iti tadvacanādrājanviṣṇubhaktiparāyaṇam ||
yuvānaṃ cāpi dhīmaṃtaṃ tvāmanu prāptavānaham
||56||तथा निमित्तमात्रं त्वं भव यत्नं समाचर ॥
इति तद्वचनाद्राजन्विष्णुभक्तिपरायणम् ॥
युवानं चापि धीमंतं त्वामनु प्राप्तवानहम्
tadgaccha kāryasiddhyai tvaṃ hatvā taṃ duṣṭadānavam ||
ānayāśu mahābāho śubhāṃ malayagaṃdhinīm
||57||तद्गच्छ कार्यसिद्ध्यै त्वं हत्वा तं दुष्टदानवम् ॥
आनयाशु महाबाहो शुभां मलयगंधिनीम्
sā tu vidyādharī jīvedvilokya tvāṃ nareśvara ||
pārvatīvacanādduṣṭaṃ ghātayiṣyatyayatnataḥ
||58||सा तु विद्याधरी जीवेद्विलोक्य त्वां नरेश्वर ॥
पार्वतीवचनाद्दुष्टं घातयिष्यत्ययत्नतः
iti nāradavākyaṃ sa niśamyāmitrajinnṛpaḥ ||
analpotkaliko jāto vidyādharasutāṃ prati
||59||इति नारदवाक्यं स निशम्यामित्रजिन्नृपः ॥
अनल्पोत्कलिको जातो विद्याधरसुतां प्रति
upāyaṃ cāpi papraccha gaṃtuṃ tāṃ caṃpakāvatīm ||
nāradena punaḥ proktaḥ sa rājā girirājaje
||60||उपायं चापि पप्रच्छ गंतुं तां चंपकावतीम् ॥
नारदेन पुनः प्रोक्तः स राजा गिरिराजजे
tūrṇamarṇavamāsādya pūrṇimādivase nṛpa ||
bhavāndrakṣyati potasthaḥ kalpavṛṃdārathasthitam
||61||तूर्णमर्णवमासाद्य पूर्णिमादिवसे नृप ॥
भवान्द्रक्ष्यति पोतस्थः कल्पवृंदारथस्थितम्
tatra divyāṃganā kāciddivyaparyaṃka saṃsthitā ||
vīṇāmādāya gāyaṃtī gāthāṃ gāsyati susvaram
||62||तत्र दिव्यांगना काचिद्दिव्यपर्यंक संस्थिता ॥
वीणामादाय गायंती गाथां गास्यति सुस्वरम्
yatkarmavihitaṃ yena śubhaṃ vātha śubhetaram ||
sa eva bhuṃkte tattathyaṃ vidhisūtraniyaṃtritaḥ
||63||यत्कर्मविहितं येन शुभं वाथ शुभेतरम् ॥
स एव भुंक्ते तत्तथ्यं विधिसूत्रनियंत्रितः
gāthāmimāṃ sā saṃgīya sarathā sa mahīruhā ||
saparyaṃkā kṣaṇādeva madhye siṃdhuṃ pravekṣyati
||64||गाथामिमां सा संगीय सरथा स महीरुहा ॥
सपर्यंका क्षणादेव मध्ये सिंधुं प्रवेक्ष्यति
bhavānapyaviśaṃkaṃ ca tataḥ potānmahārṇave ||
tāmanu vrajatu kṣipraṃ yajñavārāhamāstuvan
||65||भवानप्यविशंकं च ततः पोतान्महार्णवे ॥
तामनु व्रजतु क्षिप्रं यज्ञवाराहमास्तुवन्
tato drakṣyasi pātāle nagarīṃ caṃpakāvatīm ||
mahāmanoharā rājansahitāṃ bālayānayā
||66||ततो द्रक्ष्यसि पाताले नगरीं चंपकावतीम् ॥
महामनोहरा राजन्सहितां बालयानया
ityuktvāṃtarhito devi sa caturmukhanaṃdanaḥ ||
rājāpyarṇavamāsādya yathoktaṃ parilakṣya ca
||67||इत्युक्त्वांतर्हितो देवि स चतुर्मुखनंदनः ॥
राजाप्यर्णवमासाद्य यथोक्तं परिलक्ष्य च
