adhyāyaḥ 111
brahmovāca:
nāgatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham . yatra nāgeśvaro devaḥ śṛṇu tasyāpi vistaram
||1||नागतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं शुभम् । यत्र नागेश्वरो देवः शृणु तस्यापि विस्तरम्
pratiṣṭhānapure rājā śūrasena iti śrutaḥ . somavaṃśabhavaḥ śrīmān matimān guṇasāgaraḥ
||2||प्रतिष्ठानपुरे राजा शूरसेन इति श्रुतः । सोमवंशभवः श्रीमान् मतिमान् गुणसागरः
putrārthaṃ sa mahāyatnam akarot priyayā saha . tasya putraś cirād āsīt sarpo vai bhīṣaṇākṛtiḥ
||3||पुत्रार्थं स महायत्नम् अकरोत् प्रियया सह । तस्य पुत्रश् चिराद् आसीत् सर्पो वै भीषणाकृतिः
putraṃ taṃ gopayām āsa śūraseno mahīpatiḥ . rājñaḥ putraḥ sarpa iti na kaścid vindate janaḥ
||4||पुत्रं तं गोपयाम् आस शूरसेनो महीपतिः । राज्ञः पुत्रः सर्प इति न कश्चिद् विन्दते जनः
antarvartī paro vāpi mātaraṃ pitaraṃ vinā . dhātreyy api na jānāti nāmātyo na purohitaḥ
||5||अन्तर्वर्ती परो वापि मातरं पितरं विना । धात्रेय्य् अपि न जानाति नामात्यो न पुरोहितः
taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ sabhāryo nṛpasattamaḥ . santāpaṃ nityam āpnoti sarpād varam aputratā
||6||तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं सभार्यो नृपसत्तमः । सन्तापं नित्यम् आप्नोति सर्पाद् वरम् अपुत्रता
etad asti mahāsarpo vakti nityaṃ manuṣyavat . sa sarpaḥ pitaraṃ prāha kuru cūḍām api kriyām
||7||एतद् अस्ति महासर्पो वक्ति नित्यं मनुष्यवत् । स सर्पः पितरं प्राह कुरु चूडाम् अपि क्रियाम्
tathopanayanaṃ cāpi vedādhyayanam eva ca . yāvad vedaṃ na cādhīte tāvac chūdrasamo dvijaḥ
||8||तथोपनयनं चापि वेदाध्ययनम् एव च । यावद् वेदं न चाधीते तावच् छूद्रसमो द्विजः
brahmovāca:
etac chrutvā putravacaḥ śūraseno'tiduḥkhitaḥ . brāhmaṇaṃ kañcanānīya saṃskārādi tadākarot . adhītavedaḥ sarpo'pi pitaraṃ cābravīd idam
||9||एतच् छ्रुत्वा पुत्रवचः शूरसेनोऽतिदुःखितः । ब्राह्मणं कञ्चनानीय संस्कारादि तदाकरोत् । अधीतवेदः सर्पोऽपि पितरं चाब्रवीद् इदम्
sarpa uvāca:
vivāhaṃ kuru me rājan strīkāmo'haṃ nṛpottama . anyathāpi ca kṛtyaṃ te na sidhyed iti me matiḥ
||10||विवाहं कुरु मे राजन् स्त्रीकामोऽहं नृपोत्तम । अन्यथापि च कृत्यं ते न सिध्येद् इति मे मतिः
janayitvātmajān vedavidhinākhilasaṃskṛtīḥ . na kuryād yaḥ pitā tasya narakān nāsti niṣkṛtiḥ
||11||जनयित्वात्मजान् वेदविधिनाखिलसंस्कृतीः । न कुर्याद् यः पिता तस्य नरकान् नास्ति निष्कृतिः
brahmovāca:
vismitaḥ sa pitā prāha sutaṃ tam uragākṛtim
||12||विस्मितः स पिता प्राह सुतं तम् उरगाकृतिम्
śūrasena uvāca:
yasya śabdād api trāsaṃ yānti śūrāś ca pūruṣāḥ . tasmai kanyāṃ tu ko dadyād vada putra karomi kim
