śṛṇu sūta mahābhāga yathā skaṃdena bhāṣitaḥ
vyāsa uvāca
śṛṇu sūta mahābhāga yathā skaṃdena bhāṣitaḥ ||
mahāmahotsavaḥ śaṃbhoḥ pṛcchate kuṃbhasaṃbhave
||1||शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः ॥
महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे
skaṃda uvāca
niśāmaya mahāprājña śaṃbhu prāveśikīṃ kathām ||
trailokyānaṃdajananīṃ mahāpātakataṃkinīm
||2||निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् ॥
त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्
maṃdarādāgataḥ śaṃbhuścaitre damanaparvaṇi ||
prāpyāpyānaṃdagahanamitaścetaścacāra ha
||3||मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि ॥
प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह
mokṣalakṣmīvilāsetha prāsāde siddhimāgate ||
devo virajasaḥ pīṭhādaṃtargehaṃ viveśa ha
||4||मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते ॥
देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह
ūrjaśuklapratipadi budharādhāsamāyuji ||
caṃdre saptamarāśisthe śeṣeṣūccagraheṣu ca
||5||ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि ॥
चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च
vādyamāneṣu vādyeṣu prasannāsu haritsu ca ||
brāhmaṇānāṃ śrutirava nyakkṛtānyaravāṃtare
||6||वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च ॥
ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे
pratiśabdita bhūrloka bhuvarlokāṃtarādhvani ||
sarvaṃ pramuditaṃ cāsīcchaṃbhoḥ prāveśikotsave
||7||प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि ॥
सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे
jagurgaṃdharvanikarā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
||28||जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः
cāraṇāstu stutiṃ kuryurjarhṛṣurdevatāgaṇāḥ
||8||चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः
vavurgaṃdhavahā vātā vavṛṣuḥ kusumairghanāḥ ||
sarve maṃgalanepathyāḥ sarve maṃgalabhāṣiṇaḥ
||9||ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः ॥
सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः
sthāvarā jaṃgamāḥ sarve jātā ānaṃdamedurāḥ ||
surāsureṣu sarveṣu gaṃdharveṣūrageṣu ca
||10||स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः ॥
सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च
vidyādhareṣu sādhyeṣu kinnareṣu nareṣu ca ||
strīpuṃjāteṣu sarveṣu rejuścatvāra eva ca
||11||विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च ॥
स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च
niṣpratyūhaṃ ca nitarāṃ puruṣārthāḥ padepade ||
dhūpadhūmabharairvyoma yadraktaṃ tu tadā mune
||12||निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे ॥
धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने
nādyāpi nīlimānaṃtaṃ parityajati karhicit ||
nīrājanāya ye dīpāstadā sarve prabodhitāḥ
||13||नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् ॥
नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः
teṣāṃ jyotīṃṣi khedyāpi rājaṃte tārakācchalāt ||
pratisaudhaṃ patākāśca nānākārā vicitritāḥ
||14||तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् ॥
प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः
ramyadhvajaprabhādhautā rejuḥ prati śivālayam ||
kvacidgāyaṃti gītajñāḥ kvacinnṛtyaṃti nartakāḥ
||15||रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् ॥
क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः
caturvidhāni vādyāni vādyaṃte ca kvacitkvacit ||
pratyadhvaṃ caṃdanarasacchaṭā picchilabhūmayaḥ
||16||चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् ॥
प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः
harita śveta māṃjiṣṭha nīla pīta bahuprabhāḥ ||
pratyaṃgaṇaṃ śubhākārā raṃgamālāścakāśire
||17||हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः ॥
प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे
ratnakuṭṭimabhūbhāgā gopurāgreṣu rejire ||
sudhojjvalā harmyamālāḥ saudhanāmaprapedire
||18||रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे ॥
सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे
acetanānyapi tadā cetanānīva saṃbabhuḥ ||
yāni kānīha kīrtyaṃte maṃgalāni ghaṭodbhava
||19||अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः ॥
यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव
teṣāmeva hi sarveṣāṃ tattu janmadivābhavat ||
āgatya devadevotha muktimaṃḍapamāviśat
||20||तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् ॥
आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्
athābhiṣiktaścaturānanena maharṣivṛṃdaiḥ saha devadevaḥ ||
śubhāsanasthaḥ sahito bhavānyā kumāravṛṃdaiḥ parito vṛtaśca
||21||अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः ॥
शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च
ratnairasaṃkhyairbahubhirdukūlairmālyairvicitrairlasadiṣṭagaṃdhaiḥ ||
apūpujandevagaṇā maheśaṃ tadā mudāte ca mahoragreṃdrāḥ
||22||रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः ॥
अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः
ratnākaraiścāpi girīṃdravyairyathā svamanyairapi puṇyadhībhiḥ ||
saṃpūjitaḥ kuṃbhaja tatra śaṃbhurnīrājito mātṛgaṇairatheśaḥ
||23||रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः ॥
संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः
saṃtoṣya sarvānprathamaṃ munīṃdrānsvaisvairhṛdisthaiśca cirābhilāṣaiḥ ||
brahmāṇamābhāṣya śivotha viṣṇuṃ jagāda sarvāmaravṛṃdavaṃdyaḥ
||24||संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः ॥
ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः
ito niṣīdeti samānapūrvaṃ tvaṃ me samastaprabhutaikahetuḥ ||
dūrepi tiṣṭhannikaṭastvameva tvatto na kaścinmama kāryakartā
||25||इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः ॥
दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता
tvayā divodāsa nareṃdravaryaḥ sadūpadeśaiśca tathopadiṣṭaḥ ||
yathā sa siddhiṃ paramāmavāpa samīhitaṃ me nikhilaṃ ca siddham
||26||त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः ॥
यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्
viṣṇo varaṃ brūhi ya īpsitaste nādeyamatrāsti kimapyaho te ||
idaṃ mayā''naṃdavanaṃ yadāptaṃ hetustu tatratvamasau gaṇeśaḥ
||27||विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते ॥
इदं मयाऽऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः
na me priyaṃ kiṃcana viṣṭapatraye tathā yatheyaṃ parasaukhyabhūmiḥ ||
vārāṇasī brahmarasāyanasya khanirjaniryatra na dīrghaśāyinām
||28||न मे प्रियं किंचन विष्टपत्रये तथा यथेयं परसौख्यभूमिः ॥
वाराणसी ब्रह्मरसायनस्य खनिर्जनिर्यत्र न दीर्घशायिनाम्
śrutveti vākyaṃ jagadīśituśca provāca viṣṇurvaradaṃ maheśam ||
yadi prasannosi pinākapāṇe tadā padāddūramahaṃ na te syām
||29||श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् ॥
यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्
śrutveti vākyaṃ madhusūdanasya jagāda tuṣṭo nitarāṃ purāriḥ ||
sadā murāre mama sannidhau tvaṃ tiṣṭhasva nirvāṇaramāśrayetra
||30||श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः ॥
सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र
ādāvanārādhya bhavaṃtamatra yo māṃ bhajiṣyatyapi bhaktiyuktaḥ ||
samīhitaṃ tasya na setsyati dhruvaṃ parātparānmeṃbuja cakrapāṇe
||31||आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः ॥
समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे
sarvatra saukhyaṃ mama muktimaṃḍape saṃtiṣṭhamānasya bhavedihācyuta ||
na tattu kailāsagirau sunirmale na bhaktacetasyapi niścalaśriyi
||32||सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत ॥
न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि
nimeṣamātraṃ sthiracittavṛttayastiṣṭhaṃti ye dakṣiṇamaṃḍapetra me ||
ananyabhāvā api gāḍhamānasā na te punargarbhadaśāmupāsate
||33||निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे ॥
अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते
saṃsnāya ye cakrasarasyagādhe samastatīrthaika śirovibhūṣaṇe ||
kṣaṇaṃ viśaṃtīha nirīhamānasā nirenasaste mama pārṣadā hi
||34||संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे ॥
क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि
smaraṃti ye māmapavargamaṃḍape kiṃcidyathāśakti dadatyapi svam ||
śṛṇvaṃti puṇyāśca kathāḥ kṣaṇaṃ sthirāste koṭigodānaphalaṃ bhajaṃti
||35||स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् ॥
शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति
upeṃdrataptāni tapāṃsi taiściraṃ snātā hi te cākhilatīrthasārthakaiḥ ||
snātveha ye vai maṇikarṇikā hrade samāsate muktijanāśrayekṣaṇam
||36||उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः ॥
स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्
tīrthāni saṃtīha padepade hare tulā kva teṣāṃ maṇikarṇikāyāḥ ||
katīhano saṃti śubhāśca maṃḍapāḥ paraṃparomuktiramāśrayoyam
||37||तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः ॥
कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्
kaivalyamaṃḍapasyāsya bhaviṣye dvāpare hare ||
loke khyātirbhavitrīyameṣa kukkuṭamaṃḍapaḥ
||38||कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे ॥
लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः
hariruvāca
bhālanetrasamākhyāhi kathaṃ nirvāṇamaṃḍapaḥ ||
tathā khyātimasau gaṃtā yathā devena bhāṣitam
||39||भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः ॥
तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्
devadeva uvāca
mahānaṃdo dvijo nāma bhaviṣyotra caturbhuja ||
agravedīsamācārastyaktatīrthapratigrahaḥ
||40||महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज ॥
अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः
adāṃbhiko'krūramanāḥ sadaivātithivallabhaḥ ||
atha yauvanamāsādya pitaryuparate sa hi
||41||अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः ॥
अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि
viṣameṣu śaraistīvraiḥ kāritastvapade padam ||
jahāra kasyacidbhāryā maitrīṃ kṛtvā tu tena vai
||42||विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् ॥
जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै
tayā ca prerito'peyaṃ papau cāpi vimohitaḥ ||
abhakṣyabhakṣaṇarucirabhūnmadanamohitaḥ
||43||तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः ॥
अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः
vaiṣṇavāndhanino dṛṣṭvā kṣaṇaṃ vaiṣṇavaveṣabhṛt ||
śaivānniṃdati mūḍhātmā narakatrāṇakāraṇam
||44||वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् ॥
शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्
śivabhaktānsamālokya kiṃcicca pariditsukān ||
garhayedvaiṣṇavānsarvāñśaivaliṃgopajīvakaḥ
||45||शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् ॥
गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः
iti pākhaṃḍadharmajñaḥ saṃdhyāsnānaparāṅmukhaḥ ||
viśālatilakaḥ sragvī śuddhadhautāṃbarojvalaḥ
||27||इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः ॥
विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः
śikhī copagrahakaraḥ sarvebhyo'satpratigrahī ||
tasyāpatyadvayaṃ jātamunmattapathavartinaḥ
||47||शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही ॥
तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः
evaṃ tasya pravṛttasya kaścitparvatadeśataḥ ||
samāgamiṣyati dhanī tīrthayātrārthasiddhaye
||48||एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः ॥
समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये
snātvā sa cakrasarasi kathayiṣyati ceti vai ||
ahamasti dhanoditsurjātyā cāṃḍālasattamaḥ
||49||स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै ॥
अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः
asti kaścitpratigrāhī yasmai dadyāmahaṃ dhanam ||
iti tasya vacaḥ śrutvā kaiściccāṃgulisaṃjñayā
||50||अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया
uddiṣṭa upaviṣṭosau yo japeddhyānamudrayā ||
eṣa pratigrahaṃ tvatto grahīṣyati na cetaraḥ
||51||उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया ॥
एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā sa gatvā tatsamīpataḥ ||
daṃḍavatpraṇipatyātha taṃ babhāṣe tadāṃtyajaḥ
||52||इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः ॥
दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः
māmuddhara mahāvipra tīrthaṃ me saphalīkuru ||
kiṃcidvastvasti me tattvaṃ gṛhāṇānugrahaṃ kuru
||53||मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु ॥
किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु
athākṣamālikāṃ karṇe kṛtvā dhyānaṃ visṛjya ca ||
kiyaddhanaṃ tavāstīha papraccha karasaṃjñayā
||54||अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च ॥
कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया
tasya saṃjñāṃ sa vai buddhvā provācāti prahṛṣṭavat ||
saṃtṛptiryāvatā te syāttāvaddāsyāmi nānyathā
||55||तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् ॥
संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा
iti tadvacanaṃ śrutvā tyaktvā maunamuvāca ha ||
sānaṃdaḥ sa mahānaṃdo niḥspṛhosmi pratigrahe
||56||इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह ॥
सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे
paraṃ te'nugrahārthaṃ tu kariṣyāmi pratigraham ||
kiṃca me vacanaṃ tvaṃ cetkariṣyasyuttamottama
||57||परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् ॥
किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम
yāvadastyakhilaṃ vittaṃ tanmadhye nyasya kasyacit ||
na stokamapi dātavyaṃ tadā''dāsyāmi nānyathā
||58||यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् ॥
न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽऽदास्यामि नान्यथा
cāṃḍāla uvāca
yāvadasti mayānītaṃ viśveśaprītaye vasu ||
tāvattubhyaṃ pradāsyāmi viśveśastvaṃ yato mama
||59||यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु ॥
तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम
ye vasaṃtīha viśveśa rājadhānyāṃ dvijottama ||
kṣudrākṣudrā jaṃtumātrā viśveśāṃ śāsta eva hi
||60||ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम ॥
क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि
paroddharaṇaśīlā ye ye parecchāprapūrakāḥ ||
paropakṛtiśīlā ye viśveśāṃ śāsta eva hi
||61||परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः ॥
परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि
iti tadvacanaṃ śrutvā prahṛṣṭeṃdriyamānasaḥ ||
uvāca pārvatīyaṃ taṃ so'grajanmāṃtyajaṃ tadā
||62||इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः ॥
उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा
āyāhi darbhānādehi kurūtsargaṃ tvarānvitaḥ ||
tatheti sa cakārāśu pārvatīyo mahāmanāḥ
||33||आयाहि दर्भानादेहि कुरूत्सर्गं त्वरान्वितः ॥
तथेति स चकाराशु पार्वतीयो महामनाः
viśveśaḥ prīyatāṃ ceti procya yāto yathāgataḥ ||
sa ca dvijo dvijairanyairdhikkṛtopi vasanniha
||64||विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः ॥
स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह
bahirnirgatamātrastu bahubhiḥ paribhūyate ||
cāṃḍālabrāhmaṇaścaiṣa cāṃḍālātta dhanastvasau
||65||बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते ॥
चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ
asāveva hi cāṃḍālaḥ sarvalokabahiṣkṛtaḥ ||
itthaṃ tamanudhāvaṃti thūtkurvaṃtaḥ parito hare
||66||असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः ॥
इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे
sa ca tadbhayato gehātkākabhītadivāṃdhavat ||
na niḥsaretkvacidapi lajjākṛti natāsyakaḥ
||67||स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् ॥
न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः
sa ekadā saṃpradhārya gṛhiṇyā lokadūṣitaḥ ||
jagāma kīkaṭāndeśāṃstyaktvā vārāṇasīṃ purīm
||68||स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः ॥
जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्
madhye mārgaṃ sa gacchanvai lakṣitastu sakāṃcanaḥ ||
api kārpaṭikāṃtasthaḥ sa ruddho mārgarodhibhiḥ
||69||मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः ॥
अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः
nītvā te tamaraṇyānīṃ taskarāḥ saparicchadam ||
ulluṃṭhya dhanamādāya samālocya parasparam
||70||नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् ॥
उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्
procurbhūridhanaṃ caitajjīryatyasminna jīvati ||
asau dhanī prayatnena vadhyaḥ saparicārakaḥ
||71||प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति ॥
असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः
saṃpradhāryeti teprāhuḥ smartavyaṃ smara pāṃthika ||
tvāṃ vayaṃ ghātayiṣyāmo niścitaṃ saparicchadam
||72||संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक ॥
त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्
niśamyeti manasyeva kathayāmāsa sa dvijaḥ ||
aho pratigṛhītaṃ me yadarthaṃ vasu bhūriśaḥ
||73||निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः ॥
अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः
kuṭuṃbamapi tannaṣṭaṃ naṣṭaścāpi pratigrahaḥ ||
jīvitaṃ cāpi me naṣṭaṃ naṣṭā kāśīpurīsthitiḥ
||74||कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः ॥
जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः
yugapatsarvamevāśu naṣṭaṃ durbuddhiceṣṭayā ||
na kāśyāṃ maraṇaṃ prāptaṃ tasmādduṣṭapratigrahāt
||75||युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया ॥
न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्
prāṃte kuṭuṃbasmaraṇāttathākāśīsmṛterapi ||
corairhatopi sa tadā kīkaṭe kukkuṭo'bhavat
||76||प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि ॥
चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्
sā kukkuṭī sutau tau tu tāmracūḍatvamāpatuḥ ||
prāṃte kāśīsmaraṇato jātā jātismṛtiḥ parā