viveśāṃtaḥsamudraṃ ca nagarīmāsasāda tām ||
sātha vidyādharī bālā netraprāghuṇakī kṛtā
||68||विवेशांतःसमुद्रं च नगरीमाससाद ताम् ॥
साथ विद्याधरी बाला नेत्रप्राघुणकी कृता
tena rājñā trijagatī sauṃdaryaśrīrivaikikā ||
pātāladevateyaṃ vā mamanetrotsavāya kim
||69||तेन राज्ञा त्रिजगती सौंदर्यश्रीरिवैकिका ॥
पातालदेवतेयं वा ममनेत्रोत्सवाय किम्
niraṇāyi madhudveṣṭrā sraṣṭuḥ sṛṣṭivilakṣaṇā ||
kuhūrāhubhayādeṣā kāṃtiścāṃdramasī kimu
||70||निरणायि मधुद्वेष्ट्रा स्रष्टुः सृष्टिविलक्षणा ॥
कुहूराहुभयादेषा कांतिश्चांद्रमसी किमु
yoṣidrūpaṃ samāśritya tiṣṭhate'trākuto'bhayā ||
itthaṃ kṣaṇaṃ tāṃ nirvarṇya sa rājāgāttadaṃtikam
||71||योषिद्रूपं समाश्रित्य तिष्ठतेऽत्राकुतोऽभया ॥
इत्थं क्षणं तां निर्वर्ण्य स राजागात्तदंतिकम्
sā vilokyātha taṃ bālā nitarāṃ madhurākṛtim ||
viśālorasthalatalaṃ pralaṃbatulasīsrajam
||72||सा विलोक्याथ तं बाला नितरां मधुराकृतिम् ॥
विशालोरस्थलतलं प्रलंबतुलसीस्रजम्
śaṃkhacakrāṃkasubhaga bhujadvayavirājitam ||
harināmākṣarasudhā sudhauta radanāvalim
||73||शंखचक्रांकसुभग भुजद्वयविराजितम् ॥
हरिनामाक्षरसुधा सुधौत रदनावलिम्
bhavānībhaktibījotthaṃ bhūruhaṃ puruṣākṛtim ||
manorathaphalaiḥ pūrṇamāsīddhṛṣṭatanūruhā
||74||भवानीभक्तिबीजोत्थं भूरुहं पुरुषाकृतिम् ॥
मनोरथफलैः पूर्णमासीद्धृष्टतनूरुहा
dolāparyaṃkamutsṛjya hrībharā namrakaṃdharā ||
vepathuṃ ca pariṣṭabhya bālā provāca bhūpatim
||75||दोलापर्यंकमुत्सृज्य ह्रीभरा नम्रकंधरा ॥
वेपथुं च परिष्टभ्य बाला प्रोवाच भूपतिम्
kastvamatra kṛtāṃtasya bhavanaṃ madhurākṛte ||
prāpto me maṃdabhāgyāyāścetovṛttiṃ niruṃdhayan
||76||कस्त्वमत्र कृतांतस्य भवनं मधुराकृते ॥
प्राप्तो मे मंदभाग्यायाश्चेतोवृत्तिं निरुंधयन्
yāvannāyāti subhaga sa kaṭhoratarākṛtiḥ ||
atiparyākulīkṛtya trilokīṃ dānavo muhuḥ
||77||यावन्नायाति सुभग स कठोरतराकृतिः ॥
अतिपर्याकुलीकृत्य त्रिलोकीं दानवो मुहुः
kaṃkālaketurdurvṛttastvavadhyaḥ parahetibhiḥ ||
tāvadguptaṃ samātiṣṭha śastrāgāreti gahvare
||78||कंकालकेतुर्दुर्वृत्तस्त्ववध्यः परहेतिभिः ॥
तावद्गुप्तं समातिष्ठ शस्त्रागारेति गह्वरे
na me kanyāvrataṃ bhaṃktuṃ sa samartha umā varāt ||
āgāminyāṃ tṛtīyāyāṃ paraśvaḥ pāṇipīḍanam
||79||न मे कन्याव्रतं भंक्तुं स समर्थ उमा वरात् ॥
आगामिन्यां तृतीयायां परश्वः पाणिपीडनम्
saṃcikīrṣati duṣṭātmā gatāyurmama śāpataḥ ||
mā tadbhītiṃ kuru yuvaṃstatkāryaṃ bhavitāciram