||13||यस्य शब्दाद् अपि त्रासं यान्ति शूराश् च पूरुषाः । तस्मै कन्यां तु को दद्याद् वद पुत्र करोमि किम्
brahmovāca:
tat pitur vacanaṃ śrutvā sarpaḥ prāha vicakṣaṇaḥ
||14||तत् पितुर् वचनं श्रुत्वा सर्पः प्राह विचक्षणः
sarpa uvāca:
vivāhā bahavo rājan rājñāṃ santi janeśvara . prasahyāharaṇaṃ cāpi śastrair vaivāha eva ca
||15||विवाहा बहवो राजन् राज्ञां सन्ति जनेश्वर । प्रसह्याहरणं चापि शस्त्रैर् वैवाह एव च
jāte vivāhe putrasya pitāsau kṛtakṛd bhavet . no ced atraiva gaṅgāyāṃ mariṣye nātra saṃśayaḥ
||16||जाते विवाहे पुत्रस्य पितासौ कृतकृद् भवेत् । नो चेद् अत्रैव गङ्गायां मरिष्ये नात्र संशयः
brahmovāca:
tat putraniścayaṃ jñātvā aputro nṛpasattamaḥ . vivāhārtham amātyāṃs tān āhūyedaṃ vaco'bravīt
||17||तत् पुत्रनिश्चयं ज्ञात्वा अपुत्रो नृपसत्तमः । विवाहार्थम् अमात्यांस् तान् आहूयेदं वचोऽब्रवीत्
śūrasena uvāca:
nāgeśvaro mama suto yuvarājo guṇākaraḥ . guṇavān matimāñ śūro durjayaḥ śatrutāpanaḥ
||18||नागेश्वरो मम सुतो युवराजो गुणाकरः । गुणवान् मतिमाञ् शूरो दुर्जयः शत्रुतापनः
rathe nāge sa dhanuṣi pṛthivyāṃ nopamīyate . vivāhas tasya kartavyo hy ahaṃ vṛddhas tathaiva ca
||19||रथे नागे स धनुषि पृथिव्यां नोपमीयते । विवाहस् तस्य कर्तव्यो ह्य् अहं वृद्धस् तथैव च
rājyabhāraṃ sute nyasya niścinto'haṃ bhavāmy ataḥ . na dārasaṅgraho yāvat tāvat putro mama priyaḥ
||20||राज्यभारं सुते न्यस्य निश्चिन्तोऽहं भवाम्य् अतः । न दारसङ्ग्रहो यावत् तावत् पुत्रो मम प्रियः
bālabhāvaṃ no jahāti tasmāt sarve'numanya ca . vivāhāyātha kurvantu yatnaṃ mama hite ratāḥ
||21||बालभावं नो जहाति तस्मात् सर्वेऽनुमन्य च । विवाहायाथ कुर्वन्तु यत्नं मम हिते रताः
na me kācit tadā cintā kṛtodvāho yadātmajaḥ . sute nyastabharā yānti kṛtinas tapase vanam
||22||न मे काचित् तदा चिन्ता कृतोद्वाहो यदात्मजः । सुते न्यस्तभरा यान्ति कृतिनस् तपसे वनम्
brahmovāca:
amātyā rājavacanaṃ śrutvā sarve vinītavat . ūcuḥ prāñjalayo harṣād rājānaṃ bhūritejasam
||23||अमात्या राजवचनं श्रुत्वा सर्वे विनीतवत् । ऊचुः प्राञ्जलयो हर्षाद् राजानं भूरितेजसम्
amātyā ūcuḥ:
tava putro guṇajyeṣṭhas tvaṃ ca sarvatra viśrutaḥ . vivāhe tava putrasya kiṃ mantryaṃ kiṃ tu cintyate
||24||तव पुत्रो गुणज्येष्ठस् त्वं च सर्वत्र विश्रुतः । विवाहे तव पुत्रस्य किं मन्त्र्यं किं तु चिन्त्यते
brahmovāca:
amātyeṣu tathokteṣu gambhīro nṛpasattamaḥ . putraṃ sarpaṃ tv amātyānāṃ na cākhyāti na te viduḥ
||25||अमात्येषु तथोक्तेषु गम्भीरो नृपसत्तमः । पुत्रं सर्पं त्व् अमात्यानां न चाख्याति न ते विदुः
