satīśvaraprādurbhāvaḥ
agastya uvāca
narmadeśasya māhātmyaṃ śrutaṃ kalmaṣanāśanam ||
idānīṃ kathaya skaṃda satīśvara samudbhavam
||1||नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुतं कल्मषनाशनम् ॥
इदानीं कथय स्कंद सतीश्वर समुद्भवम्
skaṃda uvāca
mitrāvaruṇasaṃbhūta kathayāmi kathāṃ śṛṇu ||
yathā satīśvaraṃ liṃgaṃ kāśyāmāvirbabhūva ha
||2||मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथां शृणु ॥
यथा सतीश्वरं लिंगं काश्यामाविर्बभूव ह
purā tatāpa sumahattapaḥ śatadhṛtirmune ||
tapasā tena deveśaḥ saṃtuṣṭo varado'bhavat
||3||पुरा तताप सुमहत्तपः शतधृतिर्मुने ॥
तपसा तेन देवेशः संतुष्टो वरदोऽभवत्
uvāca cāpi brahmāṇaṃ nitarāṃ brāhmaṇapriyaḥ ||
sarvajñanātho lokātmā varaṃ varaya lokakṛt
||4||उवाच चापि ब्रह्माणं नितरां ब्राह्मणप्रियः ॥
सर्वज्ञनाथो लोकात्मा वरं वरय लोककृत्
brahmovāca
yadi prasanno deveśa varaṃ dāsyasi vāṃchitam ||
tadā tvaṃ me bhava suto devī dakṣasutā'stu ca
||5||यदि प्रसन्नो देवेश वरं दास्यसि वांछितम् ॥
तदा त्वं मे भव सुतो देवी दक्षसुताऽस्तु च
iti śrutvā mahādevaḥ sarvado brahmaṇo varam ||
smitvā devīmukhaṃ vīkṣya provāca caturānanam
||6||इति श्रुत्वा महादेवः सर्वदो ब्रह्मणो वरम् ॥
स्मित्वा देवीमुखं वीक्ष्य प्रोवाच चतुराननम्
brahmaṃstvadvāṃchitaṃ bhūyātkimadeyaṃ pitāmaha ||
ityuktvā brahmaṇo bhālādāvirāsīcchaśāṃkabhṛt
||7||ब्रह्मंस्त्वद्वांछितं भूयात्किमदेयं पितामह ॥
इत्युक्त्वा ब्रह्मणो भालादाविरासीच्छशांकभृत्
rudansa uttānaśayo brahmaṇo mukhamaikṣata ||
tato brahmāpi taṃ bālaṃ rudaṃtaṃ pravilokya ca
||8||रुदन्स उत्तानशयो ब्रह्मणो मुखमैक्षत ॥
ततो ब्रह्मापि तं बालं रुदंतं प्रविलोक्य च
kiṃ māṃ janakamāpyāpi tvaṃ rodiṣi muhurmuhuḥ ||
śrutveti pṛthukaḥ prāha yathoktaṃ parameṣṭhinā
||9||किं मां जनकमाप्यापि त्वं रोदिषि मुहुर्मुहुः ॥
श्रुत्वेति पृथुकः प्राह यथोक्तं परमेष्ठिना
nāmne rodimi me sraṣṭurnāma dehi pitāmaha ||
rodanādrudra ityākhyāṃ samāyā ḍiṃbhako labhat
||10||नाम्ने रोदिमि मे स्रष्टुर्नाम देहि पितामह ॥
रोदनाद्रुद्र इत्याख्यां समाया डिंभको लभत्
agastya uvāca
arbhakatvaṃ gatopīśaḥ kiṃ ruroda ṣaḍānana ||
yadi vetsi tadācakṣva mahatkautūhalaṃ hi me
||11||अर्भकत्वं गतोपीशः किं रुरोद षडानन ॥
यदि वेत्सि तदाचक्ष्व महत्कौतूहलं हि मे
skaṃda uvāca
sarvajñasya kumāratvātkiṃcitkiṃcidavaimyaham ||
rodane kāraṇaṃ vacmi śṛṇu kuṃbhasamudbhava
||12||सर्वज्ञस्य कुमारत्वात्किंचित्किंचिदवैम्यहम् ॥
रोदने कारणं वच्मि शृणु कुंभसमुद्भव
manasīti vicārobhūddevasya paramātmanaḥ ||
buddhivaibhavamasyāho vīkṣituṃ parameṣṭhinaḥ
||13||मनसीति विचारोभूद्देवस्य परमात्मनः ॥