||80||संचिकीर्षति दुष्टात्मा गतायुर्मम शापतः ॥
मा तद्भीतिं कुरु युवंस्तत्कार्यं भविताचिरम्
vidyādharyeti coktaḥ sa śastrāgāre nigūḍhavat ||
sthito vīro mahābāhurdānavāgamane kṣaṇaḥ
||81||विद्याधर्येति चोक्तः स शस्त्रागारे निगूढवत् ॥
स्थितो वीरो महाबाहुर्दानवागमने क्षणः
atha sāyaṃ samāyāto dānavo bhīṣaṇākṛtiḥ ||
triśūlaṃ kalayanpāṇau mṛtyorapi bhayāvaham
||82||अथ सायं समायातो दानवो भीषणाकृतिः ॥
त्रिशूलं कलयन्पाणौ मृत्योरपि भयावहम्
āgatya dānavo raudraḥ pralayāṃbudanisvanaḥ ||
vidyādharīṃ jagādeti madāghūrṇitalocanaḥ
||83||आगत्य दानवो रौद्रः प्रलयांबुदनिस्वनः ॥
विद्याधरीं जगादेति मदाघूर्णितलोचनः
gṛhāṇemāni ratnāni divyāni varavarṇini ||
kanyātvaṃ ca paraśvaste pāṇigrāhādapaiṣyati
||84||गृहाणेमानि रत्नानि दिव्यानि वरवर्णिनि ॥
कन्यात्वं च परश्वस्ते पाणिग्राहादपैष्यति
dāsīnāmayutaṃ prātardāsyāmi tava suṃdari ||
āsurīṇāṃ surīṇāṃ ca dānavīnāṃ manoharam
||85||दासीनामयुतं प्रातर्दास्यामि तव सुंदरि ॥
आसुरीणां सुरीणां च दानवीनां मनोहरम्
gaṃdharvīṇāṃ narīṇāṃ ca kinnarīṇāṃ śataṃśatam ||
vidyādharīṇāṃ nāgīnāṃ yakṣiṇīnāṃ śatāni ṣaṭ
||86||गंधर्वीणां नरीणां च किन्नरीणां शतंशतम् ॥
विद्याधरीणां नागीनां यक्षिणीनां शतानि षट्
rākṣasīnāṃ śatānyaṣṭau śatamapsarasāṃ varam ||
etāste paricāriṇyo bhaviṣyaṃtyamalāśaye
||87||राक्षसीनां शतान्यष्टौ शतमप्सरसां वरम् ॥
एतास्ते परिचारिण्यो भविष्यंत्यमलाशये
yāvatsaṃpattisaṃbhāro dikpālānāṃ gṛheṣu vai ||
matparigrahatāṃ prāpya tāvatastvamiheśvarī
||88||यावत्संपत्तिसंभारो दिक्पालानां गृहेषु वै ॥
मत्परिग्रहतां प्राप्य तावतस्त्वमिहेश्वरी
divyānbhogānmayā sārdhaṃ bhokṣyase matparigrahāt ||
kadā paraśvo bhavitā yasminvaivāhiko vidhiḥ
||89||दिव्यान्भोगान्मया सार्धं भोक्ष्यसे मत्परिग्रहात् ॥
कदा परश्वो भविता यस्मिन्वैवाहिको विधिः
tvadaṃgasaṃgasaṃsparśa sukhasaṃdoha meduraḥ ||
parāṃ nirvṛtimāpsyāmi paraśvo nikaṭaṃ yadi
||90||त्वदंगसंगसंस्पर्श सुखसंदोह मेदुरः ॥
परां निर्वृतिमाप्स्यामि परश्वो निकटं यदि
manorathāściraṃ yāvadyaṃ me hṛdi samedhitāḥ ||
tānkṛtārthī kariṣyāmi paraśvastava saṃgamāt
||91||मनोरथाश्चिरं यावद्यं मे हृदि समेधिताः ॥
तान्कृतार्थी करिष्यामि परश्वस्तव संगमात्
jitvā devānraṇe sarvāniṃdrādīnmṛgalocane ||
trailokyaiśvaryasaṃpattestvāṃ kariṣyāmi ceśvarīm
||92||जित्वा देवान्रणे सर्वानिंद्रादीन्मृगलोचने ॥