rājā punas tān uvāca kā syāt kanyā guṇādhikā . mahāvaṃśabhavaḥ śrīmān ko rājā syād guṇāśrayaḥ
||26||राजा पुनस् तान् उवाच का स्यात् कन्या गुणाधिका । महावंशभवः श्रीमान् को राजा स्याद् गुणाश्रयः
sambandhayogyaḥ śūraś ca yatsambandhaḥ praśasyate . tad rājavacanaṃ śrutvā amātyānāṃ mahāmatiḥ
||27||सम्बन्धयोग्यः शूरश् च यत्सम्बन्धः प्रशस्यते । तद् राजवचनं श्रुत्वा अमात्यानां महामतिः
kulīnaḥ sādhur atyantaṃ rājakāryahite rataḥ . rājño matiṃ viditvā tu iṅgitajño'bravīd idam
||28||कुलीनः साधुर् अत्यन्तं राजकार्यहिते रतः । राज्ञो मतिं विदित्वा तु इङ्गितज्ञोऽब्रवीद् इदम्
amātya uvāca:
pūrvadeśe mahārāja vijayo nāma bhūpatiḥ . vājivāraṇaratnānāṃ yasya saṅkhyā na vidyate
||29||पूर्वदेशे महाराज विजयो नाम भूपतिः । वाजिवारणरत्नानां यस्य सङ्ख्या न विद्यते
aṣṭau putrā maheṣvāsā mahārājasya dhīmataḥ . teṣāṃ svasā bhogavatī sākṣāl lakṣmīr ivāparā . tava putrasya yogyā sā bhāryā rājan mayoditā
||30||अष्टौ पुत्रा महेष्वासा महाराजस्य धीमतः । तेषां स्वसा भोगवती साक्षाल् लक्ष्मीर् इवापरा । तव पुत्रस्य योग्या सा भार्या राजन् मयोदिता
brahmovāca:
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā rājā taṃ pratyabhāṣata
||31||वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा राजा तं प्रत्यभाषत
rājovāca:
sutā tasya kathaṃ me'sya sutasya syād vadasva tat
||32||सुता तस्य कथं मेऽस्य सुतस्य स्याद् वदस्व तत्
vṛddhāmātya uvāca:
lakṣito'si mahārāja yat te manasi vartate . yac chūrasena kṛtyaṃ syād anujānīhi māṃ tataḥ
||33||लक्षितोऽसि महाराज यत् ते मनसि वर्तते । यच् छूरसेन कृत्यं स्याद् अनुजानीहि मां ततः
brahmovāca:
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā bhūṣaṇācchādanoktibhiḥ . sampūjya preṣayām āsa mahatyā senayā saha
||34||वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा भूषणाच्छादनोक्तिभिः । सम्पूज्य प्रेषयाम् आस महत्या सेनया सह
sa pūrvadeśam āgatya mahārājaṃ sametya ca . sampūjya vividhair vākyair upāyair nītisambhavaiḥ
||35||स पूर्वदेशम् आगत्य महाराजं समेत्य च । सम्पूज्य विविधैर् वाक्यैर् उपायैर् नीतिसम्भवैः
mahārājasutāyāś ca bhogavatyā mahāmatiḥ . śūrasenasya nṛpateḥ sūnor nāgasya dhīmataḥ
||36||महाराजसुतायाश् च भोगवत्या महामतिः । शूरसेनस्य नृपतेः सूनोर् नागस्य धीमतः
vivāhāyākarot sandhiṃ mithyāmithyāvacouktibhiḥ . pūjayām āsa nṛpatiṃ bhūṣaṇācchādanādibhiḥ
||37||विवाहायाकरोत् सन्धिं मिथ्यामिथ्यावचोउक्तिभिः । पूजयाम् आस नृपतिं भूषणाच्छादनादिभिः
avāpya pūjāṃ nṛpatir dadāmīty avadat tadā . tata āgatya rājñe'sau vṛddhāmātyo mahāmatiḥ
||38||अवाप्य पूजां नृपतिर् ददामीत्य् अवदत् तदा । तत आगत्य राज्ञेऽसौ वृद्धामात्यो महामतिः