बुद्धिवैभवमस्याहो वीक्षितुं परमेष्ठिनः
satyalokādhināthasya caturāsyasya vedhasaḥ ||
ityānaṃdātsamudbhūto vāṣpapūro maheśituḥ
||14||सत्यलोकाधिनाथस्य चतुरास्यस्य वेधसः ॥
इत्यानंदात्समुद्भूतो वाष्पपूरो महेशितुः
agastya uvāca
kiṃ buddhivaibhavaṃ dhātuḥ śaṃbhunā manasīkṣitam |
yenānaṃdāśru saṃbhāro bālyepyabhavadīśituḥ
||15||किं बुद्धिवैभवं धातुः शंभुना मनसीक्षितम् ।
येनानंदाश्रु संभारो बाल्येप्यभवदीशितुः
etatkathaya me prājña sarvajñānaṃdavardhana ||
śrutvāgastyuditaṃ vākyaṃ tārakāriruvāca ha
||16||एतत्कथय मे प्राज्ञ सर्वज्ञानंदवर्धन ॥
श्रुत्वागस्त्युदितं वाक्यं तारकारिरुवाच ह
deve na manasi dhyātamiti kuṃbhajane mune ||
vināpatyaṃ janetāraṃ ka uddhartumiha prabhuḥ
||17||देवे न मनसि ध्यातमिति कुंभजने मुने ॥
विनापत्यं जनेतारं क उद्धर्तुमिह प्रभुः
eko manorathaścāyaṃ dvitīyoyaṃ suniścitam ||
apatyatvaṃ gate cāsminsmarturutpattihāriṇi
||18||एको मनोरथश्चायं द्वितीयोयं सुनिश्चितम् ॥
अपत्यत्वं गते चास्मिन्स्मर्तुरुत्पत्तिहारिणि
kṣaṇaṃkṣaṇaṃ samālokyamaṃgasparśe kṣaṇaṃkṣaṇam ||
ekaśayyāsanāhāraṃ lapsyate'nena kṣaṇekṣaṇe !
||19||क्षणंक्षणं समालोक्यमंगस्पर्शे क्षणंक्षणम् ॥
एकशय्यासनाहारं लप्स्यतेऽनेन क्षणेक्षणे !
yoyaṃ na gocaraḥ kvāpi vāṇīmanasayorapi ||
sa me'patyatvamāsādya kiṃ na dāsyati ciṃtitam
||20||योयं न गोचरः क्वापि वाणीमनसयोरपि ॥
स मेऽपत्यत्वमासाद्य किं न दास्यति चिंतितम्
yo'muṃ sakṛtspṛśejjaṃturyomuṃ paśyetsakṛnmudā |
na sa bhūyobhijāyeta bhaveccānaṃdameduraḥ
||21||योऽमुं सकृत्स्पृशेज्जंतुर्योमुं पश्येत्सकृन्मुदा ।
न स भूयोभिजायेत भवेच्चानंदमेदुरः
gṛhakrīḍanakaṃ me sau yadi bhūyātkathaṃcana ||
tadāparasya saukhyasya nidhānaṃ syāmasaṃśayam
||22||गृहक्रीडनकं मे सौ यदि भूयात्कथंचन ॥
तदापरस्य सौख्यस्य निधानं स्यामसंशयम्
vidheḥ samīhitaṃ ceti nūnaṃ jñātvā sa sarvavit ||
ānaṃdavāṣpakalitaṃ cakṣustrayamadīdharat
||23||विधेः समीहितं चेति नूनं ज्ञात्वा स सर्ववित् ॥
आनंदवाष्पकलितं चक्षुस्त्रयमदीधरत्
śrutvaityagastiḥ skaṃdasya bhāṣitaṃ paryamūmudat ||
nanāma cāṃghrī provāca jayasarvajñanaṃdana
||24||श्रुत्वैत्यगस्तिः स्कंदस्य भाषितं पर्यमूमुदत् ॥
ननाम चांघ्री प्रोवाच जयसर्वज्ञनंदन
vidherapi manojñātaṃ śaṃbhorapi manogatam ||
samyakcittaṃ tvayā jñātaṃ namastubhyaṃ cidātmane
||25||विधेरपि मनोज्ञातं शंभोरपि मनोगतम् ॥
सम्यक्चित्तं त्वया ज्ञातं नमस्तुभ्यं चिदात्मने
skaṃdopi nitarāṃ tuṣṭaḥśroturānaṃdadarśanāt ||
dhanyosyagastya dhanyosi śrotuṃ jānāsi tattvataḥ
||26||स्कंदोपि नितरां तुष्टःश्रोतुरानंददर्शनात् ॥
धन्योस्यगस्त्य धन्योसि श्रोतुं जानासि तत्त्वतः