त्रैलोक्यैश्वर्यसंपत्तेस्त्वां करिष्यामि चेश्वरीम्
ādhāyāṃke triśūlaṃ sve suṣvāpeti pralapya saḥ ||
naramāṃsavasāsvāda pramatto vītasādhvasaḥ
||93||आधायांके त्रिशूलं स्वे सुष्वापेति प्रलप्य सः ॥
नरमांसवसास्वाद प्रमत्तो वीतसाध्वसः
varaṃ smaraṃtī sā gauryā vidyādharakumārikā ||
vijñāya taṃ pramattaṃ ca susuptaṃ cātinirbhayam
||94||वरं स्मरंती सा गौर्या विद्याधरकुमारिका ॥
विज्ञाय तं प्रमत्तं च सुसुप्तं चातिनिर्भयम्
āhūya taṃ naravaraṃ varaṃ sarvāṃgasuṃdaram ||
viṣṇubhaktikṛtatrāṇaṃ prāṇanātheti jalpya ca
||95||आहूय तं नरवरं वरं सर्वांगसुंदरम् ॥
विष्णुभक्तिकृतत्राणं प्राणनाथेति जल्प्य च
śūlaṃ tadaṃkādādāya gṛhāṇemaṃ jahi drutam ||
iti triśūlaṃ bālāto bālārkasadṛśadyuti
||96||शूलं तदंकादादाय गृहाणेमं जहि द्रुतम् ॥
इति त्रिशूलं बालातो बालार्कसदृशद्युति
samādāya mahābāhuḥ sa tadā mitrajinnṛpaḥ ||
jaharṣa ca jagādoccairbālāyāścābhayaṃ diśan
||97||समादाय महाबाहुः स तदा मित्रजिन्नृपः ॥
जहर्ष च जगादोच्चैर्बालायाश्चाभयं दिशन्
vāmapādaprahāreṇa tamātāḍya sa nirbhayaḥ ||
saṃsmaraṃścakriṇaṃ citte jagadrakṣāmaṇiṃ harim
||98||वामपादप्रहारेण तमाताड्य स निर्भयः ॥
संस्मरंश्चक्रिणं चित्ते जगद्रक्षामणिं हरिम्
jargāda tiṣṭha re duṣṭa kanyādharṣaṇalālasa ||
yudhyasvātra mayā sārdhaṃ na suptaṃ hanmyahaṃ ripum
||99||जर्गाद तिष्ठ रे दुष्ट कन्याधर्षणलालस ॥
युध्यस्वात्र मया सार्धं न सुप्तं हन्म्यहं रिपुम्
iti saṃśrutya saṃbhrāṃta utthāya sa danoḥ sutaḥ ||
triśūlaṃ dehi me kāṃte provāceti muhurmuhuḥ
||100||इति संश्रुत्य संभ्रांत उत्थाय स दनोः सुतः ॥
त्रिशूलं देहि मे कांते प्रोवाचेति मुहुर्मुहुः
koyaṃ mṛtyugṛhaṃ prāptaḥ kasya ruṣṭo'dya cāṃtakaḥ ||
ka āyuṣādya saṃtyakto yaḥ prāpto mama gocaram
||1||कोयं मृत्युगृहं प्राप्तः कस्य रुष्टोऽद्य चांतकः ॥
क आयुषाद्य संत्यक्तो यः प्राप्तो मम गोचरम्
mama pracaṃḍa dordaṃḍa kaṃḍū kaṃḍūyana kṣamaḥ ||
nālpo naroyaṃ bhavitā kiṃ triśūlena suṃdari
||2||मम प्रचंड दोर्दंड कंडू कंडूयन क्षमः ॥
नाल्पो नरोयं भविता किं त्रिशूलेन सुंदरि
mābhairme kautukaṃ paśya bhakṣyo'yaṃ mama sāṃpratam ||
kālena matto bhītena svayamevopaḍhaukitaḥ |
ityuktvā muṣṭighātena tenoccairdanusūnunā ||
hṛdaye nihato rājā śilātikaṭhine drutam
||4||माभैर्मे कौतुकं पश्य भक्ष्योऽयं मम सांप्रतम् ॥
कालेन मत्तो भीतेन स्वयमेवोपढौकितः ।
इत्युक्त्वा मुष्टिघातेन तेनोच्चैर्दनुसूनुना ॥
हृदये निहतो राजा शिलातिकठिने द्रुतम्