śūrasenāya tad vṛttaṃ vaivāhikam avedayat . tato bahutithe kāle vṛddhāmātyo mahāmatiḥ
||39||शूरसेनाय तद् वृत्तं वैवाहिकम् अवेदयत् । ततो बहुतिथे काले वृद्धामात्यो महामतिः
punar balena mahatā vastrālaṅkārabhūṣitaḥ . jagāma tarasā sarvair anyaiś ca sacivair vṛtaḥ
||40||पुनर् बलेन महता वस्त्रालङ्कारभूषितः । जगाम तरसा सर्वैर् अन्यैश् च सचिवैर् वृतः
vivāhāya mahāmātyo mahārājāya buddhimān . sarvaṃ provāca vṛddho'sāv amātyaḥ sacivair vṛtaḥ
||41||विवाहाय महामात्यो महाराजाय बुद्धिमान् । सर्वं प्रोवाच वृद्धोऽसाव् अमात्यः सचिवैर् वृतः
vṛddhāmātya uvāca:
atrāgantuṃ na cāyāti śūrasenasya bhūpateḥ . putro nāga iti khyāto buddhimān guṇasāgaraḥ
||42||अत्रागन्तुं न चायाति शूरसेनस्य भूपतेः । पुत्रो नाग इति ख्यातो बुद्धिमान् गुणसागरः
kṣatriyāṇāṃ vivāhāś ca bhaveyur bahudhā nṛpa . tasmāc chastrair alaṅkārair vivāhaḥ syān mahāmate
||43||क्षत्रियाणां विवाहाश् च भवेयुर् बहुधा नृप । तस्माच् छस्त्रैर् अलङ्कारैर् विवाहः स्यान् महामते
kṣatriyā brāhmaṇāś caiva satyāṃ vācaṃ vadanti hi . tasmāc chastrair alaṅkārair vivāhas tv anumanyatām
||44||क्षत्रिया ब्राह्मणाश् चैव सत्यां वाचं वदन्ति हि । तस्माच् छस्त्रैर् अलङ्कारैर् विवाहस् त्व् अनुमन्यताम्
brahmovāca:
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā vijayo rājasattamaḥ . mene vākyaṃ tathā satyam amātyaṃ bhūpatiṃ tadā
||45||वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा विजयो राजसत्तमः । मेने वाक्यं तथा सत्यम् अमात्यं भूपतिं तदा
vivāham akarod rājā bhogavatyāḥ savistaram . śastreṇa ca yathāśāstraṃ preṣayām āsa tāṃ punaḥ
||46||विवाहम् अकरोद् राजा भोगवत्याः सविस्तरम् । शस्त्रेण च यथाशास्त्रं प्रेषयाम् आस तां पुनः
svān amātyāṃs tathā gāś ca hiraṇyaturagādikam . bahu dattvātha vijayo harṣeṇa mahatā yutaḥ
||47||स्वान् अमात्यांस् तथा गाश् च हिरण्यतुरगादिकम् । बहु दत्त्वाथ विजयो हर्षेण महता युतः
tām ādāyātha sacivā vṛddhāmātyapurogamāḥ . pratiṣṭhānam athābhyetya śūrasenāya tāṃ snuṣām
||48||ताम् आदायाथ सचिवा वृद्धामात्यपुरोगमाः । प्रतिष्ठानम् अथाभ्येत्य शूरसेनाय तां स्नुषाम्
nyavedayaṃs tathocus te vijayasya vaco bahu . bhūṣaṇāni vicitrāṇi dāsyo vastrādikaṃ ca yat
||49||न्यवेदयंस् तथोचुस् ते विजयस्य वचो बहु । भूषणानि विचित्राणि दास्यो वस्त्रादिकं च यत्
nivedya śūrasenāya kṛtakṛtyā babhūvire . vijayasya tu ye'mātyā bhogavatyā sahāgatāḥ
||50||निवेद्य शूरसेनाय कृतकृत्या बभूविरे । विजयस्य तु येऽमात्या भोगवत्या सहागताः
tān pūjayitvā rājāsau bahumānapuraḥsaram . vijayāya yathā prītis tathā kṛtvā vyasarjayat