||77||सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः ॥
प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा
itthaṃ bahutithekāle gate kārpaṭikottamāḥ ||
tasminnevādhvani prāptāścatvāro yatra kukkuṭāḥ
||78||इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः ॥
तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः
vārāṇasyāḥ kathāṃ proccaiḥ kurvaṃto'nyonyameva hi ||
kāśīkathāṃ samākarṇya tadā te caraṇāyudhāḥ
||79||वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि ॥
काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः
jātismṛtiprabhāveṇa tatsaṃgena tu nirgatāḥ ||
taiśca kārpaṭikaśreṣṭheḥ pathi dṛṣṭvā kṛpālubhiḥ
||80||जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः ॥
तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः
taṃdulādiparikṣepaiḥ prāpitāḥ kṣetramuttamam ||
te tu kṣetraṃ samāsādya catvāraścaraṇāyudhāḥ
||81||तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् ॥
ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः
cariṣyaṃto'tra parito muktimaṃḍapamuttamam ||
jitāhārānsaniyamānkāmakrodhaparāṅmukhān
||82||चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् ॥
जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्
prahāsānmatkathālāpām̐llābhamohavivarjitān ||
svardhunīsnānasaṃklinna sunirmalaśiroruhān
||93||प्रहासान्मत्कथालापाँल्लाभमोहविवर्जितान् ॥
स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्
mannāmoccāraṇaparānmatkathārpitasuśrutīn ||
maddattacittasadvṛttīndṛṣṭvā kṣetranivāsinaḥ
||84||मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् ॥
मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः
mānayāmāsuratha tānkukkuṭānsādhuvartmanaḥ ||
prāktanāṃ vāsanāyogātsaṃpradhārya parasparam ||
krameṇāhāramākuṃcya prāṇāṃstyakṣyaṃti cātra vai
||85||मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः ॥
प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् ॥
क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै
paśyatāṃ sarvalokānāṃ viṣṇo te madanugrahāt ||
vimānamadhiruhyāśu kailāsaṃ prāpya matpadam
||86||पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् ॥
विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्
nirviśya suciraṃ kālaṃ divyānbhogānanuttamān ||
tato'tra jñānino bhūtvā muktiṃ prāpsyaṃti śāśvatīm
||87||निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् ॥
ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्
tato lokāstadadārabhya kathayiṣyaṃti sarvataḥ ||
muktimaṃḍapanāmaitadeṣa kukkuṭamaṃḍapaḥ
||88||ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः ॥
मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः
caritramapi vai teṣāṃ ye smariṣyaṃti mānavāḥ ||
muktimaṃḍapamāsādya śreyaḥ prāpsyaṃti tepi hi
||89||चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः ॥
मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि
iti yāvatkathāṃ śaṃbhurbhaviṣyāmagrato hareḥ ||
akarottumulo nādo ghaṃṭānāṃ tāvadudgataḥ
||90||इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः ॥
अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः
athanaṃdinamāhūya devadeva umādhavaḥ ||
provāca naṃdinvijñāyāgatya brūhi kuto ravaḥ
||91||अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः ॥
प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः
atha naṃdī samāgatya provāca vṛṣabhadhvajam ||
namaskṛtya prahṛṣṭāsyaḥ prabaddhakarasaṃpuṭaḥ
||92||अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् ॥
नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः
naṃdyuvāca
devadeva trinayana kimapūrvaṃ bravīmi te ||
mokṣalakṣmīvilāso'tra kaiścitkaiścitsamarcyate
||93||देवदेव त्रिनयन किमपूर्वं ब्रवीमि ते ॥
मोक्षलक्ष्मीविलासोऽत्र कैश्चित्कैश्चित्समर्च्यते
atha smitvābravīcchaṃbhuḥ siddhaṃ nastu samīhitam ||
utthāya devadeveśaḥ saha devyā sumaṃgalaḥ
||94||अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् ॥
उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः
brahmaṇā hariṇā sārdhaṃ tato'gādraṃgamaṃḍapam ||
skaṃda uvāca ||
śrutvādhyāyamimaṃ puṇyaṃ paramānaṃdakāraṇam ||
naraḥ parāṃ mudaṃ prāpya kailāsaṃ prāpsyati dhruvam
||95||ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् ॥
स्कंद उवाच ॥
श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् ॥
नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe muktimaṃḍapagamanaṃ nāmāṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ || 98 ||