sa cakriṇā kṛtatrāṇaḥ pīḍāmalpīyasīmapi ||
no veda kaṭhinoraskastatkaraṃ pratyutānudat
||5||स चक्रिणा कृतत्राणः पीडामल्पीयसीमपि ॥
नो वेद कठिनोरस्कस्तत्करं प्रत्युतानुदत्
atha kopavatā rājñā hato vaktre capeṭayā ||
āghūrṇitaśirā bhūmau patitvā punarutthitaḥ
||6||अथ कोपवता राज्ञा हतो वक्त्रे चपेटया ॥
आघूर्णितशिरा भूमौ पतित्वा पुनरुत्थितः
uvāca ca vaco dhairyamavaṣṭabhya mahābalī
||7||उवाच च वचो धैर्यमवष्टभ्य महाबली
dānava uvāca
jñātaṃ na tvaṃ manuṣyosi nṛrūpeṇa caturbhujaḥ ||
āyātaśchidramāsādya haṃtuṃ māṃ dānavāṃtakaḥ
||8||ज्ञातं न त्वं मनुष्योसि नृरूपेण चतुर्भुजः ॥
आयातश्छिद्रमासाद्य हंतुं मां दानवांतकः
ekaṃ vidhehi madhubhidyadi tvaṃ balavānasi ||
vihāyaitanmahacchūlaṃ yudhyasva svāyudhairmayā
||9||एकं विधेहि मधुभिद्यदि त्वं बलवानसि ॥
विहायैतन्महच्छूलं युध्यस्व स्वायुधैर्मया
tvayā kapaṭarūpeṇa balinaḥ kaiṭabhādayaḥ ||
na balena hatāḥ saṃkhye hatā evacchalena hi ||
baliṃ pātālamanayastvaṃ nṛvāmanatāṃ dadhat ||
nṛmṛgatvena bhavatā hiraṇyakaśipurhataḥ
||11||त्वया कपटरूपेण बलिनः कैटभादयः ॥
न बलेन हताः संख्ये हता एवच्छलेन हि ॥
बलिं पातालमनयस्त्वं नृवामनतां दधत् ॥
नृमृगत्वेन भवता हिरण्यकशिपुर्हतः
tvayā jaṭilarūpeṇa laṃkeśo vinipātitaḥ ||
gopālaveṣamāsādya kaṃsādyā ghātitāstvayā
||12||त्वया जटिलरूपेण लंकेशो विनिपातितः ॥
गोपालवेषमासाद्य कंसाद्या घातितास्त्वया
strīrūpeṇāharastvaṃ tu vipralāpyā surānsudhām ||
yādo rūpeṇa bhavatā śaṃkhādyāni hatā bahu
||13||स्त्रीरूपेणाहरस्त्वं तु विप्रलाप्या सुरान्सुधाम् ॥
यादो रूपेण भवता शंखाद्यानि हता बहु
māyāvināmagragaṇya sarvamarmajñasādhaka ||
na tvattohaṃ bibhemyadya yadi śūlaṃ vihāsyasi
||14||मायाविनामग्रगण्य सर्वमर्मज्ञसाधक ॥
न त्वत्तोहं बिभेम्यद्य यदि शूलं विहास्यसि
athavā dainyavacanaḥ kimebhiḥ kātarocitaiḥ ||
na tyakṣyasi triśūlaṃ tvaṃ na tvāṃ jeṣyāmyahaṃ raṇe
||15||अथवा दैन्यवचनः किमेभिः कातरोचितैः ॥
न त्यक्ष्यसि त्रिशूलं त्वं न त्वां जेष्याम्यहं रणे
avaśyameva martavyamadya prātaḥ śarīriṇā ||
tvatkareṇa varaṃ mṛtyurbalenāpicchalena vā
||16||अवश्यमेव मर्तव्यमद्य प्रातः शरीरिणा ॥
त्वत्करेण वरं मृत्युर्बलेनापिच्छलेन वा
iyaṃ vidyādharī kanyā na mayā dūṣitā satī ||
sākṣācchrīreva maṃtavyā tavārthaṃ rakṣitā mayā
||17||इयं विद्याधरी कन्या न मया दूषिता सती ॥
साक्षाच्छ्रीरेव मंतव्या तवार्थं रक्षिता मया