||51||तान् पूजयित्वा राजासौ बहुमानपुरःसरम् । विजयाय यथा प्रीतिस् तथा कृत्वा व्यसर्जयत्
vijayasya sutā bālā rūpayauvanaśālinī . śvaśrūśvaśurayor nityaṃ śuśrūṣantī sumadhyamā
||52||विजयस्य सुता बाला रूपयौवनशालिनी । श्वश्रूश्वशुरयोर् नित्यं शुश्रूषन्ती सुमध्यमा
bhogavatyāś ca yo bhartā mahāsarpo'tibhīṣaṇaḥ . ekāntadeśe vijane gṛhe ratnasuśobhite
||53||भोगवत्याश् च यो भर्ता महासर्पोऽतिभीषणः । एकान्तदेशे विजने गृहे रत्नसुशोभिते
sugandhakusumākīrṇe tatrāste sukhaśītale . sa sarpo mātaraṃ prāha pitaraṃ ca punaḥ punaḥ
||54||सुगन्धकुसुमाकीर्णे तत्रास्ते सुखशीतले । स सर्पो मातरं प्राह पितरं च पुनः पुनः
mama bhāryā rājaputrī kiṃ māṃ naivopasarpati . tat putravacanaṃ śrutvā sarpamātedam abravīt
||55||मम भार्या राजपुत्री किं मां नैवोपसर्पति । तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सर्पमातेदम् अब्रवीत्
rājapatny uvāca:
dhātrike gaccha subhage śīghraṃ bhogavatīṃ vada . tava bhartā sarpa iti tataḥ sā kiṃ vadiṣyati
||56||धात्रिके गच्छ सुभगे शीघ्रं भोगवतीं वद । तव भर्ता सर्प इति ततः सा किं वदिष्यति
brahmovāca:
dhātrikā ca tathety uktvā gatvā bhogavatīṃ tadā . rahogatā uvācedaṃ vinītavad apūrvavat
||57||धात्रिका च तथेत्य् उक्त्वा गत्वा भोगवतीं तदा । रहोगता उवाचेदं विनीतवद् अपूर्ववत्
dhātrikovāca:
jāne'haṃ subhage bhadre bhartāraṃ tava daivatam . na cākhyeyaṃ tvayā kvāpi sarpo na puruṣo dhruvam
||58||जानेऽहं सुभगे भद्रे भर्तारं तव दैवतम् । न चाख्येयं त्वया क्वापि सर्पो न पुरुषो ध्रुवम्
brahmovāca:
tasyās tad vacanaṃ śrutvā bhogavaty abravīd idam
||59||तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा भोगवत्य् अब्रवीद् इदम्
bhogavaty uvāca:
mānuṣīṇāṃ manuṣyo hi bhartā sāmānyato bhavet . kiṃ punar devajātis tu bhartā puṇyena labhyate
||60||मानुषीणां मनुष्यो हि भर्ता सामान्यतो भवेत् । किं पुनर् देवजातिस् तु भर्ता पुण्येन लभ्यते
brahmovāca:
bhogavatyās tu tad vākyaṃ sā ca sarvaṃ nyavedayat . sarpāya sarpamātre ca rājñe caiva yathākramam
||61||भोगवत्यास् तु तद् वाक्यं सा च सर्वं न्यवेदयत् । सर्पाय सर्पमात्रे च राज्ञे चैव यथाक्रमम्
ruroda rājā tadvākyāt smṛtvā tāṃ karmaṇo gatim . bhogavaty api tāṃ prāha uktapūrvāṃ punaḥ sakhīm
||62||रुरोद राजा तद्वाक्यात् स्मृत्वा तां कर्मणो गतिम् । भोगवत्य् अपि तां प्राह उक्तपूर्वां पुनः सखीम्
bhogavaty uvāca:
kāntaṃ darśaya bhadraṃ te vṛthā yāti vayo mama
||63||कान्तं दर्शय भद्रं ते वृथा याति वयो मम
brahmovāca:
tataḥ sā darśayām āsa sarpaṃ tam atibhīṣaṇam . sugandhakusumākīrṇe śayane sā rahogatā
||64||ततः सा दर्शयाम् आस सर्पं तम् अतिभीषणम् । सुगन्धकुसुमाकीर्णे शयने सा रहोगता
taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ bhartāraṃ ratnabhūṣitam . kṛtāñjalipuṭā vākyam avadat kāntam añjasā
||65||तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं भर्तारं रत्नभूषितम् । कृताञ्जलिपुटा वाक्यम् अवदत् कान्तम् अञ्जसा
bhogavaty uvāca:
dhanyāsmy anugṛhītāsmi yasyā me daivataṃ patiḥ
||66||धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि यस्या मे दैवतं पतिः
brahmovāca:
ity uktvā śayane sthitvā taṃ sarpaṃ sarpabhāvanaiḥ . khelayām āsa tanvaṅgī gītaiś caivāṅgasaṅgamaiḥ
||67||इत्य् उक्त्वा शयने स्थित्वा तं सर्पं सर्पभावनैः । खेलयाम् आस तन्वङ्गी गीतैश् चैवाङ्गसङ्गमैः
sugandhakusumaiḥ pānais toṣayām āsa taṃ patim . tasyāś caiva prasādena sarpasyābhūt smṛtir mune . smṛtvā sarvaṃ daivakṛtaṃ rātrau sarpo'bravīt priyām
||68||सुगन्धकुसुमैः पानैस् तोषयाम् आस तं पतिम् । तस्याश् चैव प्रसादेन सर्पस्याभूत् स्मृतिर् मुने । स्मृत्वा सर्वं दैवकृतं रात्रौ सर्पोऽब्रवीत् प्रियाम्
sarpa uvāca:
rājakanyāpi māṃ dṛṣṭvā na bhītāsi kathaṃ priye . sovāca daivavihitaṃ ko'tikramitum īśvaraḥ . patir eva gatiḥ strīṇāṃ sarvadaiva viśeṣataḥ
||69||राजकन्यापि मां दृष्ट्वा न भीतासि कथं प्रिये । सोवाच दैवविहितं कोऽतिक्रमितुम् ईश्वरः । पतिर् एव गतिः स्त्रीणां सर्वदैव विशेषतः
brahmovāca:
śrutveti hṛṣṭas tām āha nāgaḥ prahasitānanaḥ
||70||श्रुत्वेति हृष्टस् ताम् आह नागः प्रहसिताननः
sarpa uvāca:
tuṣṭo'smi tava bhaktyāhaṃ kiṃ dadāmi tavepsitam . tava prasādāc cārvaṅgi sarvasmṛtir abhūd iyam
||71||तुष्टोऽस्मि तव भक्त्याहं किं ददामि तवेप्सितम् । तव प्रसादाच् चार्वङ्गि सर्वस्मृतिर् अभूद् इयम्
śapto'haṃ devadevena kupitena pinākinā . maheśvarakare nāgaḥ śeṣaputro mahābalaḥ
||72||शप्तोऽहं देवदेवेन कुपितेन पिनाकिना । महेश्वरकरे नागः शेषपुत्रो महाबलः
so'haṃ patis tvaṃ ca bhāryā nāmnā bhogavatī purā . umāvākyāj jahāsoccaiḥ śambhuḥ prīto rahogataḥ
||73||सोऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा । उमावाक्याज् जहासोच्चैः शम्भुः प्रीतो रहोगतः
mamāpi cāgataṃ bhadre hāsyaṃ taddevasannidhau . tatas tu kupitaḥ śambhuḥ prādāc chāpaṃ mamedṛśam
||74||ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसन्निधौ । ततस् तु कुपितः शम्भुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्
śiva uvāca:
manuṣyayonau tvaṃ sarpo bhavitā jñānavān iti
||75||मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति
sarpa uvāca:
tataḥ prasāditaḥ śambhus tvayā bhadre mayā saha . tataś coktaṃ tena bhadre gautamyāṃ mama pūjanam