na me śramo vṛthā jāto bruvataste puraḥ kathām ||
ityagastiṃ samābhāṣya punaḥ prāha ṣaḍānanaḥ
||27||न मे श्रमो वृथा जातो ब्रुवतस्ते पुरः कथाम् ॥
इत्यगस्तिं समाभाष्य पुनः प्राह षडाननः
deve rudratvamāpanne devī dakṣasutābhavat ||
sāpi taptvā tapastīvraṃ satī kāśyāṃ varārthinī
||28||देवे रुद्रत्वमापन्ने देवी दक्षसुताभवत् ॥
सापि तप्त्वा तपस्तीव्रं सती काश्यां वरार्थिनी
dadarśa liṃgarūpeṇa prādurbhūtaṃ haraṃ puraḥ ||
alaṃ taptvā mahādevi proktavaṃtamiti sphuṭam
||21||ददर्श लिंगरूपेण प्रादुर्भूतं हरं पुरः ॥
अलं तप्त्वा महादेवि प्रोक्तवंतमिति स्फुटम्
idaṃ satīśvaraṃ liṃgaṃ tava nāmnā bhaviṣyati . ||
yathā manorathaste'tra phalito dakṣakanyake
||30||इदं सतीश्वरं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति . ॥
यथा मनोरथस्तेऽत्र फलितो दक्षकन्यके
tathaitalliṃgamārādhyānyasyāpi hi phaliṣyati ||
kumārī prāpsyati patiṃ manasopi samucchritam
||31||तथैतल्लिंगमाराध्यान्यस्यापि हि फलिष्यति ॥
कुमारी प्राप्स्यति पतिं मनसोपि समुच्छ्रितम्
etalliṃgaṃ samārādhya kumāropi varāṃganām ||
yasya yasya hi yaḥ kāmastasya tasya hi sa dhruvam
||32||एतल्लिंगं समाराध्य कुमारोपि वरांगनाम् ॥
यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य हि स ध्रुवम्
bhaviṣyati na saṃdehaḥ satīśvarasamarcagāt ||
satīśvaraṃ samabhyarcya yo yo yaṃ yaṃ samīhate
||33||भविष्यति न संदेहः सतीश्वरसमर्चगात् ॥
सतीश्वरं समभ्यर्च्य यो यो यं यं समीहते
tasya tasya sa sa kṣipraṃ bhaviṣyati manorathaḥ
||34||तस्य तस्य स स क्षिप्रं भविष्यति मनोरथः
itoṣṭame ca divase tvajjanetā prajāpatiḥ ||
mahyaṃ dāsyati kanyāṃ tvāṃ saphalaste manorathaḥ ||
ityuktvā devadeveśastatraivāṃtarhitobhavat
||35||इतोष्टमे च दिवसे त्वज्जनेता प्रजापतिः ॥
मह्यं दास्यति कन्यां त्वां सफलस्ते मनोरथः ॥
इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवांतर्हितोभवत्
sāpi svabhavanaṃ yātā satī dākṣāyaṇī mudā ||
pitāpi tasmai prādāttāṃ rudrāya divaseṣṭame
||36||सापि स्वभवनं याता सती दाक्षायणी मुदा ॥
पितापि तस्मै प्रादात्तां रुद्राय दिवसेष्टमे
skaṃda uvāva ||
itthaṃ satīśvaraṃ liṃgaṃ kāśyāṃ prādurabhūnmune ||
smaraṇādapi liṃgaṃ ca dadyātsattvaguṇaṃ param
||37||स्कंद उवाव ॥
इत्थं सतीश्वरं लिंगं काश्यां प्रादुरभून्मुने ॥
स्मरणादपि लिंगं च दद्यात्सत्त्वगुणं परम्
ratneśātpūrvato bhāge dṛṣṭvā liṃgaṃ satīśvaram ||
mucyate pātakaiḥ sadyaḥ kramājjñānaṃ ca viṃdati
||38||रत्नेशात्पूर्वतो भागे दृष्ट्वा लिंगं सतीश्वरम् ॥
मुच्यते पातकैः सद्यः क्रमाज्ज्ञानं च विंदति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe satīśvaraprādurbhāvo nāma trinavatitamo'dhyāyaḥ || 93 ||