ityuktvā vāmadordaṃḍaprahāreṇātiniṣṭhuram ||
nijaghāna danoḥ sūnustaṃ śiloccayakaṃpinā
||18||इत्युक्त्वा वामदोर्दंडप्रहारेणातिनिष्ठुरम् ॥
निजघान दनोः सूनुस्तं शिलोच्चयकंपिना
nṛpo vakṣaḥ prahāraṃ taṃ viṣahya raṇa mūrddhani ||
lakṣīcakāra tadvakṣastriśūlaṃ tolayankare
||19||नृपो वक्षः प्रहारं तं विषह्य रण मूर्द्धनि ॥
लक्षीचकार तद्वक्षस्त्रिशूलं तोलयन्करे
nijaghāna mahābāhuḥ sa ca prāṇāñjahau kṣaṇāt ||
itthaṃ kaṃkālaketuṃ sa nihatya surakaṃpanam
||120||निजघान महाबाहुः स च प्राणाञ्जहौ क्षणात् ॥
इत्थं कंकालकेतुं स निहत्य सुरकंपनम्
vidyādharīṃ prapaśyaṃtīṃ prāha hṛṣṭatanūruhām ||
nāradasya munervākyāttava suśroṇi vāṃchitam
||21||विद्याधरीं प्रपश्यंतीं प्राह हृष्टतनूरुहाम् ॥
नारदस्य मुनेर्वाक्यात्तव सुश्रोणि वांछितम्
kṛtaṃ mayā kṛtajñe kiṃ karavāṇyadhunā vada ||
śrutveti tasya sā vākyaṃ prāha gaṃbhīracetasaḥ
||22||कृतं मया कृतज्ञे किं करवाण्यधुना वद ॥
श्रुत्वेति तस्य सा वाक्यं प्राह गंभीरचेतसः
malayagaṃdhinyuvāca
athodāramate vīra nija prāṇaiḥ paṇīkṛtām ||
kiṃ māṃ pṛcchasi jīvāto kulakanyā pradūṣitām
||23||अथोदारमते वीर निज प्राणैः पणीकृताम् ॥
किं मां पृच्छसि जीवातो कुलकन्या प्रदूषिताम्
iti bruvatyāṃ kanyāyāṃ punaḥ svairacaro muniḥ ||
atarkitāgamaḥ prāpto nārado devalokataḥ
||24||इति ब्रुवत्यां कन्यायां पुनः स्वैरचरो मुनिः ॥
अतर्कितागमः प्राप्तो नारदो देवलोकतः
tatastutuṣatustau tu dṛṣṭvā taṃ munisattamam ||
kṛtapraṇāmau muninā pariviśrāṇitāśiṣau
||25||ततस्तुतुषतुस्तौ तु दृष्ट्वा तं मुनिसत्तमम् ॥
कृतप्रणामौ मुनिना परिविश्राणिताशिषौ
pāṇigraheṇa vidhinā'bhiṣiktau nāradena tu ||
jagmaturnāradādiṣṭa vartmanā kṛtamaṃgalau
||26||पाणिग्रहेण विधिनाऽभिषिक्तौ नारदेन तु ॥
जग्मतुर्नारदादिष्ट वर्त्मना कृतमंगलौ
tayā malayagaṃdhinyā yutaḥ so'mitrajinnṛpaḥ ||
purīṃ vārāṇasīṃ prāpya paurairvihitamaṃgalām
||27||तया मलयगंधिन्या युतः सोऽमित्रजिन्नृपः ॥
पुरीं वाराणसीं प्राप्य पौरैर्विहितमंगलाम्
yadvīkṣaṇādapi naro nārakī naiva jātucit ||
gatimāpnoti medhāvī tāṃ purīmaviśannṛpaḥ
||28||यद्वीक्षणादपि नरो नारकी नैव जातुचित् ॥
गतिमाप्नोति मेधावी तां पुरीमविशन्नृपः
yasyāṃ puryāṃ praveśaṃ na labhaṃte vāsavādayaḥ ||
kaivalyajanayitryāṃ hi tāṃ purīmaviśannṛpaḥ
||29||यस्यां पुर्यां प्रवेशं न लभंते वासवादयः ॥
कैवल्यजनयित्र्यां हि तां पुरीमविशन्नृपः