||76||ततः प्रसादितः शम्भुस् त्वया भद्रे मया सह । ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्
kurvato jñānam ādhāsye yadā sarpākṛtes tava . tadā viśāpo bhavitā bhogavatyāḥ prasādataḥ
||77||कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव । तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः
tasmād idaṃ mamāpannaṃ tava cāpi śubhānane . tasmān nītvā gautamīṃ māṃ pūjāṃ kuru mayā saha
||78||तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने । तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह
tato viśāpo bhavitā āvāṃ yāvaḥ śivaṃ punaḥ . sarveṣāṃ sarvadārtānāṃ śiva eva parā gatiḥ
||79||ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः । सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः
brahmovāca:
tac chrutvā bhartṛvacanaṃ sā bhartrā gautamīṃ yayau . tataḥ snātvā tu gautamyāṃ pūjāṃ cakre śivasya tu
||80||तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ । ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु
tataḥ prasanno bhagavān divyarūpaṃ dadau mune . āpṛcchya pitarau sarpo bhāryayā gantum udyataḥ . śivalokaṃ tato jñātvā pitā prāha mahāmatiḥ
||81||ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने । आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः । शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः
pitovāca:
yuvarājyadharo jyeṣṭhaḥ putra eko bhavān iti . tasmād rājyam aśeṣeṇa kṛtvotpādya sutān bahūn . yāte mayi paraṃ dhāma tato yāhi śivaṃ puram
||82||युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति । तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् । याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्
brahmovāca:
etac chrutvā pitṛvacas tathety āha sa nāgarāṭ . kāmarūpam avāpyātha bhāryayā saha suvrataḥ
||83||एतच् छ्रुत्वा पितृवचस् तथेत्य् आह स नागराट् । कामरूपम् अवाप्याथ भार्यया सह सुव्रतः
pitrā mātrā tathā putrai rājyaṃ kṛtvā suvistaram . yāte pitari svarlokaṃ putrān sthāpya svake pade
||84||पित्रा मात्रा तथा पुत्रै राज्यं कृत्वा सुविस्तरम् । याते पितरि स्वर्लोकं पुत्रान् स्थाप्य स्वके पदे
bhāryāmātyādisahitas tataḥ śivapuraṃ yayau . tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham iti śrutam
||85||भार्यामात्यादिसहितस् ततः शिवपुरं ययौ । ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् इति श्रुतम्
yatra nāgeśvaro devo bhogavatyā pratiṣṭhitaḥ . tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam
||86||यत्र नागेश्वरो देवो भोगवत्या प्रतिष्ठितः । तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).