api smṛtvā purīṃ yāṃ vai kāśīṃ trailokyakāṃkṣitām ||
na naro lipyate pāpaistāṃ viveśa sa bhūpatiḥ
||130||अपि स्मृत्वा पुरीं यां वै काशीं त्रैलोक्यकांक्षिताम् ॥
न नरो लिप्यते पापैस्तां विवेश स भूपतिः
yasyāṃ puryāṃ praviṣṭo nā mahadbhirapi pātakaiḥ ||
nābhibhūyeta tāṃ kāśīṃ prāviśatsa viśāṃpatiḥ
||31||यस्यां पुर्यां प्रविष्टो ना महद्भिरपि पातकैः ॥
नाभिभूयेत तां काशीं प्राविशत्स विशांपतिः
sāpi vidyādharī kāśī samṛddhiṃ vīkṣya dūrataḥ ||
niniṃda svargalokaṃ ca pātālanagarīmapi
||32||सापि विद्याधरी काशी समृद्धिं वीक्ष्य दूरतः ॥
निनिंद स्वर्गलोकं च पातालनगरीमपि
prāpyā mitrajitaṃ kāṃtaṃ tathā hṛṣṭā na sā vadhūḥ ||
yathā dṛṣṭvāpyaho kāśīṃ paramānaṃdaketanam
||33||प्राप्या मित्रजितं कांतं तथा हृष्टा न सा वधूः ॥
यथा दृष्ट्वाप्यहो काशीं परमानंदकेतनम्
sā kṛtārthamivātmānaṃ manyamānā manasvinī ||
tena patyā ca kāśyā ca parāṃ nirvṛtimāyayau
||34||सा कृतार्थमिवात्मानं मन्यमाना मनस्विनी ॥
तेन पत्या च काश्या च परां निर्वृतिमाययौ
sopyamitrajidāsādya patnīṃ malayagaṃdhinīm ||
dharmapradhānaṃ saṃsevya kāmaṃ prāptottamaṃ sukham
||35||सोप्यमित्रजिदासाद्य पत्नीं मलयगंधिनीम् ॥
धर्मप्रधानं संसेव्य कामं प्राप्तोत्तमं सुखम्
saikadā taṃ patiṃ rājñī viṣṇubhaktiparāyaṇam ||
raho vijñāpayāṃcakre patibhaktā sutārthinī
||36||सैकदा तं पतिं राज्ञी विष्णुभक्तिपरायणम् ॥
रहो विज्ञापयांचक्रे पतिभक्ता सुतार्थिनी
rājñyuvāca
bhūpābhīṣṭatṛtīyāyāścariṣyāmi mahāvratam ||
yadyanujñā bhavedbhartuḥ putrakāmārthitapradam
||37||भूपाभीष्टतृतीयायाश्चरिष्यामि महाव्रतम् ॥
यद्यनुज्ञा भवेद्भर्तुः पुत्रकामार्थितप्रदम्
rājovāca
devyabhīṣṭatṛtīyāyāṃ vrataṃ kīdṛgbhavedvada ||
kā devatā tatra pūjyā vidhānaṃ cāpi kiṃ phalam
||38||देव्यभीष्टतृतीयायां व्रतं कीदृग्भवेद्वद ॥
का देवता तत्र पूज्या विधानं चापि किं फलम्
nārī patyananujñātā yā vratādi samācaret ||
jīvaṃtī duḥkhinī sā syānmṛtā nirayamṛcchati
||39||नारी पत्यननुज्ञाता या व्रतादि समाचरेत् ॥
जीवंती दुःखिनी सा स्यान्मृता निरयमृच्छति
iti rājñoditā rājñī pravaktumupacakrame ||
iti kartavyatāṃ tasya vratasya sarahasyakām
||140||इति राज्ञोदिता राज्ञी प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥
इति कर्तव्यतां तस्य व्रतस्य सरहस्यकाम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṇḍe uttarārdha vīreśvarāvirbhāve'mitrajitparākramo nāma dvyaśītitamodhyāyaḥ || 82 ||